# زمهر (ز-م-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Zehre çiçek demektir

- Harfler: ز - م - ه
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [زَمْهَرِيرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلَرِيرًا | Soğuk | 1 | 1 | [76:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/ayet/76:13.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Misvak ağacıdır
2. [وكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir
3. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Güneş demektir
4. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زمهر |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md), [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md), [صرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İliği donduran, büzüştüren, gözleri yuvalarında kızartıp yüzü ekşiten aşırı ve yakıcı soğuk |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehlinin mutlak itidal ve dengede olduğunu, yakıcı güneş ile dondurucu soğuktan bütünüyle korunduğunu bildirme |
| Çekirdek Özet 3 | Isıl ve ruhsal ifrat-tefrit dengesizliğinin kalktığı, fizyolojik ve ontolojik sükûnet ortamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca mevsimsel bir kış soğuğu zannedip ayetteki ontolojik denge ve azap-nimet karşıtlığını sıradan bir iklim tasvirine indirgemek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زم | Bir şeyi büzmek, sıkıştırmak, toparlamak ve bağlamak; [زمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D8%B1.md) kökünde sesin ve topluluğun sıkışıp toplanması, [زمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%84.md) kökünde örtüye bürünüp büzüşme | ه | Büzülme ve toplanma hareketine içsel bir gerilim, şiddet ve dışa vuran nefes ve açığa çıkma boyutu eklenmiştir |
| [زمه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87.md) | İçten büzüşerek sertleşme ve şiddetlenme | ر | Harekete süreklilik, keskinlik, tekrarlanan titreme ve bedeni baştan aşağı saran dondurucu sertlik katılmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Havanın keskin biçimde ısırması, teni bıçak gibi kesen sert temas |
| م | Su | Yoğunlaşma, sıvının donmaya yüz tutması ve maddesel akışın durması |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Açığa çıkma, keskin havanın nefesi kesmesi ve görsel bir şiddet oluşturması |
| ر | İnsan başı | Baştan aşağı sirayet eden, başı ve uzuvları titreten baskın kuşatma |
| زمهر | Kesici aletin suyun akışını dondurup kaskatı kesmesi, şiddetle nefesi dondurarak bütün bedeni büzüştürmesi | Maddenin genleşmesini durdurup onu kaskatı bir büzüşmeye ve şiddetli soğuğa mahkûm eden çatlatıcı hareket |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Havanın insanın etini kesecek ve gözlerini yuvalarında kızartacak derecede sertleşip donması, öfkeden gözlerin kızarıp dışarı fırlaması ve yüzün asılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | El-A'şâ divanında örtüleri ardındaki korunan kadınları överken kökü dondurucu soğuk anlamında kullanmıştır: من القَاصِراتِ سُجُوفَ الحِجالِ، لم تر شَمْساً ولا زَمْهَرِيرَا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis ve rivayet rivayetlerinde şiddetli öfke ve sert yüz ifadesi için kullanılmıştır; Ömer b. Abdilazîz'den nakledilen rivayette kâfire karşı sergilenen tavizsiz sertlik كَانَ مُزْمَهِرّاً عَلَى الْكَافِرِ sözüyle anlatılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs ve Dīvānü’l-Aʿşâ.

