# زند (ز-ن-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ن - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والدال والنون معهما
ز ن د مستعمل فقط
زند:
الزَّنْدُ والزَّندة: خَشَبَتانِ يستقدح بهما، العُلْيا: زَنْد، والسُّفْلَى: زَنْدة.
والزَّندانِ: عَظْمان في السّاعد، أحدهما أرقّ من الآخر فطرف الزّند الذّي يلي الإبهام هو الكوع، وطَرَفُ الزَّنْد الذي يلي الخِنْصَر هو: الكُرْسُوع، والرُّسْغُ: مجتمع الزَّندين، ومن عندهما تُقْطَعُ يدُ السّارق.
والمُزَنَّدُ: اللّئيم.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**الدال** و**النون** معهما
**ز ن د** kullanılmıştır, yalnızca.

**زند**:
**الزَّنْدُ** ve **الزَّندة**: kendileriyle ateş çıkarılan iki tahta; üstteki: **زَنْد**; alttaki: **زَنْدة**.
Ve **الزَّندانِ**: önkolda iki kemik; ikisinden biri ötekinden daha incedir; böylece **الزَّند**’in başparmağa bitişik olan ucu **الكوع**’dur; ve **الزَّنْد**’in serçe parmağa bitişik olan ucu: **الكُرْسُوع**’dur; ve **الرُّسْغُ**: iki **الزَّند**’in birleşim yeridir; ve onların yanından hırsızın eli kesilir.
Ve **المُزَنَّدُ**: alçak (kimse).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزَنْدُ: مَوْصِلُ طَرَف الذراع في الكَفّ. وهما الزَنْدان: الكوع والكُرْسوعُ. والزَنْدُ: العود الذي يُقْدَح به النارُ، وهو الأعلى. والزَنْدَةُ: السفلى، فيها ثقْبٌ، وهي الأنثى. فإذا اجتمعا قيل: زَنْدانِ؛ ولم يُقل زَنْدتانِ. والجمع زِنادٌ وأَزْنُدٌ، وأَزْنادٌ. وتقول لمن أَنجدكَ وأَعانك: وَرَتْ بك زِنادي. والمُزَنَّدُ: الضيق البخيل. وثوب مُزَنَّدٌ: قليل العَرْض. وأصل التَزْنيدِ أن تُخَلَّ أشاعِرُ الناقة بأَخِلَّةٍ صغار، ثم تُشدُّ بشعر؛ وذلك إذا انْدَحَقَتْ رَحِمُها بعد الولادة. وتَزَنَّدَ فلان، إذا ضاق بالجواب وغضب. وقول عديّ:
فقلْ مثلَ ما قالوا ولا تَتَزَنَّدِ

##### Türkçe

**الزَنْدُ**: kolun ucunun avuçta birleştiği yer. Ve ikisi **الزَنْدان**: **الكوع** ve **الكُرْسوعُ**. Ve **الزَنْدُ**: kendisiyle ateş yakılan çubuk; o üst olandır. Ve **الزَنْدَةُ**: alt olan; onda bir delik vardır; ve o dişidir. İkisi bir araya geldiklerinde: **زَنْدانِ** denir; **زَنْدتانِ** denmez. Çoğulu **زِنادٌ** ve **أَزْنُدٌ**, ve **أَزْنادٌ**dur. Ve sana yardım eden ve sana destek olan kimseye şöyle dersin: “**وَرَتْ** seninle **زِنادي**.” Ve **المُزَنَّدُ**: dar, cimri. Ve **ثوب مُزَنَّدٌ**: eni az. Ve **التَزْنيدِ**in aslı, devenin kıllarının küçük iplerle gevşekçe bağlanması, sonra kılla sıkıca bağlanmasıdır; bu, doğumdan sonra rahmi ezilip çöktüğü zaman olur. Ve falan kimse **تَزَنَّدَ**, cevaptan daraldığı ve öfkelendiği zaman. Ve Adiyy’in sözü:
“Öyleyse onların söyledikleri gibi söyle ve **تَتَزَنَّدِ** etme.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز د ن
زند
استُعمِل من وجوهه : زند .
زند : قال اللّيث : الزَّنْدُ والزَّنْدة : خَشَبتان يُستقدَح بهما ، فالسُّفلى زَنْدة ، والزَّنْدان : عَظْما الساعِد ، أحدُهما أرقُّ من الآخَر ، فطَرفُ الزندِ الّذي يَلي الإبهامَ هو الكُوع ، وطَرف الزَّند الّذي يلي الخنْصَرِ الكُرْسُوع ، والرُّسْغُ مجتمعَ الزَّنْدَين ، ومِن عندِهما تُقطَعَ يَدُ السارق . ورجلٌ مُزَند : إذا كان بخيلاً مُمْسكاً .
وقال اللّيث : يقال للدَّعِيّ : مُزَنَّد .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : زَنَدَ الرجلُ : إذا كَذَب ، وزَنَد : إذا بَخل ، وزَندَ : إذا عاقَب فوق مالَه .
قال : وأخبَرَني عمرو عن أبيه أنه قال : يقال : ما يُزْندُك أحدٌ على فَضْل زَبد ، ولا يَزْندُك ولا يُزَنِّدك ولا يُحبك ولا يحزك ولا يَشفك ، أي : لا يَزِيدُك .
وقال أبو عبيدة : يقال للدُّرْجة التي تدَسّ في حَياء الناقة إذا ظئرتْ على وَلدِ غيرها : الزَّنْدُ والنُّدْأةُ .
وقال ابن شُميل : وزُنِّدت الناقةُ : إذا كان في حيائها قَرَنٌ ، فثَقَبوا حياءَها من كلّ ناحية ثم جَعلوا في تلك الثّقب سُيُوراً وعَقَدُوها عَقْداً شديداً ، فذلك الزنيد .
وقال أَوسُ بن حَجَر :
أَبَنِي لُبَيْنَى إنّ أُمَّكُمُ
دَحَقَتْ فَخَرق ثَفْرَها الزَّنْدُ
ويقال : تزيّد الرجل : إذا ضاق صدره ؛ قال عديّ :
إذا أنت فاكَهْتُ الرجال فلا تلْغ
وقل مثل ما قالوا ولا تتزيّد
ورجل مزنّد : سريع الغضب .

##### Türkçe

ز د ن
زند
Kullanıldı, vecihlerinden: **زند**.

**زند**: el-Leys dedi: **الزَّنْدُ** ve **الزَّنْدة**: kendileriyle ateş çıkarılan iki ağaçtır; alt olanı **زَنْدة**’dir. **الزَّنْدان**: önkolun iki kemiğidir; ikisinden biri ötekinden daha incedir. Şu hâlde **الزند**’in başparmağa bitişik olan ucu **الكُوع**’dur; **الزَّند**’in serçe parmağa bitişik olan ucu **الكُرْسُوع**’dur. **الرُّسْغُ** iki **الزَّنْد**’in birleşim yeridir; hırsızın eli onların yanından kesilir. Ve bir adam **مُزَند**: cimri, eli sıkı olduğunda.

el-Leys dedi: **الدَّعِيّ** için denilir: **مُزَنَّد**.

Ebu’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **زَنَدَ**: yalan söylediğinde; ve **زَنَد**: cimrilik ettiğinde; ve **زَندَ**: malının üstünde cezalandırdığında.

Dedi: Amr bana babasından haber verdi ki o şöyle dedi: Denilir: Seni hiç kimse **زَبد** fazlalığı üzerine **يُزْندُك** etmez; ve seni **يَزْندُك** etmez, ne **يُزَنِّدك** eder, ne **يُحبك** eder, ne **يحزك** eder, ne **يَشفك** eder; yani: sana artırmaz.

Ebu Ubeyde dedi: Başkasının yavrusu üzerine sütanne olduğunda devenin hayâsına sokulan basamak için denilir: **الزَّنْدُ** ve **النُّدْأةُ**.

İbn Şümeyl dedi: Ve deve **زُنِّدت**: hayâsında bir **قَرَنٌ** olduğunda; hayâsını her taraftan deldiler, sonra o deliklere kayışlar koydular ve onları şiddetli bir bağ ile bağladılar; işte o **الزنيد**’dir.

Evs b. Hacer dedi:
أَبَنِي لُبَيْنَى إنّ أُمَّكُمُ
دَحَقَتْ فَخَرق ثَفْرَها الزَّنْدُ

Ve denilir: Adam **تزيّد** etti: göğsü daraldığında; Adiyy dedi:
إذا أنت فاكَهْتُ الرجال فلا تلْغ
وقل مثل ما قالوا ولا تتزيّد

