# زند — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زند

الزَّنْدُ والزَّنْدَةُ: خشبتان يستقدح بهما، فالسفلى زَنْدَةٌ والأَعلى زَنْدٌ؛ ابن سيده: الزَّنْدُ العود الأَعلى الذي يقتدح به النار، والجمع أَزْنُدٌ وأَزْنادٌ وزُنودٌ وزِنادٌ، وأَزانِدُ جمع الجمع؛ قال أَبو ذؤيب:
أَقَبَّا الكُشُوح أَبيضانِ، كلاهما
كَعَالِيَةِ الخَطِّيِّ، وارى الأَزانِدِ
والزَّنْدَةُ: العود الأَسفل الذي فيه الفُرْضَة، وهي الأُنثى، وإِذا اجتمعا قيل زَندان ولم يقل زندتان. والزِّناد: كالزَّنْدِ؛ عن كراع. وإِنه لواري الزَّنْدِ ووَرِيُّه: يكون ذلك في الكرَم وغيره من الخصال المحمودة؛ قال ابن سيده: وقول الشاعر:
يا قاتَلَ اللهُ صبياناً نباتُهُمُ
أُمُّ الهُنَيْدِيِّ من زَنْدٍ لها واري
عن رحمها وإِنما هو على المثل. وتقول لمن أَنجدك وأَعانك: ورَتْ بِكَ زِنادي. وملأَ سقاءه حتى صار مثل الزَّنْدِ أَي امتلأَ.
وزَنَدَ السِّقَاءَ والإِناءَ زَنْداً وزَنَّدَهُما: ملأَهما، وكذلك الحوض.
وزَنَدَتِ الناقةُ زَنْداً، وذلك أَن تخرج رحمها عند الولادة. والزَّندُ أَيضاً: حجر تلف عليه خرق ويحشى به حياءُ الناقة وفيه خيط، فإِذا أَخذها لذلك كرب جروه فأَخرجوه فتظن أَنها ولدت، وذلك إِذا أَرادوا أَن يَظْأَرُوها على ولد غيرها، فإِذا فعل ذلك بها عطفت. أَبو عبيدة: يقال للدُّرْجَةِ التي تدس في حياء الناقة الزَّنْدُ والبَداهُ. ابن شميل: زندت الناقة إِذا كان في حيائها قَرَنٌ فثقبوا حياءها من كل ناحية، ثم جعلوا في تلك الثقب سيوراً وعقدوها عقداً شديداً فذلك التزنيد؛ وقال أَوس: أَبَني لُبَيْنَى، إِنَّ أُمَّكُمُ
دَحَقَتْ، فَخَرَّقَ ثَفْرَها الزَّنْدُ
وثوب مُزَنَّدٌ: قليل العَرْضِ. وأَصل التزنيد: أَن تخلّ أَشاعر الناقة بأَخلة صغار ثم تشد بشعر، وذلك إِذا اندحقت رحمها بعد الولادة؛ عن ابن دريد بالنون والباء. وثوب مُزَنَّدٌ: مضيق. ورجل مُزَنَّدٌ إِذا كان بخيلاً ممسكاً. ورجل مُزنَّد: لئيم، وقيل: هو الدَّعِيُّ. وعطاءٌ مُزَنَّدٌ: قليل.
وزَنَّدَ على أَهله: شَدَّ عليهم.
ابن الأَعرابي: زَنَدَ الرجلُ إِذا كذب، وزَنَدَ إِذا بخل، وزَنَدَ إِذا عاقب فوق ما لَهُ. أَبو عمرو: ما يُزْنِدُك أَحد على فضل زِند، ولا يُزْنِدُك ولا يُزَنِّدُك أَيضاً، بالتشديد، أَي لا يَزِيدُك. ويقال: تَزَنَّد فلان إِذا ضاق صدره.
ورجل مُزَنَّدٌ: سريع الغضب. والمُزَنَّدُ: الضيق البخيل. والتَّزَنُّد: التَّحَزُّق والتَّغَضُّب؛ قال عدي:
إِذا أَنتَ فاكَهْتَ الرجال فلا تَلَعْ،
وقُلْ مِثلَ ما قالوا، ولا تَتَزَنَّدِ
وقد روي بالياء وسيأْتي ذكره. والزَّنْدان: طرفا عظمي الساعدين مذكران. غيره: والزندان عظما الساعد أَحدهما أَدق من الآخر، فطرف الزند الذي يلي الإِبهام هو الكوع، وطرف الزند الذي يلي الخنصر كرسوع، والرسغ مجتمع الزندين ومن عندهما تقطع يد السارق. والزند: موصل طرف الذراع في الكف وهما زندان: الكوع والكرسوع.
وزِنادٌ: اسم.
وفي حديث صالح بن عبد الله بن الزبير: أَنه كان يعمل زَنَداً بمكة؛ الزنَد، بفتح النون، المُسَنَّاةُ من خشب وحجارة يضم بعضها إِلى بعض؛ قال ابن الأَثير: وقد أَثبته الزمخشري بالسكون وشبهها بِزَنْدِ الساعد، ويروى بالراء والباء، وقد تقدم. وفي الحديث ذكر زَنْدَوَرْدَ، هو بسكون النون وفتح النون والراء: ناحية في أَواخر العراق، ولها ذكر كبير في الفتوح.

