# زنجر (ز-ن-ج-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ن - ج - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الجيم والزاي
زنجر:
الزَّنجرة من قولك: زَنجرَ فلان لفلانٍ، إذا قال بظفرِ إبهامه على ظُفرِ سبّابته، ثم قرع بينهما في قول: ولا مثل هذا قال:
فأرسلت إلى سلمى		بأن النَّفس مشغُوفه
فما جادت لنا سلمى		بزنجيرٍ ولا فوقـه
زرجن:
الزَّرجون، بلُغةِ الطّائف، وأهل الغور: قضبانُ الكرم.
زرنج:
زَرنج: اسم كورة معروفة، قال:
جلبُوا من تهـامةَ حـتـى		وردت خيلهُم قصور زرنجِ
زبرج:
الزَّبرجُ: الذهب. والزِّبرج: السَّحاب النَّمر بسوادٍ وحُمرة في وجهه، قال:
سفر الشَّمال الزَّبرج المُزبرجا
والزِّبرجُ: زينةُ السِّلاح. والزِّبرج: الوشي.
جمرز:
جَمرَزَ فلان، أي: تكص وفرّ.
جرمز:
جِّرموزُ: حوضٌ يتخذُ في قاعٍ أو روضة، مرتفع، الأعضاد يسيل فيها الماء، ثم يفرغ بعد ذلك.
وجَرمزَ فلانٌ، أي أخطأ. والجَرمزةُ: الانقباض عن الشّيء. ويقال ضمّ فلانٌ إليه إذا رفع ما انتشر من ثيابه، ثم مضى.
وإذا قلت: ضمّ الثَّورُ إليه جراميزه، فهي قوائمه... والفعلُ منه: اجرَمَزَّ، إذا انقبض في الكِناس، قال:
مُجرمِّزاً كضِجعةِ الماسورِ
وقال بعضهم: الجَراميز الجسد. قال أميَّة بن أبي عائذ:
أو أصحَمَ حامٍ جَراميزَهُ		حزابيةٍ حَيَدَى بالدِّحال
جربز:
الجُربُزُ: الخبُّ من الرِّجال. دخيل.
جلفز:
الجَلفَزيزُ: نابٌ هَرِمة حمول عمُول. وعجوز وجلفزيز: متشنِّجةٌ، وهي مع ذلك عمول، ويقال: الجلفزيز: الرجل الجافي.
فنزج:
الفَنزجُ: رقصُ المجُوس، قال العجّاج:
عكف النَّبيطِ يلعبون الفَنزجا

##### Türkçe

**الجيم** ve **الزاي**

**زنجر**:
**الزَّنجرة** senin sözün olan: **زَنجرَ** falan, falana; **إبهامه**’nin tırnağıyla **سبّابته**’nin tırnağı üzerinde söylediği zaman, sonra “ve bunun benzeri değil” sözünde ikisi arasında vurdu (tıkırdattı); dedi:
فأرسلت إلى سلمى		بأن النَّفس مشغُوفه
فما جادت لنا سلمى		بزنجيرٍ ولا فوقـه

**زرجن**:
**الزَّرجون**; **الطّائف** diliyle ve **أهل الغور**: asmanın çubuklarıdır.

**زرنج**:
**زَرنج**: bilinen bir **كورة**’nin adıdır; dedi:
جلبُوا من تهـامةَ حـتـى		وردت خيلهُم قصور زرنجِ

**زبرج**:
**الزَّبرجُ**: altındır. Ve **الزِّبرج**: yüzünde siyahlık ve kızıllıkla benekli buluttur; dedi:
سفر الشَّمال الزَّبرج المُزبرجا
Ve **الزِّبرجُ**: silahın süsüdür. Ve **الزِّبرج**: nakıştır.

**جمرز**:
**جَمرَزَ** falan; yani: büzüldü ve kaçtı.

**جرمز**:
**جِّرموزُ**: bir çukurda veya bir çayırda yapılan, yüksek, yanları (setleri) içinde su akan, sonra bundan sonra boşalan bir havuzdur.
Ve **جَرمزَ** falan; yani hata etti. Ve **الجَرمزةُ**: şeyden büzülüp çekilmedir. Ve “falan onu kendine **ضمّ** etti” denir; elbiselerinden yayılmış olanı kaldırdığı zaman, sonra yürüdü.
Ve sen dediğin zaman: öküz **جراميزه**’ni kendine **ضمّ** etti; o, onun ayaklarıdır... ve ondan fiil: **اجرَمَزَّ**; **الكِناس**’ta büzüldüğü zaman; dedi:
مُجرمِّزاً كضِجعةِ الماسورِ
Ve bazısı dedi: **الجَراميز** bedendir. **أميَّة بن أبي عائذ** dedi:
أو أصحَمَ حامٍ جَراميزَهُ		حزابيةٍ حَيَدَى بالدِّحال

**جربز**:
**الجُربُزُ**: erkeklerden kurnaz olan. Yabancı (dâhil).

**جلفز**:
**الجَلفَزيزُ**: yaşlı, yük taşıyan, iş gören bir dişi devedir. Ve yaşlı kadın ve **جلفزيز**: kasılmıştır; bununla beraber iş görendir. Ve denir: **الجلفزيز**: kaba adamdır.

