# زنق (ز-ن-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ن - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والزاي والنون معهما
ن ق ز، ز ن ق، ن ز ق مستعملات نقز: النَّقْز والنَّقَزانِ كالوَثْبِ والوَثَبانِ صعداً في مكان واحد.
والنَّقّازُ: الصغير من العصافير.
والنَّقَزُ: الصغار من الناس، والرذالة منهم.
والنَّواقِزُ: القوائم، قال الشماخ:
وإن ريغَ منها أسلمَتْه النَّواقِزُ
زنق: الزَّنَقَةُ: ميل في جدار في سكة، أو في ناحية من الدار، أو عرقوب من الوادي يكون فيه كالمدخل والالتواء، اسم بلا فعل.
والزِّناقُ: حلقة يجعل لها خيط يشد في راس البغل الجموح، وكل رباط تحت الحنك في الجلد فهو زناق.
وما كان في الأنف مثقوباً فهو عران.
وبغل مَزْنوقٌ، وزَنَقْتُه زَنْقَاً، قال الشاعر:
فإن يظهر حديثك بؤت عدواً		برأسك في زناق أو عران
نزق: النَّزَقُ: خفة في كل أمر وعجلة في جهل وحمق.
ورجل نَزِقٌ وامرأة نَزِقةٌ، وقد نَزِقَ نَزَقاً.

##### Türkçe

**القاف** ve **الزاي** ve **النون** onlarla birlikte

**ن ق ز**، **ز ن ق**، **ن ز ق** kullanımdadır. **نقز**: **النَّقْز** ve **النَّقَزانِ**; **الوَثْبِ** ve **الوَثَبانِ** gibi, tek bir yerde yukarı doğru sıçramadır.
Ve **النَّقّازُ**: serçelerin küçüğü.
Ve **النَّقَزُ**: insanların küçükleri ve onlardan aşağılık olanlar.
Ve **النَّواقِزُ**: ayaklar; **الشماخ** dedi ki:
وإن ريغَ منها أسلمَتْه النَّواقِزُ

**زنق**: **الزَّنَقَةُ**: bir sokakta bir duvarda eğrilik; yahut evin bir tarafında; yahut vadiden bir topuk ki onda giriş ve kıvrılma gibi olur; fiilsiz bir isimdir.
Ve **الزِّناقُ**: bir halka; ona bir ip yapılır, azgın katırın başında sıkıca bağlanır; ve deride çene altındaki her bağ o **زناق**tır.
Ve burunda delik olan şey **عران**dır.
Ve **بغل مَزْنوقٌ**; ve **زَنَقْتُه زَنْقَاً**; şair dedi ki:
فإن يظهر حديثك بؤت عدواً		برأسك في زناق أو عران

**نزق**: **النَّزَقُ**: her işte hafiflik ve cehalet ve ahmaklıkta aceleciliktir.
Ve **رجل نَزِقٌ** ve **امرأة نَزِقةٌ**; ve **نَزِقَ نَزَقاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزناقُ: تحت الحنَك في الجِلد. وقد زَنَقْتُ الفرس. قال الشاعر:
فإن يَظْهَرْ حَدِيثُكَ يُؤْتَ عَدْواً		برأسك في زِناقٍ أو عِران
والزَنَقُ: موضع الزِناقِ. ومنه قول رؤبة:
أو مَقرَعٍ من ركضها دامي الزَنَقْ
والزَنَقَةُ: السِكَّةُ الضيّقة.

##### Türkçe

**الزناقُ**: deride çenenin altı. Ve ben atı **زَنَقْتُ**. Şair dedi ki:
Eğer senin sözün ortaya çıkarsa, başınla bir **زِناقٍ** yahut bir **عِران** içinde koşarak getirilir.
Ve **الزَنَقُ**: **الزِناقِ**’ın yeri. Ve ondan Rü’be’nin sözü:
Yahut onun koşusundan **الزَنَقْ**’ı kanlı olan bir kamçılayan.
Ve **الزَنَقَةُ**: dar sokak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ز ن
قنز ، نقز ، نزق ، زنق ، زقن ، قزن .
أهمل الليث : زقن وقنز . وهما معروفان في كلام العرب .
زقن : فأما زقن فإن أبا عبيد روى عن الأموي أنه قال : زَقنْتُ الحِمْلَ أَزْقُنه : حَمَلْتُه ، وأَزْقَنْتُ الرّجُل : أَعَنتُه عَلَى الحِمْل .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : أَزْقنَ زيدٌ عمْراً إذا أعانه على حِمْلهِ ليَنْهض ، ومِثله : أَبْطَغَهُ وأبْدَغَه وعدّلَه وأَوّنه وأَسْمَغه وأَنّاهُ ، وبَوّاه وحَوّله ، كلُّه بمعنًى واحد .
قنز : قال ابن الأعرابي : أَقنزَ الرجلُ إذا شربَ بالإقنِيزِ طَرَباً ، وهو الدَّنّ الصغير ، قال : وَجِلْفَةُ الإقنِيزِ طِينَتُه .
وقال أبو عمرو : الْقِنْزُ : الرَّاقودُ الصغيرُ .
وقال أبو حاتم : الْقَنَزُ لُغَة في الْقنص .
وأنشد في صَيْدِ الصَّيَّاد للضّبِّ :
ثمَّ اعتَمَدْتُ فَجَبَذْتُ جَبْذَةً
خَرَرْتُ منها لِقفَايَ أَرْتَمِزْ
فقلتُ حقاً صادقاً أقولُه
هذا لعَمْرُ اللَّهِ من شرِّ الْقَنَزْ
قال : ويقال للقانصِ وَالقنَّاص قانزٌ وقنّاز .
قزن : أهمل الليث قزن .
وقد روى أبو العباس عن ابن الأعرابي
أنه قال : أقْزَنَ زيدٌ ساقَ غلامهِ إذا كسرها .
نقز : قال الليث : النَّقَزُ والنَّقَزَانُ كالْوَثَبانِ صُعُداً في مكانٍ واحد .
أبو عبيد عن الأصمعي : وقعَ في الغَنَمِ نُزَاءٌ ونُقَازٌ ، وهما جميعاً داءٌ يأخذها فَتَنْزُو منه وتنقُزُ حتى تموتَ .
وقال شمر : تَنْقُزُ .
وقال الليث : النَّقّازُ الصغيرُ من العصافير ، والنَّقَزُ من الناس صغارهم ورُذَالتهُمْ .
وروى ثعلب عن ابن الأعرابي : أَنْقَزَ الرجلُ إذا دامَ على شُرْبِ النَّقِزِ ، ونَقِزُ الماءِ : العذبُ الصافي ، وأنقَزَ إذا وقعَ في إبلهِ النُّقَازُ ، وهو داءٌ ، وأنقَزَ عَدُوَّهُ إذا قتلهُ قتلاً وحِيّاً ، وأَنقَزَ إذا اقتنى النَّقَزَ من رديء المالِ ، ومثله أقْمَزَ وأغْمَزَ .
وقال أبو عمرو : انْتَقَزَ لهُ شرَّ الإبلِ ، أي اختار له شَرَّها ، وعطاءٌ ناقِزٌ وذو ناقِزٍ : إذا كان خسيساً ، وأنشد :
لا شَرَطٌ فيها ولا ذُو نَاقِزِ
قاظَ القَرِيَّاتِ إلى العجالِزِ
عمرو عن أبيه ، قال : النَّقَزُ : اللَّقبُ ، والنَّقِزُ : الماءُ الصافي .
زنق : قال الليث : الزَّنَقَة : مَيلٌ في جدارٍ أو في سِكَّةٍ أو في ناحِيةٍ من الدَّار أو في عُرْقُوبٍ من الوادي يكونُ فيه التواءٌ كالمدخل ، والالتواءُ اسمٌ كذلك بلا فعلٍ .
قال : والزِّناقةُ : حلقةٌ تُجعَلُ في الْجُلَيْدَةِ تحتَ الحنكِ الأسفل ، ثم يجعلُ فيها خَيْطٌ يُشَدُّ في رأسِ البغلِ الجموح .
قال : وكلُّ رباطِ تحت الحنكِ في الجلدِ فهو زناقٌ ، وما كان في الأنف مثقوباً فهو عِرانٌ ، وبَغْلٌ مَزْنُوق ، وقد زَنَقْتُهُ زنقاً ، وأنشد :
فإِن يظهرْ حديثُكَ يُؤْتِ عَدْواً
برأسِكَ في زِناق أو عِرانِ
وقال ابن شميل في الزِّناق مثله ، ويقال : أمْرٌ زَنِيقٌ أي محكم مُسْتَوْثَقٌ منه ، ورأْيٌ زَنِيقٌ رصين محكم .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : أزْنَق وزَنَق وزَنَّق وزهَدَ وزهَّدَ وأزْهَدَ وقاتَ وقَوَّتَ وأقْوَتَ ، كلُّهُ إذا ضَيَّق على عيالهِ فقراً أو بخلاً .
قال : والزُّنُقُ : العُقولُ التّامّةُ .
قال : وقيل لعاقلٍ : ما علامَةُ العاقِلِ ، فقال : تمييزُهُ بين الحق والباطِلِ .
وقال ابن دريد : زَنَقْتُ الفَرَسَ أزْنقُهُ زنقاً إذا شَكَّلْتُهُ في أربعِ قوائمِهِ ، وبذلك سُمِّيَ زِناق المرأةِ ، وهو ضربٌ من حُلِيِّها .
نزق : قال الليث : النَّزَق : خِفّةٌ في كلِّ أمرٍ وعجلةٌ في جهلٍ وحُمْق ، ورجلٌ نَزِق وامرأةٌ نَزِقَةٌ ، والفعل نَزِق يَنْزَق نزَقاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أنْزَق الرجلُ : إذا سَفِهَ بعدَ حلمٍ ، وأنْزَق إذا نَزَّق فَرَسَهُ حتى يَثِبَ نهْزاً .
أبو عبيد عن الأصمعي : نَزِق الإنسانُ وغيرهُ يَنْزَق إذا نزا .
ومنه قيل : نزَّقْتُ الفرسَ إذا ضربتهُ حتى ينزُو .
قال : ونَزِق الرجلُ يَنْزَق من الطَّيْشِ والخِفّةِ .
وقال أبو زيد : النَّزْقُ أن تملأ الإناءَ إلى رأسهِ ، ويقال : مُطِرَ مكانُ كذا وكذا حتى نَزِقَتْ نهاؤُه .
وقال أبو زيد : أنْزَق الرجلُ في ضحكهِ وأَهْزَق إذا أفْرَطَ فيه .