### Türkçe

**الزَّنْدُ** ve **الزَّنْدَةُ**: kendileriyle ateş çıkarılan iki tahta; alt olanı **زَنْدَةٌ**,
üst olanı ise **زَنْدٌ**dur; İbn Sîde: **الزَّنْدُ** ateşin kendisiyle çıkarıldığı üst çubuktur,
çoğulu **أَزْنُدٌ** ve **أَزْنادٌ** ve **زُنودٌ** ve **زِنادٌ**dır; **أَزانِدُ** ise çoğulun çoğuludur; dedi ki
Ebû Züeyb:
أَقَبَّا الكُشُوح أَبيضانِ، كلاهما
كَعَالِيَةِ الخَطِّيِّ، وارى الأَزانِدِ

Ve **الزَّنْدَةُ**: içinde **الفُرْضَة** bulunan alt çubuktur; o dişidir; ikisi
bir araya geldiklerinde **زَندان** denir, **زندتان** denmez. Ve **الزِّناد**: **الزَّنْد** gibidir;
Kırâ‘dan. Ve şüphesiz **لواري الزَّنْدِ** ve **وَرِيُّه**: bu, keremde ve övülen
diğer huylar içinde olur; İbn Sîde dedi ki: şairin sözü:
يا قاتَلَ اللهُ صبياناً نباتُهُمُ
أُمُّ الهُنَيْدِيِّ من زَنْدٍ لها واري
rahminden (çıkan) üzerine; hâlbuki o ancak mesel üzerinedir. Ve sana yardım eden ve
sana destek olan kimseye dersin ki: **ورَتْ بِكَ زِنادي**. Ve kırbasını, **الزَّنْد** gibi oluncaya kadar
doldurdu; yani doldu.

**وزَنَدَ** kırbayı ve kabı **زَنْداً** ve **زَنَّدَهُما**: ikisini doldurdu; aynı şekilde
havuz.

Ve deve **زَنْداً** **وزَنَدَتِ**; bu, doğum sırasında rahminin dışarı çıkmasıdır. Ve **الزَّندُ**
ayrıca: üzerine bezler sarılan ve onunla devenin hayâsı doldurulan, içinde de ip bulunan bir taştır; onu
bunun için aldığında yavrusunu bağlarlar, sonra onu çıkarırlar; o da sanki doğurmuş zanneder; bu,
onu kendi yavrudu olmayan bir yavruya alıştırmak istediklerinde olur; ona bunu yaptıklarında
şefkat gösterir. Ebû Ubeyde: devenin hayâsına sokulan **الدُّرْجَة**ye **الزَّنْدُ** ve **البَداهُ** denir. İbn Şümeyl: deve **زندت** olur,
hayâsında bir **قَرَنٌ** olduğunda; hayâsını her taraftan delerler, sonra o
deliklere kayışlar koyarlar ve onları sıkı bir düğümle bağlarlar; işte bu **التزنيد**dir;
Evs dedi ki:
أَبَني لُبَيْنَى، إِنَّ أُمَّكُمُ
دَحَقَتْ، فَخَرَّقَ ثَفْرَها الزَّنْدُ