Ve bir adam **مزنّد**: çabuk öfkelenen.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاءِ والنون والحرف المعتل)
(زني) الزاء والنون والحرف المعتل لا تتضايف، ولا قياس فيها لواحدةٍ على أخرى. فالأوَّل الزِّنَى، معروف. ويقال إنّه يمدّ ويقصر. وينشد للفرزدق:
أبا حاضِرٍ مَنْ يَزْنِ يُعرَف زنَاؤُهُ  *** ومن يَشْرَبِ الخمر لا بدّ يَسْكرُ([1])ويقال  في النسبة إلى زِنَىً زِنَويّ، وهو لزِنْيَةٍ وزَنْيَةٍ، والفتح أفصح.
والكلمة الأخرى مهموز. يقال زَنَأت في الجبل أزنأ زُنُوءَاً وزَنْأً. والثالثة: الزَّنَاء، وهو القصير من كلِّ شيء. قال:
وتُولجُ في الظِّلِّ الزَّنَاء رؤوسَها *** وتحسَِبُها هِيماً وهنَّ صحائحُ([2])وقال آخر([3]):
وإِذَا قُذِفْتُ إلى زَنَاءٍِ قعْرُها *** غبراءَ مُظْلِمةٍ منَ الأحْفارِ([4])والرابعة: (الزَّنَاء)([5]): الحاقن بولَه. ونهى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم أنْ يصلي الرجل وهو زَنَاء.
(زنج) الزاء والنون والجيم ليس بشيء. على أَنهم يقولون الزَّنَج: العطش، ولا قياس لذلك.
(زنح) الزاء والنون والحاء كالذي قبله. وذكر بعضهم أن التزَنُّح التفتُّح في الكلام.
(زند) الزاء والنون* والدال أصلان: أحدهما عضو من الأعضاء، ثم يشبه به. والآخَر دليلُ ضيقٍ في شيء.
فالأوَّل الزَّند، وهو طَرَف عظم الساعد، وهما زَنْدان، ثم يشبه به الزند الذي يُقدَح به النار، وهو الأعلى، والأسفل الزَّنْدَة.
والأصل الآخر: المُزَنَّد؛ يقال ثوبٌ مُزَنَّد، إذا كان ضيّقاً؛ وحوضٌ مُزنّدٌ مثله. ورجلٌ مزنَّد: ضيِّق الخُلُقِ. قال ابن الأعرابي: يقال([6]) تزنَّد فلانٌ، إذا ضاقَ بالجوابِ وغضِب. قال عديّ:
* فقُلْ مثلَ ما قالوا ولا تتَزَنَّدِ *
ومن الباب المُزَنَّد، وهو الحمِيل،([7]) يقال زنَّدْتُ الناقة، إذا خَلَّلت أشاعرها بأخِلّة صغار، ثُمَّ شددتَها بشَعر، وذلك إذا انْدحفت رحِمُها بعد الولادة.
(زنر) الزاء والنون والراء ليس بأصلٍ؛ لأنّ النون لا يكون بعدها راء. على أنّ في الباب كلمة. يقولون: إن الزَّنانِير الحصى الصِّغار إذا هبَّت عليها الريحُ سمعتَ لها صَوتاً. [والزَّنَانِير: أرضٌ بقرب جُرَشَ].([8]) وقال ابن مقْبل:
*زَنَانِيرُ أَرواحَ المصيفِ لها ([9]) *
(زنق) الزاء والنون والقاف أصل يدلُّ على ضيقٍ أو تضْييق. يقولون: زَنَقْت الفَرسَ، إذا شَكَلْته في قوائمه الأربع. والزَّنقَة كالمدخل في السِّكّة([10]) وغيرها في ضيق وفيها مَيل. ويقال لضربٍ من الحُليّ زِنَاقٌ.
(زنك) الزاء والنون والكاف ليس أصلاً ولا قياسَ لـه. وقد حُكِيَ الزَّوَنَّك: القصير الدَّميم.
(زنم) الزاء والنون والميم أصلٌ يدلُّ على تعليق شيء بشيء. من ذلك الزَّنيم، وهو الدَّعِيُّ. وكذلك المُزَنَّمُ؛ وشُبّه بزنَمَتَي العنز، وهما اللتان تتعلَّقان من أذنها. والزَّنَمة: اللَّحمة المتدلّية في الحلْق. وقال الشاعر في الزَّنيم:
زَنيمٌ تَداعاهُ الرِّجالُ زيادةً *** كما زِيدَ  في عَرضِ الأديمِ الأكارعُ([11])
--------------ــــ
([1]) كذا ورد إنشاده في الأصل محرفاً. والذي في الديوان 383 واللسان (زنا، سكر):
*ومن يشرب الخرطوم يصبح مسكرا *.
وقبله:
أبا حاضر ما بال برديك أصبحا *** على ابنةِ فروج رداء ومئزرا
([2]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (زنأ).
([3]) هو الأخطل. ديوانه 81 واللسان (زنأ).
([4]) الأحفار: جمع حفر بالتحريك، وهو المكان المحفور. وقبل البيت في ديوانه:
بأبي سليمان الذي لولا يد *** منه علقت بظهر أحدب عاري
 ([5]) الزّناء كسحاب، بتخفيف النون.
([6]) في الأصل: "مقابل".
([7]) الحميل: بالحاء المهملة، وهو الدعي في النسب. في الأصل: "الجميل" صوابه في المجمل.
([8]) التكملة من الجمل، ويقتضيها الاستشهاد بالبيت التالي.
([9]) قطعة من بيت له، وهو بتمامه كما في اللسان ومعجم البلدان (406) :
تهدى زنانير أرواح المصيف لها *** ومن ثنايا فروج الغور تهدينا
([10]) في الأصل: "التكة"، صوابه من المجمل واللسان.
([11]) للخطيم التميمي. وهو شاعر جاهلي، كما في اللسان (زنم).

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاءِ** ve **النون** ve illetli harf babı)
(**زني**) **الزاء** ve **النون** ve illetli harf birbirine eklenmez; ve bunlarda birinin ötekine kıyası yoktur. Birincisi **الزِّنَى**’dır, bilinen. Ve denilir ki o uzatılır ve kısaltılır. Ve Ferazdak’a ait olarak inşad olunur:
أبا حاضِرٍ مَنْ يَزْنِ يُعرَف زنَاؤُهُ  *** ومن يَشْرَبِ الخمر لا بدّ يَسْكرُ([1])Ve denilir: **زِنَىً**’ya nisbetle **زِنَويّ** (denir); ve o, **زِنْيَةٍ** ve **زَنْيَةٍ** içindir; ve fetha daha fasîhtir.
Ve öteki kelime hemzelidir. Denilir: **زَنَأت** dağda, **أزنأ** **زُنُوءَاً** ve **زَنْأً**. Ve üçüncüsü: **الزَّنَاء**; ve o, her şeyden kısa olandır. Dedi:
وتُولجُ في الظِّلِّ الزَّنَاء رؤوسَها *** وتحسَِبُها هِيماً وهنَّ صحائحُ([2])Ve bir başkası dedi([3]):
وإِذَا قُذِفْتُ إلى زَنَاءٍِ قعْرُها *** غبراءَ مُظْلِمةٍ منَ الأحْفارِ([4])Ve dördüncüsü: (**الزَّنَاء**)([5]): idrarını tutan. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, erkeğin **زَنَاء** iken namaz kılmasını yasakladı.

(**زنج**) **الزاء** ve **النون** ve **الجيم** bir şey değildir. Şu var ki onlar **الزَّنَج** derler: susuzluk; ve bunun için kıyas yoktur.

(**زنح**) **الزاء** ve **النون** ve **الحاء** bir önceki gibidir. Bazıları, **التزَنُّح**’ın sözde açılma olduğunu zikretti.

(**زند**) **الزاء** ve **النون** ve **الدال** iki asıldır: birisi uzuvlardan bir uzuvdur, sonra onunla benzetme yapılır. Öteki ise bir şeyde darlığın delilidir.
Birincisi **الزَّند**’dir; ve o, önkol kemiğinin ucu; ve onlar iki **زَنْدان**’dır; sonra onunla, ateş yakmak için kendisiyle kıvılcım çıkarılan **الزند**e benzetme yapılır; ve o üst olandır; ve alt olan **الزَّنْدَة**’dir.
Öteki asıl: **المُزَنَّد**; denilir: **ثوبٌ مُزَنَّد**; dar olduğunda. Ve **حوضٌ مُزنّدٌ** da onun gibidir. Ve **رجلٌ مزنَّد**: huyu dar. İbnü’l-A‘râbî dedi: denilir([6]) **تزنَّد** falan, cevapla daraldığında ve öfkelendiğinde. ‘Adiyy dedi:
* فقُلْ مثلَ ما قالوا ولا تتَزَنَّدِ *
Babdan **المُزَنَّد** (vardır); ve o **الحمِيل**’dir([7]); denilir: **زنَّدْتُ** deveyi; kıllarını küçük çubuklarla aralayıp, sonra onu kılla bağladığında; ve bu, doğumdan sonra rahmi dışarı sarktığında (olur).

(**زنر**) **الزاء** ve **النون** ve **الراء** asıl değildir; çünkü **النون**’dan sonra **راء** olmaz. Şu var ki babda bir kelime vardır. Derler: **الزَّنانِير** küçük çakıl taşlarıdır; rüzgâr onların üzerine estiğinde, onlara bir ses işitirsin. [Ve **الزَّنَانِير**: **جُرَشَ** yakınında bir arazidir].([8]) Ve İbn Mukbil dedi:
*زَنَانِيرُ أَرواحَ المصيفِ لها ([9]) *

(**زنق**) **الزاء** ve **النون** ve **القاف** darlığa yahut daraltmaya delâlet eden bir asıldır. Derler: **زَنَقْت** atı; dört ayağında onu bağladığında. Ve **الزَّنقَة** sokakta([10]) ve başkasında dar bir halde ve içinde eğrilik bulunan giriş gibi (olan şey)dir. Ve bir tür süse **زِنَاقٌ** denilir.

(**زنك**) **الزاء** ve **النون** ve **الكاف** asıl değildir ve onun için kıyas yoktur. Ve **الزَّوَنَّك** rivayet edilmiştir: kısa, çirkin.

