# زمن (ز-م-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%85%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - م - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والنون والميم معهما
ز ن م، ز م ن، ن ز م، م ز ن مستعملات
زنم:
زَنَمَتا العَنز من الأُذُن، وزَنَمَتا الفُوق من السَّهْم، والزَّنَمَة: اللَّحْمة المُتدلِّية في الحلق، تُسَمَّى مُلازى. والزَّنَمةُ والزُّنمةُ شيءٌ واحد. والزَّنَمَةُ: سمة تحزّ ثم تُتْرك.
والزَّنيم: الدَّعيّ، ومنه قوله تعالى: "عُتُلٍّ بعدَ ذلك زَنيم".
والمزنّم: المُستَعْبَدُ، قال:
فإنّ نِصابي إن سألتَ ومَنْصِبي		من النّاس قومٌ يَقتَنُونَ المُزَنَّما
والمُزَنَّم: صِغارُ الإبل، وكلُّ مُسْتَلْحَقٍ فهو مُزَتّم.
زمن:
الزَّمَنْ: من الزَّمان. والزَّمِنُ: ذو الزّمانة، والفِعل: زَمِنَ يَزْمَنُ زَمَناً وزَمانة، والجميع: الزَّمْنَى في الذّكر والأنثى.
وأَزْمَن الشَّيءُ: طال عليه الزّمان.
نزم:
النَّزْمُ: شدَّةُ العضّ، والمِنْزَمُ: السِّنّ بلُغَةِ أهلِ اليَمَن كُلِّهم، قال: ولا أظنّك إن عضّتك نازمةٌ من النّوازم الاّ سوف تدعوني
مزن:
مَزَنَ فلانٌ يَمْزُنُ مزوناً، إذا مضى ولجهه.
والمُزْنُ: السَّحابُ، والقطعة: مُزْنة.
والمازِنُ: بيضُ النَّمْل.
ومازن: حيّ من تميم ومُزَينة: قبيلة من مضر، وهو: مُزَينة بن أُدّ بن طابخة.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**النون** و**الميم** معهما
**ز ن م**، **ز م ن**، **ن ز م**، **م ز ن** مستعملات

**زنم**:
**زَنَمَتا** العَنز من الأُذُن، و**زَنَمَتا** الفُوق من السَّهْم، و**الزَّنَمَة**: boğazda sarkık olan et parçası; **مُلازى** diye adlandırılır. Ve **الزَّنَمة** ile **الزُّنمة** bir tek şeydir. Ve **الزَّنَمَة**: kesilip sonra bırakılan bir damgadır.
Ve **الزَّنيم**: nesebi iddia edilen (sonradan katılmış) kimse; ondan da Yüce Allah’ın sözü: “عُتُلٍّ بعدَ ذلك **زَنيم**”.
Ve **المزنّم**: köleleştirilmiş olan; dedi ki:
فإنّ نِصابي إن سألتَ ومَنْصِبي		من النّاس قومٌ يَقتَنُونَ **المُزَنَّما**
Ve **المُزَنَّم**: develerin küçükleri; ve her sonradan nisbet edilen kimse **مُزَتّم**’dir.

**زمن**:
**الزَّمَنْ**: **الزَّمان**’dan. Ve **الزَّمِنُ**: sakatlığı olan (zamanesi bulunan) kimse; fiil: **زَمِنَ** **يَزْمَنُ** **زَمَناً** ve **زَمانة**. Ve hepsi: erkek ve dişide **الزَّمْنَى**.
Ve **أَزْمَن** şey: üzerine zaman uzadı.

**نزم**:
**النَّزْمُ**: ısırmanın şiddeti. Ve **المِنْزَمُ**: Yemen ehlinin hepsinin lügatinde diş; dedi ki: ولا أظنّك إن عضّتك نازمةٌ من النّوازم الاّ سوف تدعوني

**مزن**:
**مَزَنَ** falan kimse **يَمْزُنُ** **مزوناً**, yöneldiği tarafa gidip geçtiği zaman.
Ve **المُزْنُ**: bulut; parçası: **مُزْنة**.
Ve **المازِنُ**: karıncanın yumurtası.
Ve **مازن**: Temîm’den bir kabile; ve **مُزَينة**: Mudar’dan bir kabile; ve o: **مُزَينة** بن **أُدّ** بن **طابخة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزَمَنُ والزَمانُ: اسمٌ لقليل الوقت وكثيره، ويجمع على أَزمانِ وأَزْمِنَةٍ وأَزْمُنٍ. ولقيته ذاتَ الزُمَيْنِ، تريد بذلك تراخيَ الوقت، كما يقال: لقيته ذات العُوَيْمِ، أي بين الأعوام. الكسائي: عاملته مُزامَنَةً من الزَمَنِ، كما يقال مشاهرةً من الشهر. والزَمانَةُ: آفة في الحيوانات. ورجلٌ زَمِنٌ، أي مُبْتَلىً بيِّن الزَمانَةِ.

##### Türkçe

**الزَمَنُ** ve **الزَمانُ**: az vaktin ve çok vaktin adı; **أَزمانِ** ve **أَزْمِنَةٍ** ve **أَزْمُنٍ** üzere çoğul yapılır. Ve onu **ذاتَ الزُمَيْنِ**’de gördüm; bununla vaktin gevşekliğini (uzamasını) kastedersin; nitekim şöyle denir: onu **ذات العُوَيْمِ**’de gördüm; yani yılların arasında. **الكسائي**: ona **مُزامَنَةً** olarak muamele ettim, **الزَمَنِ**’den; nitekim denir: **مشاهرةً** olarak, **الشهر**’den. Ve **الزَمانَةُ**: hayvanlarda bir âfet. Ve bir adam **زَمِنٌ**; yani **الزَمانَةِ**’si açık (belli) bir **مُبْتَلىً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ن م
زنم ، زمن ، مزن : ( مستعملات ) .
زنم : قال الليث : الزَّنمتان : زَنَمَتَا الفُوق .
قلتُ : وهما شرخا الفُوق ، وهما مَا أَشرف من حَرْفيه .
قال : وزَنمتَا العَنز من الأُذن . والزَّنمة أيضاً : اللَّحمة المتدلِّية في الحلق تسمّى مُلازة .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : المُزَنّم والمُزلَّم الذي يُقطع أُذُنه ويُترك له زَنمة .
ويقال : المُزنَّم المُزلّمُ للكريم ، وإنما يفعل ذلك بالكرام منها .
الليث : الزَّنيمُ : الدعِيّ ، والمُزَنّم : الدَّعي ، وأَنشد :
يَقْتَنُون المُزَنَّمَا
أي : يستعبِدونه .
قال : والمزنَّم : صغار الإبل .
قلتُ : وهذا باطلٌ أَعني ما قال في المزنَّم إنّه الدّعيّ ، وإنه صغار الإبل . إنما المزنّم من الإبل الكريمُ الذي جُعِل له زنمةٌ علامةً لكَرمه .
وأما الزنيمُ فهو الدّعيّ .
قال الفرّاء في قول الله تعالى : ( أَثِيمٍ عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ ) ( القلم : 13 ) ، الزنيم : الدّعيّ المُلصق بالقوم وليس منهم . فقال الزجاج مثله .
قال : وقيل : الزنيمُ الذي يُعرف بالشر كما
تُعرف الشاة بزنمتها . والزنمتان : المعلَّقتان عند حلوق المِعزى .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الزنيمُ : ولدُ العيْهَرة . والزَّنيمُ أيضاً : الوكيل .
أبو عُبيد عن الأحمر : من السمات في قَطْع الجلد الرَّعْلَة ، وهو أن يشق من الأُذُن شيء ثم يترك معلقاً ، ومنها الزنمة ، وهي أن تبين تلك القطعةُ من الأذن والمُفْضَاة مثلها .
اللحياني : أَودى به الأزلمُ الجذع ، والأزنَم : الجذع ، قال رؤبة يصف الدهر :
أَفنى القُرون وهو باقٍ زَنَمُه
وأصلُ : الزّنمة : العلامة .
مزن : عمر عن أبيه قال : المزْنُ : الإسراع في طلب الحاجة .
وقال الليث : مزن يمزُن مزوناً : إذا مضى لوجهه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : هذا يوم مُزنٍ : إذا كان يوم فرار من العدوّ .
وقال : مُزينة تصغير مُزنة ، وهي السَّحابة البيضاء .
قال : ويكون تصغير مَزْنة ، يقال : مَزَن في الأرض مَزنةً واحدة ، أي : سار عُقْبة واحدة . وما أَحسن مُزْنَتَه ، وهو الاسم مثل حُسْوة وحَسْوة .
أبو عُبيد وغيره : المازِنُ : بيضُ النّمْل ، وأَنشد :
وتَرَى الذّنين على مراسِنِهم
يوم الهياجِ كمازِنِ الجثلِ
وقال قُطربُ : التمزُّنُ : التَّطرُّف ، وأنشد :
بعد ارقدادِ العزَب الجموح
في الجهلِ والتمزُّن الرَّبيحِ
قلتُ : التمزُّن عندي ههنا تفعّل ، من مزَن في الأرض : إذا ذهب فيها ، وهو كما يقال : فلان شاطرٌ ، وفلانٌ غيّار ، وقال رؤبة :
وكُنّ بعد الضّرْحَ والتَّمزُّن
يَنقَعْنَ بالعذاب مشاشَ السنْسِنِ
هو من المزُون ، وهو البُعد .
وقال ابن دُريد : فلانٌ يتمزَّن على أصحابه : كأنه يتفضّل عليهم ويظهر أكثرَ مما عنده .
وقال المبرّد : مزنتُ الرجلَ تمزيناً : إذا فَرّظته من ورائه عند خليفةٍ أو والٍ .
قال : وقيل : التمزنُ ، أي : تَرى لنفسك فضلاً على غيرك ، ولستَ هناك ، وقال رَكّاض الدُّبيري :
يا عُروَ إنْ تكذب عليّ تمزُّناً
بما لم يكن فاكذِبْ فلستُ بكاذِبِ
وقال المبرد : مزون اسم من أسماء عُمان .
قال الكميت :
فأما الأزْدُ أزْدُ أبي سعيد
فأكره أن أُسميها المَزُونا
وقال جرير :
وأطفأتُ نيرانَ المَزُونِ وأهلِها
وقد حاولوها فتنةً أن تُسَعَّرا
زمن : قال الليث : الزمن من الزمان : والزَّمِن ذو الزمانة والفعل زمِن يزْمن زمناً وزمانةً والقومُ زمْنَى : وأَزمنَ الشيءُ : طال عليه الزمان .
شَمر : الدهرُ والزمانُ واحد .
وقال أبو الهيثم : أخطأ شمر ، لأن الزمان زمانُ الرطب والفاكهة ، وزمانُ الحرّ والبرد ، ويكون الزمان شهرين إلى ستة أشهر ، قال : والدهر لا ينقطع .
قلتُ أنا : الدهرُ عند العَرب يقع عَلَى قدْر الزمان من الأزمنة ، ويقع على مدَّة الدنيا كلِّهَا ، سمعتُ غيرَ واحد من العرب يقول : أقمنَا بموضع كذا دَهْراً ، وإن هذا المكان لا يحملنا دَهْراً طويلاً ، والزمان يقع على الفصل من فُصول السنة ، وعَلَى مُدة ولاية والٍ ، وما أَشبهه .

##### Türkçe

ز ن م
**زنم** , **زمن** , **مزن** : (kullanılanlar).
**زنم** : Leys dedi: **الزَّنمتان**: **زَنَمَتَا الفُوق**.
Ben dedim: Ve ikisi **الفُوق**’un iki yarığıdır; ve ikisi onun iki kenarından yüksek olan şeydir.
Dedi: Ve **زَنمتَا العَنز** kulaktan. Ve **الزَّنمة** de: boğazda sarkan et parçası; ona **مُلازة** denir.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المُزَنّم** ve **المُزلَّم**: kulağı kesilen ve ona bir **زَنمة** bırakılan kimsedir.
Ve denir: **المُزنَّم المُزلّمُ** soylu için; ancak bu, onlardan soylulara yapılır.
Leys: **الزَّنيمُ**: **الدعِيّ**; ve **المُزَنّم**: **الدَّعي**; ve inşad etti:
يَقْتَنُون المُزَنَّمَا
Yani: onu köleleştirirler.
Dedi: Ve **المزنَّم**: develerin küçükleri.
Ben dedim: Bu bâtıldır; yani **المزنَّم** hakkında söylediği, onun **الدّعيّ** olduğu ve onun develerin küçükleri olduğu. Ancak **المزنّم** develerden soylu olandır; ona, soyluluğuna alâmet olarak bir **زنمةٌ** yapılmıştır.
Ama **الزنيمُ** ise **الدّعيّ**dir.
Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( أَثِيمٍ عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ ) ( القلم : 13 ) , **الزنيم**: kavme yapıştırılmış, onlardan olmayan **الدّعيّ**dir. Zecâc da onun benzerini söyledi.
Dedi: Ve denildi: **الزنيمُ** şer ile bilinen kimsedir; nasıl ki koyun **بزنمتها** ile bilinir. Ve **الزنمتان**: keçilerin boğazları yanında asılı olan iki şeydir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الزنيمُ**: **ولدُ العيْهَرة**. Ve **الزَّنيمُ** de: vekil.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den: deriyi kesmede alâmetlerden **الرَّعْلَة** vardır; o, kulaktan bir şey yarmak, sonra onu asılı bırakmaktır; onlardan **الزنمة** de vardır; o, o parçanın kulaktan ayrılıp belirgin olmasıdır; ve **المُفْضَاة** onun benzeri.
Lihyânî: **الأزلمُ الجذع** onu helâk etti; ve **الأزنَم**: **الجذع**; Rü’be, dehri vasfederek dedi:
أَفنى القُرون وهو باقٍ زَنَمُه
Ve **الزّنمة**’nin aslı: alâmettir.

