# زنأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زنأ

زنأ إليه أي الشيء كمنع يزنأ زنأ وزنوءا كقعود: لجأ، وزنأ في الجبل يزنأ زنأ وزنوءا: صعد فيه، وفي الحديث: لا يصلي زانئ، يعني الذي يصعد في الجبل حتى يستتم الصعود، إما لأنه لا يتمكن، أو مما يقع عليه من البهر والنهيج، فيضيق لذلك نفسه، وقال قيس بن عاصم المنقري رضي الله عنه، وأخذ صبيا له من أمه يرقصه، وأمه منفوسة بنت زيد الفوارس، والصبي هو حكيم ابنه:
  أشبه أبا أمك أو أشبـه حـمـل
  ولا تكونـن كـهـلـوف وكـل
  يصبح في مضجعه قد انـجـدل
  وارق إلى الخيرات زنأ في الجبل
  الهلوف: الثقيل الجافي العظيم اللحية، والوكل: الذي يكل أمره إلى غيره، وزعم الجوهري أن هذا الرجز للمرأة أمه قالته ترقص ابنها، فرده عليه أبو محمد بن بري، ورواه هو وغيره على هذه الصورة، وقالت أمه ترد على أبيه:
  أشبه أخي أو أشبهن أباكا
  أما أبي فلن تنال ذاكا
  تقصر أن تناله يداكا وعبارة العباب: قالت منفوسة بنت زيد الفوارس بن حصين بن ضرار الضبي وهي ترقص ابنها حكيما وترد على زوجها قيس بن عاصم المنقري رضي الله عنه. وزنأ الظل يزنأ: قلص وقصر ودنا بعضه من بعض وظل زناء: قالص، قال ابن مقبل يصف الإبل:
  وتولج في الظل رؤوسهـا                      وتحسبها هيما وهن صحائح وزنأ إليه أي الشيء يزنأ: دنا منه وزنأ للخمسين زنأ: دنا لها، وزنأ: طرب وأسرع، وزنأ: لزق بالأرض وخنق هكذا في النسخ، ولم أجد من ذكره من أئمة اللغة إن لم يكن صحف على الكاتب من حقن وقد زنأ بوله يزنأ زنأ وزنوءا: احتقن. وأزنأه هو إلى الأمر إزناء: ألجأه وأزنأه في الجبل صعده، وأزنأه هو إزناء إذا حقنه وأصله الضيق. والزناء، كسحاب هو القصير المجتمع يقال: رجل زناء، وظل زناء، وفي الفائق: الزناء في الصفات نظير جواد وجبان، وهو الضيق، يقال: مكان زناء، وبئر زناء، والحاقن لبوله. ونهى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن يصلي الرجل وهو زناء أي حاقن. والزناء ع. وقال ابن الأعرابي: الزنيء على فعيل: السقاء الصغير. وزنأ عليه تزنئة أي ضيق قال شهاب بن العفيف، ويروى للحارث ابن العيف، والأول هو الصحيح، قال الصاغاني: وهكذا وجدته في شعر شهاب بخط أبي القاسم الآمدي في أشعار بني شيبان.

  لا هم إن الحارث بن جبله
  زنا على أبيه ثم قتله
  وركب الشادخة المحجله
  وكان في جاراته لا عهد له
  فأي أمر سيئ لا فعله أي لم يفعله، قال وأصله زنأ على أبيه، بالهمز، قال ابن السكيت: إنما ترك همزه ضرورة. والحارث هذا هو الحارث بن أبي شمر الغساني. وقد بني ثلاثيا، ومنه بني اسم التفضيل في الحديث أنه كان لا يحب من الدنيا إلا أزنأها، أي أضيقها، قاله شيخنا، قلت: ومنه أيضا حديث سعد بن ضمرة: فزنئوا عليه الحجارة أي ضيقوا. ومما يستدرك عليه: الزناء كسحاب: القبر، قال الأخطل:
  وإذا قذفت إلى زناء قعرها                      غبراء مظلمة من الأجفار