##### Türkçe

ق ز ن
**قنز** , **نقز** , **نزق** , **زنق** , **زقن** , **قزن** .
Leys ihmal etti: **زقن** ve **قنز** . Ve ikisi Arapların كلام’ında bilinen (şey)lerdir.

**زقن** : **زقن**’a gelince, Ebû Ubeyd, el-Ümevî’den rivayet etti: O dedi ki: **زَقنْتُ الحِمْلَ أَزْقُنه**: onu taşıdım; ve **أَزْقَنْتُ الرّجُل**: onu yük üzerine (taşımaya) yardım ettim.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **أَزْقنَ** Zeyd, Amr’a, onu yükünü kaldırıp doğrulması için yükünü taşımaya yardım ettiğinde; ve bunun benzeri: **أَبْطَغَهُ** ve **أبْدَغَه** ve **عدّلَه** ve **أَوّنه** ve **أَسْمَغه** ve **أَنّاهُ** , ve **بَوّاه** ve **حَوّله** ; hepsi tek bir anlamdadır.

**قنز** : İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَقنزَ** adam, **بالإقنِيزِ** sevinçle içtiğinde; ve o, küçük fıçı(dır); dedi: ve **وَجِلْفَةُ الإقنِيزِ** onun çamur sıvasıdır.
Ebû Amr dedi: **الْقِنْزُ**: küçük **الرَّاقودُ**.
Ebû Hâtim dedi: **الْقَنَزُ** , **الْقنص**’ta bir lugattır.
Avcının kertenkele avı hakkında şu beyit okundu:
ثمَّ اعتَمَدْتُ فَجَبَذْتُ جَبْذَةً
خَرَرْتُ منها لِقفَايَ أَرْتَمِزْ
فقلتُ حقاً صادقاً أقولُه
هذا لعَمْرُ اللَّهِ من شرِّ **الْقَنَزْ**
Dedi ki: **القانص** ve **القنَّاص** için **قانزٌ** ve **قنّاز** denir.

**قزن** : Leys **قزن**’ı ihmal etti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti:
O dedi ki: **أقْزَنَ** Zeyd, kölesinin bacağını, onu kırdığında.

**نقز** : Leys dedi: **النَّقَزُ** ve **النَّقَزَانُ** , tek bir yerde yukarı doğru sıçrayış gibi **كالْوَثَبانِ**’dır.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: Koyunlarda **نُزَاءٌ** ve **نُقَازٌ** vuku buldu; ve ikisi birlikte, onları tutan bir hastalıktır; ondan dolayı sıçrar ve **تنقُزُ** da eder, nihayet ölür.
Şemmer dedi: **تَنْقُزُ**.
Leys dedi: **النَّقّازُ** serçelerden küçük olan (kuş)tur; ve **النَّقَزُ** insanlardan onların küçükleri ve onların aşağılıklarıdır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **أَنْقَزَ** adam, **شُرْبِ النَّقِزِ** üzerine devam ettiğinde; ve **نَقِزُ الماءِ**: tatlı, duru (su)dur; ve **أنقَزَ** , develerinde **النُّقَازُ** vuku bulduğunda—ve o bir hastalıktır; ve **أنقَزَ عَدُوَّهُ** , onu diri diri bir öldürüşle öldürdüğünde; ve **أَنقَزَ** , kötü maldan **النَّقَزَ** edindiğinde; ve bunun benzeri **أقْمَزَ** ve **أغْمَزَ**’dır.
Ebû Amr dedi: **انْتَقَزَ** onun için develerin kötüsünü; yani onun için onların kötüsünü seçti; ve **عطاءٌ ناقِزٌ** ve **ذو ناقِزٍ**: aşağılık olduğunda; ve şu beyit okundu:
لا شَرَطٌ فيها ولا ذُو نَاقِزِ
قاظَ القَرِيَّاتِ إلى العجالِزِ
Amr, babasından: dedi ki: **النَّقَزُ**: lakap; ve **النَّقِزُ**: duru sudur.