**فنزج**:
**الفَنزجُ**: Mecûsîlerin raksıdır; **العجّاج** dedi:
عكف النَّبيطِ يلعبون الفَنزجا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزَنْجَرَةُ: قَرْعُ الإبهام على الوُسْطى بالسَبَّابة. والاسم الزِنْجيرُ. وقال:
فَأَرْسَلْتُ إلى سَلْمىبأنَّ النَفْسَ مَشْغوفَه
فَما جَادتْ لنا سَلْمى		بِزِنْجيرٍ ولافوفَـهْ

##### Türkçe

**الزَنْجَرَةُ**: **الإبهام**’ı **الوُسْطى** üzerine **السَبَّابة** ile vurmak. Adı **الزِنْجيرُ**’dir. Ve dedi ki:
فَأَرْسَلْتُ إلى سَلْمىبأنَّ النَفْسَ مَشْغوفَه
فَما جَادتْ لنا سَلْمى		بِ**زِنْجيرٍ** ولافوفَـهْ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ن ج ر
زنجر فلان لفلان إذا قرع بظفر إبهامه ظفر سبّابته يريد ولا أعطيك مثل هذا‏.‏
وأرسلـت إلـى سلمـى بأن النفس مشغوفهْ فما جادت لنا سلمى بزنجير ولا فوفهْ تقول‏:‏ طلبت العدل من سنجر فما فوف ولا زنجر‏.‏

##### Türkçe

ز ن ج ر
**زنجر**: Falanın falana, başparmağının tırnağıyla işaret parmağının tırnağını vurması hâlinde; “isterim; ve sana bunun benzerini vermem” (demek ister).‏.‏
Ve Selmâ’ya gönderdim ki: nefs tutkundur; Selmâ bize ne bir **زنجير** ile ne de bir **فوفه** ile cömertlik etti.‏.‏
Der ki: Sencer’den adaleti istedim; ne **فوف** (vardı) ne de **زنجر**.‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: زَنْجَرَ فلان لك إِذا قال بظفر إِبهامه ووضعها على ظُفْر سَبَّابته ثم قرع بينهما في قوله: ولا مثل هذا، واسم ذلك الزِّنْجِيرُ؛ وأَنشد:
فأَرسلتُ إِلى سَلْمى
بأَنَّ النَّفْسَ مَشْغُوفَهْ
فما جادَتْ لنا سَلْمى
بِزِنْجِيرٍ، ولا فُوفَهْ
والزِّنْجِير: قَرْعُ الإِبهام على الوسطى بالسبابة. ابن الأَعرابي: الزِّنْجِيرَةُ ما يأْخذ طَرَفُ الإِبهام من رأْس السّنّ إِذا قال: ما لك عندي شيء ولا ذه. أَبو زيد: يقال للبياض الذي على أَظفار الأَحداث الزِّنْجِيرُ والزِّنجيرة والفُوفُ والوَبْشُ.

##### Türkçe

الليث: Bir kimse senin için **زَنْجَرَ** eder; **إِبهامه**’nin tırnağıyla söyleyip onu **سَبَّابته**’nin tırnağı üzerine koyduğunda, sonra “ve bunun benzeri yoktur” sözünde ikisi arasında vurduğunda; bunun adı **الزِّنْجِيرُ**’dür;

Ve inşad etti:
فأَرسلتُ إِلى سَلْمى
بأَنَّ النَّفْسَ مَشْغُوفَهْ
فما جادَتْ لنا سَلْمى
بِزِنْجِيرٍ، ولا فُوفَهْ