Ve **ثوب مُزَنَّدٌ**: eni az. Ve **التزنيد**in aslı: devenin kıllarını küçük bir iğneyle
delmen, sonra kıl ile sıkıca bağlamandır; bu, doğumdan sonra rahmi dışarı sarktığında olur;
İbn Düreyd’den, **النون** ve **الباء** ile. Ve **ثوب مُزَنَّدٌ**: daraltılmış. Ve **رجل مُزَنَّدٌ**: cimri,
tutan olduğunda. Ve **رجل مُزنَّد**: alçak; ve denildi ki: o, **الدَّعِيُّ**dir. Ve **عطاءٌ مُزَنَّدٌ**:
az.

**وزَنَّدَ** ailesine karşı: onlara karşı şiddet gösterdi.

İbnü’l-A‘râbî: adam **زَنَدَ** olur, yalan söylediğinde; ve **زَنَدَ** olur, cimrilik ettiğinde; ve **زَنَدَ** olur,
kendisine ait olandan fazla cezalandırdığında. Ebû Amr: hiç kimse seni **على فضل زِند** üzerine **يُزْنِدُك** etmez,
ve seni **يُزْنِدُك** etmez ve ayrıca şeddeli olarak **يُزَنِّدُك** etmez; yani seni artırmaz.

Ve denir ki: falan **تَزَنَّد** etti, göğsü daraldığında.

Ve **رجل مُزَنَّدٌ**: çabuk öfkelenen. Ve **المُزَنَّدُ**: dar, cimri. Ve **التَّزَنُّد**:
**التَّحَزُّق** ve **التَّغَضُّب**; Adî dedi ki:
إِذا أَنتَ فاكَهْتَ الرجال فلا تَلَعْ،
وقُلْ مِثلَ ما قالوا، ولا تَتَزَنَّدِ
Ve **بالياء** ile de rivayet edilmiştir; zikri gelecektir. Ve **الزَّنْدان**: önkolların iki kemiğinin uçlarıdır; ikisi de müzekkerdir.
Başkası: ve **الزندان** önkolun iki kemiğidir; biri ötekinden daha incedir; **الزند**in başparmağa bitişik ucu **الكوع**dur,
ve **الزند**in serçe parmağa bitişik ucu **كرسوع**dur; **الرسغ** iki **الزند**in birleşimidir; hırsızın eli de onların yanından kesilir. Ve **الزند**: el ayasında kol ucunun birleştiği yerdir; ve onlar
iki **زندان**dır: **الكوع** ve **الكرسوع**.

**وزِنادٌ**: bir isim.

Sâlih b. Abdullah b. ez-Zübeyr hadîsinde: Mekke’de **زَنَداً** yapardı;
**الزنَد** ( **النون**un fethiyle): ağaç ve taşlardan olan, bir kısmı bir kısmına bitiştirilen set;
İbnü’l-Esîr dedi ki: Zemahşerî onu sükûn ile tesbit etmiş ve onu önkolun **زَنْد**ine benzetmiştir; **بالراء والباء** ile de rivayet edilir; geçmişti. Hadîste **زَنْدَوَرْدَ** zikri vardır; o, **النون**un sükûnu ile
ve **النون** ve **الراء**ın fethi iledir: Irak’ın sonlarında bir yöredir; fetihlerde onun büyük bir zikri vardır.