**زنق** : Leys dedi: **الزَّنَقَة**: bir duvarda yahut bir sokakta yahut evin bir tarafında yahut vadinin bir topuğunda, giriş gibi bir kıvrım bulunan bir eğriliktir; ve **الالتواءُ** da fiilsiz olarak bunun adı(dır).
Dedi ki: ve **الزِّناقةُ**: alt çenenin altında **الْجُلَيْدَةِ**’ye yapılan bir halkadır; sonra içine bir ip konur; huysuz katırın başında sıkıca bağlanır.
Dedi ki: çenelerin altında deride olan her bağ **زناقٌ**’tır; burunda delik olarak olan ise **عِرانٌ**’dır; ve **بَغْلٌ مَزْنُوق**; ve ben onu **زَنَقْتُهُ زنقاً** (zınk ettim); ve şu beyit okundu:
فإِن يظهرْ حديثُكَ يُؤْتِ عَدْواً
برأسِكَ في **زِناق** أو **عِرانِ**
İbn Şümeyl, **الزِّناق** hakkında bunun benzerini söyledi; ve denir: **أمْرٌ زَنِيقٌ** yani sağlam, kendisinden iyice emin olunan; ve **رأْيٌ زَنِيقٌ**: ağırbaşlı, sağlam.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **أزْنَق** ve **زَنَق** ve **زَنَّق** ve **زهَدَ** ve **زهَّدَ** ve **أزْهَدَ** ve **قاتَ** ve **قَوَّتَ** ve **أقْوَتَ**; hepsi, fakirlikten yahut cimrilikten dolayı ailesine daralttığında (kullanılır).
Dedi ki: ve **الزُّنُقُ**: tam akıllardır.
Dedi ki: ve bir akıllıya denildi: akıllının alameti nedir? O dedi ki: onun hakk ile bâtılı ayırt etmesidir.
İbn Düreyd dedi: **زَنَقْتُ الفَرَسَ أزْنقُهُ زنقاً** , onu dört ayağında bağladığımda; ve bununla kadının **زِناق**’ı adlandırıldı; ve o, onun süsünden bir türdür.

**نزق** : Leys dedi: **النَّزَق**: her işte hafiflik ve cehalet ve ahmaklık içinde aceleciliktir; ve **رجلٌ نَزِق** ve **امرأةٌ نَزِقَةٌ**; fiil **نَزِق** , **يَنْزَق نزَقاً**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أنْزَق** adam: bir حلم’den sonra sefihleştiğinde; ve **أنْزَق** , atını **نَزَّق** edip sıçrayışla sıçrasın diye (yaptığında).
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **نَزِق** insan ve başkası, sıçradığında **يَنْزَق** olur.
Bundan dolayı denildi: **نزَّقْتُ الفرسَ** , onu vurduğumda, ta ki sıçrasın.
Dedi ki: ve **نَزِق** adam, taşkınlık ve hafiflikten **يَنْزَق** olur.
Ebû Zeyd dedi: **النَّزْقُ** kabı ağzına kadar doldurmandır; ve denir: falan yer falan yere yağmur yağdı, ta ki onun **نهاؤُه** **نَزِقَتْ**.
Ebû Zeyd dedi: **أنْزَق** adam gülmesinde; ve **أَهْزَق** , onda aşırıya gittiğinde.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاءِ والنون والحرف المعتل)
(زني) الزاء والنون والحرف المعتل لا تتضايف، ولا قياس فيها لواحدةٍ على أخرى. فالأوَّل الزِّنَى، معروف. ويقال إنّه يمدّ ويقصر. وينشد للفرزدق:
أبا حاضِرٍ مَنْ يَزْنِ يُعرَف زنَاؤُهُ  *** ومن يَشْرَبِ الخمر لا بدّ يَسْكرُ([1])ويقال  في النسبة إلى زِنَىً زِنَويّ، وهو لزِنْيَةٍ وزَنْيَةٍ، والفتح أفصح.
والكلمة الأخرى مهموز. يقال زَنَأت في الجبل أزنأ زُنُوءَاً وزَنْأً. والثالثة: الزَّنَاء، وهو القصير من كلِّ شيء. قال:
وتُولجُ في الظِّلِّ الزَّنَاء رؤوسَها *** وتحسَِبُها هِيماً وهنَّ صحائحُ([2])وقال آخر([3]):
وإِذَا قُذِفْتُ إلى زَنَاءٍِ قعْرُها *** غبراءَ مُظْلِمةٍ منَ الأحْفارِ([4])والرابعة: (الزَّنَاء)([5]): الحاقن بولَه. ونهى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم أنْ يصلي الرجل وهو زَنَاء.
(زنج) الزاء والنون والجيم ليس بشيء. على أَنهم يقولون الزَّنَج: العطش، ولا قياس لذلك.
(زنح) الزاء والنون والحاء كالذي قبله. وذكر بعضهم أن التزَنُّح التفتُّح في الكلام.
(زند) الزاء والنون* والدال أصلان: أحدهما عضو من الأعضاء، ثم يشبه به. والآخَر دليلُ ضيقٍ في شيء.
فالأوَّل الزَّند، وهو طَرَف عظم الساعد، وهما زَنْدان، ثم يشبه به الزند الذي يُقدَح به النار، وهو الأعلى، والأسفل الزَّنْدَة.
والأصل الآخر: المُزَنَّد؛ يقال ثوبٌ مُزَنَّد، إذا كان ضيّقاً؛ وحوضٌ مُزنّدٌ مثله. ورجلٌ مزنَّد: ضيِّق الخُلُقِ. قال ابن الأعرابي: يقال([6]) تزنَّد فلانٌ، إذا ضاقَ بالجوابِ وغضِب. قال عديّ:
* فقُلْ مثلَ ما قالوا ولا تتَزَنَّدِ *
ومن الباب المُزَنَّد، وهو الحمِيل،([7]) يقال زنَّدْتُ الناقة، إذا خَلَّلت أشاعرها بأخِلّة صغار، ثُمَّ شددتَها بشَعر، وذلك إذا انْدحفت رحِمُها بعد الولادة.
(زنر) الزاء والنون والراء ليس بأصلٍ؛ لأنّ النون لا يكون بعدها راء. على أنّ في الباب كلمة. يقولون: إن الزَّنانِير الحصى الصِّغار إذا هبَّت عليها الريحُ سمعتَ لها صَوتاً. [والزَّنَانِير: أرضٌ بقرب جُرَشَ].([8]) وقال ابن مقْبل:
*زَنَانِيرُ أَرواحَ المصيفِ لها ([9]) *
(زنق) الزاء والنون والقاف أصل يدلُّ على ضيقٍ أو تضْييق. يقولون: زَنَقْت الفَرسَ، إذا شَكَلْته في قوائمه الأربع. والزَّنقَة كالمدخل في السِّكّة([10]) وغيرها في ضيق وفيها مَيل. ويقال لضربٍ من الحُليّ زِنَاقٌ.
(زنك) الزاء والنون والكاف ليس أصلاً ولا قياسَ لـه. وقد حُكِيَ الزَّوَنَّك: القصير الدَّميم.
(زنم) الزاء والنون والميم أصلٌ يدلُّ على تعليق شيء بشيء. من ذلك الزَّنيم، وهو الدَّعِيُّ. وكذلك المُزَنَّمُ؛ وشُبّه بزنَمَتَي العنز، وهما اللتان تتعلَّقان من أذنها. والزَّنَمة: اللَّحمة المتدلّية في الحلْق. وقال الشاعر في الزَّنيم:
زَنيمٌ تَداعاهُ الرِّجالُ زيادةً *** كما زِيدَ  في عَرضِ الأديمِ الأكارعُ([11])
--------------ــــ
([1]) كذا ورد إنشاده في الأصل محرفاً. والذي في الديوان 383 واللسان (زنا، سكر):
*ومن يشرب الخرطوم يصبح مسكرا *.
وقبله:
أبا حاضر ما بال برديك أصبحا *** على ابنةِ فروج رداء ومئزرا
([2]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (زنأ).
([3]) هو الأخطل. ديوانه 81 واللسان (زنأ).
([4]) الأحفار: جمع حفر بالتحريك، وهو المكان المحفور. وقبل البيت في ديوانه:
بأبي سليمان الذي لولا يد *** منه علقت بظهر أحدب عاري
 ([5]) الزّناء كسحاب، بتخفيف النون.
([6]) في الأصل: "مقابل".
([7]) الحميل: بالحاء المهملة، وهو الدعي في النسب. في الأصل: "الجميل" صوابه في المجمل.
([8]) التكملة من الجمل، ويقتضيها الاستشهاد بالبيت التالي.
([9]) قطعة من بيت له، وهو بتمامه كما في اللسان ومعجم البلدان (406) :
تهدى زنانير أرواح المصيف لها *** ومن ثنايا فروج الغور تهدينا
([10]) في الأصل: "التكة"، صوابه من المجمل واللسان.
([11]) للخطيم التميمي. وهو شاعر جاهلي، كما في اللسان (زنم).

