# زندق (ز-ن-د-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ن - د - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والزاي
زردق: الزَّرْدق: خيط يمد. والزَّردق: الصف القيام من الناس.
زندق: الزِّنديق .... زَنْدَقَةُ الزِّنديق: ألا يؤمن بالآخرة، وبالربوبية.
قرزل: القُرْزُلُ: شيئان؛ أحدهما اسم فرس كان في الجاهلية. وشيء كانت تتخذه المرأة فوق رأسها كالقنزعة.
زبرق: الزِّبْرِقان: ليلة خمس عشرة. يقال: ليلة الزِّبرقان. وليلة أربع عشرة: ليلة البدر، لأن القمر يبادر فيها طلوع الشمس.
والزِّبرِقان: الذهب. ويقال: سمي الزِّبْرِقان به لصفرة وجهه، ويقال: صفرة وجهه شبهت بالذهب.
وزَبْرَقَ عمامته: صفرها.
برزق: البِرْزِيقُ: جماعة خيل دون الموكب، كما قال زياد: ما هذه البَرازيقُ التي تتردد والبَرْْْزق: نبات.
قرمز: القِرْمِز: صبغ أرمني أحمر، يقال إنه من عصارة دود في آجامهم.
زرقم: إذا اشتدت الزرقة في العين قيل إنها لَزرقاءُ زُرْقُمٌ. قال بعض العرب: زرقاءُ زُرْقم، بيديها تَرْقُم، تحت القُمْقُم.
زرنق: الزُّرْنُوق: ظرف يستقى به الماء.
زملق: الزُّمَّلِقُ: الخفيف الطائش، ويقال: هو الذي إذا هم بالبضع دفق ماؤه قبل الوصول. قال:
يدعى الجليد وهو فينا الزُّمَّلِقْ
زنبق: الزَّنْبَقُ: دهن الياسمين.

##### Türkçe

**القاف** ve **الزاي**

زردق: **الزَّرْدق**: uzatılan bir ip. Ve **الزَّردق**: insanlardan ayakta duran saf.

زندق: **الزِّنديق** .... **زَنْدَقَةُ الزِّنديق**: âhirete ve ربوبيةye iman etmemesi.

قرزل: **القُرْزُلُ**: iki şey; birisi câhiliyede olan bir atın adı. Ve bir şey ki kadın onu başının üstünde **القنزعة** gibi edinirdi.

زبرق: **الزِّبْرِقان**: on beşinci gece. Denir: **ليلة الزِّبرقان**. Ve on dördüncü gece: dolunay gecesi; çünkü ay onda güneşin doğuşuna acele eder.

Ve **الزِّبرِقان**: altın. Ve denir: yüzünün sarılığı sebebiyle ona **الزِّبْرِقان** adlandırıldı; ve denir: yüzünün sarılığı altına benzetildi.

Ve **زَبْرَقَ** sarığını: onu sararttı.

برزق: **البِرْزِيقُ**: alayın altında bir at topluluğu; Ziyâd’ın dediği gibi: “Bu gidip gelen **البَرازيقُ** nedir?” Ve **البَرْْْزق**: bir bitki.

قرمز: **القِرْمِز**: Ermeni kırmızı bir boya; denir ki o, onların sazlıklarındaki bir kurdun özsuyundandır.

زرقم: Gözde mavilik şiddetlendiği zaman onun **لَزرقاءُ زُرْقُمٌ** olduğu söylenir. Bazı Arap dedi:
زرقاءُ زُرْقم، بيديها تَرْقُم، تحت القُمْقُم.

زرنق: **الزُّرْنُوق**: onunla su çekilen bir kap.

زملق: **الزُّمَّلِقُ**: hafif, şaşkın; ve denir: o, cima etmeye niyetlendiği zaman varmadan önce suyu fışkıran kimsedir. Dedi ki:
يدعى الجليد وهو فينا الزُّمَّلِقْ

زنبق: **الزَّنْبَقُ**: yasemin yağı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزِنْديق من الثَنَوِيَّةِ، وهو معرّب، والجمع الزَنادِقَةُ، والهاء عوضٌ من الياء المحذوفة، وأصله الزَناديقُ. وقد تَزَنْدَقَ. والاسمُ الزَنْدَقَةُ.

