# زنم (ز-ن-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Zenim (ze) : Kesilmiş ama kopmamış parça demektir

- Harfler: ز - ن - م
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [زَنِيمٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Gereksiz | 1 | 1 | [68:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/ayet/68:13.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Hemen onu sürükleyin
2. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زنم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md), دعوة, [طفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [أصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütüne dışarıdan iliştirilmiş, asıldan olmayıp sarkıntı halinde tutturulmuş parça veya damga |
| Çekirdek Özet 2 | Soyca, ahlakça veya aidiyetçe bir topluluğa aslen dahil olmadığı halde sonradan yamanmış, kötülükle belirginleşmiş kimse |
| Çekirdek Özet 3 | Asli yapıya organik bağı bulunmayan fazlalık, dışsal eklemleme ve asalak aidiyet |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca kaba bir hakaret veya gayrimeşru çocukluk olarak anlayıp, asıl anlamı olan organik bağı kopuk dışsal yamanmışlık boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زن | Bir sınıra sıkışma, dar bir hatta bitiştirilme ve asıl olmayan temas; nitekim [زني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%8A.md) kökünde meşru nikâh ve nesep bağı dışındaki eğreti ve sınıra tecavüz eden temas görülür | م | Toplayıcı ve somutlaştırıcı mim harfiyle çekirdekteki eğreti temas, nesneleşerek bedene veya yapıya dışarıdan asılan somut bir sarkıntıya ve yamanmışlığa dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Bir bütünden ayrılma, çentik atma veya kesme hareketini temsil eder |
| ن | Filiz, yılan, balık | Bir uzantının dışarıya doğru devam etmesi, sarkması ve hareketliliğini gösterir |
| م | Su | Bütünü bağlayan, çevreleyen, toplayıcı ve kütlesel bir varlığı ifade eder |
| زنم | Kesici alet, uzayan filiz ve toplayıcı kütle birleşimi | Bütünden kısmen kesildiği halde tamamen koparılmayıp bir kütleye sarkıntı halinde bağlı bırakılan işareti ve dışsal eki simgeler |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davar veya devenin kulağından kesilip koparılmadan sarkıtılan deri parçası (enlem/damga), koyunun kulağının veya boğazının altında sarkan et parçası; okun kiriş deliğindeki iki sivri çıkıntı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Hassân b. Sâbit, Ebû Süfyân b. el-Hâris'i hicvederken nesebe sonradan yamanan kimseyi devenin arkasına asılan eğreti kadehe benzeterek şöyle der: فأنْتَ زَنِيمٌ نِيطَ في آلِ هاشِمٍ / كما نِيطَ خَلْفَ الرَّاكِبِ القَدَحُ الفَرْدُ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Düreyd ve İbn Fâris'in aktardığı kadim bir beyitte, topluluk içinde aslı olmadığı halde fazlalık olarak nesebe yamanmaya çalışan kimse tabaklanmış derinin kenarına eklenen paçalara benzetilir: زَنيمٌ تَداعاهُ الرِّجالُ زيادةً / كما زِيدَ في عَرضِ الأديمِ الأكارعُ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Hassān b. Thābit.

### Sami etimolojik katman

Arapça زنم kökü, Sami dillerinde özellikle bedensel çıkıntılar, kuyruk, meme ucu, sarkıntı ve damga anlamı taşıyan fonetik köklerle akrabalık gösterir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kuyruk veya bedensel bir uzantı için kullanılan ז-נ-ב (Arapça [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) ile denk) köküyle kavramsal ve fonetik bir paralellik taşır. Arapçada kökün somut anlamı, hayvanların kulağının veya gerdanının yarılarak derisinin tamamen koparılmadan bir damga ve işaret olarak sallandırılması işlemine odaklanmıştır. Bu somut çekirdek, zamanla bir topluluğa soy veya aidiyet bağı bulunmadığı halde sonradan dışarıdan bağlanan, yamanmış, asalak veya kötü şöhretiyle damgalanmış şahısları niteleyen soyut bir hakaret ve aidiyet terimine dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Arabic-English Lexicon, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زنمة ve تزنيم | Kulağın kesilip sarkıtılması ve hayvanın işaretlenmesi fiilinden hareketle, bünyeye eğreti tutturulmuş her fazlalığa aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sami bedensel sarkıntı/kuyruk kökleri | Bedenden sarkan veya dışarıya taşan ek parça semantiğinde Aramice ve İbranice kuyruk/sarkıntı kökleriyle ortak morfolojik taban paylaşır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bedensel ek/damga kökleri | Dışsal eklem ve işaretleme semantiği bulunmakla birlikte doğrudan kanıtlanmış bağımsız ödünçleme tespit edilmemiştir | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زنم | Anlamlı | Bir şeye dışarıdan asılmak, sarkmak, yamanmak | Kulaktan sarkan deri, nesebe yamanmış kimse | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [زمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86.md) | Anlamlı | Vakit, süreklilik, müzminleşmek | Uzun süre, illetin bedene yerleşmesi, zaman | Hedef kökle kalb/permütasyon bağı; Kur'an'da geçmez |
| [نزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%85.md) | Anlamlı | Sertçe ısırmak, kavramak | Yemen lehçesinde diş veya kuvvetle tutma | Kur'an'da geçmez |
| [نمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B2.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [مزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86.md) | Anlamlı | Yağmur yüklü ak bulut, aydınlık | Su taşıyan beyaz bulut, lütuf ve bereket | Kur'an'da geçer ([مزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86.md)) |
| منز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زنم | Merkez | Asalak eklemlenme ve dışsal aidiyet | Asli unsur olmayıp sonradan bir kenara yamanmış, sarkıntı halinde tutturulmuş olmayı ifade eder | Asıldan kopuk dışsal eklenti |
| [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md) | Komşu | Yapışma ve bitiştirilme | Bir şeyin yüzeyine doğrudan yapışmayı anlatır; زنم gibi sarkıntı ve eğretilik şart değildir | Yüzeyel yapışıklık |
| دعوة | Komşu | İddia ve nesebe nispet edilme | Bir kimsenin asıl babasından başkasına isnat edilmesini anlatır; nesep iddiası ağırlıklıdır | İddia edilen aidiyet |
| [طفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%8A.md) | Komşu | Davetsiz katılma, tufeylilik | Bir meclise veya nimete hak etmeden dahil olmayı belirtir; davranışsal asalaklıktır | Asalak davranış |
| [أصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Kök, temel, asalet | Bir yapının bizzat kaynağını, sağlam ve asli gövdesini ifade eder | Bünyenin özü ve temeli |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زنم | Eğreti takıntı, yamanmış, alçak | Asıldan kopuk dışsal eklemeyi ve kötü şöhretli dışlanmışı tam karşılar | Kesin |
| Latince | Spurius, appendicula, adscitus | Piç, eğreti eklenti, dışarıdan katılmış | Dışsal eklemeyi ve gayrimeşru aidiyeti karşılar; kulağa takılan damga anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Bastard, pariah, appendage, graft | Soysuz, dışlanmış/yamantı, uzantı, asalak ek | Hem sosyal yabancılığı hem de bünyeye sonradan tutturulmuş uzantıyı kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | Bastard, Anhängsel, Schmarotzer | Soysuz, sarkıntı/eklenti, parazit | Organik olmayan eklenti ve dışlanmışlık yönünü iyi aktarır | Güçlü |
| Fransızca | Bâtard, appendice, intrus | Soysuz, eklenti, davetsiz araya giren | Toplumsal yabancılığı ve dışarıdan takılma durumunu verir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زَنِيمٍ | Topluma dışarıdan yamanmış, nankörlük ve kötülükle damgalanmış şahsiyet | Vahye karşı kibirlenen, mal ve oğullarıyla şımarıp hakikate cephe alan şahsiyetin karakter tahlili; Kalem [68:13](https://lisan.digital/tr/ayet/68:13.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahlak ve karakter ontolojisi | Kötülüğün fıtrî mi yoksa sonradan kazanılan bir damgalanma mı olduğu tartışması | Hakikate karşı katılaşmış ve şerle maruf hale gelmiş insan tipi |
| Fıkıh | Nesep hukuku ve ta'zir | Kişiye زنيم demenin kazif (zina iftirası) sayılıp sayılmayacağı ve haddi gerektirip gerektirmediği | Hukuki olarak nesepten dışlama veya hakaret isnadı |
| Tefsir | Karakter ve siyer tahlili | Kalem [68:13](https://lisan.digital/tr/ayet/68:13.md) ayetinde kastedilen müşrikin (Velîd b. Mugîre veya el-Ahnes b. Şerîk) nesebe yamanmışlığı veya şerriyle meşhur olması | Kureyş içinde aslen sığıntı olduğu halde en azgın düşman kesilen profil |
| Hadis | Ahlaki yergi ve nebevî ikaz | Cennete giremeyecek kaba, katı ve zorba zümrelerin vasıfları arasında zikredilmesi | Kibirli, asılsız büyüklük taslayan ve topluma yük olan kimse |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve nifak | Kalbî imanı olmadığı halde dine dışarıdan yamanmış sahte müntesip | Çürüme ve iç sabotaj | Hakiki bağı bulunmayan unsurların inanç topluluğuna musallat olması | Güçlü |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Bir disipline dışarıdan eklenen temelsiz hipotez veya apandis bilgi | Kavramsal karmaşa yaratma | Sistemin metodolojisine dayanmayan yabancı kabullerin varlığı | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve elitler | Meşruiyeti ve liyakati olmaksızın iktidara eklemlenen oligarşik sığıntı | Meşruiyet erozyonu | Asıl kurucu iradeye dayanmadan saraya veya otoriteye yamanan unsurlar | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve piyasa | Reel üretime katkı sunmadan sistemden pay emen asalak/rantçı yapı | Değer sömürüsü ve tıkanma | Ekonomik bünyeye dışsal bir yük olarak eklenen verimsiz maliyetler | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Parazitik döngü, lüzumsuz uzantı (appendage) veya gürültü (noise) | Bir algoritmanın ana gövdesine ait olmayan, sisteme dışarıdan sarkan ve optimizasyonu bozan parazit eklentilerle eşyapısaldır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinallik, toplumsal asalaklık ve yapay aidiyet | Bir sosyal gruba organik aidiyet geliştiremeyip yalnızca menfaat bağıyla sarkan, yabancılaşmış ve saldırganlaşmış kimlik tipi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sokak dili seviyesinde bir küfür veya gayrimeşru çocuk (veled-i zinâ) olarak tercüme edip bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir bütüne ait olmadığı halde oraya yamanan, asılsız bir kibrin arkasına sığınan ve kötülüğüyle toplumda bir damga gibi tebarüz eden karakter |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin ahlaki ve sosyolojik eleştirisini kişisel bir biyolojik kökene indirgemek ve Kur'an'ın masum bir çocuğu doğumu sebebiyle kınadığı gibi batıl bir vehme kapılmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan karakterini tahlil ederken somut bedensel ve kültürel işaretlerden yola çıkarak nasıl derin bir sosyo-psikolojik tahlil inşa ettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kalem Suresi'ndeki ahlaki çöküş, zorbalık ([عتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%84.md)), servetle şımarma ve peygambere karşı haksız kibir gösteren lider tiplemelerinin ele alındığı pasajda |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın insanları biyolojik kökenleri yüzünden değil; o köksüzlüğü örtmek için başvurdukları zulüm, yalanlama ve zorbalık damgası sebebiyle kınadığını ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir hayvanın kulağının kesilerek sallandırılan deri parçası, bedene asılan damga veya bir nesneye dışarıdan tutturulmuş fazlalık uzantı.
- Soyut anlam: Bir topluluğa, aileye veya sisteme aslen ait olmadığı halde dışarıdan yamanmış; bu eğreti durumun yarattığı aşağılık duygusunu zorbalık ve kötülükle kapatmaya çalışan damgalı tip.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin ana gövdesine organik bağı olmaksızın dışarıdan eklemlenen, sistemin enerjisini tüketen ve işlevsiz bir yük oluşturan asalak unsur.
- LaTeX modeli: $$S = A \cup \{x\} \quad \text{öyle ki} \quad x \notin A \quad \wedge \quad \delta(x, A) \to 0 \quad \wedge \quad \phi(x) = \Omega$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $A$ ana bünyeyi veya meşru sistemi, $\{x\}$ ise sisteme dışarıdan iliştirilen yabancı unsuru temsil eder. $x \notin A$ ifadesi elemanın aslen bu kümeye ait olmadığını, $\delta(x, A) \to 0$ ifadesi aradaki mesafenin sıfırlanarak zoraki bir temas ve yamanma oluşturulduğunu, $\phi(x) = \Omega$ fonksiyonu ise bu elemanın sistem üzerinde yıkıcı bir damga ve bozulma katsayısına dönüştüğünü gösterir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%86%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Kalem 68:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/ayet/68:13.md) — زَنِيمٍ

عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ

Meal (IK): Kaba, haşin ve bunlardan başka da kulağı kesik olana,

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Zenim (ze) : Kesilmiş ama kopmamış parça demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والنون والميم معهما
ز ن م، ز م ن، ن ز م، م ز ن مستعملات
زنم:
زَنَمَتا العَنز من الأُذُن، وزَنَمَتا الفُوق من السَّهْم، والزَّنَمَة: اللَّحْمة المُتدلِّية في الحلق، تُسَمَّى مُلازى. والزَّنَمةُ والزُّنمةُ شيءٌ واحد. والزَّنَمَةُ: سمة تحزّ ثم تُتْرك.
والزَّنيم: الدَّعيّ، ومنه قوله تعالى: "عُتُلٍّ بعدَ ذلك زَنيم".
والمزنّم: المُستَعْبَدُ، قال:
فإنّ نِصابي إن سألتَ ومَنْصِبي		من النّاس قومٌ يَقتَنُونَ المُزَنَّما
والمُزَنَّم: صِغارُ الإبل، وكلُّ مُسْتَلْحَقٍ فهو مُزَتّم.
زمن:
الزَّمَنْ: من الزَّمان. والزَّمِنُ: ذو الزّمانة، والفِعل: زَمِنَ يَزْمَنُ زَمَناً وزَمانة، والجميع: الزَّمْنَى في الذّكر والأنثى.
وأَزْمَن الشَّيءُ: طال عليه الزّمان.
نزم:
النَّزْمُ: شدَّةُ العضّ، والمِنْزَمُ: السِّنّ بلُغَةِ أهلِ اليَمَن كُلِّهم، قال: ولا أظنّك إن عضّتك نازمةٌ من النّوازم الاّ سوف تدعوني
مزن:
مَزَنَ فلانٌ يَمْزُنُ مزوناً، إذا مضى ولجهه.
والمُزْنُ: السَّحابُ، والقطعة: مُزْنة.
والمازِنُ: بيضُ النَّمْل.
ومازن: حيّ من تميم ومُزَينة: قبيلة من مضر، وهو: مُزَينة بن أُدّ بن طابخة.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**النون** و**الميم** معهما
**ز ن م**، **ز م ن**، **ن ز م**، **م ز ن** kullanımdadırlar.