(**زنم**) **الزاء** ve **النون** ve **الميم** bir şeyi bir şeye asmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan **الزَّنيم** (vardır); ve o, nesepte **الدَّعِيُّ**’dir. Ve كذلك **المُزَنَّمُ**; ve keçinin iki **زنَمَتَي**’ine benzetilmiştir; ve onlar, kulağından sarkan iki şeydir. Ve **الزَّنَمة**: boğazda sarkan et parçası. Ve şair **الزَّنيم** hakkında dedi:
زَنيمٌ تَداعاهُ الرِّجالُ زيادةً *** كما زِيدَ  في عَرضِ الأديمِ الأكارعُ([11])
--------------ــــ
([1]) Böylece, aslında tahrif edilmiş olarak inşadı gelmiştir. Ve divanda 383 ve Lisân’da (**زنا**، **سكر**) olan:
*ومن يشرب الخرطوم يصبح مسكرا *.
Ve ondan önce:
أبا حاضر ما بال برديك أصبحا *** على ابنةِ فروج رداء ومئزرا
([2]) Beyit İbn Mukbil’indir; Lisân’da (**زنأ**) olduğu üzere.
([3]) O, Ahtal’dır. Divanı 81 ve Lisân (**زنأ**).
([4]) **الأحفار**: hareke ile **حفر**’in cem‘idir; ve o, kazılmış yerdir. Ve beyitten önce divanında:
بأبي سليمان الذي لولا يد *** منه علقت بظهر أحدب عاري
 ([5]) **الزّناء** **سحاب** gibi; **النون**’u hafifletmekle.
([6]) Asılda: "مقابل".
([7]) **الحميل**: ihmal edilmiş **حاء** ile; ve o, nesepte **الدعي**’dir. Asılda: "الجميل"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([8]) Tekmile **الجمل**’dendir; ve onu, sonraki beyitle istişhad gerektirir.
([9]) Onun bir beytinden bir parçadır; ve o, Lisân ve Mu‘cemü’l-Büldân’da (406) tamamıyla olduğu üzere:
تهدى زنانير أرواح المصيف لها *** ومن ثنايا فروج الغور تهدينا
([10]) Asılda: "التكة"; doğrusu **المجمل** ve Lisân’dandır.
([11]) Hatîm et-Temîmî’nindir. Ve o, câhiliye şairidir; Lisân’da (**زنم**) olduğu üzere.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ن د
زند النار يزندها‏:‏ قدحها‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ قولهـم للحقيـر‏:‏ ‏"‏ زنـدان فـي مرقعـة ‏"‏ وهمـا الزند الأعلى والزندة السفلى‏.‏
وزندوا نار الحرب‏.‏
قال الكميت‏:‏ إذا زندوا ناراً ليوم كريهةٍ سبقنا إلـى إيقادهـا مـن تنـورا وفلان زند‏:‏ متين ومزند‏:‏ بخيل لا يبض بشيء‏.‏
وعطاء مزنـد‏:‏ متيـن ومزنـد‏:‏ بخيـل لا يبـض بشـيء‏.‏
وعطـاء مزنـد‏:‏ قليـل مضيق‏.‏
وثوب مزند‏:‏ ضيق العرض قصيف‏.‏
ومزادة مزندة‏:‏ دقيقة في طول بينما ترى فيها شيئاً إذ لا شيء فيها‏.‏
وتزند في أمر كذا‏:‏ تضيق وحرج صدره‏.‏
وسألته مسألة فتزند إذا ضاق بالجواب وغضب‏.‏
قال عديّ‏:‏ إذا أنت فاكهت الرجال فلا تلع وقـل مثـل مـا قالوا ولا تتزند الولع‏:‏ الكذب وقد ولع يلع‏.‏
وللفرس منخر لم يزند‏:‏ لم يضيق حين خلق‏.‏
قال طلق بن عدي‏:‏ ومنخر إذ قيـض لـم يزنـد وفلـان وارى الزنـاد ‏"‏ وكابـي الزنـاد ‏"‏‏.‏
و ‏"‏ وريـت بـك زنـادي ‏"‏ وأنا مقتدح بزندك وكل خير عندي من عندك‏.‏
وما رأيت من يديها إلا كفيها وزنديها وهما عظما الساعد شبها بزندي القدح‏.‏

##### Türkçe

ز ن د
**زند** ateşi **يزندها**: onu çaktı.
Mecazdan: onların hakir için sözleri: “Bir yamada iki **زندان**”; ikisi de üst **الزند** ve alt **الزندة**’dir.
Ve savaşın ateşini **زندوا**.
Kumeyt dedi: Eğer bir şiddet günü için bir ateş çakarlarsa, onu tutuşturmaya biz, tandırdan daha önce varırız. Ve falan **زند**: sağlamdır. Ve **مزند**: cimridir; hiçbir şeyle akıtmaz (vermez).
Ve **مزند** bir عطا: sağlamdır. Ve **مزند**: cimridir; hiçbir şeyle akıtmaz (vermez).
Ve **مزند** bir عطا: azdır, daraltıcıdır.
Ve **مزند** bir elbise: enine dar, kalın dokumalıdır.
Ve **مزندة** bir **مزادة**: boyca ince (dar)dır; onda bir şey görürsün, hâlbuki onda hiçbir şey yoktur.
Ve falanca işte **تزند** etti: daralır; göğsü daraldı.
Ona bir mesele sordum da **تزند** etti: cevapla daraldığı ve öfkelendiği zaman.
Adiyy dedi: Erkeklerle şakalaştığın zaman, saçmalama; onların söyledikleri gibi söyle ve **تتزند** etme. **الولع**: yalandır; ve **ولع** **يلع**.
Ve at için, yaratıldığı zaman daralmamış bir burun deliği: **لم يزند**.
Talq b. Adiyy dedi: Ve bir burun deliği ki, yaratıldığı zaman **لم يزند**. Ve falan “**وارى الزناد**” ve “**كابي الزناد**”.
Ve “Seninle **وريت بك زنادي**”; yani ben senin **زند**’inle kıvılcım çıkaranım; ve her hayır benim yanımda senin yanından (gelendir).
Ve onun elinden, iki avucu ve iki **زنديها**’sı dışında bir şey görmedim; ikisi, önkolun iki kemiğidir; çakmak **زندي**’lerine benzetildi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّنْدُ والزَّنْدَةُ: خشبتان يستقدح بهما، فالسفلى زَنْدَةٌ والأَعلى زَنْدٌ؛ ابن سيده: الزَّنْدُ العود الأَعلى الذي يقتدح به النار، والجمع أَزْنُدٌ وأَزْنادٌ وزُنودٌ وزِنادٌ، وأَزانِدُ جمع الجمع؛ قال أَبو ذؤيب:
أَقَبَّا الكُشُوح أَبيضانِ، كلاهما
كَعَالِيَةِ الخَطِّيِّ، وارى الأَزانِدِ
والزَّنْدَةُ: العود الأَسفل الذي فيه الفُرْضَة، وهي الأُنثى، وإِذا اجتمعا قيل زَندان ولم يقل زندتان. والزِّناد: كالزَّنْدِ؛ عن كراع. وإِنه لواري الزَّنْدِ ووَرِيُّه: يكون ذلك في الكرَم وغيره من الخصال المحمودة؛ قال ابن سيده: وقول الشاعر:
يا قاتَلَ اللهُ صبياناً نباتُهُمُ
أُمُّ الهُنَيْدِيِّ من زَنْدٍ لها واري
عن رحمها وإِنما هو على المثل. وتقول لمن أَنجدك وأَعانك: ورَتْ بِكَ زِنادي. وملأَ سقاءه حتى صار مثل الزَّنْدِ أَي امتلأَ.
وزَنَدَ السِّقَاءَ والإِناءَ زَنْداً وزَنَّدَهُما: ملأَهما، وكذلك الحوض.
وزَنَدَتِ الناقةُ زَنْداً، وذلك أَن تخرج رحمها عند الولادة. والزَّندُ أَيضاً: حجر تلف عليه خرق ويحشى به حياءُ الناقة وفيه خيط، فإِذا أَخذها لذلك كرب جروه فأَخرجوه فتظن أَنها ولدت، وذلك إِذا أَرادوا أَن يَظْأَرُوها على ولد غيرها، فإِذا فعل ذلك بها عطفت. أَبو عبيدة: يقال للدُّرْجَةِ التي تدس في حياء الناقة الزَّنْدُ والبَداهُ. ابن شميل: زندت الناقة إِذا كان في حيائها قَرَنٌ فثقبوا حياءها من كل ناحية، ثم جعلوا في تلك الثقب سيوراً وعقدوها عقداً شديداً فذلك التزنيد؛ وقال أَوس: أَبَني لُبَيْنَى، إِنَّ أُمَّكُمُ
دَحَقَتْ، فَخَرَّقَ ثَفْرَها الزَّنْدُ
وثوب مُزَنَّدٌ: قليل العَرْضِ. وأَصل التزنيد: أَن تخلّ أَشاعر الناقة بأَخلة صغار ثم تشد بشعر، وذلك إِذا اندحقت رحمها بعد الولادة؛ عن ابن دريد بالنون والباء. وثوب مُزَنَّدٌ: مضيق. ورجل مُزَنَّدٌ إِذا كان بخيلاً ممسكاً. ورجل مُزنَّد: لئيم، وقيل: هو الدَّعِيُّ. وعطاءٌ مُزَنَّدٌ: قليل.
وزَنَّدَ على أَهله: شَدَّ عليهم.
ابن الأَعرابي: زَنَدَ الرجلُ إِذا كذب، وزَنَدَ إِذا بخل، وزَنَدَ إِذا عاقب فوق ما لَهُ. أَبو عمرو: ما يُزْنِدُك أَحد على فضل زِند، ولا يُزْنِدُك ولا يُزَنِّدُك أَيضاً، بالتشديد، أَي لا يَزِيدُك. ويقال: تَزَنَّد فلان إِذا ضاق صدره.
ورجل مُزَنَّدٌ: سريع الغضب. والمُزَنَّدُ: الضيق البخيل. والتَّزَنُّد: التَّحَزُّق والتَّغَضُّب؛ قال عدي:
إِذا أَنتَ فاكَهْتَ الرجال فلا تَلَعْ،
وقُلْ مِثلَ ما قالوا، ولا تَتَزَنَّدِ
وقد روي بالياء وسيأْتي ذكره. والزَّنْدان: طرفا عظمي الساعدين مذكران. غيره: والزندان عظما الساعد أَحدهما أَدق من الآخر، فطرف الزند الذي يلي الإِبهام هو الكوع، وطرف الزند الذي يلي الخنصر كرسوع، والرسغ مجتمع الزندين ومن عندهما تقطع يد السارق. والزند: موصل طرف الذراع في الكف وهما زندان: الكوع والكرسوع.
وزِنادٌ: اسم.
وفي حديث صالح بن عبد الله بن الزبير: أَنه كان يعمل زَنَداً بمكة؛ الزنَد، بفتح النون، المُسَنَّاةُ من خشب وحجارة يضم بعضها إِلى بعض؛ قال ابن الأَثير: وقد أَثبته الزمخشري بالسكون وشبهها بِزَنْدِ الساعد، ويروى بالراء والباء، وقد تقدم. وفي الحديث ذكر زَنْدَوَرْدَ، هو بسكون النون وفتح النون والراء: ناحية في أَواخر العراق، ولها ذكر كبير في الفتوح.