##### Türkçe

**الزِنْديق**: **الثَنَوِيَّةِ**’dendir; o, muarrabdır. Çoğulu **الزَنادِقَةُ**’dır. **الهاء** hazfedilmiş **الياء**’dan bedeldir; aslı **الزَناديقُ**’tur. Ve **تَزَنْدَقَ**. İsim **الزَنْدَقَةُ**’dır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزِّنْدِيقُ: القائل ببقاء الدهر، فارسي معرب، وهو بالفارسية: زَنْدِ كِرَايْ، يقول بدوام بقاء الدهر. والزَّنْدَقةُ: الضِّيقُ، وقيل: الزِّنْدِيقُ منه لأنه ضيّق على نفسه. التهذيب: الزِّنْدِيقُ معروف، وزَنْدَقَتُه أنه لا يؤمن بالآخرة ووَحْدانيّة الخالق. وقال أحمد بن يحيى: ليس زِنْدِيق ولا فَرْزِين من كلام العرب، ثم قال؛ ولكن البَياذِقةُ هم الرّجّالة، قال: وليس في كلام العرب زِنْدِيق، وإنما تقول العرب رجل زَنْدَق وزَنْدَقِيّ إذا كان شديد البخل، فإذا أرادت العرب معنى ما تقوله العامة قالوا: مُلْحِد ودَهْرِيّ، فإذا أرادوا معنى السِّنِّ قالوا: دُهْرِيّ، قال: وقال سيبويه الهاء في زَنادِقة وفَرازِنة عوض من الياء في زِنْدِيق وفَرْزِين، وأصله الزَّنادِيق. الجوهري: الزِّنْدِيقُ من الثَّنَوِيَّة وهو معرب، والجمع الزَّنادِقة، وقد تَزَنْدَقَ، والاسم الزَّنْدَقة.

##### Türkçe

**الزِّنْدِيقُ**: dehrin (zamanın) kalıcılığına (devamına) söyleyen; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; ve o, Farsçada: **زَنْدِ كِرَايْ**; dehrin kalıcılığının devamını söyler. Ve **الزَّنْدَقةُ**: darlık; ve denildi ki: **الزِّنْدِيقُ** ondandır; çünkü kendi nefsine daraltmıştır. **التهذيب**: **الزِّنْدِيقُ** bilinen (meşhur)dir; ve onun **زَنْدَقَتُه**’si, âhirete ve Yaratıcı’nın birliğine iman etmemesidir. Ahmed b. Yahyâ dedi ki: Arapların كلام’ından **زِنْدِيق** de yoktur **فَرْزِين** de; sonra dedi; fakat **البَياذِقةُ** yaya olanlardır; dedi: Arapların كلام’ında **زِنْدِيق** yoktur; ancak Araplar “adam **زَنْدَق** ve **زَنْدَقِيّ**” derler, eğer şiddetli cimrilik üzere ise; Araplar avamın söylediği mânâyı murad ettiklerinde “**مُلْحِد** ve **دَهْرِيّ**” derler; yaş mânâsını murad ettiklerinde “**دُهْرِيّ**” derler; dedi: ve Sîbeveyh dedi ki: **زَنادِقة** ve **فَرازِنة**’deki **الهاء**, **زِنْدِيق** ve **فَرْزِين**’deki **الياء**’dan bedeldir; ve aslı **الزَّنادِيق**’tur. **الجوهري**: **الزِّنْدِيقُ** **الثَّنَوِيَّة**’dendir ve Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **الزَّنادِقة**’dır; ve muhakkak **تَزَنْدَقَ**; isim **الزَّنْدَقة**’dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ن د ق * * الزِّنْدِيقُ * من الثنوية وهو فارسي معرب وجمعه * زَنادِقةٌ * وقد * تَزَنْدَقَ * والاسم * الزَّنْدَقَةُ

##### Türkçe

* ز ن د ق * * **الزِّنْدِيقُ** *: ikicilerden (ثنوية)dir; Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; çoğulu * **زَنادِقةٌ** *’dır. Ve (fiil olarak) * **تَزَنْدَقَ** *; isim ise * **الزَّنْدَقَةُ** *’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزندوق، بالضم أهمله الجماعة، وهو لغة في الصندوق كما قالوا: القزد في القصد، وقد تقدم، قال شيخنا: تغايره مع الزنديق باختلاف الزوائد لا يقتضى إفراده بالترجمة وأصول كل منهما: زدق، أو: زندق، فالأولى جمعهما في ترجمة واحدة إلا أن يقال: الزندوق عربي، وورد في كلامهم، والزنديق لفظ أعجمي، ففرقهما لذلك، وفيه نظر.