**مزن** : Ömer, babasından dedi: **المزْنُ**: ihtiyacı istemede sürat etmektir.
Leys dedi: **مزن يمزُن مزوناً**: kendi yönüne gidip geçtiği zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: bu **يوم مُزنٍ**’dir: düşmandan kaçış günü olduğu zaman.
Dedi: **مُزينة** , **مُزنة**’nin küçültmesidir; o, beyaz buluttur.
Dedi: Ve **مَزْنة**’nin küçültmesi de olur; denir: **مَزَن في الأرض مَزنةً واحدة**; yani: bir tek menzil yürüdü. Ve onun **مُزْنَتَه**’si ne güzeldir; o, **حُسْوة** ve **حَسْوة** gibi bir isimdir.
Ebû Ubeyd ve başkaları: **المازِنُ**: karınca yumurtasıdır; ve inşad etti:
وتَرَى الذّنين على مراسِنِهم
يوم الهياجِ كمازِنِ الجثلِ
Kutrb dedi: **التمزُّنُ**: uçlara gitmektir; ve inşad etti:
بعد ارقدادِ العزَب الجموح
في الجهلِ والتمزُّن الرَّبيحِ
Ben dedim: **التمزُّن** burada benim yanımda **تفعّل**dir; **مزن في الأرض**’den: onda gittiği zaman; ve denildiği gibi: falan **شاطرٌ**dur, ve falan **غيّار**dır. Rü’be dedi:
وكُنّ بعد الضّرْحَ والتَّمزُّن
يَنقَعْنَ بالعذاب مشاشَ السنْسِنِ
O, **المزُون**’dandır; o da uzaklıktır.
İbn Düreyd dedi: falan, arkadaşları üzerine **يتمزَّن** eder: sanki onlara üstünlük taslıyor ve kendisinde olandan daha çoğunu gösteriyor.
Müberred dedi: **مزنتُ الرجلَ تمزيناً**: onu, bir halife yahut vali yanında arkasından kötülediğim zaman.
Dedi: Ve denildi: **التمزنُ**; yani: kendin için başkasına karşı bir fazilet görürsün; hâlbuki sen orada değilsin. Rekkâd ed-Dübeyrî dedi:
يا عُروَ إنْ تكذب عليّ تمزُّناً
بما لم يكن فاكذِبْ فلستُ بكاذِبِ
Müberred dedi: **مزون** Umân’ın isimlerinden bir isimdir.
Kumeyt dedi:
فأما الأزْدُ أزْدُ أبي سعيد
فأكره أن أُسميها المَزُونا
Cerîr dedi:
وأطفأتُ نيرانَ المَزُونِ وأهلِها
وقد حاولوها فتنةً أن تُسَعَّرا

**زمن** : Leys dedi: **الزمن** **الزمان**’dandır; ve **الزَّمِن**: **ذو الزمانة**; fiil: **زمِن يزْمن زمناً وزمانةً**; ve kavim: **زمْنَى**; ve **أَزمنَ الشيءُ**: zaman onun üzerine uzadığı zaman.
Şemr: **الدهرُ** ve **الزمانُ** birdir.
Ebû’l-Heysem dedi: Şemr hata etti; çünkü **الزمان** yaş hurma ve meyvenin zamanıdır; ve sıcağın ve soğuğun zamanıdır; ve **الزمان** iki aydan altı aya kadar olur. Dedi: ve **الدهر** kesilmez.
Ben dedim: **الدهرُ** Araplar yanında, zamanlardan bir zamanın miktarı üzerine vâki olur; ve bütün dünyanın müddeti üzerine de vâki olur. Araplardan birden fazlasını işittim, der ki: falan yerde bir **دَهْراً** kaldık; ve şu yer bizi uzun bir **دَهْراً** taşımaz. Ve **الزمان** senenin mevsimlerinden bir mevsim üzerine vâki olur; ve bir valinin velâyet müddeti üzerine; ve ona benzer şeyler üzerine.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والميم وما يثلثهما)
(زمن) الزاء والميم والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على وَقتٍ من الوقت. من ذلك الزَّمان، وهو الحِين، قليلُهُ وكثيرُهُ. يقال زَمانٌ وزَمَن، والجمع أَزمانٌ وأزمنَة. قال الشَّاعر في الزّمن:
وكنتُ امرأً زَمَناً بالعرَاقِ *** عَفيف المُناخِ طويلَ التَّغَنّْ([1])وقال في الأزمان:
*أزمانَ لَيْلَى عامَ لَيْلَى وَحَمي([2])*
ويقولون: "لقيتُهُ ذات الزُّمَيْن" يُراد بذلك تراخِي المُدّة. فأما الزّمانة التي تصِيب الإنسانَ فتُقْعِده، فالأصلُ فيها الضّاد، وهي الضَّمَانة. وقد كُتِبَتْ بقياسها في الضّاد.
(زمت) الزاء والميم والتاء ليس أصلاً؛ لأنَّ فيه كلمةً وهي من باب الإبدال. يقولون رجلٌ زَمِيت وزِمِّيت، أي سِكّيت. والزاء في هذا مبدلة من صاد، والأصل الصَّمْت.
(زمج) الزاء والميم والجيم ليس بشيء. ويقولون: الزُّمَّج: الطائر([3]). والزِّمِجَّى: أصل ذَنَب الطّائر. والأصل في هذا الكاف: زِمِكَّى. ويقال زَمَجْتُ السِّقاء: ملأتُهُ. وهذا مقلوبٌ، إنما هو جَزَمْتُهُ. وقد مضى ذِكرُه.
(زمح)([4]) الزاء والميم والحاء كلمةٌ واحدة. يقولون للرّجُل القَصير: زُمَّح.
(زمخ) الزاء والميم والخاء ليس بأصل. قال الخليل: الزامخ الشّامخ بأنفه. والأُنُوف الزُّمّخ: الطوال. وهذا إن كان صحيحاً فالأصل فيه الشين "شمخ".
(زمر) الزاء والميم والراء أصلان: أحدهما يدلُّ على قِلّة الشيء، والآخر جنسٌ من الأصوات.
فالأوّل الزَّمَر: قلّة الشِّعَْر. والزَّمِر: قليل الشَّعرْ. ويقال رجلٌ زَمِرُ المروءة، أي قليلها.
الأصل الآخر الزَّمْر والزِّمار: صوت النعامة. يقال زَمَرت تَزْمُر وتَزْمِر زِماراً.
وأما الزَّمَّارة التي جاءت في الحديث: "أنَّه نَهَى عن كسْب الزَّمَّارة" فقالوا: هي الزَّانية. فإنْ صحَّ هذا فلعل نَغْمتها شُبّهت بالزَّمْر. على أنهم قد قالوا إنما هي الرّمّازة: التي ترمِز بحاجبيها للرجال. وهذا أقرب.
(زمع) الزاء والميم والعين أصلٌ واحد يدلّ على الدُّون والقِلّة والذِّلّة.
من ذلك الزَّمَع، وهي التي تكون خَلف أظلاف الشّاء. وشبه بذلك رُذَال الناس. فأمّا قول الشمَّاخ:
* عكرِشَةٍ زَمُوعِ([5]) *
فالعِكرشة الأُنثى من الأرانب. والزَّمُوع: ذات الزَّمَعات. فهذا هذا الباب.
وأمّا قولهم في الزَّماع، وأزْمَع كذا، فهذا لـه وجهان: أحدهما أن يكون مقلوباً من عزم، والوجه الآخَر أن تكون الزاء [مبدلةً] من الجيم، كأنّهُ مِن إجماع القوم وإجماع الرأي.
ومن الباب قولهم للسّريع([6]) : زميع. وينشدون:
* داعٍ بعاجلةِ الفِراقِ زَميعُ([7]) *
قالوا: والزّميع الشجاع الذي يُزْمِع ثم لا ينثني، والجميع الزُّمَعاء. والمصدر الزَّمَاع. قال الكسائيّ: رجلٌ زَمِيع الرّأي، أي جيِّده. والأصلُ فيه ما ذكرتُهُ من القلب أو الإبدال.
وأمَّا الزَّمَع الذي يأخذُ الإنسانَ كالرِّعدة، فهو كلامٌ مسموع، ولا أدري ما صحَّتُهُ، ولعلَّهُ أن يكون من الشاذّ عن الأصل الذي أصَّلتُهُ.
(زمق) الزاء والميم والقاف ليس بشيء، وإن كانوا يقولون: زَمَقَ شَعَره، إذا نَتَفه. فإنْ صَحَّ فالأصل زَبقَ. وقد ذكر.
(زمك) الزاء والميم والكاف. ذكر ابنُ دريد وغيره أنَّ الزاء والميم والكاف تدلُّ على تداخُل الشيء بعضه في بعض. قال: ومنه اشتقاق الزِّمِكَّى، وهي مَنْبِت ذنَب الطائر.
(زمل) الزاء والميم واللام أصلان: أحدهما يدلُّ علىحَملِ ثِقْل من الأثقال، والآخر صوتٌ.
فالأول الزَّامِلة، وهو بعيرٌ يستظهِرُ به الرَّجل، يحملُ عليه متاعَه. يقال ازدَمَلْت([8]) الشّيءَ، إذا حملتَه. ويقال عِيالاتٌ أَزْمَلَةٌ، أي كثيرة. وهذا من الباب، كأنَّهُمْ كَلُّ أحمالٍ، لا يضطلعون ولا يطيقون أنفسَهم.
ومن الباب الزُّمَّيل، وهو الرجل الضعيف، الذي إِذا حَزَبهُ أمرٌ تَزَمَّلَ، أي ضاعَفَ عليه الثِّياب حتَّى يصير كأنّه حِمْل. قال أُحيحة:
لا وأبيك ما يُغنِي غَنائِي *** من الفِتيانِ زُمَّيل كَسُولُ([9])والمُزَامَلة: المعادلة([10]) على البعير.
فأمّا الأصل الآخَر فالأزْمَلُ، وهو الصّوتُ في قول الشاعر:
* لها بعد قِرَّاتِ العَشيّاتِ أَزْمَلُ *
ومما شذّ عن هذين الأصلين الإِزْمِيل: الشَّفْرَة([11]). ومنه أخذت الشيءَ بأَزْمَلِه.
 ---------------------
([1]) التغني: الاستغناء. والبيت للأعشى في ديوانه 22 واللسان (غنا) والمخصص ( 12: 276).
([2]) أنشده في اللسان (وحم). وقال: "والوحم: اسم الشيء المشتهى". وكذا أنشده في المخصص (1: 19)، قال: "يقول : ليلى هي التي تشتهيها نفسي". وهو للعجاج في ديوانه 58.
([3]) أي الطائر المعهود، وهو طائر دون العقاب يصاد به. وفي المجمل: "طائر".
([4]) وردت هذه المادة في الأصل بعد (زمت)، ورددتها إلى هذا الترتيب وفقاً لنظام ابن فارس ولما ورد في المجمل.
([5]) جزء من بيت له ديوانه 61 واللسان (زمع)، وهو:
فما تنفك بين عويرضات *** تجر برأس عكرشة زموع
([6]) في الأصل (للسرمع) صوابه من المجمل واللسان.
([7]) البيت بتمامه كما في اللسان (زمع):
ودعا ببينهم غداة تحملوا  *** داع بعاجلة الفراق زميع
 ([8]) في الأصل: "أزملت"، صوابه من اللسان (13-331).
([9]) أنشده في المجمل (زمل).
([10]) المعادلة: أن يكون عديلاً له. وفي الأصل: "المعاملة". صوابها من المجمل واللسان.
([11]) قيده في اللسان بشفرة الحذّاء. وأنشد لعبدة بن الطبيب:
عيرانة ينتحي في الأرض منسمها *** كما انتحى في أديم الصرف إزميل

