# زنب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زنب

زنب كفرح يزنب زنبا أهمله الجوهري، وقال أبو عمرو: أي سمن. والزنب: السمن. والأزنب: السمين، وبه سميت المرأة زينب قاله أبو عمرو، قال سيبويه: هو فيعل والياء زائدة. أو من زنابى العقرب وزنابتها كلتاهما لزباناها إبرتها التي تلدغ بها كما نقله ابن دريد في باب فيعل. والزنابى: شبه المخاط يقع من أنوف الإبل، فعالى، هكذا رواه بعضهم، والصواب بالذال والنون، وقد تقدمت الإشارة إليه. أو من الزينب لشجر حسن المنظر طيب الرائحة، واحدته زينبة، قاله ابن الأعرابي. أو أصلها زين أب، حذفت الألف لكثرة الاستعمال. وزنبة وزينب كلتاهما امرأة. وقال أبو الفتح في كتاب الاشتقاق: زينب علم مرتجل، قال: وأخبرنا أبو بكر محمد بن الحسن عن أبي العباس أحمد بن يحيى، قال: قال فلان: رحم الله عمتي زنبة، ما رأيتها قط تأكل إلا طيبا، ثم قال: فهذه فعلة من هذا، وزينب فيعل منه، انتهى. وقال العلم السخاوي في سفر السعادة: زينب: اسم امرأة، وبنت رسول الله صلى الله عليه وسلم. والزينب: الجباننقله الصاغاني. والزينابة، بالكسر،: سمكة دقيقة نقله الصاغاني أيضا. وأبو زنيبة كجهينة: كنية من كناهم. قال:
  نكدت أبا زنيبة إذ سألنا                      بحاجتنا ولم ينكد ضباب وقد يرخم على الاضطرار. قال:
  فجنبت الجيوش أبا زنـيب                      وجاد على منازلك السحاب

  وعمرو بن زنيب كزبير: تابعي سمع أنس بن مالك. والزأنبى بالهمز كقهقرى: مشي في بطء، نقله الصاغاني. وزينب بنت أم سلمة كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يدعوها زناب بالضم، هكذا ضبطه الأمير، ويصغرها العوام فيقولون: زنوبة. ومن أمثالهم: أسرق من زنابة. قال ابن عبد ربه في العقد: هي الفأرة وتقدم في ز ب ب. وقاضي القضاة أحمد بن محمد بن صاعد الحنفي. وأبو الفوارس طراد بن محمد بن علي بن الحسن النقيب. وأبو منصور محمد بن محمد بن علي بن أبي تمام. وأبو نصر محمد بن محمد بن علي بن نصر، الزينبيون، محدثون، نسبة إلى زينب ابنة سليمان ابن علي بن عبد الله بن عباس رضي الله عنهم. والزينبيون: بطن من ولد علي الزينبي بن عبد الله الجواد بن جعفر الطيار نسبة إلى أمه زينب بنت سيدنا علي رضي الله عنه، وأمها فاطمة رضي الله عنها. وولد علي هذا أحد أرحاء آل أبي طالب الثلاثة، أعقب من ابنه محمد، والحسن، وعيسى، ويعقوب. وأبو الحسن علي ابن طلحة بن علي بن محمد الزينبي، تولى الخطابة والنقابة بعد أبيه في زمن المستنجد، وتوفي سنة 561 ه. وزينب ابنة الحسين بن علي أمها سكينة أم الرباب، وفدت إلى مصر وبها دفنت. وزينب الثقفية لها صحبة. ثم إن هذه المادة كتبها المؤلف بالحمرة؛ لأن الجوهري أسقطها تبعا للخليل في كتاب العين وابن فارس والزبيدي وغيرهم. وهي في لسان العرب وغيره من أمهات اللغة.