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاءِ** ve **النون** ve **الحرف المعتل**)
(**زني**) **الزاء** ve **النون** ve **الحرف المعتل** birbirine eklenmez; ve onda birinin ötekine kıyas edilmesi yoktur. Birincisi **الزِّنَى**’dır; bilinen. Ve denilir ki o uzatılır ve kısaltılır. Ve **الفرزدق**’a ait olarak inşad olunur:
أبا حاضِرٍ مَنْ يَزْنِ يُعرَف زنَاؤُهُ  *** ومن يَشْرَبِ الخمر لا بدّ يَسْكرُ([1])Ve denilir: **زِنَىً**’ya nisbet hakkında **زِنَويّ**; ve o, **زِنْيَةٍ** ve **زَنْيَةٍ** içindir; ve fetha daha fasîhtir.
Ve öteki kelime hemzelidir. Denilir: **زَنَأت** dağda; **أزنأ**; **زُنُوءَاً** ve **زَنْأً**. Ve üçüncüsü: **الزَّنَاء**; ve o, her şeyden kısa olandır. Dedi:
وتُولجُ في الظِّلِّ الزَّنَاء رؤوسَها *** وتحسَِبُها هِيماً وهنَّ صحائحُ([2])Ve bir başkası dedi([3]):
وإِذَا قُذِفْتُ إلى زَنَاءٍِ قعْرُها *** غبراءَ مُظْلِمةٍ منَ الأحْفارِ([4])Ve dördüncüsü: (**الزَّنَاء**)([5]): idrarını tutan. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, erkeğin **زَنَاء** iken namaz kılmasını yasakladı.
(**زنج**) **الزاء** ve **النون** ve **الجيم** bir şey değildir. Şu var ki onlar **الزَّنَج** derler: susuzluk; ve bunun için kıyas yoktur.
(**زنح**) **الزاء** ve **النون** ve **الحاء** bir önceki gibidir. Ve bazısı zikretti ki **التزَنُّح** sözde açılmadır.
(**زند**) **الزاء** ve **النون** ve **الدال** iki asıldır: birisi uzuvlardan bir uzuvdur, sonra onunla benzetme yapılır. Öteki ise bir şeyde darlığın delilidir.
Birincisi **الزَّند**’dir; ve o, önkol kemiğinin ucu; ve onlar iki **زَنْدان**’dır; sonra onunla ateş yakmak için kendisiyle kıvılcım çıkarılan **الزند**e benzetilir; ve o üst olandır; ve alt olan **الزَّنْدَة**’dir.
Ve öteki asıl: **المُزَنَّد**; denilir: **ثوبٌ مُزَنَّد**; dar olduğu zaman; ve **حوضٌ مُزنّدٌ** onun gibidir. Ve **رجلٌ مزنَّد**: huyu dar. **ابن الأعرابي** dedi: denilir([6]) **تزنَّد** falan, cevapla daraldığı ve öfkelendiği zaman. **عديّ** dedi:
* فقُلْ مثلَ ما قالوا ولا تتَزَنَّدِ *
Ve babdan **المُزَنَّد**; ve o **الحمِيل**’dir([7]); denilir: **زنَّدْتُ** dişi deveyi; kıllarının arasına küçük çubuklar soktuğun zaman, sonra onu kılla bağladın; ve bu, doğumdan sonra rahmi dışarı sarktığı zaman olur.
(**زنر**) **الزاء** ve **النون** ve **الراء** asıl değildir; çünkü **النون**dan sonra **راء** olmaz. Şu var ki babda bir kelime vardır. Derler: **الزَّنانِير** küçük çakıllardır; rüzgâr onların üzerine estiği zaman, ona bir ses işitirsin. [Ve **الزَّنَانِير**: **جُرَشَ** yakınında bir arazidir].([8]) Ve **ابن مقْبل** dedi:
*زَنَانِيرُ أَرواحَ المصيفِ لها ([9]) *
(**زنق**) **الزاء** ve **النون** ve **القاف** bir asıldır; darlığa yahut daraltmaya delâlet eder. Derler: **زَنَقْت** atı; dört ayağında onu bağladığın zaman. Ve **الزَّنقَة** sokakta([10]) ve başkasında dar bir halde ve onda bir eğrilik varken giriş gibi olandır. Ve bir çeşit ziynete **زِنَاقٌ** denilir.
(**زنك**) **الزاء** ve **النون** ve **الكاف** asıl değildir ve onun için kıyas yoktur. Ve **الزَّوَنَّك** rivayet edilmiştir: kısa, çirkin.
(**زنم**) **الزاء** ve **النون** ve **الميم** bir asıldır; bir şeyi bir şeye asmaya delâlet eder. Ondan **الزَّنيم**; ve o, nesepte **الدَّعِيُّ**dir. Ve كذلك **المُزَنَّمُ**; ve keçinin iki **زنَمَتَي**’ine benzetilmiştir; ve onlar, kulağından sarkan iki şeydir. Ve **الزَّنَمة**: boğazda sarkan et parçası. Ve şair **الزَّنيم** hakkında dedi:
زَنيمٌ تَداعاهُ الرِّجالُ زيادةً *** كما زِيدَ  في عَرضِ الأديمِ الأكارعُ([11])
--------------ــــ
([1]) Asılda onun inşadı böyle geldi; tahrif edilmiş. Ve divanda 383 ve **اللسان** (**زنا**، **سكر**)da olan:
*ومن يشرب الخرطوم يصبح مسكرا *.
Ve ondan önce:
أبا حاضر ما بال برديك أصبحا *** على ابنةِ فروج رداء ومئزرا
([2]) Beyit **ابن مقبل**’indir; **اللسان** (**زنأ**)da olduğu gibi.
([3]) O **الأخطل**’dır. Divanı 81 ve **اللسان** (**زنأ**).
([4]) **الأحفار**: hareke ile **حفر**’ın cem‘i; ve o, kazılmış yerdir. Ve beyitten önce divanında:
بأبي سليمان الذي لولا يد *** منه علقت بظهر أحدب عاري
([5]) **الزّناء** **سحاب** gibi; **النون**u hafifletmekle.
([6]) Asılda: "مقابل".
([7]) **الحميل**: ihmal edilmiş **حاء** ile; ve o, nesepte **الدعي**dir. Asılda: "الجميل"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([8]) Tamamlama **الجمل**’dendir; ve onu, sonraki beyitle istişhad gerektirir.
([9]) Onun bir beyitinden bir parçadır; ve o, **اللسان** ve **معجم البلدان** (406)’da tamamıyla olduğu üzere:
تهدى زنانير أرواح المصيف لها *** ومن ثنايا فروج الغور تهدينا
([10]) Asılda: "التكة"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([11]) **الخَطيم التميمي**’nindir. Ve o, cahiliye şairidir; **اللسان** (**زنم**)da olduğu gibi.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ن ق
زنـق الفـرس الجمـوح إذا جعـل حلقـة فـي جلـدة تحـت الحنـك الأسفل فيها حبل يشد في رأسه وهو الزناق وجاء يقوده بالزناق‏.‏
وزنقه‏:‏ شكله في القوائم الأربع بزناقه‏:‏ بشكاله‏.‏
ومن المجاز‏:‏ لأقودنك بالزناق إلى موقف الوفاق‏.‏
ورأى زنيق‏:‏ محكم‏.‏
وتقول‏:‏ هذا تدبير أنيق ورأي زنيق‏.‏