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** و**الميم** وما يثلثهما)
(**زمن**) **الزاء** ve**الميم** ve**النون** tek bir asıldır; vakitlerden bir vakte delâlet eder. Bundan: **الزَّمان**; o, **الحِين**’dir; azı da çoğu da. Denir: **زَمانٌ** ve**زَمَن**; cem‘i: **أَزمانٌ** ve**أزمنَة**. Şair **الزّمن** hakkında dedi ki:
وكنتُ امرأً زَمَناً بالعرَاقِ *** عَفيف المُناخِ طويلَ التَّغَنّْ([1])وقال في **الأزمان**:
*أزمانَ لَيْلَى عامَ لَيْلَى وَحَمي([2])*
Ve derler: "لقيتُهُ ذات الزُّمَيْن" bununla müddetin gevşekliği (uzaması) kastedilir. Ama insana isabet edip onu oturtan **الزّمانة**’ye gelince, onun aslı **الضّاد**’dadır; o da **الضَّمَانة**’dır. Kıyasına göre **الضّاد**’da yazılmıştır.
(**زمت**) **الزاء** ve**الميم** ve**التاء** asıl değildir; çünkü onda bir kelime vardır ve o, ibdâl babındandır. Derler: **زَمِيت** ve**زِمِّيت** adam; yani **سِكّيت**. Bu hususta **الزاء**, **صاد**’dan ibdâl edilmiştir; asıl **الصَّمْت**’tir.
(**زمج**) **الزاء** ve**الميم** ve**الجيم** bir şey değildir. Ve derler: **الزُّمَّج**: kuş([3]). Ve**الزِّمِجَّى**: kuşun kuyruğunun kökü. Bunun aslı **الكاف**’tadır: **زِمِكَّى**. Ve denir: **زَمَجْتُ السِّقاء**: onu doldurdum. Bu, maklûbdur; ancak o, **جَزَمْتُهُ**’dur. Onun zikri geçmiştir.
(**زمح**)([4]) **الزاء** ve**الميم** ve**الحاء** tek bir kelimedir. Kısa adama derler: **زُمَّح**.
(**زمخ**) **الزاء** ve**الميم** ve**الخاء** asıl değildir. Halîl dedi: **الزامخ**: burnuyla yüksek (kibirli/dik) olan. Ve**الأُنُوف الزُّمّخ**: uzun olanlar. Bu sahih ise, onun aslı **الشين**’dedir: "شمخ".
(**زمر**) **الزاء** ve**الميم** ve**الراء** iki asıldır: birisi şeyin azlığına delâlet eder, diğeri seslerden bir cinstir.
Birincisi: **الزَّمَر**: kılların azlığı. Ve**الزَّمِر**: kılı az olan. Ve denir: **زَمِرُ المروءة** adam; yani onun (mürüvvetinin) azı.
Diğer asıl: **الزَّمْر** ve**الزِّمار**: devekuşunun sesi. Denir: **زَمَرت** **تَزْمُر** ve**تَزْمِر** **زِماراً**.
Ama hadiste gelen **الزَّمَّارة**: "أنَّه نَهَى عن كسْب الزَّمَّارة" dediler ki: o, **الزَّانية**’dir. Bu sahih olursa, belki onun nağmesi **الزَّمْر**’e benzetilmiştir. Şu da var ki onlar demişlerdir: ancak o, **الرّمّازة**’dir: erkeklere kaşlarıyla işaret eden. Bu daha yakındır.
(**زمع**) **الزاء** ve**الميم** ve**العين** tek bir asıldır; aşağılık, azlık ve zillete delâlet eder.
Bundan: **الزَّمَع**; o, koyunun tırnaklarının arkasında olan şeydir. Bununla insanların rezilleri benzetilmiştir. Ama **الشمَّاخ**’ın sözü:
* عكرِشَةٍ زَمُوعِ([5]) *
**العِكرشة**: tavşanların dişisi. Ve**الزَّمُوع**: **الزَّمَعات** sahibi. İşte bu, bu babdır.
Ve onların **الزَّماع** hakkında sözü ve " **أزْمَع** كذا" ise, bunun iki vechi vardır: birincisi, **عزم**’den maklûb olmasıdır; diğer vech, **الزاء**’ın **الجيم**’den [ibdâl edilmiş] olmasıdır; sanki o, kavmin icmâından ve rey icmâından (**إجماع القوم** ve**إجماع الرأي**)dır.
Babdan: hızlı olana([6]) onların sözü: **زميع**. Ve inşâd ederler:
* داعٍ بعاجلةِ الفِراقِ زَميعُ([7]) *
Dediler: ve**الزّميع**; sonra dönmeyen, **يُزْمِع** eden cesur kişidir; ve cem‘i **الزُّمَعاء**’dır. Ve masdar **الزَّمَاع**’dır. Kisâî dedi: **زَمِيع الرّأي** adam; yani onun iyisi. Onun aslı, zikrettiğim üzere kalbden veya ibdâlden olandır.
Ve ama insanı titreme gibi alan **الزَّمَع** ise, işitilmiş bir sözdür; onun sıhhatini bilmem; belki de benim asılladığım asıldan şâz olandandır.
(**زمق**) **الزاء** ve**الميم** ve**القاف** bir şey değildir; her ne kadar derlerse de: **زَمَقَ شَعَره**; onu yolduğu zaman. Sahih olursa, asıl **زَبقَ**’tır. Zikredilmiştir.
(**زمك**) **الزاء** ve**الميم** ve**الكاف**. İbn Düreyd ve başkaları zikretti ki **الزاء** ve**الميم** ve**الكاف**, şeyin bir kısmının bir kısmına girmesine delâlet eder. Dedi: ve ondan **الزِّمِكَّى**’nın iştikakı; o, kuşun kuyruğunun bittiği yerdir.
(**زمل**) **الزاء** ve**الميم** ve**اللام** iki asıldır: birisi ağırlıklardan bir ağırlığı yüklenmeye delâlet eder, diğeri sestir.
Birincisi: **الزَّامِلة**; o, adamın onunla sırtını dayadığı devedir; eşyasını onun üzerine yükler. Denir: **ازدَمَلْت**([8]) **الشّيءَ**; onu taşıdığın zaman. Ve denir: **عِيالاتٌ أَزْمَلَةٌ**; yani çok. Bu da babdandır; sanki onlar yüklerin tümüdür; ne yüklenirler ne de kendilerine güç yetirirler.
Babdan: **الزُّمَّيل**; o, zayıf adamdır; ona bir iş ağır geldiğinde **تَزَمَّلَ** eder; yani elbiseleri onun üzerine kat kat yapar; ta ki sanki bir yük olsun. **أُحيحة** dedi:
لا وأبيك ما يُغنِي غَنائِي *** من الفِتيانِ زُمَّيل كَسُولُ([9])و**المُزَامَلة**: deve üzerinde **المعادلة**([10]).
Ama diğer asıl: **الأزْمَلُ**; o, şairin sözünde sestir:
* لها بعد قِرَّاتِ العَشيّاتِ أَزْمَلُ *
Bu iki asıldan şâz olanlardan: **الإِزْمِيل**: **الشَّفْرَة**([11]). Ve ondan: şeyi **بأَزْمَلِه** ile aldım.
 ---------------------
([1]) **التغني**: **الاستغناء**. Beyit, A‘şâ’nındır; divanında 22 ve Lisân (**غنا**) ve Muhaṣṣaṣ ( 12: 276).
([2]) Lisân’da (**وحم**) onu inşâd etti. Ve dedi: "**والوحم**: arzulanan şeyin adıdır". Muhaṣṣaṣ’ta (1: 19) da böyle inşâd etti; dedi: "der ki: Leylâ, nefsimin arzuladığıdır". O, ‘Accâc’ındır; divanında 58.
([3]) Yani bilinen kuş; o, kartaldan aşağı bir kuştur; onunla avlanılır. Mücmel’de: "kuş".
([4]) Bu madde asılda (**زمت**)’den sonra vârid olmuştur; onu, İbn Fâris’in nizamına ve Mücmel’de vârid olana uygun olarak bu tertibe döndürdüm.
([5]) Onun bir beytinin bir parçasıdır; divanı 61 ve Lisân (**زمع**); o şöyledir:
فما تنفك بين عويرضات *** تجر برأس عكرشة زموع
([6]) Asılda (للسرمع); doğrusu Mücmel ve Lisân’dandır.
([7]) Beyit tamamıyla Lisân’da (**زمع**) olduğu üzere:
ودعا ببينهم غداة تحملوا  *** داع بعاجلة الفراق زميع
 ([8]) Asılda: "أزملت"; doğrusu Lisân’dan (13-331).
([9]) Mücmel’de (**زمل**) onu inşâd etti.
([10]) **المعادلة**: ona denk (yoldaş) olmasıdır. Asılda: "المعاملة". Doğrusu Mücmel ve Lisân’dandır.
([11]) Lisân’da onu ayakkabıcının bıçağı olarak kaydetti. Ve ‘Abde b. et-Tabîb’den inşâd etti:
عيرانة ينتحي في الأرض منسمها *** كما انتحى في أديم الصرف إزميل

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز م ن
خلا زمن فزمن وخرجنا ذات الزمين‏.‏
وأنشد أبو زيد لمعقل بن ريحان‏:‏ فكأن دمعك إذ عرفـت محلّهـا ذات الزمين فضا جمان مرسـل الفضا‏:‏ المتبدد‏.‏
وأزمن الشيء‏:‏ مضى عليه الزمان فهو مزمن‏.‏
وأزمن اللـه فلانـاً فهـو زمـن وزميـن وهـم زمنـة وزمنـي وقـد زمـن زمنـاً وزمانـة‏.‏
وتقـول معـي نكايـات الزمـن وشكايـات ومن المجاز‏:‏ أزمن عني عطاؤك‏:‏ أبطأ عليّ‏.‏
قال الكميت‏:‏ للنسوة العاطلات والصبية ال - مزمن عنهم ما كان يكتسب وفلان فاتر النشاط زمن الرغبة‏.‏

##### Türkçe

ز م ن
**خلا زمن فزمن**: bir zaman geçti, sonra bir zaman (daha geçti); ve biz **ذات الزمين** (olan bir günde) çıktık.
Ebû Zeyd, Ma‘kıl b. Reyhân için şu şiiri okudu:
Sanki gözyaşın, onun yerini bildiğin vakit, **ذات الزمين** (olan bir günde), dağılmış inci(ler) gibi, salıverilmiş (bir hâlde) (idi).
**الفضا**: dağılmış olan.
**وأزمن الشيء**: üzerine zaman geçti; o hâlde o, **مزمن**dir.
Allah falanı **وأزمن** kıldı; o hâlde o, **زمن** ve **زمين**dir; onlar **زمنة** ve **زمني**dir; ve o, **زمن** olarak ve **زمانة** olarak **زمن** oldu.
Ve “Benimle birlikte zamanın **نكایات**i ve **شكایات**i (vardır)” dersin. Ve mecazdan: **أزمن عني عطاؤك**: bana karşı ağır davrandı (gecikti).
Kumeyt dedi ki:
Çıplak (süssüz) kadınlar ve çocuklar için — **المزمن عنهم**: onlardan, kazanılır olan şey (gecikmiş/uzak kalmış) idi; ve falan, rağbetin **زمن**i (vaktinde) faaliyeti gevşek olandır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّمَنُ والزَّمانُ: اسم لقليل الوقت وكثيره، وفي المحكم: الزَّمَنُ والزَّمانُ العَصْرُ، والجمع أَزْمُن وأَزْمان وأَزْمِنة. وزَمَنٌ زامِنٌ: شديد. وأَزْمَنَ الشيءُ: طال عليه الزَّمان، والاسم من ذلك الزَّمَنُ والزُّمْنَة؛ عن ابن الأَعرابي. وأَزْمَنَ بالمكان: أَقام به زَماناً، وعامله مُزامنة وزَماناً من الزَّمَن؛ الأَخيرة عن اللحياني. وقال شمر: الدَّهْر والزَّمان واحد؛ قال أَبو الهيثم: أَخطأَ شمر، الزَّمانُ زمانُ الرُّطَب والفاكهة وزمانُ الحرّ والبرد، قال: ويكون الزمانُ شهرين إلى ستة أََشهر، قال: والدَّهْرُ لا ينقطع؛ قال أَبو منصور: الدَّهْرُ عند العرب يقع على وقت الزمان من الأزْمنة وعلى مُدَّة الدنيا كلها، قال: وسمعت غير واحد من العرب يقول أَقمنا بموضع كذا وعلى ماء كذا دهراً، وإن هذا البلد لا يحملنا دهراً طويلاً، والزمان يقع على الفَصْل من فصول السنة وعلى مُدّة ولاية الرجل وما أشبهه. وفي الحديث عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال لعَجوزٍ تَحَفَّى بها في السؤال وقال: كانت تأْتينا أَزْمانَ خديجة؛ أَراد حياتها، ثم قال: وإِنّ حُسْنَ العهد من الإيمان. واستأْجرته مُزامنة وزَماناً؛ عنه أَيضاً، كما يقال مُشاهرة من الشهر. وما لقيته مُذ زَمَنةٍ أَي زَمان. والزَّمَنة: البُرْهة. وأَقام زَمْنة
(* قوله «وأقام
إلخ» ضبطه المجد والصاغاني بالتحريك).، بفتح الزاي؛ عن اللحياني، أَي زَمَناً. ولقيته ذاتَ الزُّمَيْن أَي في ساعة لها أَعداد، يريد بذلك تَراخي الوقت، كما يقال: لقيته ذاتَ العُوَيْم أَي بين الأَعوام. والزَّمِنُ: ذو الزَّمانة. والزَّمانةُ: آفة في الحيوانات. ورجل زَمِنٌ أَي مُبْتَلىً بَيِّنُ الزَّمانة. والزَّمانة: العاهة؛ زَمِنَ يَزْمَنُ زَمَناً وزُمْنة وزَمانة، فهو زَمِنٌ، والجمع زَمِنونَ، وزَمِين، والجمع زَمْنَى لأَنه جنس للبلايا التي يصابون بها ويدخلون فيها وهم لها كارهون، فطابق باب فعيل الذي بمعنى مفعول، وتكسيره على هذا البناء نحو جريح وجَرْحَى وكليم وكَلْمَى. والزَّمانة أَيضاً: الحُبُّ؛ وقد روي بيت ابن عُلْبَةَ. ولكن عَرَتْني من هَواك زَمانَةٌ،
كما كنتُ أَلْقَى منك إذْ أَنا مُطْلَقُ
وقوله في الحديث: إذا تَقارب الزمانُ لم تَكَدْ رؤيا المؤْمن تكذب؛ قال ابن الأَثير: أَراد استواء الليل والنهار واعتدالهما، وقيل: أَراد قُرْبَ انتهاء أَمَدِ الدنيا. والزمان يقع على جميع الدهر وبعضه. وزِمّانُ، بكسر الزاي: أَبو حيّ من بكر، وهو زِمّان بن تَيْمِ الله بن ثعلبة بن عُكَابة بن صَعْب بن عليّ بن بكر بن وائل، ومنهم الفِنْدُ الزِّمّانيُّ (* قوله
«ومنهم الفند الزماني» هذه عبارة الجوهري، وفي التكملة ومادة ش هـ ل من القاموس: أن اسمه شهل بالشين المعجمة، ابن شيبان بن ربيعة بن زمان بن مالك بن صعب بن علي بن بكر بن وائل. قال الشارح وسياق نسب زمان بن تيم الله صحيح في ذاته إنما كون الفند منهم سهو لأن الفند من بني مازن.) قال ابن بري: زِمّان فِعْلان من زَمَمْتُ، قال: وحملها على الزيادة أَولى، فينبغي أَن تذكر في فصل زَمَمَ، قال: ويدلك على زيادة النون امتناع صرفه في قولك من بني زِمّان.