##### Türkçe

**الزَّنْدُ** ve **الزَّنْدَةُ**: kendileriyle ateş çıkarılan iki tahta; alt olanı **زَنْدَةٌ**,
üst olanı ise **زَنْدٌ**dur; İbn Sîde: **الزَّنْدُ** ateşin kendisiyle çıkarıldığı üst çubuktur,
çoğulu **أَزْنُدٌ** ve **أَزْنادٌ** ve **زُنودٌ** ve **زِنادٌ**dır; **أَزانِدُ** ise çoğulun çoğuludur; dedi ki
Ebû Züeyb:
أَقَبَّا الكُشُوح أَبيضانِ، كلاهما
كَعَالِيَةِ الخَطِّيِّ، وارى الأَزانِدِ

Ve **الزَّنْدَةُ**: içinde **الفُرْضَة** bulunan alt çubuktur; o dişidir; ikisi
bir araya geldiklerinde **زَندان** denir, **زندتان** denmez. Ve **الزِّناد**: **الزَّنْد** gibidir;
Kırâ‘dan. Ve şüphesiz **لواري الزَّنْدِ** ve **وَرِيُّه**: bu, keremde ve övülen
diğer huylar içinde olur; İbn Sîde dedi ki: şairin sözü:
يا قاتَلَ اللهُ صبياناً نباتُهُمُ
أُمُّ الهُنَيْدِيِّ من زَنْدٍ لها واري
rahminden (çıkan) üzerine; hâlbuki o ancak mesel üzerinedir. Ve sana yardım eden ve
sana destek olan kimseye dersin ki: **ورَتْ بِكَ زِنادي**. Ve kırbasını, **الزَّنْد** gibi oluncaya kadar
doldurdu; yani doldu.

**وزَنَدَ** kırbayı ve kabı **زَنْداً** ve **زَنَّدَهُما**: ikisini doldurdu; aynı şekilde
havuz.

Ve deve **زَنْداً** **وزَنَدَتِ**; bu, doğum sırasında rahminin dışarı çıkmasıdır. Ve **الزَّندُ**
ayrıca: üzerine bezler sarılan ve onunla devenin hayâsı doldurulan, içinde de ip bulunan bir taştır; onu
bunun için aldığında yavrusunu bağlarlar, sonra onu çıkarırlar; o da sanki doğurmuş zanneder; bu,
onu kendi yavrudu olmayan bir yavruya alıştırmak istediklerinde olur; ona bunu yaptıklarında
şefkat gösterir. Ebû Ubeyde: devenin hayâsına sokulan **الدُّرْجَة**ye **الزَّنْدُ** ve **البَداهُ** denir. İbn Şümeyl: deve **زندت** olur,
hayâsında bir **قَرَنٌ** olduğunda; hayâsını her taraftan delerler, sonra o
deliklere kayışlar koyarlar ve onları sıkı bir düğümle bağlarlar; işte bu **التزنيد**dir;
Evs dedi ki:
أَبَني لُبَيْنَى، إِنَّ أُمَّكُمُ
دَحَقَتْ، فَخَرَّقَ ثَفْرَها الزَّنْدُ

Ve **ثوب مُزَنَّدٌ**: eni az. Ve **التزنيد**in aslı: devenin kıllarını küçük bir iğneyle
delmen, sonra kıl ile sıkıca bağlamandır; bu, doğumdan sonra rahmi dışarı sarktığında olur;
İbn Düreyd’den, **النون** ve **الباء** ile. Ve **ثوب مُزَنَّدٌ**: daraltılmış. Ve **رجل مُزَنَّدٌ**: cimri,
tutan olduğunda. Ve **رجل مُزنَّد**: alçak; ve denildi ki: o, **الدَّعِيُّ**dir. Ve **عطاءٌ مُزَنَّدٌ**:
az.

**وزَنَّدَ** ailesine karşı: onlara karşı şiddet gösterdi.

İbnü’l-A‘râbî: adam **زَنَدَ** olur, yalan söylediğinde; ve **زَنَدَ** olur, cimrilik ettiğinde; ve **زَنَدَ** olur,
kendisine ait olandan fazla cezalandırdığında. Ebû Amr: hiç kimse seni **على فضل زِند** üzerine **يُزْنِدُك** etmez,
ve seni **يُزْنِدُك** etmez ve ayrıca şeddeli olarak **يُزَنِّدُك** etmez; yani seni artırmaz.

Ve denir ki: falan **تَزَنَّد** etti, göğsü daraldığında.

Ve **رجل مُزَنَّدٌ**: çabuk öfkelenen. Ve **المُزَنَّدُ**: dar, cimri. Ve **التَّزَنُّد**:
**التَّحَزُّق** ve **التَّغَضُّب**; Adî dedi ki:
إِذا أَنتَ فاكَهْتَ الرجال فلا تَلَعْ،
وقُلْ مِثلَ ما قالوا، ولا تَتَزَنَّدِ
Ve **بالياء** ile de rivayet edilmiştir; zikri gelecektir. Ve **الزَّنْدان**: önkolların iki kemiğinin uçlarıdır; ikisi de müzekkerdir.
Başkası: ve **الزندان** önkolun iki kemiğidir; biri ötekinden daha incedir; **الزند**in başparmağa bitişik ucu **الكوع**dur,
ve **الزند**in serçe parmağa bitişik ucu **كرسوع**dur; **الرسغ** iki **الزند**in birleşimidir; hırsızın eli de onların yanından kesilir. Ve **الزند**: el ayasında kol ucunun birleştiği yerdir; ve onlar
iki **زندان**dır: **الكوع** ve **الكرسوع**.

**وزِنادٌ**: bir isim.

Sâlih b. Abdullah b. ez-Zübeyr hadîsinde: Mekke’de **زَنَداً** yapardı;
**الزنَد** ( **النون**un fethiyle): ağaç ve taşlardan olan, bir kısmı bir kısmına bitiştirilen set;
İbnü’l-Esîr dedi ki: Zemahşerî onu sükûn ile tesbit etmiş ve onu önkolun **زَنْد**ine benzetmiştir; **بالراء والباء** ile de rivayet edilir; geçmişti. Hadîste **زَنْدَوَرْدَ** zikri vardır; o, **النون**un sükûnu ile
ve **النون** ve **الراء**ın fethi iledir: Irak’ın sonlarında bir yöredir; fetihlerde onun büyük bir zikri vardır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ن د * * الزَّنْدُ * موصل طرف الذراع في الكف وهما زندان الكوع والكرسوع والزند أيضا العود الذي تقدح به النار وهو الأعلى و * الزَّنْدَةُ * السفلى فيها ثقب وهي الأنثى فإذا اجتمعا قيل زندان ولم يقل زندتان والجمع * زِنادٌ * بالكسر و * أزْنُدٌ * و * أزْنَادٌ * وثوب * مُزَنَّدٌ * بتشديد النون أي قليل العرض

##### Türkçe

* ز ن د * * **الزَّنْدُ** * kolun ucunun avuçta birleştiği yer; bunlar **زندان**dır: **الكوع** ve **الكرسوع**. Ve **الزَّنْدُ** ayrıca, onunla ateş yakılan çubuktur; o üst olandır. Ve * **الزَّنْدَةُ** * alttakidir; onda bir delik vardır ve o dişidir. İkisi bir araya geldiğinde **زندان** denir; **زندتان** denmez. Çoğulu: * **زِنادٌ** * (kesre ile) ve * **أزْنُدٌ** * ve * **أزْنَادٌ** *. Ve elbise: * **مُزَنَّدٌ** * (nun’un şeddelenmesiyle), yani az enli.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزند، بالفتح موصل طرف الذراع في الكف، وهما زندان: الكوع، والكرسوع، فطرف الزند الذي يلي الإبهام هو الكوع، وطرف الزند الذي يلي الإبهام هو الكوع، وطرف الزند الذي يلي الخنصر كرسوع. والرسغ: مجتمع الزندين، ومن عندهما تقطع يد السارق. وفي الأساس: أن الزندين بهذا المعنى مجاز، تشبيها بزندي القدح. والزند: العود الذي يقدح به النار، وفي بعض الأمهأت: يستقدح، وهو الأعلى، والسفلى زندة، بالهاء، وفيها الفرضة، وهي الأنثى، وإذا: اجتمعا قيل: زندان، ولا يقال، زندتان. قال شيخنا: لأنها من التثنية الواردة على طريقة التغليب، والمعروف فيه تغليب المذكر على المؤنث لا العكس، كما هو ظاهر ج زناد بالكسر قياسا. وأزند مثله في أوزان القلة، كفلس وأفلس. وأما أزناد فشاذ ولا نظير له، إلا فرخ وأفراخ، وحمل وأحمال، لا رابع لها كما قاله ابن هشام، وزنود، وأزاند جمع الجمع، قال أبو ذؤيب:
  أقبا الكشوح أبيضان كلاهما                      كعالية الخطي واري الأزاند