**زنم**:
Keçinin kulaktan olan iki sarkıntısı **زَنَمَتا العَنز**; okun (şehm) üst ucundan olan iki sarkıntısı **زَنَمَتا الفُوق**; **الزَّنَمَة**: boğazda sarkık olan et parçası; ona **مُلازى** denir. **الزَّنَمة** ile **الزُّنمة** bir tek şeydir. **الزَّنَمَة**: yarılıp sonra bırakılan bir damga/nişandır.
**الزَّنيم**: nesebi sonradan katılmış olan (dâî); ondan Yüce Allah’ın sözü: “**عُتُلٍّ بعدَ ذلك زَنيم**”.
**المزنّم**: köleleştirilmiş olan; dedi ki:
فإنّ نِصابي إن سألتَ ومَنْصِبي		من النّاس قومٌ يَقتَنُونَ المُزَنَّما
**المُزَنَّم**: develerin küçükleri; her sonradan nisbet edilen/katılan kimse **مُزَتّم**’dir.

**زمن**:
**الزَّمَنْ**: **الزَّمان**’dan (zamandan). **الزَّمِنُ**: **الزّمانة** sahibi (sakatlığı olan). Fiil: **زَمِنَ يَزْمَنُ**; **زَمَناً** ve **زَمانة** (olarak). Hepsi: erkek ve dişide **الزَّمْنَى**.
**أَزْمَن** olan şey: üzerine zaman uzadı.

**نزم**:
**النَّزْمُ**: ısırmanın şiddeti. **المِنْزَمُ**: Yemen ehlinin hepsinin lügatinde “diş”; dedi ki: “Ve sanmıyorum ki, **نازمةٌ** (ısırıcı bir şey) seni **النّوازم**’den (ısıranlardan) ısırsa, mutlaka bana seslenmekten başka bir şey yapmayacaksın.”

**مزن**:
Falanca **مَزَنَ** eder, **يَمْزُنُ**; **مزوناً** (olarak): yöneldiği tarafa gidip geçtiği zaman.
**المُزْنُ**: bulut; parçası: **مُزْنة**.
**المازِنُ**: karıncanın yumurtası.
**مازن**: Temîm’den bir kabile; **مُزَينة**: Mudar’dan bir kabile; o, **مُزَينة بن أُدّ بن طابخة**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

يقال: هو العبد زَنْمَةٌ وزُنْمَةٌ، وزَنَمَةٌ وزُنَمَةٌ، أي قَدُّهُ قَدُّ العبيد. وقال الكسائيّ: أي حقَّا. والزَنَمَةُ: شيءٌ يقطع من أذن البعير فيترك معلٌّقاً. وإنَّما يفعل ذلك بالكِرام من الإبل. يقال: بعيرٌ زَنِمٌ وأَزْنَمُ ومُزَنَّمٌ، وناقةٌ زَنِمَةٌ وزَنْمَاءُ ومُزَنَّمَةٌ. والزَنَمُ: لغةٌ في الزَلَمِ الذي يكون خلْفَ الظِلفِ. وأمّا الذي في الحديث: الضائنةُ الزَنِمَةُ فهي الكريمة: لأنَّ الضأن لا زَنَمَةَ لها، وإنَّما يكون ذلك في المعز. والزَنيمُ والمُزَنَّمُ: المُسْتَلْحَق في قومٍ ليس منهم، لا يُحتاج إليه، فكأنَّه فيهم زَنَمَةٌ. والمُزَنَّمُ أيضاً: صِغار الإبل. وقوله تعالى: "عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنيم" قال عكرمة: هو اللئيم الذي يُعْرَف بلؤمه كما تُعرَفُ الشاة بِزَنَمَتِها.

##### Türkçe

Denilir: o, köle **زَنْمَةٌ** ve **زُنْمَةٌ**, ve **زَنَمَةٌ** ve **زُنَمَةٌ**’dir; yani boyu kölelerin boyudur. el-Kisâî dedi: yani gerçekten. Ve **الزَنَمَةُ**: devenin kulağından kesilen bir şeydir; asılı bırakılır. Ancak bu, develerin keremlileriyle yapılır. Denilir: **بعيرٌ زَنِمٌ** ve **أَزْنَمُ** ve **مُزَنَّمٌ**, ve **ناقةٌ زَنِمَةٌ** ve **زَنْمَاءُ** ve **مُزَنَّمَةٌ**. Ve **الزَنَمُ**: tırnağın arkasında olan **الزَلَمِ** hakkında bir dildir. Ama hadiste olan: **الضائنةُ الزَنِمَةُ** ise, o kerimedir; çünkü koyunun **زَنَمَةَ**’si yoktur; bu ancak keçide olur. Ve **الزَنيمُ** ve **المُزَنَّمُ**: kendilerinden olmayan bir kavme sonradan katılmış olan, kendisine ihtiyaç duyulmayan kimsedir; sanki o, onların içinde bir **زَنَمَةٌ**’dir. Ve **المُزَنَّمُ** ayrıca: develerin küçükleridir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنيم**”; İkrime dedi: o, alçaklığıyla bilinen aşağılık kimsedir; tıpkı koyunun **بِزَنَمَتِها** tanınması gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ن م
زنم ، زمن ، مزن : ( مستعملات ) .
زنم : قال الليث : الزَّنمتان : زَنَمَتَا الفُوق .
قلتُ : وهما شرخا الفُوق ، وهما مَا أَشرف من حَرْفيه .
قال : وزَنمتَا العَنز من الأُذن . والزَّنمة أيضاً : اللَّحمة المتدلِّية في الحلق تسمّى مُلازة .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : المُزَنّم والمُزلَّم الذي يُقطع أُذُنه ويُترك له زَنمة .
ويقال : المُزنَّم المُزلّمُ للكريم ، وإنما يفعل ذلك بالكرام منها .
الليث : الزَّنيمُ : الدعِيّ ، والمُزَنّم : الدَّعي ، وأَنشد :
يَقْتَنُون المُزَنَّمَا
أي : يستعبِدونه .
قال : والمزنَّم : صغار الإبل .
قلتُ : وهذا باطلٌ أَعني ما قال في المزنَّم إنّه الدّعيّ ، وإنه صغار الإبل . إنما المزنّم من الإبل الكريمُ الذي جُعِل له زنمةٌ علامةً لكَرمه .
وأما الزنيمُ فهو الدّعيّ .
قال الفرّاء في قول الله تعالى : ( أَثِيمٍ عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ ) ( القلم : 13 ) ، الزنيم : الدّعيّ المُلصق بالقوم وليس منهم . فقال الزجاج مثله .
قال : وقيل : الزنيمُ الذي يُعرف بالشر كما
تُعرف الشاة بزنمتها . والزنمتان : المعلَّقتان عند حلوق المِعزى .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الزنيمُ : ولدُ العيْهَرة . والزَّنيمُ أيضاً : الوكيل .
أبو عُبيد عن الأحمر : من السمات في قَطْع الجلد الرَّعْلَة ، وهو أن يشق من الأُذُن شيء ثم يترك معلقاً ، ومنها الزنمة ، وهي أن تبين تلك القطعةُ من الأذن والمُفْضَاة مثلها .
اللحياني : أَودى به الأزلمُ الجذع ، والأزنَم : الجذع ، قال رؤبة يصف الدهر :
أَفنى القُرون وهو باقٍ زَنَمُه
وأصلُ : الزّنمة : العلامة .
مزن : عمر عن أبيه قال : المزْنُ : الإسراع في طلب الحاجة .
وقال الليث : مزن يمزُن مزوناً : إذا مضى لوجهه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : هذا يوم مُزنٍ : إذا كان يوم فرار من العدوّ .
وقال : مُزينة تصغير مُزنة ، وهي السَّحابة البيضاء .
قال : ويكون تصغير مَزْنة ، يقال : مَزَن في الأرض مَزنةً واحدة ، أي : سار عُقْبة واحدة . وما أَحسن مُزْنَتَه ، وهو الاسم مثل حُسْوة وحَسْوة .
أبو عُبيد وغيره : المازِنُ : بيضُ النّمْل ، وأَنشد :
وتَرَى الذّنين على مراسِنِهم
يوم الهياجِ كمازِنِ الجثلِ
وقال قُطربُ : التمزُّنُ : التَّطرُّف ، وأنشد :
بعد ارقدادِ العزَب الجموح
في الجهلِ والتمزُّن الرَّبيحِ
قلتُ : التمزُّن عندي ههنا تفعّل ، من مزَن في الأرض : إذا ذهب فيها ، وهو كما يقال : فلان شاطرٌ ، وفلانٌ غيّار ، وقال رؤبة :
وكُنّ بعد الضّرْحَ والتَّمزُّن
يَنقَعْنَ بالعذاب مشاشَ السنْسِنِ
هو من المزُون ، وهو البُعد .
وقال ابن دُريد : فلانٌ يتمزَّن على أصحابه : كأنه يتفضّل عليهم ويظهر أكثرَ مما عنده .
وقال المبرّد : مزنتُ الرجلَ تمزيناً : إذا فَرّظته من ورائه عند خليفةٍ أو والٍ .
قال : وقيل : التمزنُ ، أي : تَرى لنفسك فضلاً على غيرك ، ولستَ هناك ، وقال رَكّاض الدُّبيري :
يا عُروَ إنْ تكذب عليّ تمزُّناً
بما لم يكن فاكذِبْ فلستُ بكاذِبِ
وقال المبرد : مزون اسم من أسماء عُمان .
قال الكميت :
فأما الأزْدُ أزْدُ أبي سعيد
فأكره أن أُسميها المَزُونا
وقال جرير :
وأطفأتُ نيرانَ المَزُونِ وأهلِها
وقد حاولوها فتنةً أن تُسَعَّرا
زمن : قال الليث : الزمن من الزمان : والزَّمِن ذو الزمانة والفعل زمِن يزْمن زمناً وزمانةً والقومُ زمْنَى : وأَزمنَ الشيءُ : طال عليه الزمان .
شَمر : الدهرُ والزمانُ واحد .
وقال أبو الهيثم : أخطأ شمر ، لأن الزمان زمانُ الرطب والفاكهة ، وزمانُ الحرّ والبرد ، ويكون الزمان شهرين إلى ستة أشهر ، قال : والدهر لا ينقطع .
قلتُ أنا : الدهرُ عند العَرب يقع عَلَى قدْر الزمان من الأزمنة ، ويقع على مدَّة الدنيا كلِّهَا ، سمعتُ غيرَ واحد من العرب يقول : أقمنَا بموضع كذا دَهْراً ، وإن هذا المكان لا يحملنا دَهْراً طويلاً ، والزمان يقع على الفصل من فُصول السنة ، وعَلَى مُدة ولاية والٍ ، وما أَشبهه .

##### Türkçe

ز ن م
**زنم** ، **زمن** ، **مزن** : (kullanılanlar).

**زنم** : Leys dedi: **الزَّنمتان**: **زَنَمَتَا الفُوق**.
Ben dedim: İkisi, **الفُوق**’un iki yarığıdır; ikisi, onun iki kenarından dışarı taşan şeydir.
Dedi: Ve keçinin kulaktan olan **زَنمتَا**’sı. **الزَّنمة** da: boğazda sarkan et parçasıdır; ona **مُلازة** denir.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المُزَنّم** ve **المُزلَّم**; kulağı kesilip ona bir **زَنمة** bırakılan kimsedir.
Ve denir ki: **المُزنَّم المُزلّمُ** soylu (kıymetli) içindir; bu ancak onların soylularına yapılır.
Leys: **الزَّنيمُ**: nesebi iddia edilen (dâ‘î); **المُزَنّم**: dâ‘î. Ve şu beyti okudu:
يَقْتَنُون المُزَنَّمَا
Yani: onu köleleştiriyorlar.
Dedi: Ve **المزنَّم**: develerin küçükleridir.
Ben dedim: Bu bâtıldır; yani **المزنَّم** hakkında söylediği “o dâ‘îdir” ve “o develerin küçükleridir” sözü. **المزنّم** ancak develerden soylu olan, soyluluğuna alâmet olarak kendisine bir **زنمة** yapılmış olandır.
أما **الزنيمُ** ise dâ‘îdir.
Ferrâ, Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ( أَثِيمٍ عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ ) ( القلم : 13 ) : **الزنيم**: kavme yapıştırılmış, onlardan olmayan dâ‘îdir. Zecâc da bunun benzerini söyledi.
Dedi: Ve denildi ki: **الزنيمُ**; koyunun **زنمتها**’sıyla bilindiği gibi, şer ile bilinen kimsedir. **الزنمتان**: keçilerin boğazları yanında asılı olan iki şeydir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الزنيمُ**: **ولدُ العيْهَرة**. **الزَّنيمُ** ayrıca: vekîl.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den: deriyi kesmede alâmetlerden biri **الرَّعْلَة**’dir; o, kulaktan bir şey yarıp sonra onu asılı bırakmandır. Onlardan biri de **الزنمة**’dir; o, o parçanın kulaktan belirginleşmesi ve **المُفْضَاة** da onun gibidir.
Lihyânî: **الأزلمُ الجذع** onu helâk etti; **الأزنَم**: **الجذع**. Rü’be, dehri vasfederek dedi:
أَفنى القُرون وهو باقٍ زَنَمُه
Ve **الزّنمة**’nin aslı: alâmettir.