##### Türkçe

**الزَّمَنُ** ve **الزَّمانُ**: az vaktin ve çoğunun adı; ve **المحكم**’de: **الزَّمَنُ** ve **الزَّمانُ** **العَصْرُ**’dur; çoğulu **أَزْمُن** ve **أَزْمان** ve **أَزْمِنة**’dir. Ve **زَمَنٌ زامِنٌ**: şiddetli. Ve **أَزْمَنَ الشيءُ**: üzerine **الزَّمان** uzadı; bunun adı **الزَّمَنُ** ve **الزُّمْنَة**’dir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أَزْمَنَ بالمكان**: orada bir **زَمان** ikamet etti; ve onu **مُزامنة** ve **زَماناً** olarak, **الزَّمَن**’den muamele etti; sonuncusu Lihyânî’den. Ve Şemmer dedi: **الدَّهْر** ve **الزَّمان** birdir; Ebû’l-Heysem dedi: Şemmer hata etti; **الزَّمانُ** hurma ve meyve **زَمان**’ıdır ve sıcak ve soğuk **زَمان**’ıdır; dedi: ve **الزمان** iki aydan altı aya kadar olur; dedi: ve **الدَّهْر** kesilmez; Ebû Mansûr dedi: **الدَّهْر** Araplar katında **الأزْمنة**’den **الزمان** vaktine ve dünyanın tamamının müddetine vâki olur; dedi: ve Araplardan birden başkasını işittim ki “şu yerde ve şu su üzerinde bir **دهراً** ikamet ettik” der; ve “bu belde bizi uzun bir **دهراً** taşımaz”; ve **الزمان** senenin fasıllarından bir fasla ve erkeğin velâyet müddetine ve benzerine vâki olur. Ve hadiste Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayetle: soru sormada kendisiyle ısrar eden bir yaşlı kadına dedi ve dedi: “Bize **أَزْمانَ خديجة** gelirdi”; onun hayatını murad etti; sonra dedi: “Ve şüphesiz **حُسْنَ العهد** imandandır.” Ve onu **مُزامنة** ve **زَماناً** olarak kiraladı; ondan da; nasıl ki **الشهر**’den **مُشاهرة** denilir. Ve onu **مُذ زَمَنةٍ** yani bir **زَمان**’dan beri görmedim. Ve **الزَّمَنة**: **البُرْهة**. Ve **أَقام زَمْنة**
(* sözü: “Ve **أَقام** ilh.” bunu Mecd ve Sâgânî hareke ile ضبط etti)., **الزاي**’ın fethiyle; Lihyânî’den; yani bir **زَمَناً**. Ve onu **ذاتَ الزُّمَيْن** gördüm; yani sayıları olan bir saatte; bununla vaktin gevşekliğini murad eder; nasıl ki “onu **ذاتَ العُوَيْم** gördüm” denilir; yani yıllar arasında. Ve **الزَّمِنُ**: **الزَّمانة** sahibi. Ve **الزَّمانةُ**: hayvanlarda bir âfet. Ve adam **زَمِنٌ** yani açık, belli **الزَّمانة** ile müptelâ. Ve **الزَّمانة**: **العاهة**; **زَمِنَ يَزْمَنُ** **زَمَناً** ve **زُمْنة** ve **زَمانة** (oldu); o hâlde o **زَمِنٌ**’dir; çoğulu **زَمِنونَ**; ve **زَمِين**; ve çoğulu **زَمْنَى**; çünkü o, kendileriyle musibetlendikleri ve içine girdikleri belâların bir cinsidir; onlar ona kerih oldukları hâlde; böylece, mef‘ûl mânasında olan **فعيل** bâbına mutabık oldu; ve bunun üzere bu vezinde kırılması, **جريح** ve **جَرْحَى** ve **كليم** ve **كَلْمَى** gibi. Ve **الزَّمانة** ayrıca: **الحُبُّ**; ve İbn ‘Ulbe’nin beyti rivayet olunmuştur:

ولكن عَرَتْني من هَواك زَمانَةٌ،
كما كنتُ أَلْقَى منك إذْ أَنا مُطْلَقُ

Ve hadisteki sözü: “**إذا تَقارب الزمانُ** mü’minin rüyası neredeyse yalan söylemez”; İbnü’l-Esîr dedi: gecenin ve gündüzün eşitlenmesini ve ikisinin itidalini murad etti; ve denildi: dünyanın ecelinin sona ermesinin yakınlığını murad etti. Ve **الزمان** bütün **الدهر**’e ve onun bir kısmına vâki olur. Ve **زِمّانُ**, **الزاي**’ın kesriyle: Bekr’den bir hayyın babasıdır; o, **زِمّان بن تَيْمِ الله بن ثعلبة بن عُكَابة بن صَعْب بن عليّ بن بكر بن وائل**’dir; ve onlardan **الفِنْدُ الزِّمّانيُّ**’dir
(* sözü: “ve onlardan **الفند الزماني**” bu Cevherî’nin ibaresidir; ve **التكملة**’de ve **القاموس**’tan **ش هـ ل** maddesinde: adının **شهل** olduğu, **الشين** **المعجمة** ile; **ابن شيبان بن ربيعة بن زمان بن مالك بن صعب بن علي بن بكر بن وائل**. Şârih dedi: **زمان بن تيم الله** nesebinin siyakı zatında doğrudur; ancak **الفند**’in onlardan olması bir sehivdir; çünkü **الفند** **بني مازن**’dendir.) İbn Berî dedi: **زِمّان** **فِعْلان**’dır, **زَمَمْتُ**’dan; dedi: ve onu ziyadeye hamletmek daha evlâdır; öyleyse **زَمَمَ** faslında zikredilmesi gerekir; dedi: ve **النون**’un ziyadesine sana delil, “**من بني زِمّان**” sözünde onun sarfının imtina etmesidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز م ن * * الزَّمَنُ * و * الزَّمَانُ * اسم لقليل الوقت وكثيره وجمعه * أزْمَانٌ * و * أزْمِنَةٌ * و * أزْمُنٌ * وعامله * مُزَامَنةً * من الزمن كما يقال مشاهرة من الشهر و * الزَّمانةُ * آفة في الحيوانات ورجل * زَمِنٌ * أي مبتلى بين الزمانة وقد * زَمِنَ * من باب سلِم

##### Türkçe

* ز م ن * **الزَّمَنُ** ve **الزَّمَانُ**, vaktin azı ve çoğu için bir isimdir; çoğulu **أزْمَانٌ** ve **أزْمِنَةٌ** ve **أزْمُنٌ**dur. Fiil-masdarı **مُزَامَنةً**dır; zamandan, tıpkı “aydan” denildiği gibi “**مشاهرة**” (aylıklaşma) denilmesi gibi. **الزَّمانةُ**, hayvanlarda bir âfettir. Ve **زَمِنٌ** bir adam: yani **الزمانة** ile mübtelâ. Ve **زَمِنَ** (fiili), **سلِم** bâbındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الزَّمَنُ ، محرّكةً ، وكسَحابٍ : العَصْرُ ) ؛ كما في المُحْكَمِ .
( و ) قيلَ : ( اسْمانِ لقَليلِ الوَقْتِ وكثيرِهِ ) ، كما في الصِّحاحِ .
ولهم فُروقٌ بَيْنَ الزَّمانِ والآن ، كما تقدَّمَ في أَيْن وبَيْنه وبَيْنَ الأَمَدِ .
وقالَ شَمِرٌ : الزَّمانُ والدَّهْرُ واحِدٌ .
قالَ أَبو الهَيْثم : أَخْطَأَ شَمِرٌ : الزَّمانُ زَمانُ الفاكِهَةِ والرُّطَب وزَمانُ الحَرِّ والبَرْدِ ، قالَ : ويكونُ الزَّمانُ شَهْرَيْن إلى ستَّةِ أَشْهر ، والدَّهْرُ لا يَنْقَطِعُ .
قالَ الأَزْهرِيُّ : الدَّهْرُ عنْدَ العَرَبِ يَقَعُ على وَقْتِ الزَّمانِ مِن

الأَزْمِنَةِ وعلى مُدَّةِ الدُّنْيا كُلِّها ، قالَ : وسَمِعْتُ غيْرَ واحِدٍ مِنَ العَرَبِ يقولُ : أَقَمْنا بموْضِعِ كذا وعلى ماءِ كذا دَهْراً ، وإنَّ هذا البلَدَ لا يَحْملُنا دَهْراً طويلاً ، والزَّمانُ يَقَعُ على الفَصْلِ مِن فصولِ السَّنةِ وعلى مُدَّةِ وِلايَةِ الرَّجلِ وأشْبَهه .
وفي الحدِيثِ : ( إذا تقارَبَ الزَّمانُ لم تَكَدْ رُؤْيا المُؤْمنِ تكذبْ ) .
قالَ ابنُ الأَثيرِ : أَرادَ اسْتواءَ اللَّيلِ والنَّهارِ واعْتِدالَهما ؛ وقيلَ : أَرادَ قُرْبَ انْتهاءِ أَمَدِ الدُّنيا .
والزَّمانُ يَقَعُ على جَميعِ الدَّهْرِ وبعضِه .
وقالَ المَناوِيُّ : الزَّمانُ : مُدَّة قابِلَةٌ للقسْمَةِ يُطْلَقُ على القَليلِ والكَثيرِ ، وعنْدَ الحكَماءِ مقْدارُ حَرَكَةِ الفَلَكِ الأطْلس . وعنْدَ المُتَكَلِّمين : مُتَجَدِّدٌ مَعْلومٌ يُقَدَّرُ به مُتَجَدِّدٌ آخَرُ مَوْهومٌ ، كما يقالُ : آتِيكَ عندَ طلوعِ الشمْسِ ، فإنَّ طلوعَها مَعْلومٌ ، ومَجِيئَه مَوْهومٌ ، فإذا قَرنَ المَوْهوم بالمَعْلومِ زالَ الإبْهامُ .
( ج أَزْمانٌ وأَزْمِنَةٌ وأَزْمُنٌ ) ، بضمِّ الميمِ .
وفي الحدِيثِ : ( كانتْ تأْتينا أَزْمانَ خَدِيجَة ) أَي حَياتها ؛ وقالَ الشاعِرُ :
أَزْمان سَلْمى لا يَرَى مثْلَها الرَّاؤُن في شام ولا في عِرَاق ( ولَقِيه ذاتَ الزُّمَيْنِ ، كزُبَيْرٍ ) : أَي في ساعَةٍ لها أَعْداد .
قالَ الجَوْهرِيُّ : ( تُريدُ بذلك تَراخِي الوَقْتِ ) ، كما يقالُ : لَقِيتُه ذاتَ العُوَيْم ، أَي بَيْنَ الأَعْوامِ .
( وعامَلَهُ مُزامَنَةً ) مِن الزَّمَنِ ،

( كمُشاهَرَةٍ ) مِنَ الشَّهْرِ ، نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
( والزَّمَانَةُ : الحُبُّ ) ، وبه فُسِّرَ بيتُ ابنِ عُلّبَةَ :
ولكن عَرَتْني من هَواك زَمَانَةٌ كما كنتُ أَلْقَى منك إذْ أَنا مُطْلَقُ ( و ) الزَّمانَةُ : ( العاهَةُ ) .
وفي الصِّحاحِ : آفَةٌ في الحَيوانَاتِ .
( زَمِنَ ، كفَرِحَ ، زَمَناً ) ، بالتَّحْريكِ ، ( وزُمْنَةً ، بالضَّمِّ ، وزَمانةً ، فهو زَمِنٌ وزَمِينٌ ) ، ككَتِفٍ وأَميرٍ ، ( ج زَمِنُونَ وزَمْنَى ) ، فيه لفٌّ وتَشْرٌ مُرَتَّبٌ ، والأَخيرَةُ نحْوَ جَرِيحٍ وجَرْحَى وكَلِيمٍ وكَلْمَى لأنَّه جنْسٌ للبَلايَا التي يُصابُونَ بها ويَدْخلُونَ فيها وهُمْ لها كَارِهُون ، فيطابقُ بابَ فَعِيلٍ الذي بمعْنَى مَفْعولٍ .
( و ) يقالُ : ما لَقِيتُه ( مُذْ زَمَنَةٍ ، محرَّكةً : أَي ) مُذْ ( زَمانٍ ) ؛ عن اللَّحْيانيِّ .
( وأَزْمَنَ ) الشَّيءُ : ( أَتَى عليه الزَّمانُ ) وطالَ ، فهو مُزْمنٌ ، والاسمُ مِن ذلِكَ الزَّمَنُ والزُّمْنَةُ ، بالضمِّ ؛ عن ابنِ الأَعْرابيّ .
( وزِمَّانُ ، بالكسْرِ والشَّدِّ : جَدٌّ لفِنْدِ الزِمَّانِيِّ واسمُ الفِنْدِ شَهْلُ ) ، بالشّيْن المعْجمةِ ، ( ابنُ شَيْبانَ بنِ رَبِيعَةَ بنِ زِمَّانِ بنِ مالِكِ بنِ صَعْبِ بنِ عليِّ بنِ بكْرِ بنِ وائِلٍ ) بنِ قاسطِ بنِ هنبِ بنِ أَفْصَى بنِ دعمى بنِ جديلَةَ بنِ أَسدِ بنِ رَبيعَةَ بنِ نزارٍ ، كانَ شُجاعاً شاعِراً ، تقدَّمَ ذِكْرُه في الذَّالِ وفي الَّلامِ ، هذا هو الصّحيحُ في نَسَبِه .
( وقوْلُ الجَوْهرِيِّ : زِمَّانُ بنُ تَيْمِ اللهاِ ) بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ عكابَةَ بنِ صَعْبٍ ، ( الخ ، سَهْوٌ ) وذلكَ لأنَّه بعْدَ ما ساقَ النَّسَبَ هكذا ، قالَ : ومنهم الفِنْدُ الزِمّانيُّ ، والفِنْدُ إنّما هو مِن بَني