### Türkçe

زنب, **فرح** gibi: **يزنب** (o) **زنبا**; el-Cevherî onu ihmal etti. Ebû Amr dedi ki: yani semirdi. Ve **الزنب**: semizliktir. Ve **الأزنب**: semiz olan; ve onunla kadına **زينب** adı verildi; bunu Ebû Amr söyledi. Sîbeveyh dedi ki: o **فيعل** veznindedir ve **الياء** ziyadedir. Yahut akrebin **زنابى**’sından ve onun **زنابتها**’sından; ikisi de onun **لزباناها**’sıdır: onun, onunla soktuğu iğnesi; İbn Düreyd’in **فيعل** babında naklettiği gibi. Ve **الزنابى**: develerin burunlarından düşen sümüğe benzer bir şey; **فعالى** (vezninde); bazıları onu böyle rivayet etti; doğrusu **بالذال والنون** iledir; ona işaret daha önce geçti. Yahut güzel görünüşlü, hoş kokulu bir ağaç için olan **الزينب**’dendir; onun teki **زينبة**’dir; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Yahut aslı **زين أب**’dır; çok kullanımdan dolayı **الألف** hazfedildi. Ve **زنبة** ile **زينب** ikisi de kadındır. Ebû’l-Feth, **كتاب الاشتقاق**’ta dedi ki: **زينب** irticalen (konulmuş) bir özel addır. Dedi ki: Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen bize, Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ’dan haber verdi; dedi ki: falan dedi: Allah halam **زنبة**’ye rahmet etsin; onu hiçbir zaman ancak temiz (iyi) şey yerken gördüm. Sonra dedi ki: işte bu, bundan **فعلة**’dir; ve **زينب** ondan **فيعل**’dir; bitti. Âlim es-Sehâvî, **سفر السعادة**’de dedi ki: **زينب**: bir kadının adıdır; ve Resûlullah’ın kızı—Allah ona salât ve selâm etsin. Ve **الزينب**: korkak; es-Sâgânî onu nakletti. Ve **الزينابة**—kesre ile—: ince bir balık; es-Sâgânî bunu da nakletti. Ve Ebû **زنيبة**, **جهينة** gibi: onların künyelerinden bir künyedir. Dedi ki:
  Ebû **زنيبة**’yi sıkıntıya soktum, biz ihtiyacımızı sorduğumuzda;
                      ve **ضباب** sıkıntıya sokmadı.
Ve zaruret halinde tahfif edilir (terhîm yapılır). Dedi ki:
  Orduları Ebû **زنـيب**’den uzaklaştırdım;
                      ve bulut menzillerine cömert davrandı.

Ve Amr b. **زنيب**, **زبير** gibi: tâbiîdir; Enes b. Mâlik’ten işitti. Ve **الزأنبى**—hemze ile—, **قهقرى** gibi: yavaşlık içinde yürüyüştür; es-Sâgânî onu nakletti. Ve Ümmü Seleme’nin kızı **زينب**’i Resûlullah—Allah ona salât ve selâm etsin—**زناب** (damme ile) diye çağırırdı; bunu emir böyle ضبط etti; avam onu küçültür de “**زنوبة**” derler. Ve onların darbımesellerinden: “**زنابة**’den daha hırsız.” İbn Abd Rabbih, **العقد**’da dedi ki: o, faredir; ve **ز ب ب**’de geçti. Ve kadılkudât Ahmed b. Muhammed b. Sâid el-Hanefî. Ve Ebû’l-Fevâris Tırâd b. Muhammed b. Alî b. el-Hasen en-Nakîb. Ve Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Alî b. Ebî Temmâm. Ve Ebû Nasr Muhammed b. Muhammed b. Alî b. Nasr; **الزينبيون**: muhaddislerdir; Süleyman b. Alî b. Abdullah b. Abbâs’ın kızı **زينب**’e nisbetle—Allah onlardan razı olsun. Ve **الزينبيون**: Ali ez-Zeynebî b. Abdullah el-Cevvâd b. Ca‘fer et-Tayyâr’ın evladından bir batındır; annesi, efendimiz Ali’nin kızı—Allah ondan razı olsun—**زينب**’e nisbetle; onun annesi de Fâtıma’dır—Allah ondan razı olsun. Ve bu Ali’nin evladı, Âl-i Ebî Tâlib’in üç değirmen taşından biridir; o, oğlu Muhammed’den, Hasan’dan, Îsâ’dan ve Ya‘kûb’dan nesil bıraktı. Ve Ebû’l-Hasen Ali b. Talha b. Ali b. Muhammed ez-Zeynebî; el-Müstencid zamanında babasından sonra hatipliği ve nakîbliği üstlendi; 561 h. yılında vefat etti. Ve Hüseyin b. Ali’nin kızı **زينب**; annesi, Sekîne Ümmü’r-Rabâb’dır; Mısır’a geldi ve orada defnedildi. Ve es-Sekafiyye **زينب**’in sohbeti vardır. Sonra, müellif bu maddeyi kırmızıyla yazdı; çünkü el-Cevherî onu, **كتاب العين**’de Halîl’e, İbn Fâris’e, ez-Zebîdî’ye ve başkalarına tâbi olarak düşürmüştür. O, **لسان العرب**’da ve dilin ana kaynaklarından başkalarında vardır.