**مزن** : Ömer, babasından dedi: **المزْنُ**: ihtiyacı istemede sürat etmektir.
Leys dedi: **مزن** **يمزُن** **مزوناً**: kendi yönüne gidip geçtiği zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: Bu, **يوم مُزنٍ**’dir; düşmandan kaçış günü olduğu zaman.
Dedi: **مُزينة**; **مُزنة**’nin küçültmesidir; o, beyaz buluttur.
Dedi: Ve **مَزْنة**’nin küçültmesi de olur; denir ki: **مَزَن** yerde bir tek **مَزنةً**; yani bir tek **عُقْبة** yürüdü. Ve onun **مُزْنَتَه**’si ne güzeldir; o, **حُسْوة** ve **حَسْوة** gibi isimdir.
Ebû Ubeyd ve başkaları: **المازِنُ**: karınca yumurtasıdır. Ve şu beyti okudu:
وتَرَى الذّنين على مراسِنِهم
يوم الهياجِ كمازِنِ الجثلِ
Kutrb dedi: **التمزُّنُ**: kenara çekilme/ucda olma. Ve şu beyti okudu:
بعد ارقدادِ العزَب الجموح
في الجهلِ والتمزُّن الرَّبيحِ
Ben dedim: **التمزُّن** burada benim yanımda **تفعّل**’dir; “yerde **مزن**”den, yani onda gidip gittiği zaman; ve “falanca **شاطرٌ**” ve “falanca **غيّار**” denildiği gibidir. Rü’be dedi:
وكُنّ بعد الضّرْحَ والتَّمزُّن
يَنقَعْنَ بالعذاب مشاشَ السنْسِنِ
O, **المزُون**’dandır; o da uzaklıktır.
İbn Düreyd dedi: Falanca, arkadaşları üzerinde **يتمزَّن** eder: sanki onlara üstünlük taslıyor ve kendisinde olandan daha çoğunu gösteriyor.
Müberred dedi: **مزنتُ** adamı **تمزيناً**: bir halife yahut vali yanında onun arkasından onu kötülediğin zaman.
Dedi: Ve denildi ki: **التمزنُ**; yani kendin için başkasına karşı bir fazilet görmendir; hâlbuki sen orada değilsin. Rekkâd ed-Dübeyrî dedi:
يا عُروَ إنْ تكذب عليّ تمزُّناً
بما لم يكن فاكذِبْ فلستُ بكاذِبِ
Müberred dedi: **مزون** Umân’ın adlarından bir addır.
Kümeyt dedi:
فأما الأزْدُ أزْدُ أبي سعيد
فأكره أن أُسميها المَزُونا
Cerîr dedi:
وأطفأتُ نيرانَ المَزُونِ وأهلِها
وقد حاولوها فتنةً أن تُسَعَّرا

**زمن** : Leys dedi: **الزمن** **الزمان**’dandır; ve **الزَّمِن**; **الزمانة** sahibi olandır. Fiil: **زمِن** **يزْمن** **زمناً** ve **زمانةً**. Kavim: **زمْنَى**. Ve **أَزمنَ** şey: üzerine zaman uzadığı zaman.
Şemr: **الدهرُ** ve **الزمانُ** birdir.
Ebû’l-Heysem dedi: Şemr hata etti; çünkü **الزمان**; yaş hurmanın ve meyvenin zamanı, sıcağın ve soğuğun zamanı olur; ve **الزمان** iki aydan altı aya kadar olur. Dedi: **الدهر** ise kesilmez.
Ben dedim: **الدهرُ** Araplar katında, zamanlardan bir zaman miktarı üzerine de vâki olur; dünyanın bütün müddeti üzerine de vâki olur. Araplardan birden başkasını işittim ki: “Falanca yerde **دَهْراً** kaldık” ve “Bu yer bizi uzun bir **دَهْراً** taşımaz” der. **الزمان** ise senenin mevsimlerinden bir mevsim üzerine, bir valinin velâyet müddeti üzerine ve benzerleri üzerine vâki olur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاءِ والنون والحرف المعتل)
(زني) الزاء والنون والحرف المعتل لا تتضايف، ولا قياس فيها لواحدةٍ على أخرى. فالأوَّل الزِّنَى، معروف. ويقال إنّه يمدّ ويقصر. وينشد للفرزدق:
أبا حاضِرٍ مَنْ يَزْنِ يُعرَف زنَاؤُهُ  *** ومن يَشْرَبِ الخمر لا بدّ يَسْكرُ([1])ويقال  في النسبة إلى زِنَىً زِنَويّ، وهو لزِنْيَةٍ وزَنْيَةٍ، والفتح أفصح.
والكلمة الأخرى مهموز. يقال زَنَأت في الجبل أزنأ زُنُوءَاً وزَنْأً. والثالثة: الزَّنَاء، وهو القصير من كلِّ شيء. قال:
وتُولجُ في الظِّلِّ الزَّنَاء رؤوسَها *** وتحسَِبُها هِيماً وهنَّ صحائحُ([2])وقال آخر([3]):
وإِذَا قُذِفْتُ إلى زَنَاءٍِ قعْرُها *** غبراءَ مُظْلِمةٍ منَ الأحْفارِ([4])والرابعة: (الزَّنَاء)([5]): الحاقن بولَه. ونهى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم أنْ يصلي الرجل وهو زَنَاء.
(زنج) الزاء والنون والجيم ليس بشيء. على أَنهم يقولون الزَّنَج: العطش، ولا قياس لذلك.
(زنح) الزاء والنون والحاء كالذي قبله. وذكر بعضهم أن التزَنُّح التفتُّح في الكلام.
(زند) الزاء والنون* والدال أصلان: أحدهما عضو من الأعضاء، ثم يشبه به. والآخَر دليلُ ضيقٍ في شيء.
فالأوَّل الزَّند، وهو طَرَف عظم الساعد، وهما زَنْدان، ثم يشبه به الزند الذي يُقدَح به النار، وهو الأعلى، والأسفل الزَّنْدَة.
والأصل الآخر: المُزَنَّد؛ يقال ثوبٌ مُزَنَّد، إذا كان ضيّقاً؛ وحوضٌ مُزنّدٌ مثله. ورجلٌ مزنَّد: ضيِّق الخُلُقِ. قال ابن الأعرابي: يقال([6]) تزنَّد فلانٌ، إذا ضاقَ بالجوابِ وغضِب. قال عديّ:
* فقُلْ مثلَ ما قالوا ولا تتَزَنَّدِ *
ومن الباب المُزَنَّد، وهو الحمِيل،([7]) يقال زنَّدْتُ الناقة، إذا خَلَّلت أشاعرها بأخِلّة صغار، ثُمَّ شددتَها بشَعر، وذلك إذا انْدحفت رحِمُها بعد الولادة.
(زنر) الزاء والنون والراء ليس بأصلٍ؛ لأنّ النون لا يكون بعدها راء. على أنّ في الباب كلمة. يقولون: إن الزَّنانِير الحصى الصِّغار إذا هبَّت عليها الريحُ سمعتَ لها صَوتاً. [والزَّنَانِير: أرضٌ بقرب جُرَشَ].([8]) وقال ابن مقْبل:
*زَنَانِيرُ أَرواحَ المصيفِ لها ([9]) *
(زنق) الزاء والنون والقاف أصل يدلُّ على ضيقٍ أو تضْييق. يقولون: زَنَقْت الفَرسَ، إذا شَكَلْته في قوائمه الأربع. والزَّنقَة كالمدخل في السِّكّة([10]) وغيرها في ضيق وفيها مَيل. ويقال لضربٍ من الحُليّ زِنَاقٌ.
(زنك) الزاء والنون والكاف ليس أصلاً ولا قياسَ لـه. وقد حُكِيَ الزَّوَنَّك: القصير الدَّميم.
(زنم) الزاء والنون والميم أصلٌ يدلُّ على تعليق شيء بشيء. من ذلك الزَّنيم، وهو الدَّعِيُّ. وكذلك المُزَنَّمُ؛ وشُبّه بزنَمَتَي العنز، وهما اللتان تتعلَّقان من أذنها. والزَّنَمة: اللَّحمة المتدلّية في الحلْق. وقال الشاعر في الزَّنيم:
زَنيمٌ تَداعاهُ الرِّجالُ زيادةً *** كما زِيدَ  في عَرضِ الأديمِ الأكارعُ([11])
--------------ــــ
([1]) كذا ورد إنشاده في الأصل محرفاً. والذي في الديوان 383 واللسان (زنا، سكر):
*ومن يشرب الخرطوم يصبح مسكرا *.
وقبله:
أبا حاضر ما بال برديك أصبحا *** على ابنةِ فروج رداء ومئزرا
([2]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (زنأ).
([3]) هو الأخطل. ديوانه 81 واللسان (زنأ).
([4]) الأحفار: جمع حفر بالتحريك، وهو المكان المحفور. وقبل البيت في ديوانه:
بأبي سليمان الذي لولا يد *** منه علقت بظهر أحدب عاري
 ([5]) الزّناء كسحاب، بتخفيف النون.
([6]) في الأصل: "مقابل".
([7]) الحميل: بالحاء المهملة، وهو الدعي في النسب. في الأصل: "الجميل" صوابه في المجمل.
([8]) التكملة من الجمل، ويقتضيها الاستشهاد بالبيت التالي.
([9]) قطعة من بيت له، وهو بتمامه كما في اللسان ومعجم البلدان (406) :
تهدى زنانير أرواح المصيف لها *** ومن ثنايا فروج الغور تهدينا
([10]) في الأصل: "التكة"، صوابه من المجمل واللسان.
([11]) للخطيم التميمي. وهو شاعر جاهلي، كما في اللسان (زنم).

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاءِ** ve **النون** ve **الحرف المعتل**)
(**زني**) **الزاء** ve **النون** ve **الحرف المعتل** birbirine eklenmez; ve onda birinin ötekine kıyası yoktur. Şu hâlde birincisi **الزِّنَى**’dır; bilinen. Ve denilir ki o uzatılır ve kısaltılır. Ve **الفرزدق**’a ait olarak inşad olunur:
أبا حاضِرٍ مَنْ يَزْنِ يُعرَف زنَاؤُهُ  *** ومن يَشْرَبِ الخمر لا بدّ يَسْكرُ([1])Ve denilir: **زِنَىً**’ya nisbet hakkında **زِنَويّ** (denilir); ve o, **زِنْيَةٍ** ve **زَنْيَةٍ** içindir; ve fetha daha fasîhtir.
Ve öteki kelime hemzelidir. Denilir: **زَنَأت** dağda, **أزنأ** **زُنُوءَاً** ve **زَنْأً**. Ve üçüncüsü: **الزَّنَاء**; ve o, her şeyden kısa olandır. Dedi:
وتُولجُ في الظِّلِّ الزَّنَاء رؤوسَها *** وتحسَِبُها هِيماً وهنَّ صحائحُ([2])Ve bir başkası dedi([3]):
وإِذَا قُذِفْتُ إلى زَنَاءٍِ قعْرُها *** غبراءَ مُظْلِمةٍ منَ الأحْفارِ([4])Ve dördüncüsü: (**الزَّنَاء**)([5]): idrarını tutan. Ve Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihi ve sellem, erkeğin **زَنَاء** iken namaz kılmasını yasakladı.

(**زنج**) **الزاء** ve **النون** ve **الجيم** bir şey değildir. Şu var ki onlar **الزَّنَج** derler: susuzluk; ve bunun için kıyas yoktur.

(**زنح**) **الزاء** ve **النون** ve **الحاء** bir önceki gibidir. Ve bazısı zikretti ki **التزَنُّح** sözde açılmadır.

(**زند**) **الزاء** ve **النون** ve **الدال** iki asıldır: birisi uzuvlardan bir uzuvdur, sonra onunla benzetme yapılır. Öteki ise bir şeyde darlığın delilidir.
Şu hâlde birincisi **الزَّند**’dir; ve o, önkol kemiğinin ucu; ve onlar iki **زَنْدان**’dır; sonra onunla, ateş yakmak için kendisiyle kıvılcım çıkarılan **الزند**e benzetilir; ve o üst olandır; ve alt olan **الزَّنْدَة**’dir.
Ve öteki asıl: **المُزَنَّد**; denilir: **ثوبٌ مُزَنَّد**; dar olduğu zaman; ve **حوضٌ مُزنّدٌ** onun gibidir. Ve **رجلٌ مزنَّد**: huyu dar. **ابن الأعرابي** dedi: denilir([6]) **تزنَّد** falan, cevapla daraldığı ve öfkelendiği zaman. **عديّ** dedi:
* فقُلْ مثلَ ما قالوا ولا تتَزَنَّدِ *
Ve babdan **المُزَنَّد** vardır; ve o **الحمِيل**’dir([7]); denilir: **زنَّدْتُ** deveyi; onun kıllarını küçük çubuklarla aralayıp, sonra onu kılla bağladığın zaman; ve bu, doğumdan sonra rahmi dışarı sarktığı zaman (olur).

(**زنر**) **الزاء** ve **النون** ve **الراء** asıl değildir; çünkü **النون**’dan sonra **راء** olmaz. Şu var ki babda bir kelime vardır. Derler: **الزَّنانِير** küçük çakıllardır; rüzgâr onların üzerine estiği zaman, onlara bir ses işitirsin. [Ve **الزَّنَانِير**: **جُرَشَ** yakınında bir arazidir].([8]) Ve **ابن مقْبل** dedi:
*زَنَانِيرُ أَرواحَ المصيفِ لها ([9]) *

(**زنق**) **الزاء** ve **النون** ve **القاف** bir asıldır; darlığa yahut daraltmaya delâlet eder. Derler: **زَنَقْت** atı; dört ayağında onu bağladığın zaman. Ve **الزَّنقَة** sokakta([10]) ve başkasında dar bir yerde ve onda bir eğrilik bulunan giriş gibidir. Ve bir tür süse **زِنَاقٌ** denilir.

(**زنك**) **الزاء** ve **النون** ve **الكاف** asıl değildir ve onun için kıyas yoktur. Ve **الزَّوَنَّك** rivayet edilmiştir: kısa çirkin.