### Sami etimolojik katman

Dörtlü bir kök olan زمهر yapısı, Sami dillerindeki büzülme, sıkarak katılaştırma ve nefesi kesme semantiği taşıyan ikili زم çekirdeği ile parıldama, donuk beyazlık ve keskin ışık bildiren morfemlerin kaynaşmasından doğmuştur. İbranicede kaskatı kesilme, buz tutma veya büzülme alanındaki köklerle ve Süryanicedeki dondurucu kırağı tasvirleriyle tematik bir paralellik gösterir. Kökün içerdiği parıltı ve göz kızarması boyutu, çöl gecelerindeki ayazın yıldızları aşırı parlak ve hareketsiz göstermesi algısıyla doğrudan bağlantılıdır. Arapçada bu yapı, yalnızca ısının düşmesini değil, havanın büzüştürücü bir baskıyla varlığı felç eden şiddet boyutunu ifade eden bağımsız bir dörtlü köke evrilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs ve David Cohen kök sözlüğü verileri.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زم ikili çekirdeğinden türeyen dörtlü genişleme | Büzülme ve toparlanma kökünden şiddetli ayaza ve öfkeden kasılmaya evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki büzülme ve kaskatı kesilme kökleri | Sıcaklığın sıfırlanmasıyla gelen fiziksel hareketsizlik ve kristalleşme ortak algıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda dörtlü gövde için doğrudan kanıtlanmış akraba kök tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab ve Brockelmann karşılaştırmalı dilbilim kayıtları.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زمهر | Anlamlı | Aşırı dondurucu soğuk ve öfkeden kasılma | Ayazın şiddetlenmesi, gözlerin öfkeden kızarması ve yüzün asılması | Hedef kök; Kur'an'da tek ayette geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زمهر | Merkez | Dondurucu ve felç edici soğuk | Isının mutlak düşüşüyle birlikte gelen büzülme, kasılma ve yakıcı ayaz | Varlığı kaskatı kesen, ilikleri donduran şiddetli soğuk |
| [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) | Komşu | Genel soğukluk | Sıcaklığın düşmesini ifade eden genel ve yalın durum | زمهر gibi büzüştürücü ve azap verici bir şiddet şartı taşımaz |
| [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Titreten ayaz ve yerleşik soğuk | İnsanı içeriye sığınmaya mecbur bırakan, titretici ve durulmuş kış soğuğu | Kararlılık ve yerleşme boyutu öne çıkar, زمهر kadar yakıcı tahribat içermez |
| [صرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Kavurucu ve kurutucu soğuk rüzgâr | Ekinleri ve canlıları yakıp kurutan, sesli ve sert esen dondurucu rüzgâr | Rüzgârın sesi ve kurutma etkisi belirgindir; زمهر ise durağan ayazın iliğe işlemesidir |
| [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) | Zıt | Sıcaklık ve hararet | Isının yükselmesi, yakıcılık ve genleşme | Dondurucu soğuk ve büzülmenin doğrudan varlıksal zıddıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زمهر | Şiddetli dondurucu soğuk | Büzüştürücü ayaz ve iliklere işleyen dondurucu azap hali | Kesin |
| Latince | Algor, gelu | Şiddetli soğuk, buz kesme | Havanın donduruculuğunu karşılar; öfke ve göz kızarması yan anlamlarını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Bitter cold, biting frost | İliklere işleyen keskin soğuk | Kesici ve dondurucu niteliği verir; kökün yüz ekşitme ve büzüştürme boyutunu tam karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Grimmige Kälte, Frost | Şiddetli ayaz, sert don | Don ve sertlik boyutunu içerir; Kur'an'daki dengelenmiş iklim kontrastını tek başına vermez | Güçlü |
| Fransızca | Froid glacial, âpre froid | Buz gibi keskin ayaz | Fiziksel yakıcılığı karşılar; kökteki ontolojik kasılma semantiğini dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زَمْهَرِيرًا | Dondurucu ve büzüştürücü soğuk | Cennet nimetlerinin itidalini, aşırı sıcağın ve aşırı soğuğun bulunmadığı mutlak iklim dengesini beyan bağlamı; İnsân [76:13](https://lisan.digital/tr/ayet/76:13.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem azabının mahiyeti | Cehennem azabının yalnızca ateşle mi yoksa dondurucu soğukla da mı olacağı meselesi | Ateşin zıddı olan yok edici ve dondurucu azap katmanı |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Istılahî bir hüküm veya fıkhî kategori olarak doğrudan kullanılmamıştır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Cennetin iklimsel ve ruhsal dengesi | Âyette güneş ile zemheririn birlikte nefyedilmesinin mutlak mutedil havaya delaleti | Isıl uçların sıfırlandığı mükemmel itidal ve sükûnet ortamı |
| Hadis | Cehennemin nefesleri ve kışın şiddeti | Cehennemin biri yazın sıcağında diğeri kışın dondurucu ayazında olmak üzere iki nefes alması rivayeti | Kışın iliklere işleyen en sert dondurucu soğuğun cehennemî bir kaynağa bağlanması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret dengesi | İtidal hali | Nimetin kemali | Cennet, aşırı yakıcılık ile dondurucu soğuğun nefyedildiği mutlak esenlik yurdudur | Kesin |
| İlmi | Termodinamik | Mutlak sıfıra yakın enerji kaybı | Moleküler donma | Isının yokluğu moleküler hareketi durdurur ve büzüşmeye yol açar | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim dengesi | Aşırı baskıcı ve dondurucu atmosfer | Toplumsal felç | Zulmün bir türü yakıcı tahripken diğer türü hayatı donduran otoriter baskıdır | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa hareketliliği | Durgunluk ve likidite donması | Sirkülasyonun durması | Piyasada sermaye akışının tamamen kesilerek faaliyetlerin kaskatı kesilmesidir | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik duraksama ve aşırı büzüşme | Isı enerjisinin kritik eşiğin altına inmesiyle sistemin genleşme yeteneğini yitirip kaskatı kesilmesi hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Duygusal ve ilişkisel donukluk | Aşırı korku, baskı veya sevgisizlik sebebiyle bireyin ve toplumun tepki veremez hale gelip büzüşmesi hali | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece takvimsel kış mevsiminin belli bir kırk günlük periyoduyla sınırlı meteorolojik bir terim saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Cennet ehline sunulan kusursuz varoluşsal dengenin, yakıcılık ve donduruculuk gibi her türlü ontolojik ifrat ve tefritten arındırılmış olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsân suresindeki ayeti yalnızca fiziksel bir hava durumu raporu gibi algılayıp nimetin metafizik itidal ve sükûn boyutunu gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Cennet tasvirlerindeki saadet kavramının sadece zevklerin varlığıyla değil, can sıkıcı ve helak edici zıtlıkların dengelenmesiyle kaim olduğunu anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet ahvalini, oradaki bedenî ve ruhî konforu ve ilahi nimetlerin ifrat-tefrit dengesini anlatan ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın sadece yakıcı ateşten, nimetin ise sadece gölgeden ibaret olduğu yönündeki tek boyutlu algıyı yıkar; dondurucu soğuğun da bir azap türü olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlıyı büzüştüren, gözleri kızartıp yüzü buruşturan, maddeleri kaskatı kesen şiddetli ve dondurucu ayaz.
- Soyut anlam: Varlıktaki dinamizmi ve akışı durduran, felç edici ve katılaştırıcı tefrit hali.
- Sistematik karşılık: İdeal varoluşsal dengenin korunması adına hem aşırı genleşmenin hem de dondurucu büzüşmenin bertaraf edildiği itidal noktası.
- LaTeX modeli: $$E = \{x \in \Omega \mid T_{min} < T(x) < T_{max}\} \quad \text{ve} \quad \lim_{T \to T_{min}} \Phi(x) = \bot$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Omega$ varoluş uzayını, $x$ nimet veya ortam durumunu, $T(x)$ ise ortamın sıcaklık ve denge fonksiyonunu temsil eder. $T_{min}$ dondurucu sınırı, $T_{max}$ ise yakıcı sınırı gösterir. Cennet hali olan $E$, sistemin bu iki uç değerden arındırıldığı mutlak itidal aralığıdır. Sıcaklığın dondurucu sınıra yaklaşması durumunda canlının fonksiyonel etkinliği sıfırlanıp felç olmaktadır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [İnsan 76:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/ayet/76:13.md) — زَمْهَرِيرًا

مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا

Meal (IK): Orada tahtlara yaslanırlar, ne yakıcı sıcak ne de dondurucu soğuk görmezler.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Zehre çiçek demektir. Zemherir her tarafın karla kaplı olduğu zamandır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والزاي
دهلز: دهليز: إعراب دلّيج، فارسيّة.
زهدم: زَهْدَمٌ: اسمُ رَجُل، قال:
جزاني الزَّهدمانِ جزاءَ سَوْءٍ		وكنتُ المرء يُجْزَي بالكرامهْ
هزبر: الهِزَبْرُ: من أسماء الأسد.
هبرز: الهِبْرِزيّ: الجَلْدُ النّاِفُذ. والهِبْرَزيّ: الخُفُّ الجيِّدُ بلُغَة أهلِ اليمن، والهِبْرِزيّ: الأٍسد، قال:
ترى الثَّوْرَ يمشي راجعاً من ضَحائِهِ		بها مثلَ مَشْي الهِبْرِزيّ المُسْـروَلِ
بهزر: يُقال للنّخلة التي تَنَّاولُها بيدك: هي البُهْزُورةُ، والجميع: البهازر قال:
بَهَازراً لم تَتّخذْ مآزِرا
هرمز وهمرز: هُرْمُز وهامرز من الأسماء. قال الأعشَى:
هُمُ ضَرَبوا بالحِنْوِ حِنْوِ قُراقِرٍ		مُقَدِّمَة الهامَرْزِ حتّى تَوَلَّتِ
هرزم: الشَيخ والعجوز يُهَرْزمانِ. والهَرْزمة: لَوْكُ الشّيخ أو العجوز اللُّقَمَ في الفم، لا يَقْدرُ أَنْ يَمْضَغَها فهو يُدِيرُها في فيهِ.
زمهر:
الزّمهرير: شِدّة البرد، وقد ازْمَهَرَّ أزمهراراً.
لهزم: اللَّهْزِمتانِ مُضَيْغَتانِ عُلَيَّيانِ في أصل الحَنَكَيْنِ، في أَقْصَى الشِّدَقَيْنِ.

##### Türkçe

**الهاء** ve **الزاي**
**دهلز**: **دهليز**: **دلّيج**’in i‘râbı; Farsçadır.
**زهدم**: **زَهْدَمٌ**: bir adam adıdır; dedi ki:
جزاني **الزَّهدمانِ** جزاءَ سَوْءٍ		وكنتُ المرء يُجْزَي بالكرامهْ
**هزبر**: **الهِزَبْرُ**: aslanın adlarındandır.
**هبرز**: **الهِبْرِزيّ**: nüfûz eden deri. Ve **الهِبْرَزيّ**: Yemen ehlinin lügatinde iyi mest; ve **الهِبْرِزيّ**: aslan; dedi ki:
ترى الثَّوْرَ يمشي راجعاً من ضَحائِهِ		بها مثلَ مَشْي **الهِبْرِزيّ** المُسْـروَلِ
**بهزر**: eliyle uzanabildiğin hurma ağacına denilir: o **البُهْزُورةُ**’dur; çoğulu: **البهازر**; dedi ki:
بَهَازراً لم تَتّخذْ مآزِرا
**هرمز وهمرز**: **هُرْمُز** ve **هامرز** adlardandır. A‘şâ dedi ki:
هُمُ ضَرَبوا بالحِنْوِ حِنْوِ قُراقِرٍ		مُقَدِّمَة **الهامَرْزِ** حتّى تَوَلَّتِ
**هرزم**: ihtiyar erkek ve ihtiyar kadın **يُهَرْزمانِ**. Ve **الهَرْزمة**: ihtiyarın yahut ihtiyar kadının lokmaları ağızda çiğnemesi; onu çiğnemeye güç yetiremez, bu yüzden onu ağzında çevirir.
**زمهر**:
**الزّمهرير**: şiddetli soğuk; ve **ازْمَهَرَّ** **أزمهراراً**.
**لهزم**: **اللَّهْزِمتانِ**: iki üstte bulunan çiğnenen (et) parçasıdır; iki damağın aslında, iki yanağın en uç kısmında.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزَمْهَريرُ: شدةُ البردِ. قال الأعشى:
من القاصِراتِ سُجوفَ الحِجالِ لم تَرَ شمساً ولا زَمْهَريرا
أبو زيد: زَمْهَرَتْ عيناه: احمرَّتا من الغضب. وازمَهَرَّت الكواكب: لمحت. والمُزْمَهِرُّ: الشديد الغضب.