##### Türkçe

**الزندوق**: (zamm ile) cemaat onu ihmâl etti; ve o, **الصندوق** hakkında bir dildir; nitekim dedikleri gibi: **القزد** (kelimesi) **القصد** (kelimesi) hakkında; ve (bu) daha önce geçti. Şeyhimiz dedi: Onun **الزنديق** ile, zevâidin (eklerin) farklılığıyla farklı oluşu, onu tercümede müstakil kılmayı gerektirmez; ikisinin her birinin asılları: **زدق**; yahut: **زندق**. Şu hâlde, bir tercümede ikisini bir araya getirmek daha evlâdır; ancak şöyle denilirse müstesna: **الزندوق** Arapçadır ve onların كلامında vârid olmuştur; **الزنديق** ise a‘cemî bir lafızdır; bu sebeple ikisini ayırdı. Ve bunda nazar vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَزَنْدَقَ
Q. 2 تَزَنْدَقَ ذ [He adopted, or held, or professed, the tenets of the زِنْدِيق;] he was, or became, a زِنْدِيق: (S, * K, * TA:) [generally,] he was, or became, a مُلْحِد [i. e. deviater from the right religion, or an impugner of religions], and without religion; (KL;) [a disbeliever in the world to come and in the Deity, or the unity of the Creator: (see زَنْدَقَةٌ:) and an asserter of the endlessness of time: see زِنْدِيقٌ.]

زَنْدَقٌ
زَنْدَقٌ ذ , (Th, O, L, K, [in some of the copies of the K, and in my copy of the Msb, زِنْدِيقٌ, which, as is said in the TA, is a mistake,]) and ↓ زَنْدَقِىٌّ, A man very niggardly or avaricious. (Th, O, L, K, Msb.)

زَنْدَقَةٌ
زَنْدَقَةٌ ذ a subst from the verb above mentioned; (S, K;) [The adoption, or belief, or profession, of the tenets of the زِنْدِيق: generally, deviation from the right religion, or the impugning of religious, and the state of him who is without religion;] disbelief in the world to come and in [the Deity, or] the unity of the Creator: (T, Mgh, Msb:) [and the assertion of the endlessness of time: see زِنْدِيقٌ.] ― -b2- Also i. q. ضِيقٌ [as meaning Niggardliness, or avarice: see زَنْدَقٌ]. (L, TA.)

زَنْدَقِىٌّ
زَنْدَقِىٌّ ذ : see زَنْدَقٌ.

زُنْدُوقٌ
زُنْدُوقٌ ذ a dial. var. of صُنْدُوقٌ [q. v.]; (K;) like as قَزْدٌ is of قَصْدٌ. (TA.)

زِنْدِيقٌ
زِنْدِيقٌ ذ One who is of the ثَنَوِيَّة [or asserters of the doctrine of Dualism]: (S, O, K:) or one who asserts his belief in [the two principles of] Light and Darkness: or one who does not believe in the world to come, nor in the Deity: (O, K:) or one who does not believe in the world to come nor in the unity of the Creator: (T, Msb:) or one who conceals unbelief and makes an outward show of belief: (K:) an arabicized word, (S, Msb,) originally Pers., so they say, (Msb,) from الزَّنْدُ, which is a book belonging to them [i. e. the book of Zoroaster]: (PS:) [or from the Pers. زَنْدِيك, meaning magian, or fire-worshipper: and this seems to be its primary meaning; as De Sacy says in his “ Chrest. Ar., ” 2nd ed., ii. 274:] or, accord. to IDrd, it is an arabicized word from the Persian زِنْدَه, (Mgh, [thus in my copy, app. for زَنْدَهْ, in which the ه may be, as it is in many other instances, an affix denoting some kind of relationship,]) or زَنْدَ كِرْ, (TA, as from the L, [but not very clearly written, and with an erasure, such as to suggest that the original and right reading may be زَنْدْ گِيرْ, which may be rendered holder of the Zend, but]) which is expl. as meaning he [who] asserts his belief in the eternity, or the endlessness, of the present world: (Mgh, TA:) or it is arabicized from زَنْ دِين i. e. woman's religion: (O, K:) or the right explanation is this: that it is a term of relation to the زَنْد, which is the book of Mلnee the Magian, who was in the time of Bahrلm the son of Hurmuz the son of Sلboor [or Shلpoor], and who claimed to be successor to the Messiah, on whom be peace; and, desiring fame, composed this book, which he hid in a tree, and then took forth: الزَّنْدُ, in their language, is “ explanation; ” and he meant that this was the explanation of the book of Zarل- dusht [or Zoroaster] the Persian; and in it he held that there are two gods, Light and Darkness, Light creating good, and Darkness creating evil: (TA:) or, accord. to the “ Mefلteeh el-'Uloom, ” زِنْدِيقٌ means a follower of Mلnee, and also a follower of Mezdek, who (i. e. Mezdek) appeared in the days of Kubلdh, and asserted that possessions and women were in common, and put forth a book which he called زند, which is the book of the Magians, that was brought by Zarل- dusht, whom they assert to have been a prophet: and the companions of Mezdek were named in relation to [this] زند; which word, being arabicized, was converted into زِنْدِيقٌ: (Mgh:) Th says that زِنْدِيقٌ is not of the [genuine] language of the Arabs; (Mgh, TA;) and when the Arabs desire to express the meaning in which it is commonly used, (Mgh, * Msb, TA,) which is one who does not hold any religion, and who asserts his belief in the endlessness of time, (Msb,) they say مُلْحِدٌ, (Mgh, Msb, TA,) i. e. [a deviater from the right religion, or] an impugner of religions, (Msb,) and دَهْرِىٌّ: (Mgh, TA:) some say that it is from الزَّنْدَقَةُ; because the زنديق straitens himself: (L, TA:) an Arab of the desert is related to have explained it as meaning one who looks much into things, or affairs: (Msb:) the pl. is زَنَادِقَةٌ and زَنَادِيقُ; (S, O, Msb, K;) the latter being the original pl., and the ة of the former being a substitute for the suppressed ى of the latter. (S, O.)