Ve **الزِّنْجِير**: **الإِبهام**’ın **الوسطى** üzerine **السبابة** ile vurulmasıdır. İbnü’l-A‘râbî: **الزِّنْجِيرَةُ**; “Bende senin için hiçbir şey yoktur ve **ذه** de yoktur” dediğinde, **الإِبهام**’ın ucunun dişin başından aldığı şeydir. Ebû Zeyd: Gençlerin tırnakları üzerindeki beyazlığa **الزِّنْجِيرُ** ve **الزِّنجيرة** ve **الفُوفُ** ve **الوَبْشُ** denir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زنجار، بالكسر، أهمله الجوهري، وهو اسم د، نقله الصاغاني. وزنجور، كعصفور: ضرب من السمك، وهي الزجور التي تقدم عن ابن دريد أنه ليس بثبت. والزنجير والزنجيرة، بكسرهما: البياض الذي على أظفار الأحداث، ويسمى أيضا الفوف والوبش، قاله أبو زيد. وزنجر: قرع بين ظفر إبهامه وظفر سبابته. وقال الليث: زنجر فلان لك إذا قال بظفر إبهامه ووضعها على ظفر سبابته ثم قرع بينهما في قوله: ولا مثل هذا، واسم ذلك الزنجير، وأنشد:
  فأرسلت إلى سلمى                      بأن النفس مشغوفه
  فما جادت لنا سلمى                      بزنجير ولا فوفـه

  وقال ابن الأعرابي: الزنجيرة: ما يأخذ طرف الإبهام من رأس السن إذا قال: ما لك عندي شيء ولاذه.
 ومما يستدرك عليه: الزنجير: قلامة الظفر، كالزنقير، وهما دخيلان، ذكره الأزهري في التهذيب في الرباعي. وزنجار، بالكسر، هو المتولد في معادن النحاس، وأقواه المتخذ من التوبال، وهو معرب زنكار، بالفتح، وغير إلى الكسر حال التعريب، قاله الصاغاني. وتفصيله في كتب الطب.

##### Türkçe

**زنجار**; kesre ile; el-Cevherî onu ihmal etti; ve o, **د**’nin ismidir; es-Sâğânî onu nakletti. Ve **زنجور**, **عصفور** gibi: balıktan bir tür; ve o, İbn Düreyd’den daha önce geçtiği üzere **الزجور**’dur; onun sabit olmadığını (söyledi). Ve **الزنجير** ve **الزنجيرة**, ikisinin de kesresiyle: gençlerin tırnakları üzerindeki beyazlık; ayrıca **الفوف** ve **الوبش** diye de adlandırılır; Ebû Zeyd bunu söyledi. Ve **زنجر**: başparmağının tırnağı ile işaret parmağının tırnağı arasında vurmadır. Leys dedi ki: **زنجر** falan sana; başparmağının tırnağıyla söylediği zaman ve onu işaret parmağının tırnağı üzerine koyup sonra ikisi arasında vurduğu zaman; şu sözünde: “Ve bunun benzeri değil”; bunun adı **الزنجير**’dir. Ve inşad etti:

  Selmâ’ya gönderdim                      ki nefis tutkundur
  Selmâ bize cömertlik etmedi                      ne **زنجير** ile ne de **فوفـه** ile

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الزنجيرة**: “Benim yanımda sana ait bir şey yok” dediği ve ona sığındığı zaman, dişin başından başparmağın ucunun aldığı şeydir.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **الزنجير**: tırnak kırpıntısı; **الزنقير** gibi; ve ikisi de dâhildir; Ezherî onu **التهذيب**’de rubâ‘îde zikretti. Ve **زنجار**, kesre ile: bakır madenlerinde meydana gelen şeydir; en kuvvetlisi **التوبال**’dan yapılmış olandır; o, fetha ile **زنكار**’ın mu‘arrebidir; ta‘rîb hâlinde kesreye çevrildi; es-Sâğânî bunu söyledi. Ve tafsili tıp kitaplarındadır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَنْجَرَ
Q. 1 زَنْجَرَ ذ , (Lth, K,) inf. n. زَنْجَرَةٌ, (S in art. زجر,) He [fillipped, or] struck the thumb upon, or against, the middle finger with the fore finger: (S in art. زجر:) or he fillipped with the nail of his thumb and that of his fore finger: (Lth, A, K: *) you say زَنْجَرَ لَهُ, meaning he put the nail of his thumb upon that of his fore finger, and then fillipped with them to him, (Lth, A, *) saying وَلَا مِثْلَ هٰذَا [Nor, or not even, the like of this will I give thee]; (Lth;) meaning thus, وَلَا أُعْطِيكَ مِثْلَ هٰذَا. (A.) The subst., (S,) or the name of this [action], (Lth,) is ↓ زِنْجِيرٌ. (Lth, S.)