##### Türkçe

ز ن ق
**زنـق**: Azgın atı, alt çenenin altındaki deride içinde başına doğru çekilen bir ip bulunan bir halka yaptığında; bu **الزناق**’tır. Ve “Onu **الزناق** ile çekip götürerek geldi” denir.‏
Ve **وزنقه**: Onu dört ayakta **بزناقه** ile şekillendirdi: **بشكاله** ile.‏
Mecazdan: “Seni mutlaka **بالزناق** ile uzlaşma durağına sevk edeceğim.”‏
Ve **رأى زنيق**: Sağlamlaştırılmış.‏
Ve dersin: “Bu, zarif bir tedbirdir ve **رأي زنيق**’tir.”‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزِّناقُ: جبل تحت حنك البعير يُجْذَب به. والزِّناقة: حلقة تجعل في الجُلَيدة هناك تحت الحنك الأَسفل، ثم يجعل فيها خيط يشد في رأْس البغل الجَمُوح، زَنَقه يَزْنُقه زَنْقاً؛ قال الشاعر:
فإِن يَظْهَرْ حَدِيثك، يُؤْتَ عَدْواً
برأْسِك في زِناقٍ أَو عِران
الزِّناقُ تحت الحنك. وكل رِباط تحت الحنك في الجلد فهو زِناقٌ، وما كان في الأَنف مثْقوباً فهو عِران؛ وبغل مَزْنوق. وفي حديث أَبي هريرة: وإِن جهنم يُقادُ بها مَزْنوقة؛ المَزْنوقُ: المربوط بالزِّناق وهو حلقة توضع تحت حنك الدابة ثم يجعل فيها خيط يشد برأْسه يمنع بها جماحه. والزِّناقُ: الشِّكالُ أَيضاً. وفي حديث مجاهد في قوله تعالى: لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَه إِلا قليلاً، قال: شِبْه الزِّناق. وفي حديث أَبي هريرة: أَنه ذكر المَزْنوق فقال: المائل شقُّه لا يذكر الله؛ قيل: أَصله من الزَّنَقةِ وهو ميل في جِدارٍ في سِكَّة أَو عُرْقوب وادٍ. وفي حديث عثمان: مَنْ يَشْتَرِي هذه الزَّنَقَةَ فَيَزِيدَها في المسجد؟ وزَنَقَ الفَرسَ يَزْنِقُه ويَزْنُقه: شكَّله في أَربعة. والزَّنَقُ: موضع الزِّناق؛ ومنه قول رؤبة:أَو مُقْرَعِ من رَكْضِها دامي الزَّنَقْ،
كأَنه مُسْتَنْشِقٌ من الشَّرَقْ،
حَرّاً من الخَرْدَل مَكْروه النَّشَقْ
مُقْرَع: رافِع رأْسه. يقال: أَقْرَعْت الدابة باللجام إِذا كبَحْته به فرفَع رأْسه. ورَأْيٌ زَنِيقٌ: مُحْكَم رَصِينٌ. وأَمر زَنِيق: وَثِيق. ابن الأَعرابي: الزُّنُق العقولُ التامّة.
ويقال: أَزْنَقَ وزَنَقَ وزَنَّقَ وزَهَدَ وأَزْهَدَ وزهَّدَ وقاتَ وقَوَّتَ وأَقاتَ وأَقْوَتَ كلُّه إِذا ضيّق على عياله، فقراً أَو بخلاً. والزِّناقُ: ضَرْبٌ من الحُلِيّ وهو المِخْنقة. وزَنِيق: اسم رجل؛ قال الأَخطل:
ومِنْ دُونِه يَخْتاطُ أَوْسُ بنُ مُدْلجٍ،
وإِيّاه يَخْشَى طارِقٌ وزَنِيقُ
والزَّنَقةُ: السِّكَّة الضيّقة. والمَزْنوقُ: اسم فرس عامر بن الطفيل؛ وقال عامر بن الطفيل:
وقد عَلِمَ المَزْنوقُ أَني أَكُرُّه،
على جَمْعِهم، كَرَّ المَنِيحِ المُشَهَّر
والزَّنَقة: ميل في جدار أَو سكة أَو ناحية دار أَو عُرْقوب وادٍ، يكون فيه التواء كالمَدْخَل، والالتواء اسم لذلك بلا فعل.

##### Türkçe

**الزِّناقُ**: devenin çenesinin altında, onunla çekilen bir dağ. Ve **الزِّناقة**: bir halka; orada, alt çenenin altında **الجُلَيدة**’ye yapılır; sonra onun içine bir ip konur, azgın katırın başında çekilir; **زَنَقه يَزْنُقه زَنْقاً**; şair dedi ki:
فإِن يَظْهَرْ حَدِيثك، يُؤْتَ عَدْواً
برأْسِك في **زِناقٍ** أَو **عِران**

**الزِّناقُ** çenenin altındadır. Deride çenenin altındaki her bağ **زِناقٌ**’tır; burunda delik olarak olan ise **عِران**’dır; ve **بغل مَزْنوق**. Ebû Hureyre hadîsinde: “Ve cehennem onunla sevk edilir, **مَزْنوقة** olarak”; **المَزْنوقُ**: **الزِّناق** ile bağlanmış olan; o, binitin çenesinin altına konulan bir halkadır, sonra onun içine bir ip konur, başıyla çekilir; onunla azgınlığı engellenir.