  وقد زند النار يزندها قدحها، وزندوا نار الحرب. وتقول لمن أنجدك وأعانك: ورت بك زنادي، وهو مجاز، والزناد كالزند، عن كراع. وإنه لواري الزند يضرب في الكرم وغيره من الخصال المحمودة والزند شجرة شاكة. والزند: ة ببخارى، منها أبو بكر أحمد بن محمد بن حمدان بن عازم، هكذا في النسخ، والذي في التبصير وغيره: أبو بكر محمد بن أحمد بن حمدان بن عازم، كتب عنه أبو عبد الله الحافظ غنجار، وجده حمدان روى عن خلف بن هشام البزار. قلت: هنا ذكره ابن ماكولا، وتبعه الحافظ. وأما أبو كامل البصير البخاري فإنه ذكره في زندنة، ومنه ثوب زندنيجي، قيل: الصواب أن الثياب الزندنيجية إنما تنسب إلى: زندنة، الآتي ذكرها، كما صرح به الصاغاني، وغير واحد من المؤرخين وأهل الأنساب. والزند جبل بنجد. وزندنة: أخرى ببخارى. منها أبو جعفر محمد بن سعيد بن حاتم ابن عطية بن عبد الرحمن البخاري، الزندني، من المحدثين مات سنة 320، حدث عن عبيد الله بن واصل، وأحمد بن موسى بن حاتم الزندني، عن سهل بن حاتم، والعلامة تاج الدين محمد ابن محمد الزندني مقري ما وراء النهر، كهل، أخذ عنه أبو العلاء الفرضي وعظمه. وأبو طاهر نصير ابن علي بن إبراهيم الزندني، عن أبي علي الكشاني. وزندرود، بفتح الزاي وضم الراء: نهر أصبهان، وقد روي بالذال المعجمة في آخره، وهو الصواب. وقال ابن خلكان: وقولهم الزندروذ نهر كبير بباب أصبهان: هذه العبارة ليست جيدة، فإن الروذ هو النهر بالفارسية. والظاهر أن الزند اسم قرية، أضيفت إليه، كقولهم: مرو الروذ. ونسب إلى الزندرود يوسف بن محمد، ومولده سنة 206. وزندورد، بفتح الزاي والواو: د، قرب واسط، خرب بعمارة واسط، منه أبو الحسن حيدرة بن عمرو، عنه أخذ البغداديون مذهب داوود. وزندة: د، بالروم، من فتوح أبي عبيدة رضي الله عنه. وزند بن الجون أبو دلامة الشاعر وفي بعض النسخ: حزن بدل الجون. وزند بن برى بن أعراق الثرى، في نسب عدنان. وبرى: هكذا هو بالموحدة عندنا، وفي بعضها بالتحتية. وزند، بالتحريك: ع، عن الصاغاني، والزند: الدرجة بالضم، وهي حجر تلف عليه خرق وتدس ويحشى بها في حياء الناقة وفيه خيط فإذا أخذها لذلك كرب جروه فأخرجوه، فتظن أنها ولدت، وذلك إذا ظئرت على ولد غيرها، فإذا فعل ذلك بها عطفت، كذا قاله أبو عبيدة وغيره. وقد زندت زندا، قال أوس:
  أبني لبـينـى إن أمـكـم                      دحقت فخرق ثفرها الزند وقال ابن شميل: زندت الناقة إذا كان في حيائها قرن، فثقبوا حياءها من كل ناحية، ثم جعلوا في تلك الثقب سيورا، وعقدوها عقدا شديدا، فذلك التزنيد. والمزند، كمعظم: البخيل الضيق الممسك لا يبض بشيء. والمزند، كمعظم: البخيل الضيق الممسك لا يبض بشيء. والمزند أيضا: اللئيم، وقيل هو الدعي في النسب. والمزند: الثوب الضيق القليل العرض القصيف. وعن ابن الأعرابي: زند الرجل تزنيدا إذا كذب، وزند إذا بخل، وزند، إذا عاقب فوق حقه، وفي الأمهات اللغوية: فوق ماله. وزند السقاء تزنيدا: ملأه، كزنده زندا، وكذلك الحوض والإناء، وملأ سقاءه حتى صار مثل الزند، أي امتلأ. وزند تزنيدا أورى زنده. وأزند الرجل: زاد، وأزند في رجعه: رجع، في التكملة: في وجعه. وزند الرجل كفرح: عطش، وسألته مسألة فتزند، إذا ضاق بالجواب، أي عنه، وحرج صدره: وتزند الرجل غضب وتحزق قال عدي:
  إذا أنت فاكهت الرجال فلا تلع                      وقل مثل ما قالوا ولا تتزنـد

  وقد روي بالياء. وسيأتي ذكره وأصل التزنيد أن تخل أشاعر الناقة بأخلة صغار، ثم تشد بشعر، وذلك إذا اندحقت، أي اندلقت رحمهأ بعد الولادة، عن ابن دريد بالنون والباء. وعن أبي عمرو: ما يزندك أحد عليه، أي على فضل زيد، وما يزندك بالتشديد أي ما يزيدكو يزندينا، بفتح الزاي فسكون النون وكسر الدال، ثم ياء تحتية ساكنة: ة بنسف، منها الحاكم أبو الفوارس عبد الملك بن محمد بن زكريا بن يحيى النسفي ، توفي سنة 495. وزندان كسحبان: ة بمالين من أعمال هراة. وزندان أيضا: ة بمرو، ولم ينسب إليها أحد وناحية بالمصيصة غزاهأ ابن أبي سرح سنة إحدى وثلاثين ومما يستدرك عليه: عطاء مزند: قليل مضيق وفلان زند، أي متين. ومزادة مزندة: دقيقة في طول بينما ترى فيها شيئا إذ لا شيء فيها. وزند على أهله: شدد عليهم. وتزند فلان: ضاق صدره. ورجل مزند: سريع الغضب. وللفرس منخر لم يزند: لم يضيق حين خلق. وأبو الزناد: من أتبأع التابعين. والزنأد اسم. والزند محركة: المسناة من خشب وحجارة، يضم بعضهأ إلى بعض، وأثبته الزمخشري بسكون النون، وجعله مجازا، ويروى بالراء والباء وقد تقدم.
 ومن المجاز: أنا مقتدح بزندك، وكل خير عندي من عندك. والزند، بالكسر: كتاب ماني المجوسي، والنسبة إليه زندي وزنديق.

##### Türkçe

**الزند**، fetih ile: avucun içinde kolun ucunu birleştiren yer; ve onlar iki **زند**’dir: **الكوع** ve **الكرسوع**. Şu halde **الزند**’in **الإبهام**’a bitişik olan ucu **الكوع**’dur; ve **الزند**’in **الإبهام**’a bitişik olan ucu **الكوع**’dur; ve **الزند**’in **الخنصر**’a bitişik olan ucu **كرسوع**’dur. Ve **الرسغ**: iki **زند**’in birleştiği yer; ve onların yanından hırsızın eli kesilir. Ve **الأساس**’ta: iki **الزند**’in bu mânâda oluşu mecazdır; **زندي القدح**’a benzetme olarak. Ve **الزند**: kendisiyle ateş çıkarılan çubuk; ve bazı ana kaynaklarda: **يستقدح**; ve o üst olandır; ve alt olan **زِندة**’dir, **الهاء** ile; ve onda **الفرضة** vardır, ve o dişidir; ve ikisi birleştiğinde **زندان** denir; ve **زندتان** denmez. Şeyhimiz dedi: çünkü o, galebe yoluna göre gelen tesniyedendir; ve onda bilinen, müzekkerin müennese galebe kılınmasıdır, tersine değil; nitekim **ج زناد** kesre ile kıyas olarak açıktır. Ve **أزند** de onun gibidir, azlık vezinlerinde; **فلس** ve **أفلس** gibi. **أزناد**’a gelince, şâzdır ve onun benzeri yoktur; ancak **فرخ** ve **أفراخ**; ve **حمل** ve **أحمال**; İbn Hişâm’ın dediği gibi, dördüncüleri yoktur. Ve **زنود** ve **أزاند** cem‘u’l-cem‘dir. Ebû Züeyb dedi:
  أقبا الكشوح أبيضان كلاهما                      كعالية الخطي واري الأزاند

Ve gerçekten **زند** ateşi **يزندها**: onu çakmak, yani onu yakmak; ve onlar savaşın ateşini **زندوا**. Ve sana yardım eden ve seni destekleyen kimseye dersin: **ورت بك زنادي**; ve o mecazdır. Ve **الزناد** **الزند** gibidir; Kurâ‘dan. Ve gerçekten o, **لواري الزند**’dir; cömertlikte ve övülen diğer huylar hakkında darb-ı mesel yapılır. Ve **الزند**: dikenli bir ağaçtır. Ve **الزند**: Buhârâ’da bir belde; ondan Ebû Bekr Ahmed b. Muhammed b. Hamdân b. Âzim; nüshalarda böyle. **التبصير**’de ve başkasında olan ise: Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed b. Hamdân b. Âzim; ondan Ebû Abdillâh el-Hâfız Guncâr yazdı; dedesi Hamdân, Halef b. Hişâm el-Bezzâr’dan rivayet etti. Dedim: burada onu İbn Mâkûlâ zikretti; hâfız da ona tâbi oldu. Ebû Kâmil el-Basîr el-Buhârî’ye gelince, onu **زندنة**’de zikretti; ve ondan **ثوب زندنيجي**. Denildi ki: doğru olan, **الثياب الزندنيجية**’nin ancak, zikri gelecek olan **زندنة**’ye nisbet edilmesidir; Sâgânî’nin ve tarihçilerin ve neseb ehlinin birden fazlasının açıkça belirttiği gibi. Ve **الزند** Necd’de bir dağdır. Ve **زندنة**: Buhârâ’da başka bir yer. Ondan Ebû Ca‘fer Muhammed b. Sa‘îd b. Hâtim b. ‘Atıyye b. ‘Abdirrahmân el-Buhârî, **الزندني**; muhaddislerdendir; 320 yılında öldü; Ubeydullâh b. Vâsıl’dan rivayet etti. Ve Ahmed b. Mûsâ b. Hâtim **الزندني**; Sehl b. Hâtim’den. Ve alâmet Tâcüddîn Muhammed b. Muhammed **الزندني**; Mâverâünnehir kurrâsı; yaşlı; ondan Ebû’l-‘Alâ el-Faradî aldı ve onu büyüttü. Ve Ebû Tâhir Nasîr b. ‘Alî b. İbrâhîm **الزندني**; Ebû ‘Alî el-Keşşânî’den. Ve **زندرود**; **الزاي**’ın fethi ve **الراء**’ın zammı ile: İsfahân nehri; sonunda **الذال** mu‘ceme ile rivayet edilmiştir; ve o doğrudur. İbn Hallikân dedi: onların “**الزندروذ** İsfahân kapısında büyük bir nehirdir” sözleri: bu ibare iyi değildir; çünkü **الروذ** Farsçada nehirdir. Görünen o ki **الزند** bir köy adıdır; ona izafe edilmiştir; onların “**مرو الروذ**” demeleri gibi. Ve **الزندرود**’a Yûsuf b. Muhammed nisbet edildi; doğumu 206 yılıdır. Ve **زندورد**; **الزاي** ve **الواو**’nun fethi ile: Vâsıt yakınında bir belde; Vâsıt’ın imarıyla harap oldu; ondan Ebû’l-Hasen Haydara b. ‘Amr; ondan Bağdatlılar Dâvûd’un mezhebini aldılar. Ve **زندة**: Rum diyarında bir belde; Ebû ‘Ubeyde’nin fetihlerindendir, Allah ondan razı olsun. Ve **زند بن الجون**: şair Ebû Delâme; bazı nüshalarda: **حزن** **الجون** yerine. Ve **زند بن برى بن أعراق الثرى**: Adnân nesebinde. Ve **برى**: bizde **الموحدة** ile böyledir; bazılarında **التحتية** ile. Ve **زند**; hareke ile: bir yer; Sâgânî’den. Ve **الزند**: **الدرجة** zamm ile; o, üzerine bezler sarılan bir taştır; ve sıkıştırılır ve onunla dişi devenin hayâsına doldurulur; ve onda bir ip vardır; onu bunun için aldıklarında yavrusunu ona yaklaştırırlar, sonra onu çıkarırlar; o da doğurdu zanneder; bu, kendi yavrusu olmayan bir yavruya sütannelik yaptığında olur; ona bu yapıldığında şefkat eder; Ebû ‘Ubeyde ve başkaları böyle dedi. Ve gerçekten **زندت** **زندا**. Evs dedi:
  أبني لبـينـى إن أمـكـم                      دحقت فخرق ثفرها الزند