##### Türkçe

**الزَمْهَريرُ**: soğuğun şiddeti. el-A‘şâ dedi ki:
Hicâllerin perdeleri (ardında) kısılmış (gözlü) kadınlardan; ne bir güneş gördü ne de **زَمْهَريرا**.
Ebû Zeyd: **زَمْهَرَتْ عيناه**: öfkeden kızardı. Ve **ازمَهَرَّت الكواكب**: parladı. Ve **المُزْمَهِرُّ**: şiddetli öfkeli (olan).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّمْهَرِيرُ: شدة البرد؛ قال الأَعشى:
من القَاصِراتِ سُجُوفَ الحِجالِ، لم تر شَمْساً ولا زَمْهَرِيرَا والزمهرير: هو الذي أَعدّه الله تعالى عذاباً للكفار في الدار الآخرة، وقد ازْمَهَرَّ اليومُ ازْمِهْرَاراً. وزَمْهَرَتْ عينتاه وازْمَهَرَّتا: احْمَرَّتا من الغضب. والمُزْمَهِرُّ: الذي احمرّت عيناه، وازْمَهَرَّتِ الكواكب: لَمَحتْ. والمُزْمَهِرُّ: الشديد الغضب. وفي حديث ابن عبد العزيز قال: كان عمر مُزْمَهِرّاً على الكافر أَي شديد الغضب عليه. ووَجْهٌ مُزْمَهِرّ: كالح. وازْمَهَرَّتِ الكواكبُ: زَهَرَتْ ولمعت، وقيل: اشتد ضوءها. والمُزْمَهِرُّ: الضاحك السِّنَّ. والازْمِهْرَارُ في العين عند الغضب والشدة.

##### Türkçe

**الزَّمْهَرِيرُ**: soğuğun şiddeti; **الأَعشى** dedi ki:

**من القَاصِراتِ سُجُوفَ الحِجالِ، لم تر شَمْساً ولا زَمْهَرِيرَا**

Ve **الزمهرير**: Allah Teâlâ’nın âhiret yurdunda kâfirlere azap olarak hazırladığı şeydir,

ve gün **ازْمَهَرَّ** oldu, **ازْمِهْرَاراً**. Ve iki gözü **زَمْهَرَتْ** ve **ازْمَهَرَّتا**:

öfkeyle kızardılar. Ve **المُزْمَهِرُّ**: iki gözü kızarmış olan; ve yıldızlar **ازْمَهَرَّتِ**:

parladı. Ve **المُزْمَهِرُّ**: şiddetli öfkeli. Ve İbn Abdülazîz’in hadisinde dedi ki: Ömer kâfire karşı **مُزْمَهِرّاً** idi, yani ona karşı şiddetli öfkeli. Ve bir yüz

**مُزْمَهِرّ**: solgun. Ve yıldızlar **ازْمَهَرَّتِ**: parladı ve ışıldadı; ve denildi ki: ışığı şiddetlendi. Ve **المُزْمَهِرُّ**: dişi gülen. Ve **الازْمِهْرَارُ** gözde

öfke ve şiddet anında (olan şey)dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز م ه ر * * الزَّمْهَرِيرُ * شدة البرد قلت وقال ثعلب الزمهرير أيضا القمر في لغة طي وأنشد وليلة ظلامها قد اعتكر قطعتها والزمهرير ما زهر وبه فسر بعضهم قوله تعالى ﴿ولا زمهريرا﴾ أي فيها من الضياء والنور ما لا يحتاجون معه إلى شمس ولا قمر

##### Türkçe

* ز م ه ر * * **الزَّمْهَرِيرُ** * şiddetli soğuk; dedim. Ve Saʿleb dedi: **الزَّمْهَرِيرُ** ayrıca, Ṭay kabilesinin dilinde ay(dır). Ve şu beyti okudu:

Ve bir gece; karanlığı gerçekten bulanıklaşmıştı; onu kestim (aştım), hâlbuki **الزَّمْهَرِيرُ** (ay) henüz parlamamıştı.