(**زنم**) **الزاء** ve **النون** ve **الميم** bir asıldır; bir şeyi bir şeye asmaya delâlet eder. Ondan **الزَّنيم** vardır; ve o, nesepte **الدَّعِيُّ**’dir. Ve كذلك **المُزَنَّمُ**; ve keçinin iki **زنَمَتَي**’ine benzetilmiştir; ve onlar, kulağından sarkan iki şeydir. Ve **الزَّنَمة**: boğazda sarkan et parçası. Ve şair **الزَّنيم** hakkında dedi:
زَنيمٌ تَداعاهُ الرِّجالُ زيادةً *** كما زِيدَ  في عَرضِ الأديمِ الأكارعُ([11])
--------------ــــ
([1]) Böylece, aslında inşadı tahrif edilmiş olarak vârid olmuştur. Ve divanda 383 ve **اللسان** (**زنا**، **سكر**)’da olan:
*ومن يشرب الخرطوم يصبح مسكرا *.
Ve ondan önce:
أبا حاضر ما بال برديك أصبحا *** على ابنةِ فروج رداء ومئزرا
([2]) Beyit **ابن مقبل**’indir; **اللسان** (**زنأ**)’da olduğu gibi.
([3]) O, **الأخطل**’dır. Divanı 81 ve **اللسان** (**زنأ**).
([4]) **الأحفار**: hareke ile **حفر**’ın cem‘idir; ve o, kazılmış yerdir. Ve divanında beyitten önce:
بأبي سليمان الذي لولا يد *** منه علقت بظهر أحدب عاري
 ([5]) **الزّناء** **سحاب** gibi; **النون**’u hafifletmekle.
([6]) Asılda: "مقابل".
([7]) **الحميل**: mu‘ceme olmayan **الحاء** ile; ve o, nesepte **الدعي**’dir. Asılda: "الجميل"; doğrusu **المجمل**’de.
([8]) Tekmile **الجمل**’dendir; ve onu, sonraki beyitle istişhad gerektirir.
([9]) Onun bir beytinden bir parçadır; ve o, **اللسان** ve **معجم البلدان** (406)’da olduğu gibi tamamıyla:
تهدى زنانير أرواح المصيف لها *** ومن ثنايا فروج الغور تهدينا
([10]) Asılda: "التكة"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([11]) **الخطيم التميمي**’nindir. Ve o, câhiliye şairidir; **اللسان** (**زنم**)’de olduğu gibi.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الزنيم والمزنم: الزائد في القوم وليس منهم، تشبيها بالزنمتين من الشاة، وهما المتدليتان من أذنها، ومن الحلق، قال تعالى: ﴿عتل بعد ذلك زنيم﴾ [القلم/13]، وهو العبد زلمة وزنمة، أي: المنتسب إلى قوم معلق بهم لا منهم، وقال الشاعر:
*فأنت زنيم نيط في آل هاشم **كما نيط خلف الراكب القدح*
الفرد (البيت لحسان بن ثابت يهجو أبا سفيان بن الحارث، وهو في ديوانه ص 213، والبصائر 3/138، واللسان: زنم)

##### Türkçe

- **الزنيم** ve **المزنم**: kavimde fazla olan ve onlardan olmayan; koyunun iki **زنمة**si ile benzetme olarak; ikisi de onun kulağından ve gıdıdan sarkanlardır. Yüce Allah dedi ki: ﴿عتل بعد ذلك **زنيم**﴾ [القلم/13]. Ve o, **زلمة** ve **زنمة** bir köledir; yani: bir kavme nispet edilen, onlara asılı (ilişik) olan, onlardan olmayan. Şair dedi ki:
*فأنت **زنيم** نيط في آل هاشم **كما نيط خلف الراكب القدح*
**الفرد** (beyit, Hassân b. Sâbit’indir; Ebû Süfyân b. el-Hâris’i hicveder; ve o, onun divanında s. 213’te, el-Basâir 3/138’de ve el-Lisân’da: **زنم**)

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ن م
له عنز مزنمة وذات زنمتين‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ وضـع الوتـر بيـن الزنمتيـن وهمـا شرخـا الفـوق‏.‏
وفـي فلـان زنمـة خيـر وزنمـة شـر‏:‏ علامة‏.‏
وفلان زنيم ومزنم‏:‏ دعي معلق بمن ليس منه‏.‏
قال‏:‏ زنيم تداعاه الرجال زيادة كما زيد في عرض الأديم الأكارع وهم يقتفون المزنم وهو ما صغر من النعم لأ التزنيم يكون في حال الصغر‏.‏

##### Türkçe

ز ن م
Onun için **عنز مزنمة** ve **ذات زنمتين** vardır.‏
Mecazdan olarak: **وضع الوتـر بيـن الزنمتيـن**; ve onlar, **شرخـا الفـوق**tur.‏
Ve “Falanda **زنمـة خيـر** ve **زنمـة شـر** vardır”: alâmettir.‏
Ve falan **زنيم** ve **مزنم**dir: kendisinden olmayan kimseye iliştirilmiş bir dâîdir.‏
Dedi: **زنيم**; erkeklerin onu, ziyade olarak çağırdığı; nitekim **الأكارع** derinin enine ziyade edildiği gibi; ve onlar **المزنم**i izlerler; o, **النعم**dan küçülen şeydir; çünkü **التزنيم** küçüklük hâlinde olur.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

زَنَمَتا الأُذن: هنتان تليان الشحمة، وتقابلان الوَتَرَةَ. وزَنَمَتا القُوقِ وزُنْمتاه
(* قوله «وزنمتا الفوق وزنمتاه» كذا هو مضبوط في
الأصل بضم الزاي وسكون النون في الثاني، ومقتضى القاموس فتح الزاي). والأَول أَفصح: أَعلاه وحرفاه. الزَّنَمَتان: زَنَمَتا الفُوق، وهما شَرَجا الفُوق، وهما ما أَشرف من حرفيه.
والمُزَنَّمُ والمُزَلَّمُ: الذي تقطع أُذنه ويترك له زَنَمَةٌ. ويقال: المُزَلَّم والمُزَنَّمُ الكريم. والمُزَنَّمُ من الإِبل: المقطوع طرف الأُذن؛ قال أَبو عبيد: وإِنما يفعل ذلك بالكرام منها؛ والتَّزْنيمُ: اسم تلك السِّمَةِ اسم كالتَّنْبيت. الأَحمر: من السِّمات في قطع الجلد الرَّعْلة، وهو أَن يُشَقَّ من الأُذن شيء ثم يترك معلَّقاً، ومنها الزَّنَمةُ، وهو أَن تَبِين تلك القطعة من الأُذن، والمُفْضاة مثلها. الجوهري: الزَّنَمَةُ شيء يقطع من أُذن البعير فيترك معلقاً، وإِنما يفعل ذلك بالكِرام من الإِبل. يقال: بعير زَنِمٌ وأَزْنَمُ ومُزَنَّم وناقة زَنِمَةٌ وزَنْماء ومُزَنَّمَةٌ. والزَّنَمُ: لغة في الزَّلَمِ الذي يكون خلف الظِّلْفِ، وفي حديث لقمان: الضائنة الزَّنِمَةُ أَي ذات الزَّنَمَةِ، وهي الكريمة، لأَن الضأْن لا زَنَمَةَ لها وإِنما يكون ذلك في المعز؛ قال المُعَلَّى بن حَمّال العبدي:
وجاءت خُلْعَةٌ دُهْس صَفايا،
يَصُوعُ عُنُوقَها أَحْوى زَنِيمُ
يُفَرِّقُ بينها صَدْعٌ رَباع،
له ظَأْبٌ كما صَخِبَ الغَريمُ
والخَلْعَةُ: خيار المال. والزَّنِيمُ: الذي له زَنَمَتان في حلقه، وقيل: المُزَنَّمُ صغار الإِبل، ويقال: المُزَنَّمُ اسم فحل؛ وقول زهير: فأَصْبَحَ يَجرِي فيهمُ، من تِلادِكُمْ،
مَغانم شَتَّى من إِفالٍ مُزَنَّمِ
قال ابن سيده: هو من باب السِّمام المُزْعِف والحِجال المُسَجَّف لأَن معنى الجماعة والجمع سواء، فحمل الصفة على الجمع، ورواه أَبو عبيدة: من إِفال المُزَنَّمِ، نسبه إِليه كأَنه من إِضافة الشيء إِلى نفسه. وقوله تعالى: عُتُلٍّ بعد ذلك زَنِيمٍ؛ قيل: موسوم بالشر لأَن قطع الأُذن وَسْمٌ.
وزَنَمَتا الشاة وزُنْمتها
(* قوله «وزنمتها» كذا هو مضبوط في الأصل بضم
فسكون): هنة معلقة في حَلْقها تحت لِحْيتها، وخص بعضهم به العنز، والنعت أَزْنَمُ، والأُنْثى زَلْماء وزَنْماءُ؛ قال ضَمْرَةُ بن ضَمْرَةَ النَّهْشَليّ يهجو الأَسود بن مُنْذر بن ماء السماء أَخا النُّعْمان بن المُنْذِرِ:
تَرَكْتَ بني ماء السماءِ وفِعْلَهُمْ،
وأَشْبَهْتَ تَيْساً بالحِجازِ مُزَنَّما
ولَنْ أَذْكُرَ النُّعْمانَ إِلاَّ بصالحٍ،
فإِنَّ له عِنْدي يُدِيّاً وأَنْعُما
قال: ومن كلام بعض فِتْيانِ العرب يَنْشُدُ عَنْزاً في الحَرَمِ: كأَنَّ زَنَمَتَيْها تَتْوا قُلَيْسِيَّة. الليث: وزَنَمتا العنز من الأُذن. والزَّنَمَةُ أَيضاً: اللحمة المُتَدَلِّيَةُ في الحلق تسمى ملاده (* قوله
«تسمى ملاده» كذا هو في الأصل).
والزَّنِيمُ: ولد العَيْهَرَةِ. والزَّنِيمُ أَيضاً: الوكيل. والزُّنْمةُ: شجرة لا وَرَقَ لها كأَنها زُنْمةُ الشاة. والزَّنَمةُ: نَبْتَة سُهَيلية تنبت على شكل زَنَمَةِ الأُذن، لها ورق وهي من شر النبات؛ وقال أَبو حنيفة: الزَّنَمَةُ بَقْلة قد ذكرها جماعة من الرواة، قال: ولا أَحفظ لها عنهم صفة.
والأَزْنَمُ الجَذَعُ: الدهر المعلَّق به البلايا، وقيل: لأَن البلايا مَنُوطةٌ به متعلقة تابعة له، وقيل: هو الشديد المرّ، وقد تقدم عامة ذلك في ترجمة زلم. ويقال: أَوْدى به الأَزْلَمُ الجَذَعُ والأَزْنَمُ الجَذَعُ؛ قال رؤبة يصف الدهر:
أَفْنى القُرونَ وهو باقي زَنَمَهْ
وأَصل الزَّنَمَةِ العلامة. والزَّنِيمُ: الدَّعِيُّ. والمُزَنَّمُ: الدَّعيُّ؛ قال:
ولكنَّ قَوْمي يَقْتنون المُزَنَّما
أَي يستعبدونه؛ قال أَبو منصور: قوله في المُزَنَّمِ إِنه الدَّعِيُّ وإِنه صغار الإِبل باطل، إِنما المُزَنَّمُ من الإِبل الكريم الذي جعل له زَنَمةٌ علامة لكَرَمِهِ، وأما الدَّعِيُّ فهو الزَّنِيمُ، وفي التنزيل العزيز: عُتُلٍّ بعد ذلك زَنيم؛ وقال الفراء: الزَّنِيمُ الدَّعِيُّ المُلْصَقُ بالقوم وليس منهم، وقيل: الزَّنِيمُ الذي يُعْرَفُ بالشر واللُّؤْم كما تعرف الشاة بزَنَمَتِها. والزَّنَمَتانِ: المعلقتان عند حُلوق المِعْزَى، وهو العبد زُنْماً وزَنْمَةَ وزُنْمَةً وزَنَمَةً وزُنَمَةً أَي قَدُّه قَدُّ العبد. وقال اللحياني: هو العبد زُنْمَةً وزَنْمَةً وزَنَمَةً وزُنَمَةً أَي حَقّاً. والزَّنِيمُ والمُزَنَّمُ: المُسْتَلْحَقُ في قوم ليس منهم لا يحتاج إِليه فكأَنه فيهم زَنَمَةٌ؛ ومنه قول حَسَّان: وأَنت زَنِيمٌ نِيطَ في آلِ هاشِمٍ،
كما نِيطَ خَلْفَ الراكب القَدَحُ الفَرْدُ
وأَنشد ابن بري للخَطِيم التميمي، جاهلي:
زَنِيمٌ تَداعاه الرِّجالُ زِيادةً،
كما زِيدَ في عَرْضِ الأَدِيمِ الأَكارِعُ
وجدت حاشية صورتها: الأَعْرَفُ أَن هذا البيت لحَسَّان؛ قال: وفي الكامل للمبرد روى أَبو عبيد وغيره أَن نافِعاً سأَل ابن عباس عن قوله تعالى عُتُلٍّ بعد ذلك زَنِيمٍ: ما الزَّنِيمُ؟ قال: هو الدَّعِيُّ المُلْزَقُ، أَما سمعت قول حَسَّان بن ثابت:
زَنِيمٌ تَداعاه الرِّجالُ زِيادةً،
كما زِيدَ في عَرْضِ الأَدِيمِ الأَكارِعُ
وورد في الحديث أَيضاً: الزَّنِيمُ وهو الدَّعِيُّ في النَّسَب؛ وفي حديث علي وفاطمة، عليهما السلام:
بِنْتُ نَبيٍّ ليس بالزَّنِيمِ
وزُنَيْمٌ وأَزْنَمُ: بطنان من بني يَرْبوعٍ. الجوهري: وأَزْنَمُ بطن من بني يَرْبُوعٍ؛ وقال العَوَّامُ بن شَوْذَبٍ الشَّيْبانيّ: فلو أَنَّها عُصْفُورَةٌ لَحَسِبْتُها
مُسَوَّمَةً تَدْعُو عُبَيْداً وأَزْنَمَا
وقال ابن الأَعرابي: بنو أَزْنَمَ بن عُبَيْد بن ثَعْلبَةَ بن يَرْبُوعٍ، والإِبل الأَزْنَمِيَّةُ منسوبة إِليهم؛ وأَنشد: يَتْبَعْنَ قَيْنَيْ أَزْنَمِيٍّ شَرْجَبِ،
لا ضَرَع السِّنِّ ولم يُثَلَّبِ
يقول: هذه الإِبل تَرْكَبُ قَيْنَيْ هذا البعير لأَنه قُدَّام الإِبل. وابن الزُّنَيْمِ، على لفظ التصغير: من شعرائهم.

##### Türkçe

**زَنَمَتا الأُذن**: şehmeyi izleyen ve **الوَتَرَةَ** ile karşı karşıya bulunan iki çıkıntıdır.

Ve **زَنَمَتا القُوقِ** ve **زُنْمتاه**
(* onun sözü: «**وزنمتا الفوق وزنمتاه**»; asılda ikinci kelimede **الزاي**’ın dammeli, **النون**’un sâkin olarak ضبط edildiği üzere böyledir; **القاموس**’un gereği ise **الزاي**’ın fethalı olmasıdır).
Ve birincisi daha fasîhtir: üstü ve iki kenarı. **الزَّنَمَتان**: **زَنَمَتا الفُوق**; ve onlar **شَرَجا الفُوق**tur; ve onlar, iki kenarından yüksekçe olan şeydir.