زِمَّان بنِ مالِكِ بنِ صعْبٍ لا أَنَّه سَها في سِياقِ النَّسَبِ كما يَتَوَهَّمه بعضٌ ، لأنَّ سِياقَه في نَسَبِ زِمَّان بن تَيْمِ اللهاِ صَحِيحٌ .
قالَ القاسمُ بنُ سلام في أَنْسابِه : ووَلَدُ تَيْم اللهاِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ عكابَةَ بنِ صَعْبٍ الحارِثَ ومالِكاً وهِلالاً وعبْدَ اللهاِ وحاجلَةَ وزِمَّانَ وعدِيًّا ، فتأَمَّلْ ذلِكَ .
قالَ ابنُ بَرِّي : زِمَّانُ فِعْلان مِن زَمَمْتُ ، قالَ : وحَمْلُها على الزِّيادَةِ أَوْلَى ، ويدلُّكَ على ذلكَ امْتِناع صرْفِه في قوْلِكَ : مِن بَني زِمَّان .
قلْتُ : وجَرى عليه أَبو حيَّان في الارْتِشافِ ، وقد تقدَّمَتِ الإشارَةُ إليه في الميمِ .
( ومنهم : عبدُ اللهاِ بنُ مَعْبَدٍ التَّابِعِيُّ ) عن أَبي قتادَةَ وأَبي هُرَيْرَةَ ، وعنه قتادَةُ وغيلانُ بنُ جَريرٍ ؛ وقالَ أَبو زَرْعَةَ : لم يُدْرِكْ عُمَرَ ، رضِيَ الّلهُ تعالَى عنه .
( وإسْمعيلُ بنُ عَبَّادٍ ) عن سعيدِ بنِ أَبي عرُوبَةَ ؛ ( ومحمدُ بنُ يَحْيَى بنِ فَيَّاضٍ ) أَبو الفَضْلِ البَصْرِيُّ عن عبْدِ الوَهابِ الثَّقَفِيّ وعبْدِ الأعْلَى ، وعنه أَبو دَاوُد وابنُ جوصى وابنُ صاعِدٍ ، حدَّثَ بدِمَشْق سَنَة 216 ؛ ( المُحدِّثانِ الزِمَّانِيُّونَ .
( و ) زَمانَةٌ ، ( كسَحابَةٍ : وُثَيْرُ بنُ المُنْذِرِ بنِ حَيَكِ بنِ زَمانَةَ ) النَّسفيُّ عن طاهِرِ بنِ مزاحِمٍ ؛ ( و ) أَبو نَصْر ( أَحمدُ بنُ إبراهيمَ ) بنِ عبْدِ اللهاِ بنِ خالِدِ ( بنِ زَمانَةَ ) الأقشوانيُّ ، ( مُحدِّثانِ ) ، الأَخيرُ حدَّثَ ببُخارى بعْدَ الأَرْبَعُمائةِ .
وفاتَهُ :
عليُّ بنُ الحَسَنِ بنِ خَليلِ بنِ زَمانَةَ

القُهُنْدُزيُّ البُخارِيُّ ، محدِّثٌ أَيْضاً ؛ نَقَلَهُ الحافِظُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
أَزْمَنَ بالمَكانِ : أَقامَ به زَماناً .
وعامَلَهُ زِماناً ، بالكسْرِ عن اللّحْيانِّي ، مثْلُ مُزَامَنةٍ .
والزَّمَنَةُ ، محرَّكةً : البُرْهَةُ .
وأَزْمَنَ اللهاِ فلاناً : جَعَلَهُ زَمِناً ، أَي مُقْعداً ، أَو ذا عاهَةٍ وهُم زَمَنَةٌ ، محرَّكةً ، جَمْعُ زَمِين .
وأَزْمَنَ عنِّي عَطاؤُه : أَبْطَأَ عليَّ ، وهو مجازٌ .
وهو فاتِرُ النَّشاطِ زَمِنُ الرَّغْبَةِ ، وهو مجازٌ أَيْضاً .
وزَامِينُ : بلَيْدَةٌ بسَمَرْقَنْد منها أَبو جَعْفرٍ محمدُ بنُ أَسدِ بنِ طاوس ، رفيقُ أَبي العبَّاسِ المْسْتَغْفريِّ ، ماتَ ببُخارَى سَنَة 515 .
وزِمَّانُ ، بالكسْرِ والتَّشْديدِ : بَطْنٌ في الأزْدِ ، وهو زِمَّانُ بنُ مالِكِ بنِ جديلَةَ ؛ وفيها أَيْضاً : زِمَّانُ بنُ تَيْمِ اللهاِ .
وفي قُضاعَةَ : زِمَّانُ بنُ خزيمةَ بنِ نهدٍ .
وفي هوازن : زِمَّانُ بنُ عوارِ بنِ جشمِ بنِ مُعاوِيَةَ بنِ بكْرٍ .
وزَمَّانٌ ، كشَدَّادٍ : بَطْنان في مذْحج والسكونِ .
وبالضمِّ : المُفَرجُ بنُ زُمَّانٍ التَّغْلبيُّ : شاعِرٌ .
وأَبو عَمْرٍ و صدقَةُ بنُ سابقٍ الزَّمِنُ ككَتِفٍ ، رَوَى عن أَبي إسْحق .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: (**الزَّمَنُ**; harekeli olarak; ve **سَحاب** gibi: **العَصْرُ**)؛ **المُحْكَمِ**’de olduğu gibi.
(ve) denildi: (az vaktin ve çoğunun iki adı)؛ **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.
Onların **الزَّمانِ** ile **الآن** arasında, daha önce **أَيْن**’de geçtiği üzere, ve onunla **الأَمَدِ** arasındaki farkları vardır.
Şَمِر dedi: **الزَّمانُ** ile **الدَّهْرُ** birdir.
Ebû’l-Heysem dedi: Şَمِر hata etti: **الزَّمانُ** meyvenin ve taze hurmanın zamanı, sıcağın ve soğuğun zamanı(dır); dedi: ve **الزَّمانُ** iki aydan altı aya kadar olur; **الدَّهْرُ** ise kesilmez.
Ezherî dedi: **الدَّهْرُ** Arapların yanında, zamanlardan **الزَّمانِ** vaktine ve dünyanın tamamının müddetine vâki olur; dedi: ve Araplardan birden başkasını işittim, der ki: falan yerde ve falan su başında **دَهْراً** kaldık; ve şu belde bizi uzun bir **دَهْراً** taşımaz; **الزَّمانُ** ise senenin mevsimlerinden bir mevsime ve adamın velâyet müddetine ve benzerine vâki olur.
Hadiste: (Ne zaman ki **الزَّمانُ** yaklaşır, müminin rüyası neredeyse yalan söylemez).
İbnü’l-Esîr dedi: gecenin ve gündüzün eşitlenmesini ve ikisinin itidalini murad etti; denildi: dünyanın ecelinin sona erişinin yakınlığını murad etti.
**الزَّمانُ** bütün **الدَّهْرِ** üzerine ve onun bir kısmı üzerine vâki olur.
Menâvî dedi: **الزَّمانُ**: bölünmeye elverişli bir müddettir; az ve çok üzerine ıtlak olunur. Hükemâ yanında: feleğin atlasının hareket miktarıdır. Mütekellimler yanında: kendisiyle başka bir vehmî müteceddidin takdir olunduğu, malum bir müteceddiddir; nitekim denir: güneşin doğuşu عندَ sana geleceğim; çünkü onun doğuşu malumdur, gelişi ise vehmîdir; vehmî malumla birleştirilince kapalılık gider.
(çoğulu **أَزْمانٌ** ve **أَزْمِنَةٌ** ve **أَزْمُنٌ**)؛ mîm’in dammesiyle.
Hadiste: (Bize **أَزْمانَ خَدِيجَة** gelirdi) yani onun hayatı; şair dedi:
**أَزْمان** Selmâ; Şam’da da Irak’ta da görenler onun benzerini görmez.
(ve onunla **ذاتَ الزُّمَيْنِ** karşılaştı, **زُبَيْر** gibi): yani sayıları olan bir saatte.
Cevherî dedi: (bununla vaktin gevşekliğini murad ediyorsun); nitekim denir: onunla **ذاتَ العُوَيْم** karşılaştım; yani yıllar arasında.
(ve onunla **مُزامَنَةً** muamele etti) **الزَّمَنِ**’den,
(**مُشاهَرَةٍ** gibi) **الشَّهْرِ**’den; Cevherî onu nakletti.
(**الزَّمَانَةُ**: **الحُبُّ**)؛ ve bununla İbn ‘Ullebe’nin beyti tefsir edildi:
Fakat senden olan hevanın bir **زَمَانَةٌ**’si bana arız oldu; ben serbest iken senden bulduğum gibi.
(ve) **الزَّمانَةُ**: (**العاهَةُ**).
**الصِّحاحِ**’ta: hayvanlarda bir âfet.
(**زَمِنَ**; **فَرِحَ** gibi; **زَمَناً**) hareke ile; (ve **زُمْنَةً**, damme ile; ve **زَمانةً**; o hâlde o **زَمِنٌ** ve **زَمِينٌ**’dir), **كَتِف** ve **أَمير** gibi; (çoğulu **زَمِنُونَ** ve **زَمْنَى**); onda tertipli bir dürme ve yayma vardır; sonuncusu **جَرِيح** ve **جَرْحَى** ve **كَلِيم** ve **كَلْمَى** çoğulu gibidir; çünkü o, kendileriyle musibetlendikleri ve içine girdikleri belâların cinsidir ve onlar ona kerih kimselerdir; böylece mef‘ûl manasında olan **فَعِيل** bâbına mutabık olur.
(ve) denir: onunla karşılaşmadım (**مُذْ زَمَنَةٍ**, harekeli olarak: yani) (**مُذْ زَمانٍ**); el-Lahyânî’den.
(ve **أَزْمَنَ**) şey: (**أَتَى عليه الزَّمانُ**) ve uzadı; o hâlde o **مُزْمنٌ**’dir; bunun ismi **الزَّمَنُ** ve **الزُّمْنَةُ**’dir, damme ile; İbnü’l-A‘râbî’den.
(**زِمَّانُ**, kesre ve şedde ile: **فِنْدِ الزِمَّانِيِّ**’nin dedesi; ve **الفِنْدِ**’in adı **شَهْلُ**’dür), şîn-i mu‘ceme ile, (**ابنُ شَيْبانَ بنِ رَبِيعَةَ بنِ زِمَّانِ بنِ مالِكِ بنِ صَعْبِ بنِ عليِّ بنِ بكْرِ بنِ وائِلٍ**) bin Kâsıt bin Henb bin Efsâ bin Da‘mâ bin Cedîle bin Esed bin Rabî‘a bin Nizâr; cesur bir şair idi; onun zikri **الذَّالِ**’da ve **الَّلامِ**’da geçti; nesebinde sahih olan budur.
(ve Cevherî’nin sözü: **زِمَّانُ بنُ تَيْمِ اللهاِ**) bin Sa‘lebe bin ‘Ukâbe bin Sa‘b, (vb., bir sehivdir); ve bu, çünkü nesebi böyle sevk ettikten sonra dedi ki: ve onlardan **الفِنْدُ الزِمّانيُّ** vardır; hâlbuki **الفِنْدُ** ancak **بَني زِمَّان بنِ مالِكِ بنِ صعْبٍ**’dendir; nesebin sevkinde sehvettiği için değil, bazı kimselerin vehmettiği gibi; çünkü onun sevki **نَسَبِ زِمَّان بن تَيْمِ اللهاِ**’da sahihtir.
Kâsım b. Selâm ensâbında dedi: ve **تَيْم اللهاِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ عكابَةَ بنِ صَعْبٍ**’ın evladı: Hâris’i, Mâlik’i, Hilâl’i, ‘Abdullâh’ı, Hâcile’yi, **زِمَّانَ**’ı ve ‘Adiyy’i (doğurdu); öyleyse bunu teemmül et.
İbn Berrî dedi: **زِمَّانُ** **فِعْلان**’dır, **زَمَمْتُ**’dan; dedi: ve onu ziyadeye hamletmek daha evlâdır; ve sana buna delil, senin: **مِن بَني زِمَّان** sözünde onun sarfının men‘idir.
Dedim: ve Ebû Hayyân **الارْتِشافِ**’ta onun üzerine yürüdü; ve ona işaret mîm’de geçmişti.
(ve onlardan: tâbiî **عبدُ اللهاِ بنُ مَعْبَدٍ**) Ebû Katâde ve Ebû Hureyre’den; ondan Katâde ve Gıylân b. Cerîr (rivayet etti); Ebû Zur‘a dedi: ‘Umer’e yetişmedi, Allah Teâlâ ondan razı olsun.
(ve **إسْمعيلُ بنُ عَبَّادٍ**) Sa‘îd b. Ebî ‘Arûbe’den; (ve **محمدُ بنُ يَحْيَى بنِ فَيَّاضٍ**) Ebû’l-Fazl el-Basrî, ‘Abdülvehhâb es-Sekafî ve ‘Abdü’l-A‘lâ’dan; ondan Ebû Dâvûd ve İbn Cevsâ ve İbn Sâ‘id (rivayet etti); 216 senesinde Dımaşk’ta hadis rivayet etti; (iki muhaddis **الزِمَّانِيُّونَ**.
(ve) **زَمانَةٌ**, (**سَحابَةٍ** gibi: **وُثَيْرُ بنُ المُنْذِرِ بنِ حَيَكِ بنِ زَمانَةَ**) en-Nesefî, Tâhir b. Muzâhim’den; (ve) Ebû Nasr (**أَحمدُ بنُ إبراهيمَ**) bin ‘Abdullâh bin Hâlid (**بنِ زَمانَةَ**) el-Akşuvânî, (iki muhaddis); sonuncusu dört yüz(ün) sonrasında Buhârâ’da hadis rivayet etti.
Ve ondan kaçırdığı:
Ali b. el-Hasen b. Halîl b. **زَمانَةَ**.

