# زنج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زنج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زنج

الزِّنْجُ والزَّنْجُ، لغتان: جِيلٌ من السُّودانِ وهم الزُّنُوجُ، واحدهم زِنْجِيٌّ وزَنْجِيٌّ؛ حكاه ابن السكيت وأَبو عبيد مثل رُومِيٍّ ورُومٍ وفارِسِيٍّ وفُرْسٍ، لأَن ياء النَّسب عديلة هاء التأْنيث في السقوط؛ قال ابن سيده: فأَما قوله:
تَرَاطُن الزِّنجِ بِزَجْلِ الأَزْنُجِ
فزعم الفارسي أَنه كُسر على إِرادة الطوائف والأَبْطُنِ. ويقال في النداء: يا زَنَاجِ للزِّنْجِيِّ، صرح الفارسي بفتح أَوله وكسر آخره. والزَّنَجُ: شِدَّةُ العطش. وزنِجَت الإِبل زَنَجاً: عَطِشَتْ مرة بعد مرة فضاقت بطونها؛ وكذلك زنِج الرجلُ من ترك الشرب؛ عن كراع. التهذيب: زَنِجَ زَنَجاً وصَرَّ صَريراً وصَرِيَ وصَدِيَ، بمعنى واحد. أَبو عمرو: الزِّنَاجُ المُكافَأَةُ بخير أَو شر. ابن بزرج: الزَّنَجُ والحَجَزُ واحد.
يقال: حَجِزَ الرجلُ وزَنِجَ، وهو أَن تَقَبَّضَ أَمعاء الرجل ومصارينه من الظمإِ، فلا يستطيع أَن يكثر الشرب أَو الطعم. ابن الأَثير: وفي حديث زياد: قال عبد الرحمن بن السائب: فَزَنَجَ شيءٌ أَقْبَلُ طويلُ العُنُقِ، فقلت: ما أَنت؟ فقال: أَنا النَّقَّاد ذُو الرَّقَبَةِ؛ قال: لا أَدري ما زَنَجَ، لعله بالحاء؛ والزَّنْحُ: الدفع كأَنه يريد هجوم هذا الشخص وإِقباله؛ قال: ويحتمل أَن يكون زَلَجَ، باللام، وهو سرعة ذهاب الشيء ومضيه، وقيل: هو بالحاء بمعنى سَنَحَ وعَرَضَ.
وتَزَنَّجَ عليَّ فلانٌ: تَطاوَلَ.

### Türkçe

**الزِّنْجُ** ve **الزَّنْجُ**, iki lugattır: Sudanlılardan bir nesil; onlar **الزُّنُوجُ**dur.
Onların teki **زِنْجِيٌّ** ve **زَنْجِيٌّ**dir; bunu İbn es-Sikkît ve Ebû Ubeyd, **رُومِيٍّ** ve **رُومٍ** ve **فارِسِيٍّ** ve **فُرْسٍ** gibi nakletti; çünkü nisbet yâ’sı, düşmede te’nîs hâ’sının dengi(=muadili)dir. İbn Sîde dedi: Amma onun sözüne gelince:
تَرَاطُن الزِّنجِ بِزَجْلِ الأَزْنُجِ
Fârisî, bunun, taifeler ve batınlar kastedilerek cem‘ kırıldığı(=çoğul yapıldığı) iddiasında bulundu. Ve nidâda denir: **يا زَنَاجِ**; **للزِّنْجِيِّ** için; Fârisî, evvelinin fethini ve âhirinin kesrini açıkça söyledi.

Ve **الزَّنَجُ**: susuzluğun şiddetidir. Ve develer **زنِجَت** **زَنَجاً**: bir defadan sonra bir defa susadılar da karınları daraldı; ve aynı şekilde adam, içmeyi terk etmekten dolayı **زنِج** oldu; Kurâ‘dan.

**التهذيب**: **زَنِجَ** **زَنَجاً** ve **صَرَّ** **صَريراً** ve **صَرِيَ** ve **صَدِيَ**, tek bir mânâdadır.

Ebû Amr: **الزِّنَاجُ** hayırla yahut şerle mukâbele etmektir. İbn Buzurc: **الزَّنَجُ** ve **الحَجَزُ** birdir.

Denir: adam **حَجِزَ** oldu ve **زَنِجَ** oldu; o da, susuzluktan adamın bağırsaklarının ve iç organlarının büzüşmesidir; artık çok içmeye yahut yemeğe güç yetiremez.

İbnü’l-Esîr: Ve Ziyâd hadîsinde: Abdurrahman b. es-Sâib dedi: “Derken uzun boyunlu, önden gelen bir şey **فَزَنَجَ** etti; ben dedim: Sen nesin? Dedi: Ben, boyun sahibi **النَّقَّاد**ım.” Dedi: **زَنَجَ**’ın ne olduğunu bilmiyorum; belki **بالحاء** iledir; ve **الزَّنْحُ** itmedir; sanki bu şahsın hücumu ve gelişi kastediliyor. Dedi: Ve muhtemeldir ki **زَلَجَ** olsun, **باللام** ile; o da şeyin gidişinin ve geçişinin süratidir. Ve denildi: O, **بالحاء** iledir; **سَنَحَ** ve **عَرَضَ** mânâsında.

Ve falan kimse bana karşı **تَزَنَّجَ** etti: uzandı(=boyunu uzattı, tepeden baktı).
