# زنج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زنج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زنج

الزنج  بالفتح  ويكسر  لغتان فصيحتان  والمزنجة  بالفتح  والزنوج  بالضم: جيل من السودان تسكن تحت خط الاستواء وجنوبيه وليس وراءهم عمارة. قال بعضهم: وتمتد بلادهم من المغرب إلى قرب الحبشة، وبعض بلادهم على نيل مصر. واحدهم زنجي بالفتح والكسر، حكاه ابن السكيت وأبو عبيد مثل رومي وروم وفارسي وفرس، لأن ياء النسب عديلة هاء التأنيث في السقوط.
 وأما الأزنج في قول الشاعر:
  تراطن الزنج بزجل الأزنج فإنه تكسير على إرادة الطوائف والأبطن، قاله الفارسي، كذا في المحكم.
 وأبو خالد مسلم بن خالد الزنجي القرشي مولاهم، إنما لقب بالضد لبياضه.
 والزنج  بالتحريك: شدة العطش  ، زنجت الإبل زنجا: عطشت مرة بعد مرة فضاقت بطونها. وكذلك زنج الرجل من ترك الشرب، عن كراع. وفي التهذيب زنج زنجا وصر صريرا وصدى وصرى بمعنى واحد،  أو هو أن تقبض أمعاؤه ومصارينه من العطش  . قال ابن بزرج: الزنج والحجز واحد، يقال حجز الرجل وزنج: وهو أن تقبض أمعاء الرجل ومصارينه من الظمإ ولا يستطيع، هكذا في النسخ، وصوابه فلا يستطيع بالفاء. إكثار الطعم والشرب.
 ويقال  عطاء مونج، كمعظم قليل  . لم يذكره أحد من أئمة اللغة، فالظاهر أنه تحريف عن مزلج، باللام وقد تقدم.
  وزنج، بالضم: ة، بنيسابور  .
  وزنجان بالفتح. د، بأذربيجان  بالجبل  منه محمد بن أحمد بن شاكر  عن نصر بن علي وإسماعيل ابن بنت السدى، وعنه يوسف بن القاسم الميانجي وغيره، والإمام سعد بن علي شيخ الحرم، وأبو القاسم يوسف بن الحسن، عن أبي نعيم الحافظ، مات سنة 473  وأبو القاسم يوسف بن علي  ، تفقه على أبي إسحاق الشيرازي، وأفتى، وبرع، مات سنة 555  الزنجانيون  .
  والزناج، بالكسر: المكافأة  بخير أو شر، عن أبي عمرو.

  وزنيج،  كزبير: لقب أبي غسان محمد بن عمرو المحدث  .
 وزنجويه: جد أبي بكر أحمد بن محمد بن أحمد بن محمد بن زنجويه فقيه فاضل، من زنجان روى عن أبي علي من شاذان، ومات سنة 490 وزنجويه: لقب مخلد بن قتيبة بن عبد الله الأزدي، وابنه حميد أبو أحمد النسائي الحافظ، محدث مشهور، كذا في تاريخ ابن النجار.
 وتزنج علي فلان: تطاول، ذكره ابن منظور وابن الأثير.
 والبرهان إبراهيم بن عبد الوهاب الزنجاني شارح الوجيز.

### Türkçe

**الزنج** fetha ile; kesre ile de okunur: iki fasih lügattir. **والمزنجة** fetha ile; **والزنوج** damme ile: ekvator çizgisinin altında ve onun güneyinde oturan, arkalarında imar (yerleşim) bulunmayan Sudanlılardan bir nesildir. Bazıları dedi ki: “Ülkeleri Mağrib’den Habeşistan’a yakın yere kadar uzanır; ülkelerinin bir kısmı Mısır Nili üzerindedir.” Onların bir teki **زنجي** fetha ile ve kesre ile (okunur); bunu İbnü’s-Sikkît ve Ebû Ubeyd, **رومي** ve **روم** ile **فارسي** ve **فرس** gibi (olarak) nakletti; çünkü nisbet yâ’sı, düşmede (hazifte) te’nîs hâ’sına denktir.