Ve **الزِّناقُ**: **الشِّكالُ** da. Mücâhid’in, Yüce Allah’ın sözü hakkında hadîsinde: **لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَه إِلا قليلاً**; dedi: **شِبْه الزِّناق**. Ebû Hureyre hadîsinde: **المَزْنوق**’u andı da dedi ki: “yarığı eğik olan, Allah’ı anmaz”; denildi ki: aslı **الزَّنَقة**’dendir; o da bir sokakta bir duvarda yahut bir vadinin **عُرْقوب**’unda bir eğimdir. Osman hadîsinde: “Kim bu **الزَّنَقَة**’yı satın alır da onu mescide artırır?” Ve **زَنَقَ الفَرسَ يَزْنِقُه ويَزْنُقه**: onu dörde **شكَّله** etti. Ve **الزَّنَقُ**: **الزِّناق**’ın yeri; ondan Rü’be’nin sözü:
أَو مُقْرَعِ من رَكْضِها دامي **الزَّنَقْ**،
كأَنه مُسْتَنْشِقٌ من الشَّرَقْ،
حَرّاً من الخَرْدَل مَكْروه النَّشَقْ

**مُقْرَع**: başını kaldıran. Denilir: **أَقْرَعْت** biniti gem ile, onu onunla dizginlediğin zaman, böylece başını kaldırır. Ve **رَأْيٌ زَنِيقٌ**: sağlam, metin. Ve **أَمر زَنِيق**: güvenilir. İbnü’l-A‘râbî: **الزُّنُق** tam akıllardır.

Ve denilir: **أَزْنَقَ** ve **زَنَقَ** ve **زَنَّقَ** ve **زَهَدَ** ve **أَزْهَدَ** ve **زهَّدَ** ve **قاتَ** ve **قَوَّتَ** ve **أَقاتَ** ve **أَقْوَتَ**; hepsi, fakirlik yahut cimrilik sebebiyle, ailesine karşı daralttığı zaman.

Ve **الزِّناقُ**: **الحُلِيّ**’den bir türdür; o da **المِخْنقة**’dir. Ve **زَنِيق**: bir adamın adıdır; Ahtal dedi ki:
ومِنْ دُونِه يَخْتاطُ أَوْسُ بنُ مُدْلجٍ،
وإِيّاه يَخْشَى طارِقٌ وزَنِيقُ

Ve **الزَّنَقةُ**: dar sokaktır. Ve **المَزْنوقُ**: Âmir b. Tufeyl’in bir atının adıdır; Âmir b. Tufeyl dedi ki:
وقد عَلِمَ **المَزْنوقُ** أَني أَكُرُّه،
على جَمْعِهم، كَرَّ المَنِيحِ المُشَهَّر

Ve **الزَّنَقة**: bir duvarda yahut bir sokakta yahut bir evin tarafında yahut bir vadinin **عُرْقوب**’unda bir eğimdir; onda, giriş gibi bir kıvrım bulunur; ve **الالتواء** fiilsiz olarak bunun adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ن ق * * الزِّنَاقُ * تحت الحنك في الجلد وقد * زَنَقَ * فرسه من باب ضرب و * الزِّنَاقُ * أيضا من الحلي المخنقة

##### Türkçe

* ز ن ق * **الزِّنَاقُ** çenenin altındaki deride (olan yer)dir; ve (denir ki) **زَنَقَ** atını, “ضرب” بابından (çekimledi); ve **الزِّنَاقُ** ayrıca boğazı sıkan takılardan (olan şey)dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزنق، محركة: أسلة نصل السهم، ج: زنوق عن ابن عباد . وفي الصحاح: الزنق: موضع الزناق وأنشد لرؤبة:
  كأنه مستنـشـق مـن الـشـرق                      أو مقرع من ركضها دامي الزنق والزنق بضمتين: العقول التامة عن ابن الأعرابي.
 قال: وزنق على عياله يزنق من حد ضرب: إذا ضيق على عياله بخلا أو فقرا، كأزنق وزنق وكذلك زهد وأزهد، وزهد، وقات وقوت، وأقات، وأقوت.
 وزنق فرسه يزنقه زنقا: جعل تحت حنكه الأسفل حلقة في الجليدة، ثم جعل فيها خيطا يجعل في رؤوس البغل الجموح، واسم تلك الحلقة: زناقة، قاله الليث.
 وزنق البغل وكذا الفرس يزنقه، ويزنقه: إذا شكله في قوائمه الأربع، قاله ابن دريد .
 وكل رباط كنى الجلد تحت الحنك فهو زناق، كغراب هكذا في سائر النسخ، والصواب ككتاب، كما هو مضبوط هكذا في كتاب الليث، زاد: وكان في الأنف مثقوبا فهو عران ، ومنه قول الشاعر:
  فإن يظهر حديثك يؤت عدوا                      برأسك في زناق أو عران والمزنوق: فرس عامر بن الطفيل وهو القائل فيه:
  وقد علم المزنوق أنـى أكـره                      على جمعهم كر المنيح المشهر كما في الصحاح.
 والمزنوق أيضا: فرس عتاب ابن ورقاء الرياحي، قال سراقة مرداس الباتل:
  سبق مكحول وصلى نادر                      وخلف المزنوق والمساور مكحول: فرس علي بن شبيب بن عامر الأزدي، والمساور لعتاب أيضا. والزناق ككتاب: المخنقة من الحلي نقله الجوهري، وقال ابن عباد : هو من فضة للنساء.
 والزنيق كأمير: المحكم الرصين يقال: رأى زنيق ، وأمر زنيق ، أي: وثيق، وكذا تدبير زنيق ، وهو مجاز .
 ومما يستدرك عليه: الزناق، بالكسر: الشكال.

  والزنقة، محركة: السكة الضيقة، وقال الليث: هو ميل في جدار أو سكة أو ناحية دار، أو عرقوب واد يكون فيه التواء كالمدخل، والالتواء، اسم لذلك يلا فعل ، وقال ابن عباد : الزنقة في الأودية: المضيق، وفي حديث عثمان رضي الله عنه:  من يشتري هذه الزنقة، فيزيدها في المسجد?  .
 قلت: والعامة تسميه الآن الزنقور. والمزنوق: المربوط بالزناق. والمزنوق أيضا: المأسور بالبول. وزنيق ، كأمير : اسم رجل ، قال الأخطل:
  ومن دونه يحتاط أوس بن مدلج                      وإياه يخشى طـارق وزنـيق وإزنيق، بالكسر: بلد بالروم ويقال بالكاف ، وسيأتي.