Ve bununla, bazıları Yüce Allah’ın şu sözünü tefsir etti: ﴿**ولا زمهريرا**﴾ yani: orada, aydınlık ve nurdan, onunla birlikte güneşe de aya da ihtiyaç duymayacakları (kadar) vardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزمهرير: شدة البرد. قال الأعشى:
  من القاصرات سجوف الحجا                      ل لم تر شمسا ولا زمهريرا والزمهرير، هو الذي أعده الله تعالى عذابا للكفار في الدار الآخرة. والزمهرير: القمر، في لغة طيئ. وازمهرت الكواكب: لمعت وزهرت واشتد ضوءها. وازمهرت العين: احمرت غضبا، كزمهرت، وذلك عند اشتداد الأمر. وازمهر الوجه: كلح، يقال: وجهه مزمهر. وازمهر اليوم: اشتد برده. والمزمهر: الغضبان، وفي حديث ابن عبد العزيز قال:  كان عمر مزمهرا على الكافر  أي شديد الغضب عليه  . والمزمهر، أيضا: الضاحك السن، على التشبيه بازمهرار الكواكب.

##### Türkçe

**الزمهرير**: soğuğun şiddeti. A‘şâ dedi:
  “Akılların perdeleri (gibi) örtülü olanlardan;                      ne bir güneş gördü ne de bir **زمهريرا**.” Ve **الزمهرير**: Allah Teâlâ’nın âhiret yurdunda kâfirlere azap olarak hazırladığı şeydir. Ve **الزمهرير**: Tayi’ dilinde ay’dır. Ve **ازمهرت الكواكب**: parladı, ışıldadı ve ışığı şiddetlendi. Ve **ازمهرت العين**: öfkeden kızardı; **زمهرت** gibi; bu, işin şiddetlenmesi sırasında olur. Ve **ازمهر الوجه**: surat astı; “yüzü **مزمهر**” denir. Ve **ازمهر اليوم**: soğuğu şiddetlendi. Ve **المزمهر**: öfkeli olan; İbn Abdülazîz’in hadîsinde dedi ki: “Ömer kâfire karşı **مزمهرا** idi”; yani ona karşı öfkesi şiddetli idi. Ve **المزمهر**, ayrıca: dişi görünen gülen; yıldızların **ازمهرار**ına benzetme yoluyla.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

Q. 1 زَمْهَرَ see the next paragraph.

اِزْمَهَرَّتْ
Q. 4 اِزْمَهَرَّتْ ذ They (the stars) shone, (S, K,) and were intensely bright. (TA.) ― -b2- It (the eye) became red by reason of anger, (K,) on the occasion of some distressing event; (TA;) as also ↓ زَمْهَرَتْ. (AZ, S, K.) ― -b3- ازمهرّ It (the face) grinned, so as to display the teeth; or became contracted, with a stern, an austere, or a morose, look. (K.) ― -b4- It (a day) became intensely cold. (K.)

زَمْهَرِيرٌ
زَمْهَرِيرٌ ذ Intense cold. (S, K.) Such is prepared by God as a punishment for the unbelievers in the latter state. (TA.) In the Kur lxxvi. 13, زَمْهَرِيرًا means Hurting cold: (Bd:) or [simply] cold: (Jel:) or, accord. to some, it there has the meaning next following. (Bd, Jel.) ― -b2- The moon; (K;) in the dial of Teiyi. (TA.)

مُزْمَهِرٌّ
مُزْمَهِرٌّ ذ Laughing so as to show the teeth: (K:) from the likeness to the shining of stars. (TA.) ― -b2- Angry: (K:) or violently angry. (S.)

##### Türkçe

Q. 1 **زَمْهَرَ** bir sonraki paragrafa bak.

**اِزْمَهَرَّتْ**
Q. 4 **اِزْمَهَرَّتْ** ذ Onlar (yıldızlar) parladı, (S, K,) ve son derece parlak oldular. (TA.) ― -b2- O (göz) öfke sebebiyle kızardı, (K,) bazı sıkıntı verici bir olay vukuunda; (TA;) ve ayrıca ↓ **زَمْهَرَتْ**. (AZ, S, K.) ― -b3- **ازمهرّ** O (yüz) dişleri gösterecek şekilde sırıttı; yahut sert, haşin, ya da somurtkan bir bakışla büzüldü. (K.) ― -b4- O (bir gün) son derece soğuk oldu. (K.)

**زَمْهَرِيرٌ**
**زَمْهَرِيرٌ** ذ Şiddetli soğuk. (S, K.) Bu, âhiret hâlinde kâfirler için bir ceza olarak Allah tarafından hazırlanmıştır. (TA.) Kur’ân lxxvi. 13’te, **زَمْهَرِيرًا** incitici soğuk demektir: (Bd:) yahut [sadece] soğuk: (Jel:) yahut, bazılarına göre, orada bir sonraki anlamı taşır. (Bd, Jel.) ― -b2- Ay; (K;) Teyyi’nin lehçesinde. (TA.)