Ve **المُزَنَّمُ** ve **المُزَلَّمُ**: kulağı kesilen ve kendisine bir **زَنَمَةٌ** bırakılan kimsedir. Ve denir: **المُزَلَّم** ve **المُزَنَّمُ** soyludur. Ve develerden **المُزَنَّمُ**: kulağın ucunun kesilmiş olanı; Ebû Ubeyd dedi: bu ancak onların soylularında yapılır; ve **التَّزْنيمُ**: o damganın adıdır; **التَّنْبيت** gibi bir addır. El-Ahmer: deriyi kesmede damgalardan biri **الرَّعْلة**dir; o, kulaktan bir şeyin yarılması sonra asılı bırakılmasıdır; onlardan **الزَّنَمةُ** de vardır; o, o parçanın kulaktan ayrılıp belirgin olmasıdır; ve **المُفْضاة** onun gibidir. Cevherî: **الزَّنَمَةُ**, devenin kulağından kesilen bir şeydir; asılı bırakılır; bu ancak develerin soylularında yapılır. Denir: **بعير زَنِمٌ** ve **أَزْنَمُ** ve **مُزَنَّم**; ve **ناقة زَنِمَةٌ** ve **زَنْماء** ve **مُزَنَّمَةٌ**. Ve **الزَّنَمُ**: tırnağın arkasında bulunan **الزَّلَمِ** için bir dildir. Ve Lokman hadîsinde: **الضائنة الزَّنِمَةُ**; yani **ذات الزَّنَمَةِ**; ve o soyludur; çünkü koyunun **زَنَمَةَ**sı yoktur; bu ancak keçide olur; el-Muallâ b. Hammâl el-Abdî dedi:

وجاءت خُلْعَةٌ دُهْس صَفايا،
يَصُوعُ عُنُوقَها أَحْوى زَنِيمُ
يُفَرِّقُ بينها صَدْعٌ رَباع،
له ظَأْبٌ كما صَخِبَ الغَريمُ

Ve **الخَلْعَةُ**: malın seçkini. Ve **الزَّنِيمُ**: boğazında iki **زَنَمَتان**ı olan kimsedir. Ve denildi: **المُزَنَّمُ** küçük develerdir; ve denir: **المُزَنَّمُ** bir aygırın adıdır. Ve Züheyr’in sözü:

فأَصْبَحَ يَجرِي فيهمُ، من تِلادِكُمْ،
مَغانم شَتَّى من إِفالٍ مُزَنَّمِ

İbn Sîde dedi: bu, **السِّمام المُزْعِف** ve **الحِجال المُسَجَّف** babındandır; çünkü cemaat ve topluluk manası birdir; sıfatı çoğula hamletti. Ve Ebû Ubeyde onu şöyle rivayet etti: **من إِفال المُزَنَّمِ**; onu ona nisbet etti; sanki şeyin kendisine izâfesi gibidir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **عُتُلٍّ بعد ذلك زَنِيمٍ**; denildi: şer ile damgalı; çünkü kulağın kesilmesi bir **وَسْمٌ**dur.

Ve **زَنَمَتا الشاة** ve **زُنْمتها**
(* onun sözü «**وزنمتها**»; asılda damme sonra sükûn ile ضبط edildiği üzere böyledir): sakalının altında boğazında asılı bir çıkıntıdır; bazısı bunu keçiye tahsis etti; sıfatı **أَزْنَمُ**dur; dişisi **زَلْماء** ve **زَنْماءُ**dur; Damra b. Damra en-Nehşelî, Nu‘mân b. el-Münzir’in kardeşi, Esved b. Münzir b. Mâ’ es-Semâ’yı hicvederek dedi:

تَرَكْتَ بني ماء السماءِ وفِعْلَهُمْ،
وأَشْبَهْتَ تَيْساً بالحِجازِ مُزَنَّما
ولَنْ أَذْكُرَ النُّعْمانَ إِلاَّ بصالحٍ،
فإِنَّ له عِنْدي يُدِيّاً وأَنْعُما

Dedi: Arap gençlerinden birinin sözündendir; Harem’de bir keçi arar, şöyle terennüm eder: sanki onun iki **زَنَمَتَيْها**sı **قُلَيْسِيَّة** ikizleri gibidir. Leys: ve **زَنَمتا العنز** kulaktandır.

Ve **الزَّنَمَةُ** ayrıca: boğazda sarkan et parçasıdır; **ملاده** diye adlandırılır
(* onun sözü «**تسمى ملاده**»; asılda böyledir).

Ve **الزَّنِيمُ**: **العَيْهَرَةِ**nin yavrusu. Ve **الزَّنِيمُ** ayrıca: vekil.

Ve **الزُّنْمةُ**: yaprağı olmayan bir ağaçtır; sanki koyunun **زُنْمةُ**sidir. Ve **الزَّنَمةُ**: **سُهَيلية** bir bitkidir; kulağın **زَنَمَةِ**si şeklinde biter; yaprağı vardır ve bitkinin kötülerindendir. Ebû Hanîfe dedi: **الزَّنَمَةُ** bir ottur; râvîlerden bir cemaat onu zikretti; dedi: onlardan onun için bir sıfat ezberlemiyorum.

Ve **الأَزْنَمُ الجَذَعُ**: belâların kendisine asılı olduğu dehrdir; ve denildi: çünkü belâlar ona bağlanmış, ona asılı, ona tâbidir; ve denildi: o, şiddetli acıdır; bunun çoğu **زلم** tercümesinde geçti. Ve denir: onu **الأَزْلَمُ الجَذَعُ** ve **الأَزْنَمُ الجَذَعُ** helâk etti; Ru’be dehri vasfederek dedi:

أَفْنى القُرونَ وهو باقي زَنَمَهْ

Ve **الزَّنَمَةِ**nin aslı: alâmettir. Ve **الزَّنِيمُ**: **الدَّعِيُّ**dir. Ve **المُزَنَّمُ**: **الدَّعيُّ**dir; dedi:

ولكنَّ قَوْمي يَقْتنون المُزَنَّما

Yani onu köleleştirirler. Ebû Mansûr dedi: **المُزَنَّمِ** hakkında onun **الدَّعِيُّ** olduğu ve onun küçük develer olduğu sözü bâtıldır; ancak develerden **المُزَنَّمُ**, kendisine soyluluğuna alâmet olarak bir **زَنَمةٌ** yapılan soylu olandır; **الدَّعِيُّ** ise **الزَّنِيمُ**dir. Ve aziz tenzilde: **عُتُلٍّ بعد ذلك زَنيم**; Ferrâ dedi: **الزَّنِيمُ**, kavme yapıştırılmış, onlardan olmayan **الدَّعِيُّ**dir. Ve denildi: **الزَّنِيمُ**, koyunun **زَنَمَتِها**sıyla tanındığı gibi şer ve alçaklıkla tanınan kimsedir. Ve **الزَّنَمَتانِ**: keçilerin boğazları yanında asılı olan iki şeydir. Ve “o, köledir” denir: **زُنْماً** ve **زَنْمَةَ** ve **زُنْمَةً** ve **زَنَمَةً** ve **زُنَمَةً**; yani boyu kölenin boyudur. Lihyânî dedi: “o, köledir” **زُنْمَةً** ve **زَنْمَةً** ve **زَنَمَةً** ve **زُنَمَةً**; yani gerçekten.

Ve **الزَّنِيمُ** ve **المُزَنَّمُ**: kendilerinden olmayan bir kavme ilhak edilen, ona ihtiyaç duyulmayan kimsedir; sanki onların içinde bir **زَنَمَةٌ** gibidir. Ondandır Hassân’ın sözü:

وأَنت زَنِيمٌ نِيطَ في آلِ هاشِمٍ،
كما نِيطَ خَلْفَ الراكب القَدَحُ الفَرْدُ

İbn Berrî, câhiliye şairi Hatîm et-Temîmî’den nakletti:

زَنِيمٌ تَداعاه الرِّجالُ زِيادةً،
كما زِيدَ في عَرْضِ الأَدِيمِ الأَكارِعُ

Bir hâşiye suretini buldum: bilinen, bu beytin Hassân’a ait olduğudur. Dedi: ve Müberred’in **الكامل**’inde Ebû Ubeyd ve başkaları rivayet etti ki Nâfi‘, İbn Abbâs’a Yüce Allah’ın sözü **عُتُلٍّ بعد ذلك زَنِيمٍ** hakkında sordu: **الزَّنِيمُ** nedir? Dedi: o, yapıştırılmış **الدَّعِيُّ**dir; Hassân b. Sâbit’in sözünü işitmedin mi:

زَنِيمٌ تَداعاه الرِّجالُ زِيادةً،
كما زِيدَ في عَرْضِ الأَدِيمِ الأَكارِعُ

Ve hadiste de geldi: **الزَّنِيمُ**; ve o, nesepte **الدَّعِيُّ**dir. Ve Ali ile Fâtıma hadîsinde, ikisine selâm olsun:

بِنْتُ نَبيٍّ ليس بالزَّنِيمِ

Ve **زُنَيْمٌ** ve **أَزْنَمُ**: Benî Yerbû‘dan iki batındır. Cevherî: ve **أَزْنَمُ** Benî Yerbû‘dan bir batındır. Avvâm b. Şevzeb eş-Şeybânî dedi:

فلو أَنَّها عُصْفُورَةٌ لَحَسِبْتُها
مُسَوَّمَةً تَدْعُو عُبَيْداً وأَزْنَمَا

İbn el-A‘râbî dedi: Benî **أَزْنَمَ** b. Ubeyd b. Sa‘lebe b. Yerbû‘; ve **الإِبل الأَزْنَمِيَّةُ** onlara nisbetlidir. Ve şu beyit okundu:

يَتْبَعْنَ قَيْنَيْ أَزْنَمِيٍّ شَرْجَبِ،
لا ضَرَع السِّنِّ ولم يُثَلَّبِ

Diyor ki: bu develer bu devenin iki **قَيْنَيْ**sine tâbi olur; çünkü o, develerin önündedir. Ve **ابن الزُّنَيْمِ**, küçültme lafzı üzere: şairlerindendir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ن م * في الحديث ﴿الضائنة * الزَّنِمَةُ *﴾ أي الكريمة و * الزَّنِيمُ * المستلحق في قوم ليس منهم لا يُحتاج إليه فكأنه فيهم * زَنَمةٌ * وهي شيء يكون للمعز في أذنها كالقرط وهي أيضا شيء يقطع من أذن البعير ويترك معلقا وقوله تعالى ﴿عتل بعد ذلك زنيم﴾ قال عكرمة هو اللئيم الذي يعرف بلؤمه كما تعرف الشاة بزنمتها

##### Türkçe

* ز ن م * Hadiste: ﴿**الضائنة** * **الزَّنِمَةُ** * yani kerîme; ve * **الزَّنِيمُ** * bir kavimde onlardan olmadığı hâlde sonradan katılmış olan; ona ihtiyaç duyulmaz; sanki onların içinde bir **زَنَمةٌ** gibidir. Bu, keçinin kulağında küpe gibi bulunan bir şeydir; ayrıca devenin kulağından kesilip asılı bırakılan bir şeydir. Yüce Allah’ın sözü:﴾ **عتل** بعد ذلك **زنيم** { İkrime dedi ki: O, alçaklığıyla bilinen alçaktır; tıpkı koyunun **زنمة**siyle tanınması gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( زُنَيْم كَزُبَير : والدُ سَارِيَةَ ) من بني | الدُّئِل من كِنانةَ ( الصَّحابِيّ ) ، ذكره | ابنُ سَعْد وأَبو مُوسى ، ولم يذكرا | ما يَدُل لَه على صُحْبة لكنه أَدْرَك ، | وهو ( الَّذي نَادَاه ) أَمِيرُ المُؤْمنين | ( عُمرُ ) بنُ الخطاب رضي الله | تعالى عنه بالمَدِينة على المِنْبر ( وهو | بنَهَاوَنْد ) مَدِينة في قبلة همذان ، | بينهما ثلاثة أيّام :   يا سارِيةُ الجَبَلَ | الجَبَلَ   ، وكانت وَقْعَة نَهاونْد في | سنةِ إِحْدَى وعِشْرِين في أيَّام سَيّدنا | عُمر رضي الله تعالى عَنْهُ أَمير | المُؤْمنين ، وأَمِيرُ المُسلِمين النُّعمانُ | ابن مقرّن المُزَنيّ ، وبها قُتِل ، فأَخَذَ | الرايةَ حُذَيْفَةُ بنُ اليَمان رضي الله | تعالى عنه ، فكان الفَتْحُ على يديه | صُلْحًا ، وقيل سنةَ تِسْعَ عشرةَ لِسَبْعٍ | مَضَيْن من خِلافة سَيّدنا عمرَ رضي | الله تعالى عنه ، ولم يَقُم للفُرس | بعد هذه الوَقْعة قائِم ، فسَمَّاها | المسلمون فَتْحَ الفُتُوح . | | قُلتُ : ومَقامُهُ في قَلْعة الجبل | بمصر ، نُسِب إليه ، وتَزعُم العامة | أنه قَبْر سارِيَةَ المَذْكور ، وقد بُنِي | عليه مَشْهَد عَظِيم ، وبِجانِبه مَسْجِد | بَدِيع الوَصْف ، وقد زُرتُه مِرارًا ، | ولم أَر أحداً من الأئمة ذكر ذلك | فلْيُنْظَر . | | ( و ) زُنَيْم أيضًا : ( نُغَاشِيٌّ ) ، وهو | بالضّم أقصرُ ما يكون من الرّجال | الضَعِيف الحركة النّاقِص الخَلْق ( رآه | النَّبِي [ & ] | فسَجَد شُكْراً ) ، ونصُّ الحَدِيث |   فخَرِّ سَاجِدًا   وقال : أسألُ اللهَ | العافِيَة   وقد ذُكِر في الشّين ، | وأوردَه الطَّبَرانِيُّ في الصَّحابة . | | ( و ) زُنَيم ( والِدُ ذُؤَيْب الطَهَوِيّ ، |