**القُهُنْدُزيُّ البُخارِيُّ**: yine bir muhaddis; onu **الحافِظُ** nakletmiştir.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**أَزْمَنَ بالمَكانِ**: orada bir zaman ikamet etti.
Ve onunla bir zaman muamele etti; kesre ile, **اللّحْيانِّي**’den; **مُزَامَنةٍ** gibidir.
**الزَّمَنَةُ** (harekeli): **البُرْهَةُ** (bir müddet).
Ve **أَزْمَنَ اللهاِ فلاناً**: onu **زَمِناً** kıldı; yani oturaklı (muk‘ad) yahut bir âfet sahibi; ve onlar **زَمَنَةٌ**’dir (harekeli), **زَمِين**’in cem‘idir.
Ve **أَزْمَنَ عنِّي عَطاؤُه**: bana karşı yavaşladı (gecikti); bu mecazdır.
Ve o, faaliyeti gevşek, rağbeti **زَمِنُ**’dür; bu da yine mecazdır.
**زَامِينُ**: Semerkand’da bir kasabacık; ondan **أَبو جَعْفرٍ محمدُ بنُ أَسدِ بنِ طاوس** (gelir); **أَبي العبَّاسِ المْسْتَغْفريِّ**’nin arkadaşı; Buhara’da 515 senesinde öldü.
**زِمَّانُ** (kesre ve teşdîd ile): **الأزْدِ** içinde bir batın; o, **زِمَّانُ بنُ مالِكِ بنِ جديلَةَ**’dir; onda ayrıca: **زِمَّانُ بنُ تَيْمِ اللهاِ**.
Ve **قُضاعَةَ**’da: **زِمَّانُ بنُ خزيمةَ بنِ نهدٍ**.
Ve **هوازن**’de: **زِمَّانُ بنُ عوارِ بنِ جشمِ بنِ مُعاوِيَةَ بنِ بكْرٍ**.
**زَمَّانٌ**, **شَدَّادٍ** gibi: **مذْحج**’de iki batın; ve sükûn ile.
Ve damme ile: **المُفَرجُ بنُ زُمَّانٍ التَّغْلبيُّ**: bir şair.
Ve **أَبو عَمْرٍ** ve **صدقَةُ بنُ سابقٍ الزَّمِنُ** **كَكَتِفٍ**: **أَبي إسْحق**’tan rivayet etti.
Üzerine istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَمِنَ
1 زَمِنَ ذ . aor. زَمَنَ , inf. n. زَمَنٌ (Msb, K) and زَمَانَةٌ (S, * Msb, K) and زُمْنَةٌ, (K,) He (a man, S, Msb) had, or was affected with, a malady of long continuance, (Msb,) or what is termed زَمَانَةٌ, expl. below: (K:) he was, or became, afflicted [with what is so termed]: (S:) or he was, or became, crippled. (TK.)

عَامَلَهُ مُزَامَنَةً
3 عَامَلَهُ مُزَامَنَةً ذ (S, K) and زِمَانًا (Lh, TA) [He bargained, or made an engagement, with him, to work, for a time], (S, K,) from الزَّمَنُ. (S,) is like مُشَاهَرَةً [and شِهَارًا] (S, K) from الشَّهْرُ. (S.)

ازمن
4 ازمن ذ [He, or it, continued a long time;] a long time passed over him, or it, (K, * TA,) i. e. a thing. (TA.) You say, ازمن بِالمَكَانِ He remained, staid, dwelt, or abode, a long time (زَمَانًا) in the place. (TA.) ― -b2- And [hence,] ازمن عَنِّى عَطَاؤُهُ (tropical:) His gift [was a long time kept back from me, or] was slow, or tardy, in coming to me. (TA.) -A2- ازمن فُلَانًا He (God) made such a one to be such as is termed زَمِن, i. e. affected with a protracted disease; (Msb, TA;) or crippled, or deprived of the power to move or to stand or to walk, by disease, or by a protracted disease: or made him to be affected with what is termed [زَمَانَةٌ, expl. below, as meaning] عَاهَةٌ [&c.]. (TA.) It is said also of a disease [as meaning It deprived him of the power to move &c.]. (TA in art. عضب.)

زَمَنٌ
زَمَنٌ ذ an inf. n. of زَمِنَ [q. v.]. (Msb, K.) ― -b2- And a simple subst. [meaning Continuance for a long time,] from أَزْمَنَ in the first of the senses assigned to it above; and so ↓ زُمْنَةٌ, with damm. (IAar, TA.) ― -b3- Also, and ↓ زَمَانٌ, (S, Msb, K, &c.,) the former a contraction of the latter, (Msb,) A time, whether little or much; (S, Msb, K;) thus accord. to Er-Rلghib; (TA in art. دهر;) as being a space capable of division: (Msb:) and so says El-Munلwee: (TA:) a time considered with respect to its beginning and its end: (Er-Rلghib, MF voce أَمَدٌ:) or i. q. عَصْرٌ [as meaning a space, or period, of time]: (M, K:) [often meaning, without any addition to qualify it, a long time; as in an instance of the usage of the latter word above: (see 4:) what follows here applies to each of these words:] زَمَانٌ differs in some respects from آنٌ and from أَمَدٌ: Sh asserts it to be syn. with دَهْرٌ; but AHeyth says that this is a mistake: (TA:) [it is so, however, sometimes, accord. to several authorities, as has been shown in art. دهر; and particularly as meaning fortune, or fate:] IAth says that it is applied to the whole of what is termed الدَّهْرُ [as meaning time], and to a portion thereof: AHeyth says that it is the زمان [i. e. season] of fruit, of ripe dates, and of heat and cold: and that it may be [a period of] two months [as meaning any one of the six seasons of the solar year] to six months [as meaning the half-year often termed summer and the half-year often termed winter]: (TA:) [thus] it is applied to any one of the four quarters of the year; (Msb, TA;) the first of which [in the order in which they are commonly mentioned by the Arabs, i. e. autumn,] is called by the Arabs [of the classical age] الرَّبِيعُ, but vulgarly الخَرِيفُ; called by the former name because the first rain is therein, giving growth to [the herbage called] the رَبِيع; and called by the latter name because the fruits are gathered therein; and it commences when the sun enters Libra: the second [i. e. winter] is called الشِّتَآءُ; and commences when the sun enters Capricornus: the third [i. e. spring] is الصَّيْفُ, vulgarly called الرَّبِيعُ; and commences when the sun enters Aries: the fourth [i. e. summer] is القَيْظُ, vulgarly called الصَّيْفُ; and commences when the sun enters Cancer: (Msb:) * * The two following tables exhibit the principal divisions of the Arabian Calendar. The latter of them shows the places of the months in relation to the solar year at the period when they received the names by which they are here designated.
THE QUARTERS. 	THE SIX SEASONS.
OLDER NAMES. 	LATER NAMES.
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الرَّبِيعُ: الخَرِيفُ Autumn.  	Sept. 	الخَرِيفُ
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الرَّبِيعُ: الخَرِيفُ Autumn.  	Oct. 	الخَرِيفُ
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الرَّبِيعُ: الخَرِيفُ Autumn.  	Nov. 	الخَرِيفُ
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الرَّبِيعُ: الخَرِيفُ Autumn.  	Nov. 	الشِّتَآءُ
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الرَّبِيعُ: الخَرِيفُ Autumn.  	Dec. 	الشِّتَآءُ
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الشِّتَآءُ Winter.  	Dec. 	الشِّتَآءُ
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الشِّتَآءُ Winter.  	Jan. 	الشِّتَآءُ
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الشِّتَآءُ Winter.  	Jan. 	الرَّبِيعُ الأَوَّلُ or رَبِيعُ الكَلَأِ
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الشِّتَآءُ Winter.  	Feb. 	الرَّبِيعُ الأَوَّلُ or رَبِيعُ الكَلَأِ
Together called by some الشِّتَآءُ and الرَّبِيعُ. 	الشِّتَآءُ Winter.  	Mar. 	الرَّبِيعُ الأَوَّلُ or رَبِيعُ الكَلَأِ
Together called by some الصَّيْفُ. 	الصَّيْفُ: الرَّبِيعُ Spring.  	Mar. 	الصَّيْفُ
Together called by some الصَّيْفُ. 	الصَّيْفُ: الرَّبِيعُ Spring.  	Apr. 	الصَّيْفُ
Together called by some الصَّيْفُ. 	الصَّيْفُ: الرَّبِيعُ Spring.  	May 	الصَّيْفُ
Together called by some الصَّيْفُ. 	الصَّيْفُ: الرَّبِيعُ Spring.  	May 	القَيْظُ
Together called by some الصَّيْفُ. 	الصَّيْفُ: الرَّبِيعُ Spring.  	June 	القَيْظُ
Together called by some الصَّيْفُ. 	القَيْظُ: الصَّيْفُ Summer.  	June 	القَيْظُ
Together called by some الصَّيْفُ. 	القَيْظُ: الصَّيْفُ Summer.  	July 	القَيْظُ
Together called by some الصَّيْفُ. 	القَيْظُ: الصَّيْفُ Summer.  	July 	الرَّبِيعُ الثَّانِى or رَبِيعُ الثِّمَارِ
Together called by some الصَّيْفُ. 	القَيْظُ: الصَّيْفُ Summer.  	Aug. 	الرَّبِيعُ الثَّانِى or رَبِيعُ الثِّمَارِ
Together called by some الصَّيْفُ. 	القَيْظُ: الصَّيْفُ Summer.  	Sept. 	الرَّبِيعُ الثَّانِى or رَبِيعُ الثِّمَارِ

THE MONTHS. 	THE PERIODS OF RAIN.
11. ذُو القَعْدَةِ Sept. 	1. الوَسْمِى  	الرَّبِيع
12. ذُو الحَجَّةِ Oct. 	1. الوَسْمِى  	الرَّبِيع
1. المُحَرَّمُ Nov. 	1. الوَسْمِى  	الرَّبِيع
2. صَفَرٌ Dec. 	1. الوَسْمِى  	الرَّبِيع
2. صَفَرٌ Dec. 	2. الشَّتَوِىُّ  	الرَّبِيع
3. شَهْرُ رَبِيعٍ الأَوَّلُ Jan. 	2. الشَّتَوِى  	الرَّبِيع
4. شَهْرُ رَبِيعٍ الآخِرُ Feb. 	2. الشَّتَوِى  	الرَّبِيع
4. شَهْرُ رَبِيعٍ الآخِرُ Feb. 	3. الدَّفَئِىُّ  	الرَّبِيع
5. جُمَادَى الأُولَى Mar. 	3. الدَّفَئِىُّ  	الرَّبِيع
5. جُمَادَى الأُولَى Mar. 	4. الصَّيْفُ
6. جُمَادَى الآخِرَةُ Apr. 	4. الصَّيْفُ
7. رَجَبٌ May 	4. الصَّيْفُ
7. رَجَبٌ May 	الحَمِيمُ  	Mostly Dry.
8. شَعْبَانُ June 	الحَمِيمُ  	Mostly Dry.
9. رَمَضَانُ July 	الحَمِيمُ  	Mostly Dry.
9. رَمَضَانُ July 	الخَرِيفُ  	Mostly Dry.
10. شَوَّالٌ Aug. 	الخَرِيفُ  	Mostly Dry.
10. Sept. 	الخَرِيفُ  	Mostly Dry.
it is also applied to the time, or period, of the reign, rule, prefecture, or the like, of a man: [and to the life-time of a man:] with the philosophers, it signifies the measure of the motion of the ninth (or greatest) sphere (الفَلَك الأَطْلَس): (TA:) [and there are various other explanations belonging to the conventional language of the schools, not to the proper language of the Arabs: (see the “ Dict. of the Technical Terms used in the Sciences of the Musalmans: ”)] the pl. (of زَمَنٌ, Msb) is أَزْمَانٌ and أَزْمُنٌ and (that of زَمَانٌ, Msb) أَزْمِنَةٌ. (S, Msb, K.) [The dim. of زَمَنٌ, i. e. زُمَيْنٌ, see below.] In the following trad., اـِذَا تَقَارَبَ لَمْ تَكَدْ رُؤيَا المُؤْمِنِ تَكْذِبُ ↓ الزَّمَانُ [When the time becomes contracted, the dream of the believer will scarcely ever, or never, be false], what is meant is the end of time; and the approach of the resurrection; because when a thing becomes little, its extremities contract: or what is meant is the day's and the night's becoming equal; for the interpreters of dreams assert that the times [of dreams] most true of interpretation are the season of the breaking forth of the blossoms and that of the ripening of the fruit, which is when the day and the night become equal: or what is meant is the coming forth of El-Mahdee, when the year will be like the month, and the month like the week, and the week like the day, and the day like the hour, deemed short because deemed delightful: (K in art. قرب:) or it alludes to the shortness of lives and the scantiness of blessings. (TA in that art.) In another trad. it is said, كَانَتْ تَأْتِينَا أَزْمَانَ خَدِيجَةَ, meaning [She used to come to us] in the life-time [lit. times] of Khadeejeh. (TA.) And one says also, مَا لَقِيتُهُ مُذْ ↓ زَمَنَةٍ, meaning ↓ مذ زَمَانٍ [i. e. I have not met him for a long time past: but in this case, accord. to the more approved usage, one should say مُذْ زَمَنَةٌ and مُذْ زَمَانٌ, or مُنْذُ زَمَنَةٍ and مُنْذُ زَمَانٍ]. (Lh, K, * TA.) (For authorities, and further information, see the words here mentioned, and more particularly نَوْءٌ and رَبِيعٌ; under the latter of which it is said that the third and last of the Six Seasons are called by some, respectively, الرَّبِيعُ الثَّانِى and الرَّبِيعُ الأَوَّلُ; and also that the appellations of the 3rd and 4th months are differently pronounced by different persons; and that some exclude the وَسْمِىّ from the rains called الرَّبِيعُ: and for the Calendar of the Mansions of the Moon, see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل.) The months are said to have received the names here given to them from Kilلb Ibn-Murrah, an ancestor of Mohammad, about two centuries before El-Islلm. These months were lunar; and from this period, with the view of adapting their year to the solar, the Arabs added a month, which they called النَّسِىْءُ, at the end of every three years, until they were forbidden to do so by the Kur-لn (ch. ix.): but the months still retrograded through the seasons, though much more slowly. The abolition of the intercalation was proclaimed by Mohammad at the pilgrimage in the tenth year of the Flight.