**مُزْمَهِرٌّ**
**مُزْمَهِرٌّ** ذ Dişleri gösterecek şekilde gülen: (K:) yıldızların parlamasına benzerlikten. (TA.) ― -b2- Öfkeli: (K:) yahut şiddetle öfkeli. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَمْهَرَ
زَمْهَرَ
a.  Flashed, blazed with anger ( eye ).

اِزْمَهَرَّ
اِزْمَهَرَّ
a.  see I .

b.  Shone ( stars ).

c.  Was bitterly cold ( day ).

زَمْهَرِيْر
زَمْهَرِيْر
a.  Intense cold.

##### Türkçe

زَمْهَرَ
زَمْهَرَ
a. (göz) öfkeyle parladı, alevlendi.

اِزْمَهَرَّ
اِزْمَهَرَّ
a. I’e bak.

b. (yıldızlar) parladı.

c. (gün) şiddetle soğuk oldu.

زَمْهَرِيْر
زَمْهَرِيْر
a. Şiddetli soğuk.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زمهر
زَمْهَرَ - يُزَمْهِرُ - زَمْهَرِيْر
زَمْهَرَ - يُزَمْهِرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: جَمَّده: جعله شديد البرودة
زَمْهَريْر: اسم فاعل من " زَمْهَرَ - يُزَمْهِرُ ": الذي يجعل الأشياء تتجمد: البرودة الشديدة
ازْمَهَرَّ - يَزْمَهِرُّ: على وزن " افـْعلـَلَّ" : فعل " زَمْهَرَ - يُزَمْهِرُ " عندما يقع بشكل ذاتي: يتجمد: يبرد بشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالبرودة والحرارة بدرجاتها المختلفة"، وهي:
صَافَ - يَصِيفُ، دَفِىءَ - يَدْفَأُ، بَرَدَ - يَبْرُدُ، زَمْهََرَ - يُزَمْهِرُ، صَرَّ - يَصِرُّ، نَحِسَ - يَنْحَسُ (نَحُسَ - يَنْحُسُ)
زمهرير
 	﴿متكئين فيها على الأرائك لا يرون فيها شمسا ولا زمهريرا(13)﴾ الإنسان
مختار الصحاح
● [زمهر] ز م ه ر: الزَّمْهَرِيرُ شدة البرد قلت وقال ثعلب الزمهرير أيضا القمر في لغة طي وأنشد وليلة ظلامها قد اعتكر قطعتها والزمهرير ما زهر وبه فسر بعضهم قوله تعالى ﴿ولا زمهريرا﴾ أي فيها من الضياء والنور ما لا يحتاجون معه إلى شمس ولا قمر
معجم الفرائد القرآنية
ز م هـ ر
"زَمْهَرِيراً"في قوله تعالى:" مُتَّكِئِيـنَ فِيـهَا عَلَى الأرَائِكِ لا يـَرَوْنَ فِيهَا شَمْساً وَلا زَمْهَرِيراً "(13) الإنسان .
الزمهرير : شدة البرد .
ملخص اللسان
1.     الزَّمْهَرِيرُ: شدة البرد؛
2.     والزمهرير: هو الذي أَعدّه الله تعالى عذاباً للكفار في الدار الآخرة،
3.     وقد ازْمَهَرَّ اليومُ ازْمِهْرَاراً. وزَمْهَرَتْ عينتاه وازْمَهَرَّتا:  احْمَرَّتا من الغضب. والمُزْمَهِرُّ: الذي احمرّت عيناه، والمُزْمَهِرُّ: الشديد الغضب. والازْمِهْرَارُ في العين عند  الغضب والشدة.
4.     وازْمَهَرَّتِ  الكواكب: لَمَحتْ. وازْمَهَرَّتِ الكواكبُ: زَهَرَتْ ولمعت، وقيل: اشتد ضوءها.
5.     والمُزْمَهِرُّ: الضاحك السِّنَّ.
لسان العرب
● - زمهر: الزَّمْهَرِيرُ: شدة البرد؛ قال الأَعشى:  من القَاصِراتِ سُجُوفَ الحِجا  لِ، لم تر شَمْساً ولا زَمْهَرِيرَا  والزمهرير: هو الذي أَعدّه الله تعالى عذاباً للكفار في الدار الآخرة،  وقد ازْمَهَرَّ اليومُ ازْمِهْرَاراً. وزَمْهَرَتْ عينتاه وازْمَهَرَّتا:  احْمَرَّتا من الغضب. والمُزْمَهِرُّ: الذي احمرّت عيناه، وازْمَهَرَّتِ  الكواكب: لَمَحتْ. والمُزْمَهِرُّ: الشديد الغضب. وفي حديث ابن عبد  العزيز قال: كان عمر مُزْمَهِرّاً على الكافر أَي شديد الغضب عليه. ووَجْهٌ  مُزْمَهِرّ: كالح. وازْمَهَرَّتِ الكواكبُ: زَهَرَتْ ولمعت، وقيل: اشتد  ضوءها. والمُزْمَهِرُّ: الضاحك السِّنَّ. والازْمِهْرَارُ في العين عند  الغضب والشدة.
مقاييس اللغة:
ومن ذلك قولهم (ازْمَهَرَّت) الكواكبُ، إذا لَمَعَتْ. وهذا مما زيدت فيه الميم؛ لأنه من زَهَرَ الشيء، إذا أضاء.
وأمّا (الزَّمْهَرير) فالبرد، ممكنٌ أن يكون وضع وضعاً، وممكنٌ أن يكون مما مضى ذكره، من قولهم: ازمهرَّت الكواكب؛ وذلك أنّه إذا اشتدَّ البرد زَهَرت إذاً [و] أضاءت.
القاموس المحيط:
الزَّمْهَرِيرُ شِدَّةُ البَرْدِ، والقَمَرُ.وازْمَهَرَّتِ الكواكِبُ لَمَعَتْ، العينُ احْمَرَّتْ غَضَباً،كَزمْهَرَتْ،
الوجهُ: كَلَحَ، اليومُ: اشتد بَرْدُهُ.والمُزْمَهِرُّ: الغضبانُ، والضاحِكُ السِّنِّ.
تاج العروس:
ز م ه ر
الزَّمْهَرِيرُ : شِدَّةُ البَرْدِ . قال الأَعْشَى :
مِنَ القَاصِراتِ سُجُوفَ الحِجَا ... لِ لمْ تَرَ شَمْساً ولا زَمْهَرِيرَا والزَّمْهَرِير هو الَّذِي أَعَدّه اللّه تَعالى عَذاباً للكُفَّار في الدَّارِ الآخرة . والزَّمْهَرِير : القَمَرُ في لُغة طَيِّئ . وازمَهَرَّت الكَواكِبُ : لَمَعَت وزَهَرَت واشتَدَّ ضَوْءُها . وازْمَهَرَّت العَينُ : احمَرَّت غَضَباً كزَمْهَرَت وذلك عند اشْتداد الأَمْر . وازْمَهَرَّ الوَجْهُ : كَلَحَ يقال : وَجْهُه مُزْمَهِرٌّ . وازْمَهرَّ اليومُ : اشْتَدَّ بَرْدُهُ . والمُزْمَهِرُّ : الغَضْبانُ وفي حَديث ابن عبد العزيز قال : " كان عُمَرُ مُزْمَهِراً على الكافِر " أَي شدِيدَ الغَضَبِ عليه " . والمُزْمَهِرُّ أَيضاً : الضَّاحِكُ السِّنِّ على التَّشْبِيه بازْمِهْرَارِ الكَوَاكِبِ