| | ( و ) أيضًا ( جَدُّ أَنَسِ بنِ أَبِي إِياس | الشاَّعِرَيْن ) ، ويعرف الأخير بابن | الزُّنَيْم . | | ( وَزَنَمَتا الأُذُن مُحَرَّكَتَين : هَنَتان | تَلِيان الشَّحْمَة وتُقابِلان الوَتَرَةَ ) . | | ( و ) من المَجاز : وضع الوَتَر بين | الزَّنَمَتَيْن ، وهما ( من الفُوقِ : حَرْفَاه ) | وأَعْلاه ، وفي الأساس : شَرْخاه ، | ( وتُسَكَّن نُونُه ) . والأولُ أفصَح . | | ( و ) يقال : ( هو العَبْدُ زَنْمه كَزلْمَةٍ | في لُغاتِه ومَعانِيه ) أي : قَدّه قَدّ | العَبْد . وقال اللِّحياني أي : حَقًّا . | | ( والزّنَمَة مُحَرَّكَة : بَقْلَة ) . قال أبو | حَنِيفَة : قد ذكرها بَعضُ الرّواة ولا | أحفَظ لها عنهم صِفَة . وقال غَيرُه : | هي نَبْتَة سُهْلِيّة تَنْبُت على شكل زَنَمة | الأُذُن ، لها وَرَق ، وهي من شَرّ | النّبات . | | ( و ) الزَّنَمَةُ : ( شَيْءٌ يُقْطَع من أُذُن | البَعِير فيُتْرَك مُعَلَّقًا ) ، وإنما ( يُفْعَل ) | ذلك ( بِكرامِها ) أي : الإبل ، قاله | الجوهَرِيُّ . | | وقال الأَحْمَرُ :   من السِّمات | في قطع الجلد الرَّعْلَة ، وهو أن | يُشَقَّ من الأُذُن شيء ، ثم يُتْرك | مُعلَّقًا ، ومنها الزَّنَمَة ، وهو أن تَبِين | تِلْك القِطْعَةُ من الأُذُن . والمُفضاةُ | مِثلُها   . قال الجوهري : ( بَعِير زَنِم ) | أي : كَكَتِف ( وأَزْنَم ومُزَنَّم | كَمُعَظَّم ) ، وكذلك مُزَلَّم ، ( وناقة | زَنِمَة وَزَنْماءُ ومُزَنّمَةٌ ) . | | والزّنَم ) مُحَرّكة : لُغَة في ( الزَّلم | الَّذي ) يَكُون ( خَلْف الظِّلْفِ ) . | | ( و ) من المَجاز : ( الزِّنِيم ) كَأَمِير : | ( المُسْتلْحَق في قَوْم لَيْس منهم ) ، | وبه فَسَّر الفَرَّاءُ قولَه تعالى ! 2 \< عتل بعد ذلك زنيم > 2 ! زاد غيرُه : لا يحُتاج | إليه ، فكأنّه فيهم زَنَمة ، ومنه قَولُ | حَسَّان رضي الله تعالى عنه : | % ( وأنت زَنِيمٌ نِيطَ في آلِ هاشِم % | كما نِيط خَلْف الرَّاكِب القَدَحُ الفَرْدُ ) % |

| | ( و ) في الحديث : الزَّنِيمُ : | ( الدَّعِيُّ ) في النَّسَب ، وفي الكامل | للمُبرِّد : روى أبو عُبَيْد [ وغيره ] | أنّ نافعًا سأل ابنَ عباس عن قوله | تعالى : ! 2 \< عتل بعد ذلك زنيم > 2 ! | قال : هو الدَّعِيّ المُلزَق ، أَمَا | سَمِعْتَ قولَ حسّان بنِ ثابِت : | % ( زَنِيمٌ تَدَاعاه الرِّجال زِيادةً % | كما زِيدَ في عَرْضِ الأدِيمِ الأكارُع ) % | | وفي حَدِيثِ عليّ وفاطمة رضي | الله تعَالى عنهما : | | بِنْتُ نَبِيٍّ لَيْسَ بالزَنِيم | ( كالمُزَنَّم كمُعَظَّم فِيهِما ) ، وبه فُسّر | قوله : | | ولكنّ قَوِمي يَقْتَنُون المُزَنَّما | | أي : يَسْتَعْبِدُونه . وأنكره الأزهرِيّ : | وقال :   إنما المُزنَّم من الإبل : الكَرِيم | الذي جُعِل له زَنمةٌ علامة لِكَرِمِه . وأما | الدَّعِيّ فهو زَنِيم . | | ( و ) من المجاز : الزَّنِيم : ( اللَّئِيم | المَعْرُوف بِلُؤْمه أو شَرِّه ) كما تُعرَف | الشاة بزَنَمتِها . وبه فُسِّرت الآية | أيضًا ؛ لأن قَطْعَ الأُذُن وَسْم . | | ( و ) المُزَنّم ( كَمُعَظَّم : صِغارُ | الإِبِل ) ، يقال : هم يَقْتنُون المُزنَّم . | قال الزمخشريُّ : لأن التزنيم في |

| الصِّغَر ، وأنكره الأزهريّ . ( و ) | يقال : المُزَنَّم : اسمُ ( فَحْل ) ، ومنه | قَولُ زُهَيْر : | % ( فأَصْبَح يَجْرِي فيهم من تِلادِكُم % | مَغانِمَ شَتَّى من إفالٍ مُزَنَّمِ ) % | | ( وأَزْنَمُ : بَطْن من بَنِي يَرْبُوعٍ ) ، قاله | الجوهَرِيّ . ويَرْبُوع هو ابنُ مَالِك بنِ | حَنْظَلَة بنِ مالِك بنِ زَيْد مَناة بنِ | تَمِيم . قال العوَّامُ بنُ شَوْذَب | الشَّيبانِيّ : | % ( فلو أنَّها عُصفْورَةٌ لحَسِبْتُها % مُسَوَّمةً تدعو عُبَيْدًا وأَزْنَمَا ) % | | وقال ابنُ الأَعرابيّ : بنو أَزْنَم بنِ | عُبَيْد بن ثَعْلَبة بنِ يَرْبُوع . قُلتُ : من | ولده سَلِيطُ بنُ سَعْد بن مَعْدَان بن | عُمَيْرة بنِ طَارِق بن حُصَيْبَة بنِ أَزْنَم . | | ( و ) أَزَنَمُ ( بنُ جُشَم ) بن الحارث | ابن كَعْب بن سَعْد بن زَيْد مَناة بن | تَمِيم : ( أبو بَطْن من تَمِيم ) ، منهم | زُهْرة بن جُؤبة بن عبد الله بن | قَتادَة بن مَرْثَد بن مُعاوِية بن قَطَن | ابن مالِك بن أَزْنَم ، شهد القادسِيَّة ، | وقَتَل الجَالِينُوس . | | ( و ) أَزْنَم : ( ع ) ما بَيْن عَقَبة أيلَة | والمَدِينة ، وهو المعروف الآن | بالأَزْلَم ، وهو أحد المَناهِل لحُجَّاج | مصر ، وهكذا ضَبَطه القاضِي | شَمْسُ الدين محمدُ بنُ محمدِ بنِ | ظَهِير الدين الطرابلسيّ في مَناسِكه ، | وضَبَطه ياقوت بضّم النّون ، وأنشد | لكُثّيِّر بنِ عَبدِ الرَّحْمن : | % ( تأملتُ من آياتِها بعدَ أهْلَها % | بأَطراف أعظام فأذنابِ أَزنُم ) % |

| % ( مَحانِيَ آناءٍ كأن رُؤُوسَها % | رُؤُوسُ الجَوابِي بعد حَوْلٍ مُجرَّمِ ) % | | ويروى بالرَّاء أيضًا ، وقد تقدَّمت | الإشارةُ إليه . | | ( و ) الزُّنام ( كَغُرابٍ : الدَّاهِيَة ) . | | ( و ) زُنَام : ( زَمَّار حَاذِق كانَ | للرَّشِيد ) هارون العَبَّاسيّ . وفي | طِرازِ المجالس : هو الذي أَحْدَثَ | النَّايَ في زَمَن المُعْتَصِم ، فيقال : | نايٌ زُنَامِيٌّ ، والعامة تُسَمِّيه زلامِيّ . | وقال الشَّرِيشِيّ في شرح المقامة | الثانية عشرة : هو الذي تَدْعوه | عامَّتُنا بالمَغْرب الزّلامِيّ ، فصحَّفوه | بإبدال نُونِه لامًا ، وإنما هو زُنَامِيّ | وَأنشَد : | % ( إِنّ في ناي زُنامٍ شُغُلا % | يَشْغَل العَاقِل عن نَايِ زُنام ) % | | وفي المُضافِ والمَنْسُوب للثَّعالِبِيّ : | عُودُ بَنان ، ونايُ زُنام : صَدْرا مُطرِبي | المُتَوَكّل ، وكُلُّ منهما مُنْقَطِعُ القَرِين | في طَبَقَتِه ، فإذا اجْتَمَعا على الضَّرب | والزَّمر أحسَنا وأَعْجَبا رِقَّةً ، قال | البُحْتَرِيّ : | % ( هل العَيْشُ إِلا ماءُ كَرْم مُصفَّقٍ % | يُرَقْرِقُه في الكاس ماءُ غَمام ) % | % ( وعُود بَنانٍ حِينَ ساعد شّدْوَه % | على نَغَم الأَلْحان نايُ زُنامِ ) % | | وفي شرح المُطَرّزي للمقَامات : | أنه كان من جُملة خَدَم الرشيد ، | وهو الذي قال له يومًا وأراد أن | يخرج إلى مُتَصَيَّدَه : تَأَهَّب للخروج | مَعِي ، فقال : بِمَ أتأهب ؟ الرِّيح في | فَمِي ، والنَّاي في كُمِّي ، قال | شَيْخُنا : هذا موافِق لكَلاَم | المصنّف ، وما قبله فيه نوع مُخالَفَة | في مَخْدُوم زنام ، والله أعلم . | | قلت : بل هو خَدَم كُلاًّ من الرشيد | والمُعْتَصِم وابْنِه الوَاثِق كما يُومِئ | إليه سياق الشَّرِيشِي وغيره . |

| | ( و ) يقال : ( زَنَّموا لي هذا الخَصْم ) | تَزْنِيمًا ( أي : بَعَثُوه ليُخاصِمَنِي ) . | | ( و ) من المجاز : ( أَزنَم الشَّجَر ) : | إذا ( صارت له زَنَمَةٌ ) كَزَنَمة الشَّاة . | | ( والأَزْنُم الجَذَعُ ) : الدهر المُعلَّق | به البَلايا ، وقيل : هو الشَّدِيدُ المَرّ | ( كالأَزْلَم ) الجَذَع ، وقد تقدّم ما فيه | في ز ل م . . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | التَّزنِيمُ : سِمةٌ من سِمات الإبل ، | اسم كالتَّنْبيت والتَّمْتِين . | | والضائنة الزَّنِمة أي : ذات الزَّنَمَة ، | وهي الكريمةُ ، لأنّ الضأن لا زَنَمةً | لها ، وإنما يكون ذلك في المَعِز ، | ومَعِز زَنِيمٌ كأمير : له زَنَمتان . قال | المُعلَّى بن حَمّال العَبْدِيّ : | % ( وجاءتْ خُلعةٌ دُهْس صَفَايا % | يَصُوعُ عنوقها أَحْوى زَنِيمُ ) % | | ويُجْمَع بَعِيرٌ أزنَم على أَزنُم بضمّ | النّون ، وَزَنَمات في القِلّة ، نقله | ياقوت ، وتَيْس مُزنَّم : له زَنمَتان . | قال ضَمْرةُ بنُ ضَمْرة النَّهْشَلِيّ يَهجو | الأسودَ بنَ المُنذِر بنِ ماء السَّماء : | % ( تَركْتَ بَنِي ماءِ السَّماء وفِعْلَهُم % | وأَشْبَهتَ تَيْسًا بالحِجازِ مُزَنَّما ) % | | والزَّنَمَةُ محرّكةً : اللَّحمةُ المُتدلِّيةُ | في الحَلْق ، قاله الليث ، وأيضًا | العَلامةُ . | | والزَّنِيم : وَلَدُ العَيْهَرة ، عن ابن | الأعرابيّ ، وأيضًا : الوَكِيل . | | والزُّنْمة بالضّمّ : شَجَرَةٌ لا ورقَ لها | كأنَّها زَنمةُ الشّاة . | | وبنو زُنَيْم كَزُبَيْر : بَطْن في بني | يَرْبُوع . | | والأزنَمِيَّةُ : إبل منسوبة إلى بَنِي | أَزْنَم ، عن ابنِ الأعرابيّ ، وأنشد : | % ( يَتْبَعْن قَيْنَي أَزَنْميٍّ شَرْجَبِ % | لا ضَرَع السِّنِّ ولم يُثَلَّبِ ) % | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : |

|

##### Türkçe

( **زُنَيْم** **كَزُبَير** : **والدُ سَارِيَةَ** ) **بني الدُّئِل**’den, **كِنانةَ**’dendir ( **الصَّحابِيّ** ); onu **ابنُ سَعْد** ve **أَبو مُوسى** zikretti; fakat ikisi de onun için sahâbeliğe delâlet eden şeyi zikretmediler; ancak o yetişti (idrâk etti). Ve o, ( **الَّذي نَادَاه** ) **أَمِيرُ المُؤْمنين** ( **عُمرُ** ) بنُ الخطاب رضي الله تعالى عنه tarafından, Medine’de minber üzerinde (o sırada **نَهَاوَنْد**’dedir) — **نَهَاوَنْد** Hamazân kıblesinde bir şehirdir, aralarında üç gün vardır — şöyle çağrılan kimsedir: “يا سارِيةُ الجَبَلَ الجَبَلَ”. **نَهاونْد** vak‘ası, efendimiz **عُمر** رضي الله تعالى عنه **أَمير المُؤْمنين**’in günlerinde, yirmi bir senesinde idi; Müslümanların emîri **النُّعمانُ ابن مقرّن المُزَنيّ** idi ve orada öldürüldü; bunun üzerine sancağı **حُذَيْفَةُ بنُ اليَمان** رضي الله تعالى عنه aldı; fetih onun elleriyle sulh olarak oldu. Ve on dokuz senesi olduğu da söylenmiştir; efendimiz **عمرَ** رضي الله تعالى عنه’nun hilâfetinden yedi (yıl) geçtikten sonra. Bu vak‘adan sonra Farslar için ayakta duran kalmadı; bu sebeple Müslümanlar ona **فَتْحَ الفُتُوح** adını verdiler.

Dedim ki: Onun Mısır’da **قَلْعة الجبل**’deki makamı ona nisbet edilir; avam, bunun zikredilen **سارِيَةَ**’nin kabri olduğunu iddia eder. Üzerine büyük bir meşhed bina edilmiştir; yanında da vasfı güzel bir mescid vardır. Onu defalarca ziyaret ettim; imamlardan hiç kimsenin bunu zikrettiğini görmedim; bakılsın.