İbn Şümeyl dedi: deve **زندت**; hayâsında bir boynuz olduğunda; hayâsını her taraftan deldiler; sonra o deliklere kayışlar koydular; ve onları sıkı bir düğümle bağladılar; işte bu **التزنيد**’dir. Ve **المزند**; **كمعظم**: cimri, dar, tutucu; hiçbir şeyle akıtmaz. Ve **المزند**; **كمعظم**: cimri, dar, tutucu; hiçbir şeyle akıtmaz. Ve **المزند** ayrıca: alçak; ve denildi ki: nesepte iddia edilen yabancıdır. Ve **المزند**: dar, eni az, kalın elbise. İbnü’l-A‘râbî’den: adam **زند** **تزنيدا**: yalan söylediğinde; ve **زند**: cimrilik ettiğinde; ve **زند**: hakkının üstünde cezalandırdığında; lugavî ana kaynaklarda: malının üstünde. Ve kırba **زند** **تزنيدا**: onu doldurdu; **زنده** **زندا** gibi; aynı şekilde havuz ve kap; ve kırbasını doldurdu, ta ki **الزند** gibi oldu; yani doldu. Ve **زند** **تزنيدا**: **أورى زنده**. Ve adam **أزند**: arttı. Ve dönüşünde **أزند**: döndü; **التكملة**’de: ağrısında. Ve adam **زند**; **كفرح**: susadı. Ve ona bir soru sordum da **تزند**; cevapla daraldığında; yani ondan; ve göğsü daraldı. Ve adam **تزند**: öfkelendi ve sıkıştı. ‘Adî dedi:
  إذا أنت فاكهت الرجال فلا تلع                      وقل مثل ما قالوا ولا تتزنـد

Ve **بالياء** ile rivayet edilmiştir. Zikri gelecektir. Ve **التزنيد**’in aslı: devenin kıllarını küçük bir iğneyle delmen, sonra kıl ile bağlamandır; bu, **اندحقت** olduğunda; yani doğumdan sonra rahmi dışarı sarktığında; İbn Düreyd’den, **بالنون والباء** ile. Ebû ‘Amr’dan: **ما يزندك** أحد عليه; yani Zeyd’in fazlası üzerine sana kimse artırmaz. Ve **ما يزندك** teşdîd ile; yani **ما يزيدك**. Ve **زندينا**; **الزاي**’ın fethi, sonra **النون**’un sükûnu ve **الدال**’ın kesri, sonra sâkin **ياء تحتية**: Nesef’te bir belde; ondan hâkim Ebû’l-Fevâris ‘Abdülmelik b. Muhammed b. Zekeriyyâ b. Yahyâ en-Nesefî; 495 yılında vefat etti. Ve **زندان**; **كسحبان**: Herat amellerinden Mâlîn’de bir belde. Ve **زندان** ayrıca: Merv’de bir belde; ona kimse nisbet edilmedi. Ve **ناحية**: el-Masîsa’da; İbn Ebî Serh onu otuz bir yılında gazâ etti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **عطاء مزند**: az, dar. Ve falan **زند**; yani sağlam. Ve **مزادة مزندة**: uzunlukta ince; onda bir şey görürsün sanırsın, hâlbuki onda hiçbir şey yoktur. Ve **زند** ailesine karşı: onlara şiddet etti. Ve falan **تزند**: göğsü daraldı. Ve **رجل مزند**: çabuk öfkelenen. Ve atın bir burun deliği vardır ki **لم يزند**: yaratıldığı vakit daralmadı. Ve **أبو الزناد**: tâbiînin tâbiîlerinden. Ve **الزنأد** bir isimdir. Ve **الزند** harekeli: ağaç ve taşlardan olan set; bir kısmı bir kısmına eklenir. Zemahşerî onu **النون**’un sükûnu ile tesbit etti ve onu mecaz kıldı. **بالراء والباء** ile rivayet edilir; ve geçti.

Ve mecazdandır: **أنا مقتدح بزندك**; ve her hayır bende senin yanından, senin katındandır. Ve **الزند**; kesre ile: Mecûsî Mânî’nin kitabı; ona nisbet: **زندي** ve **زنديق**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَنَدَ النَّارَ
1 زَنَدَ النَّارَ ذ , aor. زَنِدَ , He produced fire [with a زَنْد and زَنْدَة]. (A, TA.) ― -b2- [Hence,] زَنَدُوا نَارَ الحَرْبِ (assumed tropical:) [They kindled the fire of war]. (A, TA.) -A2- See also 2. -A3- زَنِدَ, aor. زَنَدَ , (K,) inf. n. زَنَدٌ, (TK,) He (a man, TA) thirsted. (K.) -A4- زَنِدَتْ, inf. n. زَنَدٌ, said of a she-camel, Her womb came forth on her giving birth. (L.)

زنّد
2 زنّد ذ , inf. n. تَزْنِيدٌ, He made his زَنْد to produce fire. (K.) -A2- He lied. (K.) -A3- He filled (K, TA) a water-skin, or milk-skin; (TA;) as also ↓ زَنَدَ, (K, TA,) inf. n. زَنْدٌ; and in like manner a watering-trough, and a vessel: and he filled his water-skin, or milk-skin, so that it became like the زَنْد, i. e. [hard, or firm, being] full. (TA.) ― -b2- [He made, or rendered, narrow. You say,] لِلْفَرَسِ مَنْخِرٌ لَمْ يُزَنَّدْ The horse has a nostril which was not made narrow when he was created. (A, TA.) ― -b3- [He straitened, or scanted; made strait, or scanty: see the pass. part. n. Hence, app.,] زنّد عَلَى أَهْلِهِ [He straitened, or scanted, his family; made their circumstances, or subsistence, strait, or scanty, to them;] he was hard, severe, or rigorous, to his family. (L.) ― -b4- He punished beyond his right. (K, TA.) ― -b5- He charged with niggardliness: (TA:) or he, or it, made, or rendered, niggardly, mean, or sordid. (KL.) ― -b6- زُنِّدَتِ النَّاقَةُ, inf. n. تَزْنِيدٌ, The she-camel, having a [tumour of the kind called] قَرْن in her vulva, had her vulva perforated on every side, and leathern thongs inserted in the holes and tied tight: (ISh, TA:) or تَزْنِيدٌ [as inf. n. of زُنِّدَتْ] signifies a she-camel's having the vulva perforated with small sharp-pointed pieces of wood, and then tied with [threads or strings of] hair: this is done when her womb comes forth after her having given birth; (S, K;) on the authority of IDrd, with ن and ى. (S.) -A4- See also the next paragraph.

ازند
4 ازند ذ , (K,) said of a man, (TA,) i. q. زَادَ [He exceeded, &c.]. (K, TA.) ― -b2- [Hence, app.,] مَا يُزْنِدُكَ أَحَدٌ عَلَيْهِ, as also ↓ ما يُزَنِّدُكَ, i. q. مَا يَزِيدُكَ [meaning No one is more sufficient for thee than he: see art. زيد]: (K:) or no one exceeds him to thee in excellence. (TA.) -A2- ازند فِى وَجَعِهِ i. q. رَجَعَ [i. e. He relapsed in his pain.] (K.)

تزنّد
5 تزنّد ذ He was, or became, straitened, or embarrassed, and contracted in his bosom: (A:) he was, or became, straitened, or embarrassed, so as to be unable to reply, or to answer: and he was angry; (A, K;) and was incensed. (TA.) The saying of 'Adee,
اـِذَا أَنْتَ فَاكَهْتَ الرِّجَالَ فَلَا تَلَغْ
وَقُلْ مِثْلَ مَا قَالُوا وَلَا تَتَزَنَّدِ
[When thou jestest with men, be not altogether foolish, but say like as they have said, and be not straitened, &c.,] some relate with ى [in the last word, saying تَتَزَيَّدِ: see art. زيد]. (TA.)