##### Türkçe

**تَزَنْدَقَ**
Q. 2 **تَزَنْدَقَ** ذ [**زِنْدِيق**’in esaslarını benimsedi, yahut tuttu, yahut ikrar etti;] **زِنْدِيق** idi, yahut **زِنْدِيق** oldu: (S, K, TA:) [genellikle,] **مُلْحِد** idi, yahut **مُلْحِد** oldu [yani doğru dinden sapıcı, yahut dinleri ta’n edici], ve dinsiz; (KL;) [âhiret âlemine ve Ulûhiyyete, yahut Yaratıcının birliğine, inkâr edici: (bk. **زَنْدَقَةٌ**:) ve zamanın sonsuzluğunu ileri süren: bk. **زِنْدِيقٌ**.]

**زَنْدَقٌ**
**زَنْدَقٌ** ذ , (Th, O, L, K, [K’nin bazı nüshalarında ve benim Msb nüshamda **زِنْدِيقٌ**, ki TA’da söylendiği üzere bu bir hatadır,]) ve ↓ **زَنْدَقِىٌّ**, Çok cimri yahut çok tamahkâr bir adam. (Th, O, L, K, Msb.)

**زَنْدَقَةٌ**
**زَنْدَقَةٌ** ذ yukarıda zikredilen fiilden bir isim; (S, K;) [**زِنْدِيق**’in esaslarını benimseme, yahut buna inanma, yahut bunu ikrar etme; genellikle, doğru dinden sapma, yahut dinleri ta’n etme, ve dinsiz olanın hâli;] âhiret âlemine ve [Ulûhiyyete, yahut] Yaratıcının birliğine inkâr: (T, Mgh, Msb:) [ve zamanın sonsuzluğunu ileri sürme: bk. **زِنْدِيقٌ**.] ― -b2- Ayrıca **ضِيقٌ** ile eş anlamlıdır [cimrilik yahut tamahkârlık mânasında: bk. **زَنْدَقٌ**]. (L, TA.)

**زَنْدَقِىٌّ**
**زَنْدَقِىٌّ** ذ : bk. **زَنْدَقٌ**.

**زُنْدُوقٌ**
**زُنْدُوقٌ** ذ **صُنْدُوقٌ**’un bir lehçe varyantı [bk. o]; (K;) tıpkı **قَزْدٌ**’ün **قَصْدٌ**’den olması gibi. (TA.)