زَمِنٌ
زَمِنٌ ذ (S, Mgh, Msb, K) and ↓ زَمِينٌ, (K, TA,) applied to a man, (S, Msb, TA,) Having, or affected with, a malady of long continuance; (Mgh, Msb, TA; *) as also ↓ مُزْمَنٌ; (Har p. 182;) or crippled, or deprived of the power to move or to stand or to walk, by disease, or by a protracted disease: (TA:) or having what is termed زَمَانَةٌ [expl. below], i. e. عَاهَةٌ: (K, TA:) or afflicted [with what is so termed]: (S:) pl. زَمِنُونَ, (K, TA,) of the former, (TA,) and زَمْنَى, (Msb, K, TA,) [likewise] of the former, (Msb,) or of the latter, as also زَمَنَةٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] هُوَ فَاتِرُ النَّشَاطِ زَمِنُ الرَّغْبَةِ (tropical:) [He is remiss in respect of briskness or promptness, powerless in respect of desire]. (TA.)

زُمْنَةٌ
زُمْنَةٌ ذ : see زَمَنٌ, second sentence.

زَمَنَةٌ
زَمَنَةٌ ذ A space, or period, or a long space or period, of time. (TA.) See also زَمَنٌ, last sentence.

زَمَانٌ
زَمَانٌ ذ : see زَمَنٌ, third sentence, and again in two places in the latter part of the paragraph.

زَمِينٌ
زَمِينٌ ذ : see زَمِنٌ.

زُمَيْنٌ
زُمَيْنٌ ذ [dim. of زَمَنٌ]. You say, لَقِيتُهُ ذَاتَ الزُّمَيْنِ, meaning thereby تَرَاخِى الوَقْتِ; (S, K;) [i. e. I met him some time ago;] like as one says ذَاتَ العُوَيْمِ, meaning بَيْنَ الأَعْوَامِ: (S:) or meaning فِى سَاعَةٍ لَهَا أَعْدَادٌ [in a time consisting of some, or several, subdivisions]: (TA:) or ذَاتَ الزُّمَيْنِ means مُذْ ثَلَاثَةٌ أَزْمَانٍ [three seasons ago; or, app., three or more, to ten; (agreeably with an explanation of ذَاتَ العُوَيْمِ voce ذُو;) by ازمان being app. meant periods of two, or three, or six, months]; (T in art. ذُو;) and the like is said by IAar. (TA in art. صبح.)

زَمَانَةٌ
زَمَانَةٌ ذ an inf. n. of زَمِنَ [q. v.]. (S, * Msb, K.) ― -b2- [Used as a simple subst.] it signifies also A disease, or an evil affection, syn. آفَةٌ, (S,) or عَاهَةٌ, (K,) in animals: (S:) [and particularly, in a man, a disease of long continuance: or such as cripples, or deprives of the power to move or to stand or to walk: (see زَمِنَ and زَمِنٌ:)] or want of some one or more of the limbs, or members; and privation of the powers, or faculties. (Har p. 315.) And i. q. دَهْرٌ [app. as meaning An evil event or accident, a misfortune, or a calamity]. (KL.) ― -b3- Also Love. (K.)

سَاعَةٌ زَمَانِيَّةٌ
[ سَاعَةٌ زَمَانِيَّةٌ ذ A while; an indefinite short time; as distinguished from سَاعَةٌ فَلَكِيَّةٌ, which is an astronomical hour: and so, often, سَاعَةٌ alone.]

مُزْمَنٌ
مُزْمَنٌ ذ : see زَمِنٌ.

مُزْمِنٌ
مُزْمِنٌ ذ Of long continuance; of long standing; over which a long time has past. (TA.) [You say مَآءٌ مُزْمِنٌ Stale water.] And سُعَالٌ مُزْمِنٌ [Chronic cough]. (K voce مَصْطَكَا.)

##### Türkçe

زَمِنَ
1 **زَمِنَ** **ذ**. muzâri‘ **زَمَنَ**, mastar ismi **زَمَنٌ** (Msb, K) ve **زَمَانَةٌ** (S, * Msb, K) ve **زُمْنَةٌ**, (K,) O (bir adam, S, Msb) uzun süre devam eden bir hastalığa sahip oldu yahut onunla etkilenmiş oldu, (Msb,) yahut aşağıda açıklanan **زَمَانَةٌ** denilen şeye: (K:) o, [böyle denilen şeyle] musibetlendi yahut musibetlendi oldu: (S:) yahut o, sakat oldu yahut sakat oldu. (TK.)

عَامَلَهُ مُزَامَنَةً
3 **عَامَلَهُ مُزَامَنَةً** **ذ** (S, K) ve **زِمَانًا** (Lh, TA) [O, onunla, bir süre için çalışmak üzere pazarlık etti yahut bir anlaşma yaptı], (S, K,) **الزَّمَنُ**’dan. (S,) **مُشَاهَرَةً** [ve **شِهَارًا**] (S, K) **الشَّهْرُ**’dan (S,) gibidir. (S.)

ازمن
4 **ازمن** **ذ** [O, yahut o (şey), uzun bir süre devam etti;] onun üzerine, yahut onun (şeyin) üzerine, uzun bir zaman geçti, (K, * TA,) yani bir şey. (TA.) Şöyle dersin: **ازمن بِالمَكَانِ** O, mekânda uzun bir zaman (**زَمَانًا**) kaldı, durdu, ikamet etti yahut barındı. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] **ازمن عَنِّى عَطَاؤُهُ** (mecaz:) Onun bağışı [benden uzun süre geri tutuldu, yahut] bana gelmekte ağır davrandı, yahut gecikti. (TA.) -A2- **ازمن فُلَانًا** O (Allah) falancayı **زَمِن** denilen kimse yaptı, yani uzamış bir hastalıkla etkilenmiş; (Msb, TA;) yahut hastalıkla, yahut uzamış bir hastalıkla, hareket etme yahut ayakta durma yahut yürüme gücünden yoksun bırakılmış; yahut onu aşağıda açıklanan [**زَمَانَةٌ**, şu mânâda] **عَاهَةٌ** [&c.] denilen şeyle etkilenmiş yaptı. (TA.) Hastalık hakkında da [Şu mânâda: onu hareket etme &c. gücünden yoksun bıraktı] denir. (TA, md. عضب.)

زَمَنٌ
**زَمَنٌ** **ذ** **زَمِنَ**’ın mastar ismidir [bk.]. (Msb, K.) ― -b2- Ve yalın bir isim [mânâsı: uzun süre devam ediş,] yukarıda ona verilen mânâların birincisinde **أَزْمَنَ**’dan; ve bunun gibi ↓ **زُمْنَةٌ**, damme ile. (IAar, TA.) ― -b3- Ayrıca, ve ↓ **زَمَانٌ**, (S, Msb, K, &c.,) birincisi ikincisinin kısaltmasıdır, (Msb,) az yahut çok, bir zaman; (S, Msb, K;) böylece Er-Râghib’e göre; (TA, md. دهر;) bölünebilir bir aralık olması itibarıyla: (Msb:) ve El-Munâwî de böyle söyler: (TA:) başlangıcı ve sonu bakımından dikkate alınmış bir zaman: (Er-Râghib, MF, **أَمَدٌ** maddesinde:) yahut **عَصْرٌ** ile eş anlamlıdır [yani bir zaman aralığı yahut dönemi]: (M, K:) [çoğu kez, onu niteleyen herhangi bir ilâve olmaksızın, uzun bir zaman mânâsında; yukarıdaki son kelimenin kullanımına dair bir örnekte olduğu gibi: (bk. 4:) burada gelen, bu kelimelerin her birine uygulanır:] **زَمَانٌ**, bazı yönlerden **آنٌ**’dan ve **أَمَدٌ**’dan farklıdır: Sh onun **دَهْرٌ** ile eş anlamlı olduğunu ileri sürer; fakat AHeyth bunun bir hata olduğunu söyler: (TA:) [ancak, çeşitli otoritelere göre, bazen böyledir; md. دهر’de gösterildiği üzere; ve özellikle talih yahut kader mânâsında:] IAth der ki: o, **الدَّهْرُ** denilenin [zaman mânâsında] tamamına ve onun bir kısmına uygulanır: AHeyth der ki: o, meyvenin, olgun hurmanın, ve sıcaklık ve soğuğun **زمان**’ıdır [yani mevsimi]: ve o, iki ay [güneş yılının altı mevsiminden herhangi biri mânâsında] ile altı ay [çoğu kez yaz denilen yarı-yıl ve çoğu kez kış denilen yarı-yıl mânâsında] olabilir: (TA:) [böylece] o, yılın dörtte birlerinden herhangi birine uygulanır; (Msb, TA;) bunların ilki [Arapların genellikle zikrettikleri sıraya göre, yani sonbahar,] klasik çağın Araplarınca **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır, fakat halk dilinde **الخَرِيفُ**; birinci adla adlandırılır, çünkü ilk yağmur ondadır, [**رَبِيع** denilen] otun büyümesini sağlar; ve ikinci adla adlandırılır, çünkü meyveler ondadır toplanır; ve güneş Terazi’ye girdiğinde başlar: ikincisi [yani kış] **الشِّتَآءُ** diye adlandırılır; ve güneş Oğlak’a girdiğinde başlar: üçüncüsü [yani ilkbahar] **الصَّيْفُ**’tur, halk dilinde **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır; ve güneş Koç’a girdiğinde başlar: dördüncüsü [yani yaz] **القَيْظُ**’tur, halk dilinde **الصَّيْفُ** diye adlandırılır; ve güneş Yengeç’e girdiğinde başlar: (Msb:) * * Aşağıdaki iki tablo, Arap Takviminin başlıca bölümlerini gösterir. Bunların ikincisi, ayların, burada kendileriyle adlandırıldıkları adları aldıkları dönemde, güneş yılına nispetle yerlerini gösterir.
THE QUARTERS. 	THE SIX SEASONS.
OLDER NAMES. 	LATER NAMES.
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الرَّبِيعُ**: **الخَرِيفُ** Autumn.  	Sept. 	**الخَرِيفُ**
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الرَّبِيعُ**: **الخَرِيفُ** Autumn.  	Oct. 	**الخَرِيفُ**
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الرَّبِيعُ**: **الخَرِيفُ** Autumn.  	Nov. 	**الخَرِيفُ**
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الرَّبِيعُ**: **الخَرِيفُ** Autumn.  	Nov. 	**الشِّتَآءُ**
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الرَّبِيعُ**: **الخَرِيفُ** Autumn.  	Dec. 	**الشِّتَآءُ**
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الشِّتَآءُ** Winter.  	Dec. 	**الشِّتَآءُ**
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الشِّتَآءُ** Winter.  	Jan. 	**الشِّتَآءُ**
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الشِّتَآءُ** Winter.  	Jan. 	**الرَّبِيعُ الأَوَّلُ** or **رَبِيعُ الكَلَأِ**
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الشِّتَآءُ** Winter.  	Feb. 	**الرَّبِيعُ الأَوَّلُ** or **رَبِيعُ الكَلَأِ**
Birlikte, bazılarınca **الشِّتَآءُ** ve **الرَّبِيعُ** diye adlandırılır. 	**الشِّتَآءُ** Winter.  	Mar. 	**الرَّبِيعُ الأَوَّلُ** or **رَبِيعُ الكَلَأِ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**الصَّيْفُ**: **الرَّبِيعُ** Spring.  	Mar. 	**الصَّيْفُ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**الصَّيْفُ**: **الرَّبِيعُ** Spring.  	Apr. 	**الصَّيْفُ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**الصَّيْفُ**: **الرَّبِيعُ** Spring.  	May 	**الصَّيْفُ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**الصَّيْفُ**: **الرَّبِيعُ** Spring.  	May 	**القَيْظُ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**الصَّيْفُ**: **الرَّبِيعُ** Spring.  	June 	**القَيْظُ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**القَيْظُ**: **الصَّيْفُ** Summer.  	June 	**القَيْظُ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**القَيْظُ**: **الصَّيْفُ** Summer.  	July 	**القَيْظُ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**القَيْظُ**: **الصَّيْفُ** Summer.  	July 	**الرَّبِيعُ الثَّانِى** or **رَبِيعُ الثِّمَارِ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**القَيْظُ**: **الصَّيْفُ** Summer.  	Aug. 	**الرَّبِيعُ الثَّانِى** or **رَبِيعُ الثِّمَارِ**
Birlikte, bazılarınca **الصَّيْفُ** diye adlandırılır. 	**القَيْظُ**: **الصَّيْفُ** Summer.  	Sept. 	**الرَّبِيعُ الثَّانِى** or **رَبِيعُ الثِّمَارِ**