زَنْدٌ
زَنْدٌ ذ [A piece of stick, or wood, for producing fire;;] the upper one of the two pieces of stick, or wood, (عُودَانِ, S, M, L, K, or خَشَبَتَانِ, L,) with which fire is produced [in a manner described below]; (S, M, L, K;) of the masc. gender; (Msb;) [or masc. and fem.: (see مِيقَادٌ, in art. وقد:)] and ↓ زَنْدَةٌ is the appellation of the lower one thereof, (S, M, L, K,) in which is the notch, or hollow, (فُرْضَة, M, L, or فَرْض, A in art. فرض,) or in which is a hole (ثَقْب, S), [whence the fire is produced;] and this is fem.: (S, M:) one end of the زَنْد is put into the فَرْض of the زَنْدَة, and the زَنْد is then [rapidly] twirled round, in producing fire: (A in art. فرض:) [the best kind of زَنْد is made of عَفَار; and the best kind of ↓ زَنْدَة, of مَرْخ: (see these two words:)] the dual زَنْدَانِ is applied to the two together; (S, M, L;) [and so, very often, is the sing. زَنْدٌ:] one should not say زَنْدَتَانِ; (S, M, L, K;) for it is a well-known rule that predominance is to be attributed to the masc.: (MF:) the pl. [of mult.] is ↓ زِنَادٌ, (S, M, Mgh, L, Msb, K,) which is also syn. with زَنْدٌ, (Kr, L,) and زُنُودٌ (L) and [of pauc.] أَزْنُدٌ and أَزْنَادٌ, (S, M, L, K,) the last anomalous [accord. to general opinion because the medial radical is not an infirm letter]; (TA;) and pl. pl. أَزَانِدُ. (L.) Hence one says, اـِنَّهُ لَوَارِى الزَّنْدِ, (TA,) or وَارِى الزِّنَادِ, (A,) (tropical:) [lit. He is one whose زَنْد produces fire, or whose زِنَاد produce fire,] alluding to generosity and other commended qualities [of the person to whom it is applied]. (TA.) And وَرَتْ بِكَ زِنَادِى (tropical:) [lit. My زناد have, or has, produced fire by thy means], (S, A, K,) said by thee to one who has aided, or assisted, thee. (S, K.) And أَنَا مُقْتَدِحٌ بِزَنْدِكَ وَكُلُّ خَيْرٍ عِنْدِى مِنْ عِنْدِكَ (tropical:) [lit. I am one who produces fire by means of thy زند, and all the good in my possession is from thee]. (A.) [Hence also,] لَا يَرُدُّ بُكَاىَ زَنْدًا (assumed tropical:) [My weeping will not bring as a return for it so much as a زند; i. e. it will not avail aught]. (Ham p. 83.) And زَنْدَانِ فِى مُرَقَّعَةٍ: see art. رقع. And زَنْدَانِ فِى وِعَآءٍ (assumed tropical:) [Two pieces of stick, or wood, for producing fire, in a bag or the like]: a prov. denoting lowness, ignobleness, meanness, or weakness; and applied to two weak persons together. (Meyd.) And لَيْسَ فِى جَفِيرِهِ غَيْرُ زَنْدَيْنِ: see art. جفر. ― -b2- Hence, (A,) (tropical:) Each of the two bones of the fore arm; [the radius and the ulna;] (A, Mgh, L;) one of which is more slender than the other: the extremity of the زند next the thumb is called كُوعٌ, and that of the زند next the little finger is called كُرْسُوعٌ: the رُسْغ [or wrist] is the place of junction of the زَنْدَانِ, and the part where the hand of the thief is cut off: (L:) in this sense masc.; but improperly made fem.: (Mgh:) the two bones above mentioned are called the زَنْدَانِ as being likened to the زندان with which fire is produced. (A, Mgh. *) And in some one or more of the dialects, الأَعْلَى مِنْ الزَّنْدَيْنِ is The سَاعِد [q. v.]; and الأَسْفَلُ مِنَ الزَّنْدَينِ, the ذِرَاع [q. v.]. (L and TA in art. سعد.) [Also] The part of the fore arm which is divested of flesh: of the masc. gender: pl. زُنُودٌ. (Msb.) And (L) The part where the extremity of the fore arm joins to the hand [on the side of the thumb and also on the side of the little finger, as is shown by what follows]: there are two parts called together زَنْدَانِ; (S, L, K;) the كُوع and the كُرْسُوع. (S, L.) -A2- Also A certain thorny tree. (K.)

زَنَدٌ
زَنَدٌ ذ A دُرْجَة (K, TA) consisting of a stone wrapped up in pieces of rag (TA) which is stuffed into a she-camel's vulva, when she is made to take a liking to the young one of another: (K:) it has a string attached to it; and when it distresses her, they pull it out, and she imagines that she has brought forth a young one: so say AO and others. (TA.)

زَنْدَةٌ
زَنْدَةٌ ذ : see زَنْدٌ, in two places.

زِنَادٌ
زِنَادٌ ذ : see زَنْدٌ; of which it is a pl., and with which it is also syn. [In the present day it is commonly applied to A steel for striking fire: and has for its pl. أَزْنِدَةٌ.]

مُزَنَّدٌ
مُزَنَّدٌ ذ [Made, or rendered, narrow]. You say ثَوْبٌ مُزَنَّدٌ A garment, or piece of cloth, of little width. (S, K.) And مَزَادَةٌ مُزَنَّدَةٌ [A leathern water-bag] narrow, but long; [such that] when thou seest that there is somewhat in it, [thou lookest again, and] lo, there is nothing in it. (A, TA.) ― -b2- A small, scanty, gift. (A, TA. *) ― -b3- Narrow; (S, K;) niggardly; (S, A, K;) tenacious; (TA;) who will not confer a small benefit: (A:) low, ignoble, mean, or sordid: (TA:) charged with niggardliness, and held to be little: (Ham p. 178:) and i. q. دَعِىٌّ [i. e. one whose origin, or lineage, is suspected; or an adopted son; &c.]. (K.) And A man quick in becoming angry. (L.)

##### Türkçe

زَنَدَ النَّارَ
1 **زَنَدَ النَّارَ** ذ , muzâri‘i **زَنِدَ** , O, [bir **زَنْد** ve **زَنْدَة** ile] ateş çıkardı. (A, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **زَنَدُوا نَارَ الحَرْبِ** (mecaz kabul edilen:) [Savaşın ateşini tutuşturdular]. (A, TA.) -A2- Ayrıca 2’ye de bak. -A3- **زَنِدَ**, muzâri‘i **زَنَدَ** , (K,) mastar ismi **زَنَدٌ**, (TK,) O (bir adam, TA) susadı. (K.) -A4- **زَنِدَتْ**, mastar ismi **زَنَدٌ**, bir dişi deve hakkında söylenir: Doğurduğunda rahmi dışarı çıktı. (L.)

زنّد
2 **زنّد** ذ , mastar ismi **تَزْنِيدٌ**, O, **زَنْد**’ını ateş çıkarır hâle getirdi. (K.) -A2- O, yalan söyledi. (K.) -A3- O, (K, TA) bir su tulumunu yahut süt tulumunu doldurdu; (TA;) bunun gibi ayrıca ↓ **زَنَدَ**, (K, TA,) mastar ismi **زَنْدٌ**; ve aynı şekilde bir suluk yalakını ve bir kabı: ve su tulumunu yahut süt tulumunu, **زَنْد** gibi oluncaya kadar doldurdu; yani [sert, yahut sağlam, (olacak şekilde)] dolu. (TA.) ― -b2- [O, daralttı, yahut dar hâle getirdi. Şöyle dersin,] **لِلْفَرَسِ مَنْخِرٌ لَمْ يُزَنَّدْ** Atın, yaratıldığı zaman dar yapılmamış bir burun deliği vardır. (A, TA.) ― -b3- [O, sıktı, yahut kıstı; sıkı, yahut kıt yaptı: ism-i mef‘ûle bak. Bundan dolayı, görünüşe göre,] **زنّد عَلَى أَهْلِهِ** [Ailesini sıktı, yahut kıstı; onların hâllerini yahut geçimlerini onlara dar, yahut kıt yaptı;] ailesine karşı katı, sert, yahut şiddetli oldu. (L.) ― -b4- O, hakkının ötesinde cezalandırdı. (K, TA.) ― -b5- Cimrilikle itham etti: (TA:) yahut o, yahut o şey, cimri, bayağı, yahut sefil yaptı, yahut öyle kıldı. (KL.) ― -b6- **زُنِّدَتِ النَّاقَةُ**, mastar ismi **تَزْنِيدٌ**, Dişi deve, ferci içinde **قَرْن** denilen türden bir [şişlik] bulunduğu hâlde, ferci her yandan delindi ve deliklere deri kayışlar sokulup sıkıca bağlandı: (ISh, TA:) yahut **تَزْنِيدٌ** [**زُنِّدَتْ**’in mastar ismi olarak] dişi devenin fercinin küçük sivri uçlu tahta parçalarıyla delinmesini, sonra da kıl [iplikleri yahut bağları] ile bağlanmasını ifade eder: bu, doğurduktan sonra rahmi dışarı çıktığında yapılır; (S, K;) IDrd’nin rivayetine göre, **النون** ve **ى** ile. (S.) -A4- Ayrıca sonraki paragrafa da bak.

ازند
4 **ازند** ذ , (K,) bir adam hakkında söylenir, (TA,) **زَادَ** ile aynı mânâdadır [O, arttı, vb.]. (K, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **مَا يُزْنِدُكَ أَحَدٌ عَلَيْهِ**, bunun gibi ↓ **ما يُزَنِّدُكَ**, **مَا يَزِيدُكَ** ile aynı mânâdadır [mânâsı: Ona nispetle sana hiç kimse daha yeterli değildir: **زيد** maddesine bak]: (K:) yahut hiç kimse fazilette ona karşı senin yanında onu aşmaz. (TA.) -A2- **ازند فِى وَجَعِهِ** **رَجَعَ** ile aynı mânâdadır [yani: Ağrısında nüksetti.] (K.)

تزنّد
5 **تزنّد** ذ O, daraldı, yahut sıkıştı, ve göğsünde büzüldü: (A:) o, cevap veremeyecek yahut karşılık veremeyecek şekilde daraldı, yahut sıkıştı: ve öfkelendi; (A, K;) ve hiddetlendi. (TA.) ‘Adee’nin sözü,
اـِذَا أَنْتَ فَاكَهْتَ الرِّجَالَ فَلَا تَلَغْ
وَقُلْ مِثْلَ مَا قَالُوا وَلَا تَتَزَنَّدِ
[Erkeklerle şakalaştığında, büsbütün ahmak olma; onların söyledikleri gibi söyle; ve daralma, vb.,] bazıları son kelimede **ى** ile rivayet eder, **تَتَزَيَّدِ** diyerek: **زيد** maddesine bak. (TA.)