### Türkçe

**زنأ** ona, yani şeye; **منع** gibi: **يزنأ** **زنأ** ve **زنوءا** olarak, **قعود** gibi: sığındı; ve **زنأ في الجبل** **يزنأ** **زنأ** ve **زنوءا**: ona tırmandı; ve hadiste: “**لا يصلي زانئ**”, yani dağa tırmanan kimse; ta ki tırmanışı tamamlayıncaya kadar; ya çünkü (namazda) tam olarak imkân bulamaz, yahut üzerine gelen nefes darlığı ve hırıltıdan dolayı; bunun için nefsi daralır. Ve Kays b. Âsım el-Munkarî رضي الله عنه dedi; ve annesinden bir oğlunu aldı, onu sallayıp oynatıyordu; annesi Zeyd el-Fevâris’in kızı Menfûse idi; çocuk da oğlu Hakîm’dir:
  Annenin babasına benze yahut **حمل**’e benze
  Ve **هلوف** ve **وكل** gibi olma
  Döşeğinde sabahlar, gerçekten devrilmiş olarak
  Ve hayırlara yüksel; dağda **زنأ** et
**الهلوف**: ağır, kaba, büyük sakallı olan; ve **الوكل**: işini başkasına havale eden kimse. Cevherî, bu **رجز**’in annesi olan kadına ait olduğunu, oğlunu sallayıp oynatırken söylediğini iddia etti; Ebû Muhammed b. Berrî onu reddetti; o ve başkaları onu bu suret üzere rivayet etti. Ve annesi, babasına cevap vererek dedi:
  Kardeşime benze yahut babana benze
  Babama gelince, asla şuna erişemezsin
  Ellerinin erişmesi, ona erişmekten kısadır. **العباب**’ın ibaresi: Menfûse bint Zeyd el-Fevâris b. Husayn b. Dırâr ed-Dubbî, oğlu Hakîm’i sallayıp oynatırken, kocası Kays b. Âsım el-Munkarî رضي الله عنه’a cevap vererek söyledi. **زنأ الظل** **يزنأ**: çekildi, kısaldı ve bir kısmı bir kısmına yaklaştı; ve **ظل زناء**: çekilmiş. İbn Mukbil, develeri vasfederek dedi:
  Ve gölgeye başlarını sokarlar                      ve onları susuz sanırsın, hâlbuki onlar tok ve sağlıklıdırlar
Ve **زنأ إليه** yani şeye, **يزنأ**: ona yaklaştı. Ve **زنأ للخمسين** **زنأ**: ona yaklaştı. Ve **زنأ**: coştu ve hızlandı. Ve **زنأ**: yere yapıştı ve boğuldu; nüshalarda böyledir; dil imamlarından bunu zikreden kimseyi bulmadım; eğer **حقن**’dan kâtibe bir tashif değilse. Ve **زنأ بوله** **يزنأ** **زنأ** ve **زنوءا**: idrarını tuttu. Ve **أزنأه** o kimseyi işe, **إزناء** olarak: onu mecbur bıraktı; ve **أزنأه في الجبل**: onu dağa çıkardı; ve **أزنأه** o kimseyi **إزناء** olarak, onu idrarını tutturduğunda; aslı darlıktır. Ve **الزناء**; **سحاب** gibi: kısa, derli toplu olandır; denir ki: **رجل زناء** ve **ظل زناء**. Ve **الفائق**’te: sıfatlarda **الزناء**, **جواد** ve **جبان**’ın benzeridir; o, darlıktır; denir ki: **مكان زناء** ve **بئر زناء** ve idrarını tutan kimse. Ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم, erkeğin **زناء** iken, yani idrarını tutarken namaz kılmasını yasakladı. Ve **الزناء**: ع. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الزنيء** **فعيل** vezninde: küçük su kırbası. Ve **زنأ عليه** **تزنئة** olarak: daralttı. Şihâb b. el-‘Afîf dedi; ve Hâris b. el-‘Ayf’a da rivayet olunur; birincisi sahih olandır. Sâgânî dedi: Şihâb’ın şiirinde, Ebü’l-Kâsım el-Âmidî’nin Benî Şeybân şiirlerinde kendi hattıyla böyle buldum.

  Allah’ım, gerçekten Hâris b. Cebele
  Babasına **زنا** etti, sonra onu öldürdü
  Ve **الشادخة المحجله**’ye bindi
  Ve komşularında onun için ahit yoktu
  Öyleyse hangi kötü iş ki onu yapmadı; yani onu yapmadı. Dedi ki: aslı, hemze ile **زنأ على أبيه**’dir. İbnü’s-Sikkît dedi: Hemzesini ancak zaruret sebebiyle terk etti. Ve bu Hâris, el-Hâris b. Ebî Şemir el-Gassânî’dir. Ve üç harfli olarak bina edilmiştir; ve ondan, hadiste ism-i tafdîl bina edilmiştir: “Dünyadan ancak **أزنأها**’sını severdi”; yani onun en darını; bunu şeyhimiz söyledi. Dedim ki: ve ondan ayrıca Sa‘d b. Damra hadisi: “**فزنئوا عليه الحجارة**” yani daralttılar. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الزناء** **سحاب** gibi: kabir. Ahtal dedi:
  Ve onun dibinin **زناء**’sına atıldığında                      karanlık, tozlu; göz çukurlarından (çıkan) bir (şey)