زِنْجِيرٌ
زِنْجِيرٌ ذ [A fillip, such as is described above]: see what immediately precedes. ― -b2- A nail-paring: as also زِنْقِيرٌ: both foreign words introduced into the Arabic language: mentioned in the T among quadriliteral-radical words. (TA.) ― -b3- A whiteness [or white speck] seen on the nails of young persons; (AZ, K;) likewise called فُوفٌ and وَبْشٌ; (AZ, TA;) as also ↓ زِنْجِيرَةٌ. (AZ, K.) ― -b4- Accord. to IAar, ↓ this last signifies What the end of the thumb [or of the thumb-nail] takes from the extremity of the tooth when a man [presses the former against the edge of an upper front tooth and suddenly lets it go forward, and] says, مَا لَكَ عِنْدِى شَىْءٌ وَلَا ذِهْ I have not anything for thee: not even this: (TA:) [i. e. it means anything; always used in a negative phrase.]

زِنْجِيرَةٌ
زِنْجِيرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

##### Türkçe

زَنْجَرَ
Q. 1 **زَنْجَرَ** ذ , (Lth, K,) mastar ismi **زَنْجَرَةٌ**, (S, **زجر** maddesinde,) O, işaret parmağıyla başparmağı orta parmağın üzerine yahut ona karşı [şaklattı, yahut] vurdu: (S, **زجر** maddesinde:) yahut o, başparmağının tırnağıyla işaret parmağının tırnağıyla şaklattı: (Lth, A, K: *) **زَنْجَرَ لَهُ** dersin; mânâsı, başparmağının tırnağını işaret parmağının tırnağı üzerine koydu, sonra onlarla ona şaklattı, (Lth, A, *) **وَلَا مِثْلَ هٰذَا** [Bunun benzerini de sana vermem]; (Lth;) mânâsı şöyle olarak, **وَلَا أُعْطِيكَ مِثْلَ هٰذَا**. (A.) İsim, (S,) yahut bunun [fiilin] adı, (Lth,) **زِنْجِيرٌ**’dür. (Lth, S.)

زِنْجِيرٌ
**زِنْجِيرٌ** ذ [yukarıda vasfedildiği gibi bir şaklatma]: hemen önce gelene bak. ― -b2- Bir tırnak kesintisi: **زِنْقِيرٌ** da böyledir: ikisi de Arap diline sokulmuş yabancı kelimelerdir: T’de dörtlü kök harfli kelimeler arasında zikredilmiştir. (TA.) ― -b3- Gençlerin tırnaklarında görülen bir beyazlık [yahut beyaz benek]; (AZ, K;) buna **فُوفٌ** ve **وَبْشٌ** da denir; (AZ, TA;) **زِنْجِيرَةٌ** da böyledir. (AZ, K.) ― -b4- IAar’a göre, ↓ bu sonuncu, Bir adam [başparmağın ucunu yahut başparmak tırnağının ucunu bir üst ön dişin kenarına bastırıp sonra onu ileri doğru ansızın salıverdiğinde ve] **مَا لَكَ عِنْدِى شَىْءٌ وَلَا ذِهْ** “Senin için bende hiçbir şey yoktur: bunun bile yoktur” dediğinde, başparmağın [yahut başparmak tırnağının] dişin ucundan aldığı şey demektir: (TA:) [yani o, herhangi bir şey demektir; daima olumsuz bir ibarede kullanılır.]

زِنْجِيرَةٌ
**زِنْجِيرَةٌ** ذ : iki yerde, bir sonraki önceki paragrafa bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَنْجَرَ
زَنْجَرَ
a.  Filliped; snapped his finger.

b.  Was covered with verdegris.

c.  Was chained.

تَزَنْجَرَ
تَزَنْجَرَ II ,
a.  see I (b) , ( c ).

زِنْجَاْر
زِنْجَاْر 49 ,
a.  Verdegris.

زِنْجِيْر
زِنْجِيْر P. , ( pl. زَنَاجِيْر ),
a.  Chain.

b.  Fillip.

حِسَابالزِنْجِيْر
حِسَابالزِنْجِيْر
a.  Book-keeping.

زُنْجُفْر
زُنْجُفْر ,  زِنْجَفْر P. ,
a.  Cinnabar, vermilion.

##### Türkçe

**زَنْجَرَ**
**زَنْجَرَ**
a. Şaklattı; parmağını şaklattı.

b. **زِنْجَاْر** ile kaplandı.

c. Zincire vuruldu.

**تَزَنْجَرَ**
**تَزَنْجَرَ** II ,
a. I (b), (c)’ye bak.

**زِنْجَاْر**
**زِنْجَاْر** 49 ,
a. Bakır pası.

**زِنْجِيْر**
**زِنْجِيْر** P. , (çoğulu **زَنَاجِيْر**),
a. Zincir.

b. Şaklatma.

**حِسَابالزِنْجِيْر**
**حِسَابالزِنْجِيْر**
a. Muhasebe.

**زُنْجُفْر**
**زُنْجُفْر** , **زِنْجَفْر** P. ,
a. Zencefre, vermilyon.