##### Türkçe

زمهر
**زَمْهَرَ** - **يُزَمْهِرُ** - **زَمْهَرِيْر**
**زَمْهَرَ** - **يُزَمْهِرُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onu dondurdu: onu şiddetli soğuk yaptı.
**زَمْهَريْر**: “**زَمْهَرَ** - **يُزَمْهِرُ**”dan ism-i fâil: şeyleri donduran: şiddetli soğuk.
**ازْمَهَرَّ** - **يَزْمَهِرُّ**: “**افـْعلـَلَّ**” vezni üzere: “**زَمْهَرَ** - **يُزَمْهِرُ**” fiilinin, kendi kendine vuku bulduğu zaman: donar: şiddetle soğur.
Ve lafız, “derecelerinin farklılığıyla soğukluk ve sıcaklık hissi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**صَافَ** - **يَصِيفُ**، **دَفِىءَ** - **يَدْفَأُ**، **بَرَدَ** - **يَبْرُدُ**، **زَمْهََرَ** - **يُزَمْهِرُ**، **صَرَّ** - **يَصِرُّ**، **نَحِسَ** - **يَنْحَسُ** (**نَحُسَ** - **يَنْحُسُ**)

زمهرير
	﴿Orada sedirler üzerine yaslanmışlardır; orada ne bir güneş görürler ne de **زَمْهَرِيراً**(13)﴾ **الإنسان**

مختار الصحاح
● [**زمهر**] ز م ه ر: **الزَّمْهَرِيرُ** şiddetli soğuktur; denildi. Ve Sa‘leb dedi ki: **الزمهرير** ayrıca, Tayy’ dilinde aydır. Ve şu beyti okudu:
وَلَيْلَةٍ ظَلامُها قَدِ اعْتَكَرْ ... قَطَعْتُها وَالزَّمْهَرِيرُ ما زَهَرْ
Ve bununla, bazıları onun (Allah’ın) sözü olan ﴿**ولا زمهريرا**﴾yı şöyle tefsir etti: yani orada, aydınlık ve nurdan öyle bir şey vardır ki onunla birlikte ne güneşe ne de aya ihtiyaç duyarlar.

معجم الفرائد القرآنية
ز م هـ ر
Allah’ın sözü olan: “**مُتَّكِئِيـنَ فِيـهَا عَلَى الأرَائِكِ لا يـَرَوْنَ فِيهَا شَمْساً وَلا زَمْهَرِيراً**”(13) **الإنسان** içindeki “**زَمْهَرِيراً**”.
**الزمهرير**: şiddetli soğuk.

