# زمج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%85%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زمج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زمج

زمج القربة  زمجا: إذا  ملأها  لغة في جزمها. قال ابن سيده: وزعم يعقوب أنه مقلوب. والمصدر يأبى ذلك. وعن شمر: زأج بينهم وزمج: إذا حرش وأغرى. وزمج عليهم زمجا: إذا  دخل بلا إذن  ولا دعوة فأكل. وعن ابن الأعرابي: زمج على القوم ودمق ودمر بمعنى واحد.

  وزمج  كفرح: غضب  زمجا، محركة  وهو زمج ومزمئج  . قال الأصمعي: سمعت رجلا من أشجع يقول: ما لي أراك مزمئجا: أي غضبان.  والزمجي كزمكي: أصل ذنب الطائر  ومنبته.
 وزمج  كدمل: طائر  دون العقاب يصاد به. وقيل: هو ذكر العقبان -عن أبي حاتم. وقد يقال زمجة- يشبه صوته نباح الجرو. وفي سفر السعادة: هو من الجوارح التي تعلم. وقال الجرمي: هو ضرب من العقبان. قال ابن سيده: زعم الفارسي عن أبي حاتم أنه معرب، قال: وذكر سيبويه الزمج في الصفات ولم يفسره السيرافي. قال: والأعرف أنه الزمح، بالحاء. وفي التهذيب  فارسيته دوبرادران، لأنه إذا عجز عن صيده أعانه أخوه  على أخذه.  ووهم الجوهري في: ده  لأن  ده  معناه عشرة و  دو  معناة اثنان. فاتضح أن قول شيخنا في تأييد الجوهري أن المصنف جرى على فارسية مولدة تحامل محض.
  وأخذه بزأمجه  وزأبره، مهموز: أي أخذه كله ولم يدع منه شيئا. وحكاه سيبويه غير مهموز عند ذكر العالم والناصر، وقد همزا. وقيل: إن الهمزة فيهما أصلية.
  وزمجه الظليم  - ذكر النعام - بكسرتين وشد الجيم: منقاره.
 ومما يستدرك عليه: عن ابن سيده: يقال رجل زمج وزماج: وهو الخفيف الرجلين.
 وجاءني القوم بزأمجهم  أي بأجمعهم. وازمأجت الرطبة: انتفخت من حر أو ندى أو انتهاء، عن الهجري. وفي الأساس: سمعت لزيد زمجة صخبا وزجرا، وهو ذو زماجر وزماجير، ويجوز كون ميمها زائدة.

### Türkçe

**زمج** tulumu **زمجا**: onu doldurduğu zaman; **جزمها**’da (geçen) bir lugattır. İbn Sîde dedi: Yakub, onun قلب (ters çevrilmiş) olduğunu iddia etti. Masdar ise buna yanaşmaz. Şemr’den: **زأج** aralarında ve **زمج**: kışkırttığı ve azdırdığı zaman. Ve onlara **زمجا** **زمج** etti: izinsiz ve davetsiz girdiği zaman da yedi. İbnü’l-A‘râbî’den: **زمج** kavmin üzerine ve **دمق** ve **دمر** tek bir mânâdadır.

  Ve **زمج** (kalıbı) **كفرح**: **زمجا** öfkelendi; harekeli; ve o **زمج** ve **مزمئج**’dir. Asma‘î dedi: Eşca‘dan bir adamı işittim, diyordu: Bana ne oluyor da seni **مزمئجا** görüyorum: yani öfkeli. Ve **الزمجي** (kalıbı) **كزمكي**: kuşun kuyruğunun kökü ve bittiği yeridir.
 Ve **زمج** (kalıbı) **كدمل**: kartaldan aşağı bir kuştur; onunla avlanılır. Ve denildi: o, kartalların erkeğidir — Ebû Hâtim’den. Ve bazen **زمجة** denilir — sesi yavru köpeğin havlamasına benzer. Ve **سفر السعادة**’de: o, öğretilen yırtıcılardandır. Cermî dedi: o, kartallardan bir türdür. İbn Sîde dedi: Fârisî, Ebû Hâtim’den onun mu‘arreb olduğunu iddia etti; dedi: Sîbeveyh sıfatlarda **الزمج**’i zikretti ve Sîrâfî onu açıklamadı. Dedi: ve daha bilinen, **الزمح**’tır, **الحاء** ile. **التهذيب**’de: Farsçası **دوبرادران**’dır; çünkü avını yakalamaktan âciz kaldığı zaman kardeşi onu almada ona yardım eder. Cevherî, **ده**’de vehmetti; çünkü **ده**’nin mânâsı ondur ve **دو**’nun mânâsı ikidir. Böylece şeyhimizin, Cevherî’yi desteklemede söylediği sözün, musannifin müvelled bir Farsçaya göre yürüdüğü (iddiasının) sırf bir tekellüf olduğu açıklığa kavuştu.
  Ve onu **بزأمجه** ve **بزأبره** ile aldı, hemzeli: yani onu bütünüyle aldı ve ondan hiçbir şey bırakmadı. Sîbeveyh bunu, **العالم** ve **الناصر**’ı zikrederken hemzesiz olarak nakletti; hâlbuki ikisi hemzelenmiştir. Ve denildi: hemze ikisinde de aslîdir.
  Ve **زمجه** **الظليم** — devekuşu erkeği zikri — iki kesre ile ve **الجيم**’i şeddeli: onun gagasıdır.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: İbn Sîde’den: **زمج** ve **زماج** adam denilir: o, ayakları hafif olandır.
 Ve kavim bana **بزأمجهم** ile geldi; yani **بأجمعهم** ile. Ve **ازمأجت** taze hurma: sıcaklıktan yahut çiğden yahut olgunlaşmadan şişti; Hicrî’den. Ve **الأساس**’ta: Zeyd’den bir **زمجة** işittim; gürültü ve azarlama; ve o, **ذو زماجر** ve **زماجير**’dir; ve mîm’inin زائد olması câizdir.