##### Türkçe

**الزنق**، harekeli: okun demirinin ucu (nı) olan mızrakçıklar; çoğulu: **زنوق**; İbn عباد’dan. Ve **الصحاح**’ta: **الزنق**: **الزناق**’ın yeri; ve Rü’be’ye ait olarak şu beyit okunmuştur:
  Sanki doğudan bir şey koklayan                      yahut onun koşusundan, kanlı **الزنق** (ile) vurulmuş (gibi)
Ve **الزنق** iki ötre ile: tam akıllar; İbn الأعرابي’den.
Dedi ki: “**زنق** (fiili) ailesine karşı **يزنق**; **حد ضرب** babından: ailesine karşı cimrilik yahut fakirlik sebebiyle daraltırsa; **أزنق** ve **زنق** gibi; ve yine **زهد** ve **أزهد**; ve **زهد**; ve **قات** ve **قوت**; ve **أقات**; ve **أقوت**.”
Ve “**زنق** atını, onu **يزنقه** (fiiliyle) **زنقا**”: alt çenesinin altına, kayışta bir halka yaptı; sonra onun içine, huysuz katırların başlarına konulan bir ip yaptı; o halkanın adı: **زناقة**; bunu Leys söyledi.
Ve “**زنق** katırı, aynı şekilde atı; onu **يزنقه** ve onu **يزنقه**”: dört ayağında onu **شكال**ladıysa; bunu İbn Düreyd söyledi.
Ve çenenin altında deriyi büken her bağ: **زناق**tır; **غراب** gibi; diğer nüshaların tamamında böyle; doğrusu **كتاب** gibi, Leys’in kitabında böyle ضبط edildiği üzere; ekledi: ve burunda delinmiş ise o **عران**dır; şairin sözü bundandır:
  Eğer sözün ortaya çıkarsa, bir düşmana                      başınla bir **زناق** yahut **عران** içinde getirilir
Ve **المزنوق**: Âmir b. et-Tufeyl’in atı; onda şöyle diyen odur:
  Ve **المزنوق** bilmiştir ki ben, onların toplanmasına karşı                      çekilmiş **المنيح**’in dönüşü gibi bir dönüşle zorlanırım
**الصحاح**’ta olduğu gibi.
Ve **المزنوق** ayrıca: Atâb b. Verkâ’ er-Riyâhî’nin atı; Sürâka Mirdâs el-Bâtil dedi ki:
  Mekhûl geçti ve Nâdir ikinci geldi                      ve **المزنوق** ile **المساور** geride kaldı
**مكحول**: Ali b. Şebîb b. Âmir el-Ezdî’nin atı; **المساور** da Atâb’ındır. Ve **الزناق** **كتاب** gibi: takıdan boğazlık; Cevherî onu nakletti; İbn عباد dedi ki: o, kadınlar için gümüştendir.
Ve **الزنيق** **أمير** gibi: sağlam, metin; denir ki: “**زنيق** gördü” ve “**زنيق** bir iş”; yani: güvenilir; ve yine “**زنيق** tedbir”; ve o mecazdır.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الزناق** kesre ile: **الشكال**.

  Ve **الزنقة** harekeli: dar sokak; Leys dedi ki: o, bir duvarda yahut bir sokakta yahut bir evin bir tarafında bir eğimdir; yahut bir vadinin topuğu, içinde giriş gibi bir kıvrım bulunan (yerdir); ve kıvrım, bunun için bir isimdir; **يلا فعل**; İbn عباد dedi ki: vadilerde **الزنقة**: boğaz (dar geçit)tir. Ve Osman رضي الله عنه hadîsinde: “Kim bu **الزنقة**’yı satın alır da onu mescide artırır?”
Dedim ki: avam şimdi ona **الزنقور** adını verir. Ve **المزنوق**: **الزناق** ile bağlanmış olan. Ve **المزنوق** ayrıca: idrarla tutulmuş olan. Ve **زنيق** **أمير** gibi: bir adamın adıdır; Ahtal dedi ki:
  Ve onun aşağısında Evs b. Mudlic ihtiyat eder                      ve ondan korkar, gece gelen ve **زنيق**
Ve **إزنيق** kesre ile: Rum’da bir beldedir; ve **الكاف** ile de söylenir; ileride gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَنَقَهُ
1 زَنَقَهُ ذ , (JK, S, O, K,) namely, a mule, (JK, O,) or a horse, (S, K,) aor. زَنِقَ , (O, TA,) inf. n. زَنْقٌ, (JK, TA,) He put a ring in the thin skin beneath the part under his lower jaw, and then attached to it a cord: (JK, O, K:) this ring is put to the head of the refractory mule; and is called ↓ زِنَاقَةٌ: (JK, O, TA:) or he put a ↓ زِنَاق in the part under his lower jaw, in the skin: (S, O:) every cord with which a beast is tied, [attached to a ring or otherwise] in the skin beneath the part under the lower jaw, is called ↓ زِنَاقٌ [or ↓ زِنَاقَةٌ]: (O, TA:) in the K, زُنَاقٌ, like غُرَابٌ; but this is wrong: (TA:) what is in the nose, pierced, is called عِرَانٌ. (O, TA.) ― -b2- Also, (IDrd, K,) aor. زَنِقَ and زَنُقَ , (TA,) inf. n. as above, (KL,) He bound his legs by means of the شِكَال [or زِنَاق, q. v.]; namely, a mule's; (IDrd, K;) and in like manner, a horse'. (TA.) [This meaning alone I find in the KL, given on the authority of the Mj: but Golius says, as on the authority of the KL likewise, that it signifies also He fitted a shoe to a horse's foot; followed by an accus.] ― -b3- And زَنَقَ, (IAar, O,) or زَنَقَ عَلَى عِيَالِهِ, aor. زَنِقَ ; (K;) and ↓ ازنق; and ↓ زنّق, (IAar, O, K,) inf. n. تَزْنِيقٌ; (IAar, O;) (assumed tropical:) He straitened his household, by reason of niggardliness or poverty. (IAar, O, K.) And زَنَقْتُ عَلَى فُلَانٍ, and ↓ أَزْنَقْتُ, I straitened such a one. (JK.)

2 زَنَّقَ see above, last sentence but one.

4 أَزْنَقَ see 1, last two sentences.

زَنَقٌ
زَنَقٌ ذ The place of the زِنَاقٌ [or زِنَاقَة]. (S, K.) ― -b2- The thin part of an arrow-head: pl. زُنُوقٌ. (JK, Ibn-' Abbلd, K.)

زُنُقٌ
زُنُقٌ ذ : see زَنِيقٌ.

زَنَقَةٌ
زَنَقَةٌ ذ A narrow سِكَّة [or street]. (S.) ― -b2- A narrow part of a valley. (JK, Ibn-' Abbلd, O.) ― -b3- A bend in a wall; or in a سِكَّة [or street]; (Lth, JK, O;) or in a side of a house; or in a narrow, or very narrow, road of a valley, [so I render فِى عُرْقُوبِ وَادٍ, (see عُرْقُوبٌ,)] in which is what resembles a place of entrance and a twisting or winding: a subst. in all these senses, having no verb. (Lth, O.)

زِنَاقٌ
زِنَاقٌ ذ : see 1, in two places. ― -b2- Also i. q. شِكَالٌ [i. e. Hobbles for a horse or the like, having a rope extending from the shackles of the fore feet to those of the hind feet]. (TA.) ― -b3- And The kind of ornament called مِخْنَقَةٌ [i. e. a necklace, or the like]; (S, O, K; [in this sense correctly said in the K to be like كِتَابٌ;]) a certain ornament for women, (JK, Ibn-' Abbلd, O,) of silver. (Ibn-' Abbلd, O.)

زَنِيقٌ
زَنِيقٌ ذ [in its primary acceptation is app. syn. with مَزْنُوقٌ in the first of the senses assigned to the latter below: ― -b2- and hence,] (tropical:) Firm, strong, or sound; (JK, O, K, TA;) applied to judgment, or an opinion, (JK, O, TA,) and an affair, and management, or exercise of forecast or forethought. (TA.) And ↓ زُنُقٌ [which is app. its pl., or عُقُولٌ زُنُقٌ,] (assumed tropical:) Perfect understandings or intellects. (IAar, O, K.)

زِنَاقَةٌ
زِنَاقَةٌ ذ : see 1, in two places.

مَزْنُوقٌ
مَزْنُوقٌ ذ Tied, or bound, with the زِنَاق [q. v., or with the زِنَاقَة]. (TA. [See also زَنِيقٌ.]) ― -b2- And (assumed tropical:) Suffering a suppression of the urine. (TA.) ― -b3- المَزْنُوقُ is the name of A horse of ' ءmir Ibn-Et- Tufeyl: (S, K:) and of a horse of ' Attلb Ibn-El-Warkà. (TA.)

