# زمج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%85%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زمج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زمج

زَمَجَ قِرْبَتَه وسِقاءَه زَمْجاً إِذا ملأَهما، لغة في جَزَمَها؛ قال ابن سيجه: وزعم يعقوب أَنه مقلوب، والمصدر يأْبى ذلك. وزَمَجَ الرجلُ زَمْجاً: دخل على القوم بغير دعوة فأَكل؛ ابن الأَعرابي: زَمَجَ على القوم ودَمَقَ ودَمَرَ، بمعنى واحد. والزَّمَجُ، بالتحريك: الغَضَبُ، وقد زَمِجَ، بالكسر.
الأَصمعي: قال سمعت رجلاً من أَشْجَعَ يقول: ما لي أَراك مُزْمَئِجّاً؟ أَي غَضْبَانَ.
والزِّمِجَّى: مَنْبِتُ ذنب الطائر مثل الزِّمِكَّى. والزُّمَّجُ: طائر دون العُقاب يصاد به؛ وقيل: هو ذكر العِقْبانِ، وقد يقال: زُمَّجَةٌ؛ قال ابن سيده: زعم الفارسي عن أَبي حاتم أَنه معرَّب، قال: وذكر سيبويه الزَّمَّجَ في الصفات، ولم يفسره السيرافي؛ قال: والأَعرف أَنه الزُّمَّحُ، بالحاء. والزُّمَّجُ، مثل الخُرَّدِ: اسم طير يقال له بالفارسية (* قوله
«يقال له بالفارسية إلخ» هذه عبارة الجوهري، ولكونه وهم في فارسيته أَتى بعبارة التهذيب التي هي الصواب، وذلك لان ده معناها عشرة وهو لا يوافق قولهم: وترجمته أَنه إلخ. ودو معناها اثنان وهو الموافق كما أفاده شارح القاموس.): دَهْ بِرادَرانْ. التهذيب: الزُّمَّجُ طائر دون العقاب في قِمَّتِهِ حُمْرةٌ غالبة، تسميه العجم دوبِرادَرانْ، وترجمته أَنه إِذا عجز عن صيده أَعانه أَخوه على أَخذه. ابن سيده: يقال: رجل زُمَّجٌ وزُماجٌ، وهو الخفيف الرِّجْلَيْنِ. وجاءني القوم بِزَأْمَجِهمْ، مهموز، أَي بأَجمعهم. وأَخذ الشيءَ بِزَأْمَجِه وزَأْبَجِهِ وزَأْبَرِهِ إِذا أَخذه كله، ولم يدع منه شيئاً؛ وحكاه سيبويه غير مهموز عند ذكر العالم والناصر وقد همزا؛ وقيل: الهمزة فيهما أَصلية.
وازْمَأَجَّتِ الرُّطَبَةُ: انتفخت من حَرٍّ أَو ندًى أَو انتهاء؛ عن الهجري.
شمر: زَأَجَ بين القوم وزَمَجَ إِذا حَرَّشَ.

### Türkçe

**زَمَجَ** tulumunu ve su kabını **زَمْجاً** (diye) **زَمَجَ** etti: ikisini doldurduğu zaman; **جَزَمَها** (kelimesinde) bir lehçedir;
İbn Sîde dedi: Yakub, onun kalb edilmiş olduğunu iddia etti; fakat mastar bunu reddeder. Ve adam **زَمَجَ** etti, **زَمْجاً**: davetsiz olarak kavmin yanına girdi de yedi; İbnü’l-A‘râbî: **زَمَجَ** kavmin üzerine (yani yanına) ve **دَمَقَ** ve **دَمَرَ**; tek bir mânâdadır. Ve **الزَّمَجُ**, harekeli olarak: öfkedir; ve **زَمِجَ**, kesre ile (denir).

el-Asma‘î: dedi: Eşca‘dan bir adamı işittim, diyordu: Bana ne oluyor da seni **مُزْمَئِجّاً** görüyorum?
Yani: öfkeli.

Ve **الزِّمِجَّى**: kuşun kuyruğunun bittiği yer; **الزِّمِكَّى** gibi. Ve **الزُّمَّجُ**: kartaldan aşağı bir kuş; onunla avlanılır; ve denildi ki: o, **العِقْبانِ**’ın erkeğidir; ve bazen **زُمَّجَةٌ** denir; İbn Sîde dedi: el-Fârisî, Ebû Hâtim’den onun mu‘arreb olduğunu iddia etti; dedi: Sîbeveyh sıfatlarda **الزَّمَّجَ**’ı zikretti, fakat es-Sîrâfî onu açıklamadı; dedi: daha bilinen, onun **الزُّمَّحُ** olduğudur, **الحاء** ile. Ve **الزُّمَّجُ**, **الخُرَّدِ** gibi: Farsçada kendisine denilen bir kuşun adıdır
(* “Farsçada kendisine denilir vb.” sözü el-Cevherî’nin ifadesidir; Farsçasında vehim olduğu için, doğru olan tezhîb ifadesini getirdi; çünkü **ده**’nin mânâsı ondur ve onların sözünü uygun düşürmez: “ve tercümesi şudur ki vb.”; **دو**’nun mânâsı ikidir ve uygun düşen odur; Kāmûs şârihinin faydalandırdığı üzere.): **دَهْ بِرادَرانْ**. Tehzîb: **الزُّمَّجُ** kartaldan aşağı bir kuştur; tepesinde baskın bir kızıllık vardır; Acem ona **دوبِرادَرانْ** der; ve tercümesi şudur ki: onu avlamaktan âciz kaldığı zaman, kardeşi onu almada ona yardım eder. İbn Sîde: denir ki: adam **زُمَّجٌ** ve **زُماجٌ**; o, iki ayağı hafif olandır. Ve kavim bana **بِزَأْمَجِهمْ** ile geldi, hemzeli: yani hepsiyle. Ve bir şeyi **بِزَأْمَجِه** ve **زَأْبَجِهِ** ve **زَأْبَرِهِ** ile aldı: onu bütünüyle aldığı zaman; ondan hiçbir şey bırakmadı; Sîbeveyh bunu, **العالم** ve **الناصر**’ı zikrederken hemzesiz olarak rivayet etti; hâlbuki ikisi hemzelenmiştir; ve denildi ki: hemze ikisinde de aslîdir.

Ve **ازْمَأَجَّتِ الرُّطَبَةُ**: bir sıcaklıktan yahut bir çiğden yahut bir sona erişten şişti; el-Hicrî’den.

Şemmer: kavmin arasında **زَأَجَ** etti ve **زَمَجَ** etti: kışkırttığı zaman.