ملخص اللسان
1.     **الزَّمْهَرِيرُ**: şiddetli soğuk;
2.     ve **الزمهرير**: Allah Teâlâ’nın âhiret yurdunda kâfirler için azap olarak hazırladığı şeydir,
3.     ve gün **ازْمَهَرَّ** **ازْمِهْرَاراً**. Ve iki gözü **زَمْهَرَتْ** ve **ازْمَهَرَّتا**: öfkeden kızardı. Ve **المُزْمَهِرُّ**: gözleri kızarmış olan; ve **المُزْمَهِرُّ**: şiddetli öfkeli. Ve gözde **الازْمِهْرَارُ**, öfke ve şiddet anındadır.
4.     Ve yıldızlar **ازْمَهَرَّتِ**: parladı. Ve yıldızlar **ازْمَهَرَّتِ**: parladı ve ışıldadı; ve denildi ki: ışığı şiddetlendi.
5.     Ve **المُزْمَهِرُّ**: dişi görünen gülen.

لسان العرب
● - **زمهر**: **الزَّمْهَرِيرُ**: şiddetli soğuk; A‘şâ dedi ki:
مِنَ القَاصِراتِ سُجُوفَ الحِجا  لِ، لم تر شَمْساً ولا زَمْهَرِيرَا
Ve **الزمهرير**: Allah Teâlâ’nın âhiret yurdunda kâfirler için azap olarak hazırladığı şeydir; ve gün **ازْمَهَرَّ** **ازْمِهْرَاراً**. Ve iki gözü **زَمْهَرَتْ** ve **ازْمَهَرَّتا**: öfkeden kızardı. Ve **المُزْمَهِرُّ**: gözleri kızarmış olan; ve yıldızlar **ازْمَهَرَّتِ**: parladı. Ve **المُزْمَهِرُّ**: şiddetli öfkeli. Ve İbn Abdülazîz’in hadîsinde dedi ki: Ömer, kâfire karşı **مُزْمَهِرّاً** idi; yani ona karşı şiddetli öfkeli. Ve **وَجْهٌ مُزْمَهِرّ**: asık. Ve yıldızlar **ازْمَهَرَّتِ**: parladı ve ışıldadı; ve denildi ki: ışığı şiddetlendi. Ve **المُزْمَهِرُّ**: dişi görünen gülen. Ve gözde **الازْمِهْرَارُ**, öfke ve şiddet anındadır.

مقاييس اللغة:
Ve bundan, onların “yıldızlar **ازْمَهَرَّت**” sözüdür; parladıkları zaman. Ve bu, mimin artırıldığı şeylerdendir; çünkü o, “şey **زَهَرَ**”dendir; o aydınlandığı zaman.
Ve “**الزَّمْهَرير**”e gelince, o soğuktur; vaz‘an vaz‘ olunmuş olması mümkündür; ve mümkündür ki, daha önce zikri geçen şeydendir; onların “yıldızlar **ازمهرَّت**” sözünden; çünkü soğuk şiddetlendiği zaman, o vakit parladı ve aydınlandı.

القاموس المحيط:
**الزَّمْهَرِيرُ** şiddetli soğuktur, ve aydır. Ve yıldızlar **ازْمَهَرَّتِ**: parladı; göz: öfkeden kızardı; **كَزمْهَرَتْ** gibi.
Yüz: asıldı; gün: soğuğu şiddetlendi. Ve **المُزْمَهِرُّ**: öfkeli, ve dişi görünen gülen.

تاج العروس:
ز م ه ر
**الزَّمْهَرِيرُ**: şiddetli soğuk. A‘şâ dedi ki:
مِنَ القَاصِراتِ سُجُوفَ الحِجَا ... لِ لمْ تَرَ شَمْساً ولا زَمْهَرِيرَا
Ve **الزَّمْهَرِير**: Allah Teâlâ’nın âhiret yurdunda kâfirler için azap olarak hazırladığı şeydir. Ve **الزَّمْهَرِير**: Tayy’ dilinde aydır. Ve yıldızlar **ازمَهَرَّت**: parladı ve ışıldadı ve ışığı şiddetlendi. Ve göz **ازْمَهَرَّت**: öfkeden kızardı; **كزَمْهَرَت** gibi; bu, işin şiddetlendiği zamandadır. Ve yüz **ازْمَهَرَّ**: asıldı; denilir: yüzü **مُزْمَهِرٌّ**. Ve gün **ازْمَهرَّ**: soğuğu şiddetlendi. Ve **المُزْمَهِرُّ**: öfkeli. Ve İbn Abdülazîz’in hadîsinde dedi ki: “Ömer, kâfire karşı **مُزْمَهِراً** idi”; yani ona karşı şiddetli öfkeli. Ve **المُزْمَهِرُّ** ayrıca: dişi görünen gülen; yıldızların **ازْمِهْرَارِ**ına benzetme üzere.