##### Türkçe

**زَنَقَهُ**
1 **زَنَقَهُ** ذ , (JK, S, O, K,) yani, bir katırı, (JK, O,) yahut bir atı, (S, K,) muzâri‘i **زَنِقَ** , (O, TA,) mastarı **زَنْقٌ**, (JK, TA,) alt çenesinin altındaki kısmın altındaki ince deriye bir halka koydu, sonra ona bir ip bağladı: (JK, O, K:) bu halka, inatçı katırın başına konur; ve **زِنَاقَةٌ** diye adlandırılır: (JK, O, TA:) yahut alt çenesinin altındaki kısımda, deride bir **زِنَاق** koydu: (S, O:) bir hayvanın alt çenesinin altındaki kısmın altındaki deride, [bir halkaya bağlı olsun yahut olmasın] bağlandığı her ip, **زِنَاقٌ** [yahut **زِنَاقَةٌ**] diye adlandırılır: (O, TA:) K’da **زُنَاقٌ**, **غُرَابٌ** gibi; fakat bu yanlıştır: (TA:) burunda olan, delinmiş olan, **عِرَانٌ** diye adlandırılır. (O, TA.) ― -b2- Yine, (IDrd, K,) muzâri‘i **زَنِقَ** ve **زَنُقَ** , (TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (KL,) **شِكَال** vasıtasıyla [yahut **زِنَاق**, bk.], yani bir katırınkini; (IDrd, K;) ve aynı şekilde, bir atınkini, bacaklarını bağladı. (TA.) [Bu mânayı yalnız KL’de, Mj’nin rivayeti üzere, buluyorum: fakat Golius, yine KL’nin rivayeti üzere, onun ayrıca bir atın ayağına nal taktı mânasına geldiğini; ardından mansûb ile, söyler.] ― -b3- Ve **زَنَقَ**, (IAar, O,) yahut **زَنَقَ عَلَى عِيَالِهِ**, muzâri‘i **زَنِقَ** ; (K;) ve **ازنق**; ve **زنّق**, (IAar, O, K,) mastarı **تَزْنِيقٌ**; (IAar, O;) (mecaz kabul edilen:) cimrilik yahut yoksulluk sebebiyle, ailesini darlığa soktu. (IAar, O, K.) Ve **زَنَقْتُ عَلَى فُلَانٍ**, ve **أَزْنَقْتُ**, falancayı darlığa soktum. (JK.)

2 **زَنَّقَ** yukarıya bak: sondan bir önceki cümle.

4 **أَزْنَقَ** 1’e bak: son iki cümle.

**زَنَقٌ**
**زَنَقٌ** ذ **زِنَاقٌ**’ın [yahut **زِنَاقَة**’nin] yeri. (S, K.) ― -b2- Bir ok ucunun ince kısmı: çoğulu **زُنُوقٌ**. (JK, Ibn-' Abbلd, K.)

**زُنُقٌ**
**زُنُقٌ** ذ : **زَنِيقٌ**’e bak.

**زَنَقَةٌ**
**زَنَقَةٌ** ذ Dar bir **سِكَّة** [yahut sokak]. (S.) ― -b2- Bir vadinin dar bir kısmı. (JK, Ibn-' Abbلd, O.) ― -b3- Bir duvarda bir kıvrım; yahut bir **سِكَّة**’de [yahut sokakta]; (Lth, JK, O;) yahut bir evin bir yanında; yahut bir vadinin dar, yahut pek dar, yolunda, [ben **فِى عُرْقُوبِ وَادٍ**’yi böyle tercüme ediyorum, (bk. **عُرْقُوبٌ**,)] içinde bir giriş yeri ve bir bükülme yahut dolanma benzeri olan: bütün bu mânalarda bir isimdir; fiili yoktur. (Lth, O.)

**زِنَاقٌ**
**زِنَاقٌ** ذ : iki yerde 1’e bak. ― -b2- Yine **شِكَالٌ** ile aynı mânadadır [yani bir at yahut benzeri için köstekler; ön ayakların bağlarından arka ayaklarınkine uzanan bir ip bulunan]. (TA.) ― -b3- Ve **مِخْنَقَةٌ** denilen süs çeşidi [yani bir gerdanlık yahut benzeri]; (S, O, K; [bu mânada K’da doğru olarak **كِتَابٌ** gibi olduğu söylenmiştir;]) kadınlar için, (JK, Ibn-' Abbلd, O,) gümüşten, belirli bir süs. (Ibn-' Abbلd, O.)

**زَنِيقٌ**
**زَنِيقٌ** ذ [aslî kabulünde, aşağıda ikincisine nispet edilen mânalardan ilkinin içinde, **مَزْنُوقٌ** ile eşanlamlı olduğu anlaşılıyor: ― -b2- ve bundan dolayı,] (mecaz:) sağlam, kuvvetli, yahut sahih; (JK, O, K, TA;) hükme, yahut bir görüşe, (JK, O, TA,) ve bir işe, ve tedbire, yahut ileri görüşlülüğün işletilmesine, uygulanır. (TA.) Ve **زُنُقٌ** [ki bunun onun çoğulu olduğu anlaşılıyor, yahut **عُقُولٌ زُنُقٌ**,] (mecaz kabul edilen:) kâmil anlayışlar yahut akıllar. (IAar, O, K.)

**زِنَاقَةٌ**
**زِنَاقَةٌ** ذ : iki yerde 1’e bak.

**مَزْنُوقٌ**
**مَزْنُوقٌ** ذ **زِنَاق** ile [bk., yahut **زِنَاقَة** ile] bağlanmış, yahut bağlanmış. (TA. [Ayrıca **زَنِيقٌ**’e de bak.]) ― -b2- Ve (mecaz kabul edilen:) idrarın tutulmasından muzdarip. (TA.) ― -b3- **المَزْنُوقُ**, ‘ ءmir Ibn-Et- Tufeyl’in bir atının adıdır: (S, K:) ve ' Attلb Ibn-El-Warkà’nın bir atının da. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَنَقَ
زَنَقَ I ( n. ac. زَنْق 1 ),
a.  Put a chin-ring on.

b.  Bound the feet of ( mule ).

c.  [ 'Ala ], Fed badly, stinted ( family ).

زَنَّقَ
زَنَّقَ II ,
a.  see I (c) .

زَنْقَة
زَنْقَة 1t ,
a.  [ coll. ], Poverty.

زَنَقَة
زَنَقَة 4t ,
a.  Lane, alley.

زُنَاْق
زُنَاْق 24 ,
a.  Cord, thong, rope; halter.

زَنِيْق
زَنِيْق 25 ,
a.  Firm.

زَنْكِيْن
زَنْكِيْن T. ,
a.  Rich man.

##### Türkçe

زَنَقَ
زَنَقَ I ( i. is. **زَنْق** 1 ),
a. Çeneye halka taktı.

b. (Katırın) ayaklarını bağladı.

c. [ **'Ala** ], (Ailesini) kötü besledi, kıstı.

زَنَّقَ
زَنَّقَ II ,
a. I (c)’ye bak.

زَنْقَة
زَنْقَة 1t ,
a. [ topluluk ], Yoksulluk.

زَنَقَة
زَنَقَة 4t ,
a. Sokak, dar sokak.

زُنَاْق
زُنَاْق 24 ,
a. İp, kayış, urgan; yular.

زَنِيْق
زَنِيْق 25 ,
a. Sağlam.

زَنْكِيْن
زَنْكِيْن T. ,
a. Zengin adam.