زَنْدٌ
**زَنْدٌ** ذ [Ateş çıkarmak için bir çubuk yahut odun parçası;] ateşin çıkarıldığı iki çubuk yahut odun parçasının üstte olanı; (**عُودَانِ**, S, M, L, K, yahut **خَشَبَتَانِ**, L,) [aşağıda açıklanan bir tarz üzere] ateşin çıkarıldığı; (S, M, L, K;) müzekker cinstendir; (Msb;) [yahut müzekker ve müennes: (bk. **مِيقَادٌ**, **وقد** maddesinde:)] ve ↓ **زَنْدَةٌ** onun alttaki olanının adıdır, (S, M, L, K,) içinde çentik yahut oyuk bulunan, (**فُرْضَة**, M, L, yahut **فَرْض**, **فرض** maddesinde A,) yahut içinde delik bulunan (**ثَقْب**, S), [ateşin çıktığı yer;] ve bu müennestir: (S, M:) **زَنْد**’ın bir ucu **زَنْدَة**’nın **فَرْض**’una konur, sonra ateş çıkarırken **زَنْد** [hızla] döndürülür: (**فرض** maddesinde A:) [**زَنْد**’ın en iyisi **عَفَار**’dan yapılır; ve ↓ **زَنْدَة**’nın en iyisi **مَرْخ**’tan: (bu iki kelimeye bak:) ] ikisinin birlikte ikilisine **زَنْدَانِ** denir; (S, M, L;) [ve çok defa tekil **زَنْدٌ** da böyledir:] **زَنْدَتَانِ** denmemelidir; (S, M, L, K;) çünkü müzekkere galebenin nispet edilmesi, bilinen bir kaidedir: (MF:) çoğulu [kesret] ↓ **زِنَادٌ**’dır, (S, M, Mgh, L, Msb, K,) ki bu aynı zamanda **زَنْدٌ** ile eşanlamlıdır, (Kr, L,) ve **زُنُودٌ** (L) ve [kıllet] **أَزْنُدٌ** ve **أَزْنَادٌ**, (S, M, L, K,) sonuncusu şâzdır [genel görüşe göre, çünkü orta kök harfi illetli bir harf değildir]; (TA;) ve çoğulun çoğulu **أَزَانِدُ**. (L.) Bundan dolayı şöyle denir: **اـِنَّهُ لَوَارِى الزَّنْدِ**, (TA,) yahut **وَارِى الزِّنَادِ**, (A,) (mecaz:) [lafzen: Onun **زَنْد**’ı ateş çıkarandır, yahut onun **زِنَاد**’ı ateş çıkarandır,] cömertliğe ve kendisine uygulanan kimsenin diğer övülen vasıflarına işaret ederek. (TA.) Ve **وَرَتْ بِكَ زِنَادِى** (mecaz:) [lafzen: Benim **زِنَاد**’ım senin vasıtanla ateş çıkardı], (S, A, K,) sana yardım etmiş yahut destek olmuş kimseye senin söylediğin. (S, K.) Ve **أَنَا مُقْتَدِحٌ بِزَنْدِكَ وَكُلُّ خَيْرٍ عِنْدِى مِنْ عِنْدِكَ** (mecaz:) [lafzen: Ben senin **زَنْد**’ınla ateş çıkaranım; ve yanımdaki bütün hayır sendendir]. (A.) [Bundan ayrıca,] **لَا يَرُدُّ بُكَاىَ زَنْدًا** (mecaz kabul edilen:) [Ağlamam, karşılık olarak bir **زَنْد** kadarını bile geri döndürmez; yani hiçbir şeye yaramaz]. (Ham p. 83.) Ve **زَنْدَانِ فِى مُرَقَّعَةٍ**: **رقع** maddesine bak. Ve **زَنْدَانِ فِى وِعَآءٍ** (mecaz kabul edilen:) [Bir torbada yahut benzerinde ateş çıkarmak için iki çubuk yahut odun parçası]: alçaklığı, soysuzluğu, bayağılığı yahut zayıflığı gösteren bir darb-ı meseldir; ve iki zayıf kişiye birlikte uygulanır. (Meyd.) Ve **لَيْسَ فِى جَفِيرِهِ غَيْرُ زَنْدَيْنِ**: **جفر** maddesine bak. ― -b2- Bundan dolayı, (A,) (mecaz:) Ön kolun iki kemiğinden her biri; [radius ve ulna;] (A, Mgh, L;) bunlardan biri diğerinden daha incedir: başparmak yanındaki **زَنْد**’ın ucu **كُوعٌ** diye adlandırılır; ve serçe parmak yanındaki **زَنْد**’ın ucu **كُرْسُوعٌ** diye adlandırılır: **رُسْغ** [yahut bilek], **زَنْدَانِ**’ın birleşme yeridir; ve hırsızın elinin kesildiği kısımdır: (L:) bu mânâda müzekkerdir; fakat yanlış olarak müennes yapılır: (Mgh:) yukarıda anılan iki kemik, ateş çıkarılan **زَنْدَانِ**’a benzetildikleri için **زَنْدَانِ** diye adlandırılır. (A, Mgh. *) Ve lehçelerin birinde yahut birkaçında, **الأَعْلَى مِنْ الزَّنْدَيْنِ** **سَاعِد**’dir [bk.]; ve **الأَسْفَلُ مِنَ الزَّنْدَينِ**, **ذِرَاع**’dır [bk.]. (L ve TA, **سعد** maddesinde.) [Ayrıca] Ön kolun etten soyulmuş kısmı: müzekker cinstendir: çoğulu **زُنُودٌ**. (Msb.) Ve (L) Ön kolun ucunun ele birleştiği yer [başparmak tarafında ve ayrıca serçe parmak tarafında; aşağıdakiyle gösterildiği üzere]: birlikte **زَنْدَانِ** denilen iki kısım vardır; (S, L, K;) **كُوع** ve **كُرْسُوع**. (S, L.) -A2- Ayrıca dikenli bir ağaç. (K.)

زَنَدٌ
**زَنَدٌ** ذ Başka birinin yavrusunu sevmesi sağlandığında, dişi devenin fercine sokulan, paçavra parçalarına sarılmış bir taştan oluşan bir **دُرْجَة**’dir (K, TA); (TA:) ona bağlı bir ip vardır; ve onu rahatsız ettiğinde onu çıkarırlar, o da bir yavru doğurduğunu zanneder: AO ve başkaları böyle söyler. (TA.)

زَنْدَةٌ
**زَنْدَةٌ** ذ : iki yerde **زَنْدٌ**’a bak.

زِنَادٌ
**زِنَادٌ** ذ : **زَنْدٌ**’a bak; onun çoğuludur ve onunla eşanlamlıdır. [Günümüzde yaygın olarak ateş çakmak için bir çeliğe uygulanır: ve onun çoğulu **أَزْنِدَةٌ**’dir.]

مُزَنَّدٌ
**مُزَنَّدٌ** ذ [Dar yapılmış, yahut dar hâle getirilmiş]. Şöyle dersin: **ثَوْبٌ مُزَنَّدٌ** Az enli bir elbise yahut kumaş parçası. (S, K.) Ve **مَزَادَةٌ مُزَنَّدَةٌ** [Deri su torbası] dar, fakat uzun; [öyle ki] onda bir şey olduğunu gördüğünde, [yeniden bakarsın ve] işte, onda hiçbir şey yoktur. (A, TA.) ― -b2- Küçük, kıt bir bağış. (A, TA. *) ― -b3- Dar; (S, K;) cimri; (S, A, K;) sıkı; (TA;) küçük bir faydayı vermeyecek olan: (A:) alçak, soysuz, bayağı, yahut sefil: (TA:) cimrilikle itham edilmiş ve küçük görülmüş: (Ham p. 178:) ve **دَعِىٌّ** ile aynı mânâdadır [yani: aslı yahut nesebi şüpheli olan; yahut evlatlık; vb.]. (K.) Ve çabuk öfkelenen bir adam. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَنَدَ
زَنَدَ I ( n. ac. زَنْد 1 ),
a.  Struck, kindled ( fire ).

b.  U , Filled.

زَنِدَ
زَنِدَ A ( n. ac. زَنَد 4 ),
a.  Thirsted.

زَنَّدَ
زَنَّدَ II ,
a.  see I (a) , ( b ).

أَزْنَدَ
أَزْنَدَ IV ,
a.  Grew, increased.

تَزَنَّدَ
تَزَنَّدَ V ,
a.  Was confused, embarrassed, at a loss.

زَنْد
زَنْد 1 , ( pl. أَزْنُد 16 ,  زِنَاْد 23 ,  أَزْنَاْد 38 ),
a.  Firesticks.

b.  Wrist.

c.  A certain thorny tree.

زِنَاْد
زِنَاْد 23 , ( pl. أَزْنِدَة 15t ),
a.  see 1 (a) .

##### Türkçe

زَنَدَ
زَنَدَ I ( n. ac. **زَنْد** 1 ),
a. Ateşe vurdu, ateş yaktı (ateşi).

b. U, doldurdu.

زَنِدَ
زَنِدَ A ( n. ac. **زَنَد** 4 ),
a. Susadı.

زَنَّدَ
زَنَّدَ II ,
a. I (a), (b)’ye bak.

أَزْنَدَ
أَزْنَدَ IV ,
a. Büyüdü, arttı.

تَزَنَّدَ
تَزَنَّدَ V ,
a. Şaşırdı, utandı, çaresiz kaldı.

زَنْد
**زَنْد** 1 , ( pl. **أَزْنُد** 16 , **زِنَاْد** 23 , **أَزْنَاْد** 38 ),
a. Ateş çubukları.

b. Bilek.

c. Belli bir dikenli ağaç.

زِنَاْد
**زِنَاْد** 23 , ( pl. **أَزْنِدَة** 15t ),
a. 1 (a)’ya bak.