AYLAR. 	YAĞMUR DÖNEMLERİ.
11. **ذُو القَعْدَةِ** Sept. 	1. **الوَسْمِى**  	**الرَّبِيع**
12. **ذُو الحَجَّةِ** Oct. 	1. **الوَسْمِى**  	**الرَّبِيع**
1. **المُحَرَّمُ** Nov. 	1. **الوَسْمِى**  	**الرَّبِيع**
2. **صَفَرٌ** Dec. 	1. **الوَسْمِى**  	**الرَّبِيع**
2. **صَفَرٌ** Dec. 	2. **الشَّتَوِىُّ**  	**الرَّبِيع**
3. **شَهْرُ رَبِيعٍ الأَوَّلُ** Jan. 	2. **الشَّتَوِى**  	**الرَّبِيع**
4. **شَهْرُ رَبِيعٍ الآخِرُ** Feb. 	2. **الشَّتَوِى**  	**الرَّبِيع**
4. **شَهْرُ رَبِيعٍ الآخِرُ** Feb. 	3. **الدَّفَئِىُّ**  	**الرَّبِيع**
5. **جُمَادَى الأُولَى** Mar. 	3. **الدَّفَئِىُّ**  	**الرَّبِيع**
5. **جُمَادَى الأُولَى** Mar. 	4. **الصَّيْفُ**
6. **جُمَادَى الآخِرَةُ** Apr. 	4. **الصَّيْفُ**
7. **رَجَبٌ** May 	4. **الصَّيْفُ**
7. **رَجَبٌ** May 	**الحَمِيمُ**  	Çoğunlukla kuru.
8. **شَعْبَانُ** June 	**الحَمِيمُ**  	Çoğunlukla kuru.
9. **رَمَضَانُ** July 	**الحَمِيمُ**  	Çoğunlukla kuru.
9. **رَمَضَانُ** July 	**الخَرِيفُ**  	Çoğunlukla kuru.
10. **شَوَّالٌ** Aug. 	**الخَرِيفُ**  	Çoğunlukla kuru.
10. Sept. 	**الخَرِيفُ**  	Çoğunlukla kuru.
Ayrıca bir adamın saltanatının, idaresinin, valiliğinin veya benzerinin zamanı yahut dönemi için de kullanılır: [ve bir adamın ömür süresi için de:] filozoflar nezdinde, dokuzuncu (yahut en büyük) feleğin (**الفَلَك الأَطْلَس**) hareketinin ölçüsünü ifade eder: (TA:) [ve mekteplerin ıstılahî diline ait, Arapların asıl diline ait olmayan çeşitli başka açıklamalar vardır: (“Müslümanların ilimlerinde kullanılan teknik terimler sözlüğü”ne bakınız:)] çoğulu (**زَمَنٌ**, Msb’nin) **أَزْمَانٌ** ve **أَزْمُنٌ**’dur; ve (**زَمَانٌ**, Msb’nin) **أَزْمِنَةٌ**’dir. (S, Msb, K.) [**زَمَنٌ**’ün tasğîri, yani **زُمَيْنٌ**, aşağıya bak.] Aşağıdaki hadiste, **اـِذَا تَقَارَبَ لَمْ تَكَدْ رُؤيَا المُؤْمِنِ تَكْذِبُ** ↓ **الزَّمَانُ** [Zaman daraldığında, müminin rüyası neredeyse hiç, yahut hiç, yalan olmaz], kastedilen zamanın sonudur; ve kıyametin yaklaşmasıdır; çünkü bir şey azaldığında, uçları daralır: yahut kastedilen gündüz ile gecenin eşit hâle gelmesidir; zira rüya tabircileri, tabire en doğru çıkan [rüya] zamanlarının çiçeklerin açılmasının ortaya çıkışı mevsimi ile meyvenin olgunlaşması mevsimi olduğunu, bunun da gündüz ile gecenin eşit olduğu vakit olduğunu iddia ederler: yahut kastedilen, El-Mehdî’nin çıkmasıdır; o vakit yıl ay gibi, ay hafta gibi, hafta gün gibi, gün saat gibi olacaktır; kısa sayılır, çünkü hoş sayılır: (K, **قرب** maddesinde:) yahut o, ömürlerin kısalığına ve bereketlerin azlığına işaret eder. (TA, o maddede.) Başka bir hadiste şöyle denir: **كَانَتْ تَأْتِينَا أَزْمَانَ خَدِيجَةَ**, yani [Bize gelirdi] Hatice’nin hayatında [lafzen: zamanlarında]. (TA.) Ve ayrıca şöyle de denir: **مَا لَقِيتُهُ مُذْ** ↓ **زَمَنَةٍ**, yani ↓ **مذ زَمَانٍ** [yani: onu uzun zamandır görmedim: fakat bu durumda, daha makbul kullanıma göre, **مُذْ زَمَنَةٌ** ve **مُذْ زَمَانٌ**, yahut **مُنْذُ زَمَنَةٍ** ve **مُنْذُ زَمَانٍ** denmelidir]. (Lh, K, * TA.) (Deliller ve daha fazla bilgi için burada zikredilen kelimelere, özellikle **نَوْءٌ** ve **رَبِيعٌ**’e bak; ikincisinin altında, Altı Mevsim’in üçüncüsü ve sonuncusunun bazılarınca sırasıyla **الرَّبِيعُ الثَّانِى** ve **الرَّبِيعُ الأَوَّلُ** diye adlandırıldığı; ayrıca 3. ve 4. ayların adlarının farklı kimselerce farklı telaffuz edildiği; ve bazılarının **الوَسْمِىّ**’yi **الرَّبِيعُ** denilen yağmurlardan hariç tuttuğu söylenir: ve Ay’ın menzilleri takvimi için **مَنَازِلُ القَمَرِ**’e, **نزل** maddesinde, bak.) Ayların burada kendilerine verilen adları, İslâm’dan yaklaşık iki asır önce, Muhammed’in atalarından Kilâb İbn-Murre’den aldığı söylenir. Bu aylar kamerî idi; ve bu dönemden itibaren, yıllarını şemsî yıla uydurmak maksadıyla, Araplar her üç yılın sonunda bir ay eklediler; buna **النَّسِىْءُ** adını verdiler; ta ki Kur’ân (ix. sûre) ile bunu yapmaları yasaklanıncaya kadar: fakat aylar yine de mevsimler içinde geriye doğru giderdi, ancak çok daha yavaş. Araya ay eklemenin kaldırılması, Hicret’in onuncu yılında hacda Muhammed tarafından ilan edildi.

**زَمِنٌ**
**زَمِنٌ** ذ (S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **زَمِينٌ**, (K, TA,) bir adama uygulanarak, (S, Msb, TA,) uzun süre devam eden bir hastalığı olan yahut onunla etkilenmiş; (Mgh, Msb, TA; *) bunun gibi ↓ **مُزْمَنٌ** da; (Har s. 182;) yahut hastalık sebebiyle, yahut uzamış bir hastalık sebebiyle, sakat; yahut hareket etme veya ayakta durma veya yürüme gücünden mahrum: (TA:) yahut **زَمَانَةٌ** denilen şeye sahip; [aşağıda açıklanmıştır], yani **عَاهَةٌ**: (K, TA:) yahut [bununla] musibetlendirilmiş: (S:) çoğulu, ilkinin, (TA,) **زَمِنُونَ**’dur, (K, TA,) ve **زَمْنَى**’dır, (Msb, K, TA,) [yine] ilkinin, (Msb,) yahut ikincinin; bunun gibi **زَمَنَةٌ** da. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **هُوَ فَاتِرُ النَّشَاطِ زَمِنُ الرَّغْبَةِ** (mecaz:) [o, çeviklik yahut çabukluk bakımından gevşek; istek bakımından güçsüzdür]. (TA.)

**زُمْنَةٌ**
**زُمْنَةٌ** ذ : **زَمَنٌ**’e bak, ikinci cümle.

**زَمَنَةٌ**
**زَمَنَةٌ** ذ Zamanın bir aralığı yahut dönemi; yahut uzun bir aralığı yahut dönemi. (TA.) Ayrıca **زَمَنٌ**’e bak, son cümle.

**زَمَانٌ**
**زَمَانٌ** ذ : **زَمَنٌ**’e bak, üçüncü cümle; ve yine paragrafın son kısmında iki yerde.

**زَمِينٌ**
**زَمِينٌ** ذ : **زَمِنٌ**’e bak.

**زُمَيْنٌ**
**زُمَيْنٌ** ذ [**زَمَنٌ**’ün tasğîri]. Şöyle dersin: **لَقِيتُهُ ذَاتَ الزُّمَيْنِ**, bununla **تَرَاخِى الوَقْتِ**’i kastederek; (S, K;) [yani: onu bir müddet önce gördüm;] tıpkı **ذَاتَ العُوَيْمِ** denildiği gibi; bununla **بَيْنَ الأَعْوَامِ** kastedilir: (S:) yahut **فِى سَاعَةٍ لَهَا أَعْدَادٌ** [bazı, yahut birkaç, alt bölümü olan bir vakitte] anlamında: (TA:) yahut **ذَاتَ الزُّمَيْنِ**, **مُذْ ثَلَاثَةٌ أَزْمَانٍ** [üç mevsim önce; yahut, görünüşe göre, üç veya daha fazla, ona kadar; (**ذَاتَ العُوَيْمِ**’in, **ذُو** maddesinde, bir açıklamasına uygun olarak;) **ازمان** ile görünüşe göre iki, yahut üç, yahut altı ayın dönemleri kastedilmiştir] demektir; (T, **ذُو** maddesinde;) ve benzeri IAar tarafından da söylenmiştir. (TA, **صبح** maddesinde.)

**زَمَانَةٌ**
**زَمَانَةٌ** ذ **زَمِنَ**’in bir mastar ismidir [ona bak]. (S, * Msb, K.) ― -b2- [Basit isim olarak kullanıldığında] ayrıca hayvanlarda bir hastalık yahut kötü bir âfet, eş anlamlısı **آفَةٌ**, (S,) yahut **عَاهَةٌ**, (K,) anlamına gelir: (S:) [ve özellikle, bir insanda, uzun süre devam eden bir hastalık; yahut sakat bırakan, yahut hareket etme veya ayakta durma veya yürüme gücünden mahrum eden türden: (**زَمِنَ** ve **زَمِنٌ**’e bak:)] yahut uzuvlardan yahut organlardan birinin veya birkaçının yokluğu; ve güçlerin yahut yetilerin yitimi. (Har s. 315.) Ve **دَهْرٌ** ile eş anlamlıdır [görünüşe göre, kötü bir olay yahut kaza, bir musibet, yahut bir felaket anlamında]. (KL.) ― -b3- Ayrıca Aşk. (K.)

**سَاعَةٌ زَمَانِيَّةٌ**
[ **سَاعَةٌ زَمَانِيَّةٌ** ذ Bir müddet; belirsiz kısa bir zaman; **سَاعَةٌ فَلَكِيَّةٌ**’den ayırt edilerek; o ise astronomik bir saattir: ve böylece, çoğu kez, yalnız **سَاعَةٌ**.]

**مُزْمَنٌ**
**مُزْمَنٌ** ذ : **زَمِنٌ**’e bak.

**مُزْمِنٌ**
**مُزْمِنٌ** ذ Uzun süre devam eden; uzun zamandır olan; üzerinden uzun zaman geçmiş olan. (TA.) [**مَآءٌ مُزْمِنٌ** dersin: bayat su.] Ve **سُعَالٌ مُزْمِنٌ** [kronik öksürük]. (K, **مَصْطَكَا** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَمِنَ
زَمِنَ A ( n. ac. زُمْنَة 3t ,  زَمَن 4 ,  زَمَاْنَة 22t ),
a.  Suffered from a chronic disease.

أَزْمَنَ
أَزْمَنَ IV ,
a.  Continued, lasted.

b.  Was old, ancient.

c.  [ Bi ], Remained, stayed in.

زَمَن
زَمَن 4 ,  زَمَنَة 4t , ( pl. أَزْمَاْن 38 ),
a.  Time.

زَمَنِيّ
زَمَنِيّ 4yi ,
a.  Temporary.

b.  Temporal.

زَمَاْن
زَمَاْن 22 , ( pl. أَزْمِنَة 15t ,  أَزْمُن 16 ),
a.  Time; period, epoch, era, age.

b.  ( pl. أَزْمِنَة 15t ), Tense ( of a verb ).

c.  Season.

زَمَاْنَة
زَمَاْنَة 22t ,
a.  Chronic ailment, complaint.

زَمَانًا
زَمَانًا
a.  For some time.

##### Türkçe

زَمِنَ
زَمِنَ A ( n. ac. **زُمْنَة** 3t ,  **زَمَن** 4 ,  **زَمَاْنَة** 22t ),
a. Kronik bir hastalıktan muzdarip oldu.

أَزْمَنَ
أَزْمَنَ IV ,
a. Devam etti, sürdü.

b. Eskiydi, kadimdi.

c. [ Bi ], içinde kaldı, içinde durdu.

زَمَن
زَمَن 4 ,  **زَمَنَة** 4t , ( pl. **أَزْمَاْن** 38 ),
a. Zaman.

زَمَنِيّ
زَمَنِيّ 4yi ,
a. Geçici.

b. Zamansal.

زَمَاْن
زَمَاْن 22 , ( pl. **أَزْمِنَة** 15t ,  **أَزْمُن** 16 ),
a. Zaman; dönem, devir, çağ, asır.

b. ( pl. **أَزْمِنَة** 15t ), Zaman (fiilin).

c. Mevsim.

زَمَاْنَة
زَمَاْنَة 22t ,
a. Kronik rahatsızlık, şikâyet.

زَمَانًا
زَمَانًا
a. Bir süre için.