( Ve ) **زُنَيْم** ayrıca: ( **نُغَاشِيٌّ** )’dir; o, damme ile, erkeklerin en kısa olanı; hareketi zayıf, yaratılışı eksik olandır. ( **النَّبِي** [ & ] onu gördü de şükür olarak secde etti ). Hadisin nassı: “فخَرِّ سَاجِدًا” ve dedi ki: “أسألُ اللهَ العافِيَة”. Şîn’de zikredilmiştir; **الطَّبَرانِيُّ** onu sahâbe içinde rivayet etti.

( Ve ) **زُنَيم** ( **والِدُ ذُؤَيْب الطَهَوِيّ**,

( Ve ) ayrıca ( **جَدُّ أَنَسِ بنِ أَبِي إِياس الشاَّعِرَيْن** )’dir; sonuncusu **ابن الزُّنَيْم** diye bilinir.

( **وَزَنَمَتا الأُذُن مُحَرَّكَتَين** : kulak memesini izleyen ve **الوَتَرَةَ**’ye karşılık gelen iki et parçasıdır ).

( Ve ) mecazdan: **الوَتَر**’i **الزَّنَمَتَيْن** arasına koymak; ikisi ( **من الفُوقِ : حَرْفَاه** ) ve onun üst tarafıdır. **الأساس**’ta: onun iki yarığı. ( Ve **نُونُه** sükûnlanır ). Birincisi daha fasîhtir.

( Ve ) denir ki: ( **هو العَبْدُ زَنْمه كَزلْمَةٍ في لُغاتِه ومَعانِيه** ) yani: boyu kölenin boyu gibidir. **اللِّحياني** dedi ki: yani: gerçekten.

( **والزّنَمَة مُحَرَّكَة** : bir ottur ). **أبو حَنِيفَة** dedi ki: bazı râviler onu zikretmiştir; onlardan onun için bir sıfat ezberlemiyorum. Başkası dedi ki: o, düzlüklere ait bir bitkidir; kulak **زَنَمة**’si şeklinde biter; yaprağı vardır; bitkilerin en kötülerindendir.

( Ve ) **الزَّنَمَةُ**: ( devenin kulağından kesilip asılı bırakılan bir şeydir ); bunu ( **يُفْعَل** ) ancak ( **بِكرامِها** ) yani develer için yaparlar; bunu **الجوهَرِيُّ** söyledi.

**الأَحْمَرُ** dedi ki:
“من السِّمات
في قطع الجلد الرَّعْلَة ، وهو أن
يُشَقَّ من الأُذُن شيء ، ثم يُتْرك
مُعلَّقًا ، ومنها الزَّنَمَة ، وهو أن تَبِين
تِلْك القِطْعَةُ من الأُذُن . والمُفضاةُ
مِثلُها”.
**الجوهري** dedi ki: ( **بَعِير زَنِم** ) yani: **كَكَتِف** ( ve **أَزْنَم** ve **مُزَنَّم كَمُعَظَّم** ); aynı şekilde **مُزَلَّم**; ( ve **ناقة زَنِمَة وَزَنْماءُ ومُزَنّمَةٌ** ).

( **والزّنَم** ) harekeli: ( **الزَّلم الَّذي** ) ( **خَلْف الظِّلْفِ** ) olan şeyde bir lugattır.

( Ve ) mecazdan: ( **الزِّنِيم** ) **كَأَمِير** vezninde: ( kendilerinden olmayan bir kavme sonradan katılmış kimse )dir; **الفَرَّاءُ**, Allah Teâlâ’nın şu sözünü bununla tefsir etti: ! 2 \< عتل بعد ذلك زنيم > 2 ! Başkası ekledi: ona ihtiyaç duyulmaz; sanki o, onların içinde bir **زَنَمة** gibidir. Ondan, **حَسَّان** رضي الله تعالى عنه’nun sözü:
% ( وأنت زَنِيمٌ نِيطَ في آلِ هاشِم %
كما نِيط خَلْف الرَّاكِب القَدَحُ الفَرْدُ ) %

( Ve ) hadiste: **الزَّنِيمُ**: ( nesepte **الدَّعِيُّ** )dir. **المُبرِّد**’in **الكامل**’inde: **أبو عُبَيْد** [ve başkası] rivayet etti ki, **نافع** İbn Abbas’a Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında sordu: ! 2 \< عتل بعد ذلك زنيم > 2 ! Dedi ki: o, yapıştırılmış **الدَّعِيّ**’dir. **حسّان بنِ ثابِت**’in sözünü işitmedin mi:
% ( زَنِيمٌ تَدَاعاه الرِّجال زِيادةً %
كما زِيدَ في عَرْضِ الأدِيمِ الأكارُع ) %

Ve **عليّ** ve **فاطمة** رضي الله تعالى عنهما hadîsinde:
**بِنْتُ نَبِيٍّ لَيْسَ بالزَنِيم**
( **كالمُزَنَّم كمُعَظَّم فِيهِما** ); bununla şu söz tefsir edildi:
ولكنّ قَوِمي يَقْتَنُون المُزَنَّما
yani: onu köleleştirirler. **الأزهرِيّ** bunu inkâr etti ve dedi ki: **المُزنَّم** ancak develerden: kendisine, kereminin alâmeti olarak **زَنمة** yapılmış olan kerîmdir. **الدَّعِيّ** ise **زَنِيم**’dir.

( Ve ) mecazdan: **الزَّنِيم**: ( alçaklığıyla yahut şerriyle bilinen **اللَّئِيم** )dir; koyunun **زَنَمتِها** ile bilinmesi gibi. Âyet de bununla tefsir edildi; çünkü kulağı kesmek bir dağlamadır.

( Ve ) **المُزَنّم** ( **كَمُعَظَّم** : develerin küçükleri )dir; denir ki: onlar **المُزنَّم**’i edinirler. **الزمخشريُّ** dedi ki: çünkü **التزنيم** küçüklüktedir; **الأزهريّ** bunu inkâr etti. ( Ve ) denir ki: **المُزَنَّم** bir ( **فَحْل** ) adıdır; ondan **زُهَيْر**’in sözü:
% ( فأَصْبَح يَجْرِي فيهم من تِلادِكُم %
مَغانِمَ شَتَّى من إفالٍ مُزَنَّمِ ) %

( Ve **أَزْنَمُ** : **بَنِي يَرْبُوعٍ**’dan bir batındır ), bunu **الجوهَرِيّ** söyledi. **يَرْبُوع**; **تَمِيم**’den **يَرْبُوع** ibn **مَالِك** ibn **حَنْظَلَة** ibn **مالِك** ibn **زَيْد مَناة**’dır. **العوَّامُ بنُ شَوْذَب الشَّيبانِيّ** dedi ki:
% ( فلو أنَّها عُصفْورَةٌ لحَسِبْتُها %
مُسَوَّمةً تدعو عُبَيْدًا وأَزْنَمَا ) %

**ابنُ الأَعرابيّ** dedi ki: **بنو أَزْنَم** ibn **عُبَيْد** ibn **ثَعْلَبة** ibn **يَرْبُوع**. Dedim ki: onun soyundan **سَلِيطُ بنُ سَعْد** ibn **مَعْدَان** ibn **عُمَيْرة** ibn **طَارِق** ibn **حُصَيْبَة** ibn **أَزْنَم** vardır.

( Ve ) **أَزَنَمُ** ( **بنُ جُشَم** ) ibn **الحارث** ibn **كَعْب** ibn **سَعْد** ibn **زَيْد مَناة** ibn **تَمِيم**: ( **تَمِيم**’den bir batnın babası )dır; onlardan **زُهْرة بن جُؤبة** ibn **عبد الله** ibn **قَتادَة** ibn **مَرْثَد** ibn **مُعاوِية** ibn **قَطَن** ibn **مالِك** ibn **أَزْنَم**; **القادسِيَّة**’ye şahit oldu ve **الجَالِينُوس**’u öldürdü.

( Ve ) **أَزْنَم**: ( **ع** ) **عَقَبة أيلَة** ile **المَدِينة** arasındadır; şimdi **الأَزْلَم** diye bilinen yerdir; Mısır hacılarının menzillerinden biridir. Kadı **شَمْسُ الدين محمدُ بنُ محمدِ بنِ ظَهِير الدين الطرابلسيّ** bunu menâsikinde böyle ضبط etti; **ياقوت** onu **النّون**’u damme ile ضبط etti ve **كُثّيِّر بنِ عَبدِ الرَّحْمن**’den şu beyti okudu:
% ( تأملتُ من آياتِها بعدَ أهْلَها %
بأَطراف أعظام فأذنابِ أَزنُم ) %

| % ( مَحانِيَ آناءٍ كأن رُؤُوسَها % | رُؤُوسُ الجَوابِي بعد حَوْلٍ مُجرَّمِ ) % | | Ve **الرَّاء** ile de rivayet olunur; ona işaret daha önce geçmişti. | | ( Ve ) **الزُّنام** ( **كَغُرابٍ** : felâket ) . | | ( Ve ) **زُنَام** : ( **زَمَّار حَاذِق كانَ** | **للرَّشِيد** ) Hârûn el-‘Abbâsî’ye ait (yani onun yanında bulunan) mahir bir zurnacı. Ve **طِرازِ المجالس**’te: **المُعْتَصِم** zamanında **النَّاي**’ı ihdas eden odur; bu yüzden “**نايٌ زُنَامِيٌّ**” denir; avam ise ona “زلامِيّ” adını verir. | Ve eş-Şerîşî, on ikinci makamenin şerhinde dedi ki: Mağrib’de bizim avamımızın “الزّلامِيّ” diye çağırdığı odur; onu, **نُون**’unu **لام**’a çevirerek tashîf ettiler; hâlbuki o ancak **زُنَامِيّ**’dir. Ve inşad etti: | % ( إِنّ في ناي زُنامٍ شُغُلا % | يَشْغَل العَاقِل عن نَايِ زُنام ) % | | Ve es-Se‘âlibî’nin **المُضافِ والمَنْسُوب**’unda: **عُودُ بَنان** ve **نايُ زُنام**: el-Mütevekkil’in mutriblerinin iki önderi; ikisinin her biri kendi tabakasında eşsiz bir akrandır; vurma ve üfleme üzere bir araya geldiklerinde incelikçe güzel yaparlar ve hayran bırakırlar. El-Buhturî dedi ki: | % ( هل العَيْشُ إِلا ماءُ كَرْم مُصفَّقٍ % | يُرَقْرِقُه في الكاس ماءُ غَمام ) % | % ( وعُود بَنانٍ حِينَ ساعد شّدْوَه % | على نَغَم الأَلْحان نايُ زُنامِ ) % | | Ve el-Mutarrizî’nin **المقَامات** şerhinde: onun, Reşîd’in hizmetkârları cümlesinden olduğu; bir gün ona, av yerine çıkmak istediğinde: “Benimle çıkışa hazırlan” dediği; o da: “Neyle hazırlanayım? rüzgâr ağzımda, **النَّاي** kolumun içinde” dediği (nakledilir). Şeyhimiz dedi ki: Bu, musannifin sözüne uygundur; ondan önceki ise, Zünâm’ın efendisi hakkında bir tür muhalefet içerir; Allah daha iyi bilir. | | Ben dedim ki: Bilakis o, Şerîşî ve başkasının siyakı işaret ettiği üzere, Reşîd’e de, **المُعْتَصِم**’e de ve oğlu **الوَاثِق**’e de hizmet etmiştir. |

| | ( Ve ) denir ki: ( **زَنَّموا لي هذا الخَصْم** ) **تَزْنِيمًا** ( yani: onu benimle çekişsin diye gönderdiler ) . | | ( Ve ) mecazdan: ( **أَزنَم الشَّجَر** ) : ( **صارت له زَنَمَةٌ** ) olduğunda; koyunun **زَنَمة**’si gibi. | | ( Ve **الأَزْنُم الجَذَعُ** ) : belâların kendisine asılı olduğu zaman; ve denildi ki: o, şiddetli acı ( **كالأَزْلَم** ) **الجَذَع**’dır; onda olan, **ز ل م**’de daha önce geçti. . | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **التَّزنِيمُ** : develerin alâmetlerinden bir alâmet; **التَّنْبيت** ve **التَّمْتِين** gibi bir isim. | | Ve **الضائنة الزَّنِمة** yani: **ذات الزَّنَمَة**; o, kerîmedir; çünkü koyunun **زَنَمة**’si yoktur; bu ancak keçide olur. Ve **مَعِز زَنِيمٌ** **كَأمير**: onun iki **زَنَمة**’si vardır. El-Mu‘allâ b. Hammâl el-‘Abdî dedi ki: | % ( وجاءتْ خُلعةٌ دُهْس صَفَايا % | يَصُوعُ عنوقها أَحْوى زَنِيمُ ) % | | Ve **بَعِيرٌ أزنَم**’ın cem‘i, **النّون**’un zammıyla **أَزنُم** üzerine gelir; ve azlıkta **وَزَنَمات** (diye de gelir); bunu Yâkût nakletti. Ve **تَيْس مُزنَّم**: onun iki **زَنمَة**’si vardır. Damra b. Damra en-Nehşelî, **الأسودَ بنَ المُنذِر بنِ ماء السَّماء**’ı hicvederek dedi ki: | % ( تَركْتَ بَنِي ماءِ السَّماء وفِعْلَهُم % | وأَشْبَهتَ تَيْسًا بالحِجازِ مُزَنَّما ) % | | Ve **الزَّنَمَةُ** harekeli olarak: boğazda sarkan et parçası; bunu el-Leys söyledi; ayrıca: alâmet. | | Ve **الزَّنِيم**: **العَيْهَرة**’nin çocuğu; İbnü’l-A‘râbî’den. Ayrıca: vekil. | | Ve **الزُّنْمة** zamm ile: yaprağı olmayan bir ağaç; sanki koyunun **زَنمة**’si gibidir. | | Ve **بنو زُنَيْم** **كَزُبَيْر**: Benî Yerbû‘ içinde bir kol. | | Ve **الأزنَمِيَّةُ**: Benî **أَزْنَم**’a nisbet edilen develer; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti: | % ( يَتْبَعْن قَيْنَي أَزَنْميٍّ شَرْجَبِ % | لا ضَرَع السِّنِّ ولم يُثَلَّبِ ) % | | [ ] Ve üzerine istidrâk olunanlardandır: |

|

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَزْنِيمٌ
2 تَزْنِيمٌ ذ [inf. n. of زنّم] The cutting a small portion of the ear of a camel or other animal, and leaving it hanging thereto. (KL. [See زَنَمَةٌ.]) ― -b2- [And hence,] The act of marking with a sign or token. (KL. [See also the same word as a subst. properly so termed, expl. below.]) ― -b3- And The conjoining any one with a people, or party, to which he does not belong. (KL.) ― -b4- زَنَّمُوا اـِلَىَّ هٰذَا الخَصْمُ, (inf. n. تَزْنِيمٌ, TA,) They sent to me this adversary in order that he might contend in an altercation, dispute, or litigate, with me. (K.)