**زِنْدِيقٌ**
**زِنْدِيقٌ** ذ **ثَنَوِيَّة**’den olan kimse [yahut İkicilik doktrinini ileri sürenler]: (S, O, K:) yahut [iki ilke olan] Nûr ve Zulmet’e imanını ileri süren kimse: yahut âhiret âlemine de Ulûhiyyete de inanmayan kimse: (O, K:) yahut âhiret âlemine inanmayan ve Yaratıcının birliğine inanmayan kimse: (T, Msb:) yahut küfrü gizleyip imanı dıştan gösteren kimse: (K:) Arapçalaştırılmış bir kelime, (S, Msb,) aslında Farsça, öyle derler, (Msb,) **الزَّنْدُ**’dan; ki o, onlara ait bir kitaptır [yani Zerdüşt’ün kitabı]: (PS:) [yahut Farsça **زَنْدِيك**’ten, “mecûsî” yahut “ateşperest” mânasında: ve bu onun aslî mânası gibi görünür; De Sacy’nin “Chrest. Ar.” 2. baskı, ii. 274’te dediği üzere:] yahut IDrd’ye göre, Farsça **زِنْدَه**’dan Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (Mgh, [benim nüshamda böyle, görünüşe göre **زَنْدَهْ** yerine; bunda **ه** birçok başka örnekte olduğu gibi bir tür nisbeti gösteren bir ek olabilir,]) yahut **زَنْدَ كِرْ**, (TA, L’den olarak, [fakat pek açık yazılmamış, ve bir kazıntı ile; öyle ki aslî ve doğru okunuşun **زَنْدْ گِيرْ** olabileceğini düşündürür; bu da “Zend’i tutan” diye tercüme edilebilir, fakat]) ki, “mevcut dünyanın ezelîliğine yahut sonsuzluğuna imanını ileri süren kimse” mânasında açıklanır: (Mgh, TA:) yahut **زَنْ دِين**’den Arapçalaştırılmıştır; yani “kadın dini”: (O, K:) yahut doğru açıklama şudur: bunun, **زَنْد**’a nisbet terimi olmasıdır; **زَنْد**, Bahrâm b. Hurmuz b. Sâbûr zamanında bulunan Mecûsî Mânî’ye ait bir kitaptır; o, Mesîh’in (selâm onun üzerine olsun) halefi olduğunu iddia etti; ve şöhret isteyerek bu kitabı telif etti; onu bir ağaca gizledi, sonra çıkardı: **الزَّنْدُ**, onların dilinde “açıklama”dır; ve o, bunun Farslı Zarâ-dusht’un [yahut Zerdüşt’ün] kitabının açıklaması olduğunu kastetti; ve onda iki ilâh bulunduğunu benimsedi: Nûr ve Zulmet; Nûr hayrı yaratır, Zulmet şerri yaratır: (TA:) yahut “Mefâteeh el-’Ulûm”a göre, **زِنْدِيقٌ** Mânî’nin tâbii demektir; ve ayrıca Mezdek’in tâbii demektir; Mezdek, Kubâdh günlerinde ortaya çıktı; ve malların ve kadınların ortak olduğunu ileri sürdü; ve **زند** adını verdiği bir kitap ortaya koydu; bu, Mecûsîlerin kitabıdır; onu Zarâ-dusht getirmiştir; onlar onun bir peygamber olduğunu ileri sürerler: ve Mezdek’in arkadaşları [bu] **زند**’e nisbetle adlandırıldı; bu kelime Arapçalaştırılınca **زِنْدِيقٌ**’a çevrildi: (Mgh:) Th der ki **زِنْدِيقٌ** Arapların [sahih] dilinden değildir; (Mgh, TA;) ve Araplar, onun yaygın olarak kullanıldığı mânayı ifade etmek istediklerinde, (Mgh, Msb, TA,) ki bu, hiçbir din tutmayan ve zamanın sonsuzluğuna imanını ileri süren kimsedir, (Msb,) **مُلْحِدٌ** derler, (Mgh, Msb, TA,) yani [doğru dinden sapıcı yahut] dinleri ta’n edici, (Msb,) ve **دَهْرِىٌّ**: (Mgh, TA:) bazıları der ki bu, **الزَّنْدَقَةُ**’dandır; çünkü **زنديق** kendini daraltır: (L, TA:) bir bedevî Arap’tan, bunu “şeylere yahut işlere çokça bakan kimse” mânasında açıkladığı rivayet edilmiştir: (Msb:) çoğulu **زَنَادِقَةٌ** ve **زَنَادِيقُ**’tur; (S, O, Msb, K;) ikincisi aslî çoğuldur; birincideki **ة**, ikincideki hazfedilmiş **ى**’nin bedelidir. (S, O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَنْدَقَ
زَنْدَقَ تَزَنْدَقَ II ,
a.  Held the doctrines of the manicheans, was an atheist.

زَنْدَقَة
زَنْدَقَة 51t ,
a.  Manicheism, dualism; atheism.

زِنْدِيْق
زِنْدِيْق ( pl. زَنَاْدِقَة 47t ,  مَزَاْنِيْدُ 65 ),
a.  Manichean, atheist.

##### Türkçe

**زَنْدَقَ**
**زَنْدَقَ** **تَزَنْدَقَ** II,
a. Maniheistlerin doktrinlerini benimsedi, ateist oldu.

**زَنْدَقَة**
**زَنْدَقَة** 51t,
a. Maniheizm, düalizm; ateizm.

**زِنْدِيْق**
**زِنْدِيْق** (çoğ. **زَنَاْدِقَة** 47t, **مَزَاْنِيْدُ** 65),
a. Maniheist, ateist.