Ama şairin sözündeki **الأزنج** ise:
  “**تراطن الزنج بزجل الأزنج**”
  çünkü o, taifeler ve batınlar (kollar) murad edilerek yapılan bir çoğul kırmasıdır; bunu el-Fârisî söyledi; **المحكم**’de böyledir.

Ve Ebû Hâlid Müslim b. Hâlid **الزنجي** el-Kureşî onların mevlâsıdır; ancak beyazlığından dolayı zıddıyla lakaplandırıldı.

Ve **الزنج** hareke ile: şiddetli susuzluktur. **زنجت الإبل زنجا**: bir defadan sonra bir defa susadı da karınları daraldı. Keza adamın içmekten terk etmesinden dolayı **زنج** (olması) da böyledir; Kırâ‘dan (naklen). **التهذيب**’de: **زنج زنجا** ve **صر صريرا** ve **صدى** ve **صرى** bir mânâdadır; yahut o, susuzluktan bağırsaklarının ve iç organlarının büzülmesidir. İbn Büzerc dedi ki: **الزنج** ile **الحجز** birdir; “adam **حجز** etti ve **زنج** etti” denir: o, susuzluktan adamın bağırsaklarının ve iç organlarının büzülmesidir ve (o) yapamaz; nüshalarda böyle (geçer); doğrusu ise fâ ile “**فلا يستطيع**”dır. Yemeği ve içmeyi çoğaltmak.

Ve denir: **عطاء مونج**; **كمعظم قليل** gibi. Dil imamlarından hiçbiri onu zikretmedi; zâhir olan, lâm ile **مزلج**’den bir tahrif olmasıdır; (bu) daha önce geçti.

Ve **زنج** damme ile: Nîsâbûr’da bir köy.

Ve **زنجان** fetha ile: Azerbaycan’da, dağda bir şehir; ondan Muhammed b. Ahmed b. Şâkir, Nasr b. Alî ve İsmâ‘îl b. bint es-Süddî’den (rivayet etti); ondan Yûsuf b. el-Kâsım el-Meyâncî ve başkaları (rivayet etti). Ve İmam Sa‘d b. Alî, Harem şeyhi; ve Ebü’l-Kâsım Yûsuf b. el-Hasen, Ebû Nu‘aym el-Hâfız’dan (rivayet etti); 473 yılında öldü. Ve Ebü’l-Kâsım Yûsuf b. Alî; Ebû İshâk eş-Şîrâzî’ye fıkıh okudu, fetva verdi, temayüz etti; 555 yılında öldü: **الزنجانيون**.

Ve **الزناج** kesre ile: hayırla veya şerle karşılık verme (mükâfat); Ebû ‘Amr’dan (naklen).

Ve **وزنيج**; **كزبير** gibi: muhaddis Ebû Gassân Muhammed b. ‘Amr’ın lakabıdır.

Ve **زنجويه**: Zencûye’nin oğlu Ebû Bekr Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Zencûye’nin dedesi; faziletli bir fakih; Zencân’dandır; Ebû ‘Alî b. Şâzân’dan rivayet etti; 490 yılında öldü. Ve **زنجويه**: el-Ezdî Mühlid b. Kuteybe b. ‘Abdullâh’ın lakabıdır; ve onun oğlu Humeyd Ebû Ahmed en-Nesâî el-Hâfız; meşhur bir muhaddis; İbnü’n-Neccâr’ın tarihinde böyledir.

Ve falana karşı **تزنج** etti: uzadı (boyunu aştı, büyüklendi); bunu İbn Manzûr ve İbnü’l-Esîr zikretti.

Ve el-Burhân İbrâhîm b. ‘Abdilvehhâb **الزنجاني**: **الوجيز**’in şârihi.