ازنم الشَّجَرُ
4 ازنم الشَّجَرُ ذ (tropical:) The tress had a ↓ زَنَمَة (K, TA) [i. e. an excrescence] resembling the زَنَمَة of the شَاة [app. here meaning sheep as well as goat; though sheep are said in the S, and in one place in the TA, to have no زَنَمَة]. (TA.)

زَنَمٌ
زَنَمٌ ذ The [projecting] thing that is behind the cloven hoof; also called زَلَمٌ; (S, K;) of which it is a dial. var. (S.)

زَنِمٌ
زَنِمٌ ذ A camel having a ↓ زَنَمَة, i. e. a thing [or portion] of the ear cut (S, K) and left hanging down [therefrom], (S,) which is done to camels of generous race (S, K) only; (S;) as also ↓ أَزْنَمُ and ↓ مُزَنَّمٌ: fem. زَنِمَةٌ and ↓ زَنْمَآءُ and ↓ مُزَنَّمَةٌ: (S, K:) pl. of pauc. أَزْنُمُ and زَنِمَاتٌ. (Yلkoot, TA.) [See also أَزْلَمُ.] ― -b2- ضَائِنَةٌ زَنِمَةٌ (assumed tropical:) A ewe that is held in high estimation; [not signifying having a زَنَمَة, as meaning “ having a kind of wattle; ”] for [it is asserted that] the sheep has no زَنَمَة; that pertaining only to the goat. (S. [But see زَنَمَةٌ.])

هُوَ العَبْدُ زَنْمَةً
هُوَ العَبْدُ زَنْمَةً ذ and ↓ زُنْمَةً and ↓ زَنَمَةً and ↓ زُنَمَةً (S, K) i. q. زَلْمَةً &c., (K,) He is one whose proportion, or conformation, is that of the slave: or, as Ks says, (or Lh, TA,) the meaning is, truly. (S.) [See also زَلْمَة.] ― -b2- زَنْمَتَا الفُوقِ: see زَنَمَةٌ.

زُنْمَة
زُنْمَة ذ : see what next precedes. -A2- زُنْمَةٌ also signifies A certain tree, having no leaves, as though it were the زَنَمَة of the شَاة [app. here meaning sheep as well as goat: see زَنَمَةٌ]. (TA.)

زَنَمَةٌ
زَنَمَةٌ ذ of the ear of a camel: see زَنِمٌ: but accord. to El-Ahmar, it is a mark made by cutting off a portion of the ear. (TA.) ― -b2- [Of the ear of a man, it is app. The antitragus and also a small prominence of the antihelix immediately above the antitragus: for it is said that] زَنَمَتَا الأُذُنِ signifies two small things (هَنَتَانِ) next to the شَحُمَة [or lobule], opposite to the وَتَرَة [an evident mistranscription for وَتِدَة i. e. tragus]. (K. [So in all the copies that I have seen.]) ― -b3- Also [A kind of wattle, i. e.] a thing, (Msb,) or piece of flesh, (TA,) hanging from the حَلْق [here meaning throat, externally], (Msb, TA,) beneath each ear, (S and A and K in art. رعث,] of the شَاة [i. e., app., sheep as well as goat; though it is said in the S that “ the sheep has no زَنَمَة; that pertaining only to the goat; ” app. because it is uncommon in sheep]. (TA.) [See also زَلَمَةٌ; and see رَعِثَتْ and رَعْثَةٌ and رَعْثَآءُ.] ― -b4- To this is likened the زَنَمَة of a tree: see 4. (TA.) ― -b5- And [as the زَنَمَة of the ear of a camel, or of a goat or sheep, serves to distinguish it,] it signifies also (assumed tropical:) A mark, sign, or token. (TA.) ― -b6- زَنَمَتَا الفُوقِ (tropical:) The two edges [or cusps] of the notch of an arrow, (Msb, K, TA,) between which is put the bow-string; (Msb, TA;) as also الفوق ↓ زَنْمَتَا; (K;) but the former is the more chaste: (TA:) also called شَرْخَا الفُوقِ. (S in art. شرخ, and A and TA.) ― -b7- See also أُذُنَا القَلْبِ, voce أُذُنٌ. ― -b8- الزَّنَمَةُ also signifies (assumed tropical:) A certain herb, or leguminous plant, (K, TA,) of which AHn had heard mention made, but remembered not any description: it is said to grow in plain, or soft, tracts, and in the form of the زَنَمَة of the ear; to have leaves; and to be one of the worst of plants. (TA.) ― -b9- See also زَنْمَة.

زُنَمَة
زُنَمَة ذ : see زَنْمَة.

زُنَامٌ
زُنَامٌ ذ A calamity, misfortune, or evil accident. (K.) -A2- See also زُنَامِىٌّ.

زَنِيمٌ
زَنِيمٌ ذ , applied to a goat, [and app. to a sheep also,] Having [two wattles, such as are termed] زَنَمَتَانِ [of which see the sing., زَنَمَةٌ]; as also ↓ مُزَنَّمٌ. (TA.) ― -b2- Also, and ↓ مُزَنَّمٌ, (tropical:) One adopted among a people to whom he does not belong, (Fr in explanation of the former word as used in the Kur lxviii. 13, and S and K,) to which some add, (TA,) not being needed; as though he were a زَنَمَة among them: (S, TA:) and i. q. دَعِىٌّ [as meaning likewise one who is adopted among a people or by a person (though understood in some other sense by F)]; (Mbr, Mgh, Msb, TA;) conjoined [with them or him]: thus the former was expl. by I 'Ab as used in the Kur ubi suprà: (Mbr, TA:) but Az says that the latter word has only the meaning assigned to it above, voce زَنِمٌ as an epithet applied to a camel. (TA.) And the former word, (tropical:) Base, ignoble, or mean; known by his baseness, ignobleness, or meanness, (S, K, TA,) or his evil character, (K, TA,) like as the شَاة [i. e. sheep or goat] is known by its زَنَمَة: (S, TA: [in the latter of which is added, “ because the cutting of the ear is a mark: ” but by its زنمة is here meant “ its wattle; ” for the cutting of the ear of the camel is a mark of generous race:]) thus expl. by 'Ikrimeh as used in the Kur ubi suprà. (S.) And (assumed tropical:) The son of an adulteress or a fornicatress. (TA.) ― -b3- Also A commissioned agent, a factor, or a deputy. (TA.) ― -b4- الأَبَدُّ الزَّنِيمُ The lion. (M and K in art. بد, q. v.)

نَاىٌ زُنَامِىٌّ
نَاىٌ زُنَامِىٌّ ذ A ناى [or flute], so called because invented by ↓ زُنَام, a skilful زَمَّار [or player upon the musical reed] in the service of Er-Rasheed and El-Moatasim and El-Wلthik: vulgarly called زُلَامِىّ; said by Esh-Shereeshee to be thus miscalled by the common people of the West. (TA.)

أَزْنَمُ
أَزْنَمُ ذ , and its fem. (زَنْمَآءُ): see زَنِمٌ. ― -b2- الأَزْنَمُ الجَذَعُ i. q. الأَزْلَمُ الجَذَعُ [q. v.]; (K, TA;) meaning (tropical:) Time, or fortune, to which trials are appendant: or, as some say, hard, or rigorous, in its course. (TA.) -A2- See also what next follows.

أَزْنَمِىٌّ
أَزْنَمِىٌّ ذ A camel of those called الأَزْنَمِيَّةُ; thus called in relation to [a sub-tribe (بَطْن) of بَنُو يَرْبُوعٍ or of تَمِيم named] ↓ بَنُو أَزْنَمَ. (IAar, TA.)

تَزْنِيمٌ
تَزْنِيمٌ ذ inf. n. of 2 [q. v.]. (TA.) ― -b2- And also a subst. like تَنْبِيتٌ and تَمْتِينٌ, signifying A certain mark of camels. (TA.)

مُزَنَّمٌ
مُزَنَّمٌ ذ , and its fem. (with ة): see زَنِمٌ. ― -b2- See also زَنِيمٌ, in two places. ― -b3- Also Small in body; like مُزَلَّمٌ. (IAar, TA in art. زلم.) ― -b4- Also The young ones of camels. (S, K.) ― -b5- And A certain stallion [-camel]; (S, K;) accord. to some, who read thus, in a verse of Zuheyr,
مَغَانِمُ شَتَّى مِنْ اـِفَالِ مُزَنَّمِ
[Sundry spoils consisting of the young camels the offspring of Muzennem]: (S:) thus A'Obeyd read, instead of اـِفَالٍ مُزَنَّمِ, in which the latter word is used for مُزَنَّمَةٍ, [by poetic license,] because اـِفَالٌ is of a measure common to masc. and fem. words. (EM p. 120.)

##### Türkçe

**تَزْنِيمٌ**
2 **تَزْنِيمٌ** ذ [**زنّم**’in mastar adı] Devenin yahut başka bir hayvanın kulağının küçük bir kısmını kesmek ve onu oraya asılı bırakmak. (KL. [**زَنَمَةٌ**’ye bak.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] bir işaret yahut alâmet ile damgalama fiili. (KL. [Aşağıda açıklanan, aslında bu adla adlandırılan isim olarak aynı kelimeye de bak.]) ― -b3- Ve bir kimseyi, kendisine mensup olmadığı bir kavme yahut fırkaya katmak. (KL.) ― -b4- **زَنَّمُوا اـِلَىَّ هٰذَا الخَصْمُ**, (mastar adı **تَزْنِيمٌ**, TA,) Bana bu hasmı, benimle bir ağız kavgasında çekişsin, tartışsın yahut davalaşsın diye gönderdiler. (K.)

**ازنم الشَّجَرُ**
4 **ازنم الشَّجَرُ** ذ (mecaz:) Ağaçta ↓ **زَنَمَة** (K, TA) [yani bir çıkıntı] **شَاة**’nin **زَنَمَة**’sine benzeyen [burada görünüşe göre koyun kadar keçi de kastedilir; gerçi S’de ve TA’da bir yerde koyunun **زَنَمَة**’si olmadığı söylenir]. (TA.)

**زَنَمٌ**
**زَنَمٌ** ذ Çatallı tırnağın arkasında bulunan [dışa çıkık] şey; ona **زَلَمٌ** da denir; (S, K;) ve bu, onun bir lehçe varyantıdır. (S.)

**زَنِمٌ**
**زَنِمٌ** ذ ↓ **زَنَمَة**’si olan deve; yani kulağın kesilmiş (S, K) ve [oradan] aşağı sarkıtılmış (S,) bir şey [yahut parça]; bu, yalnızca soylu ırktan develere yapılır (S, K); (S;) bunun gibi ↓ **أَزْنَمُ** ve ↓ **مُزَنَّمٌ**: dişili **زَنِمَةٌ** ve ↓ **زَنْمَآءُ** ve ↓ **مُزَنَّمَةٌ**: (S, K:) azlık çoğulu **أَزْنُمُ** ve **زَنِمَاتٌ**. (Yâkût, TA.) [**أَزْلَمُ**’a da bak.] ― -b2- **ضَائِنَةٌ زَنِمَةٌ** (mecaz olduğu varsayılan:) Kıymetli tutulan bir koyun; [**زَنَمَة**’si var, yani “bir tür gerdan sarkıntısı var” anlamında değildir;] çünkü [iddia edildiğine göre] koyunun **زَنَمَة**’si yoktur; o yalnız keçiye mahsustur. (S. [Fakat **زَنَمَةٌ**’ye bak.])

**هُوَ العَبْدُ زَنْمَةً**
**هُوَ العَبْدُ زَنْمَةً** ذ ve ↓ **زُنْمَةً** ve ↓ **زَنَمَةً** ve ↓ **زُنَمَةً** (S, K) **زَلْمَةً** vb. ile aynı anlamdadır, (K,) O, ölçüsü yahut yaratılış yapısı köleninki olan kimsedir: yahut Ks’nin dediği gibi, (veya Lh, TA,) anlam “gerçekten”dir. (S.) [**زَلْمَة**’ye de bak.] ― -b2- **زَنْمَتَا الفُوقِ**: **زَنَمَةٌ**’ye bak.

**زُنْمَة**
**زُنْمَة** ذ : bir öncekinin ne olduğuna bak. -A2- **زُنْمَةٌ** ayrıca, yapraksız bir ağaç demektir; sanki o, **شَاة**’nin **زَنَمَة**’si gibidir [burada görünüşe göre koyun kadar keçi de kastedilir: **زَنَمَةٌ**’ye bak]. (TA.)

**زَنَمَةٌ**
**زَنَمَةٌ** ذ devenin kulağından: **زَنِمٌ**’e bak: fakat El-Ahmar’a göre, kulağın bir kısmını kesmekle yapılan bir nişandır. (TA.) ― -b2- [İnsanın kulağından, görünüşe göre antitragus ve ayrıca antitragusun hemen üstündeki antihelix’in küçük bir çıkıntısıdır: çünkü] **زَنَمَتَا الأُذُنِ**, **شَحُمَة**’nin [yahut kulak memesinin] yanında, **وَتَرَة**’nin karşısında bulunan iki küçük şey (هَنَتَانِ) demektir [açık bir yanlış yazım olarak **وَتِدَة** yani tragus yerine]. (K. [Gördüğüm bütün nüshalarda böyle.]) ― -b3- Ayrıca [bir tür gerdan sarkıntısı, yani] bir şey, (Msb,) yahut et parçası, (TA,) **حَلْق**’tan [burada dıştan boğaz anlamında], (Msb, TA,) her kulağın altında, (S ve A ve K, رعث maddesinde,) **شَاة**’den [yani görünüşe göre koyundan da keçiden de; gerçi S’de “koyunun **زَنَمَة**’si yoktur; o yalnız keçiye mahsustur” denir; görünüşe göre koyunda nadir olduğu için]. (TA.) [**زَلَمَةٌ**’ye de bak; ve **رَعِثَتْ** ve **رَعْثَةٌ** ve **رَعْثَآءُ**’a bak.] ― -b4- Buna, ağacın **زَنَمَة**’si benzetilir: 4’e bak. (TA.) ― -b5- Ve [devenin kulağının, yahut keçi ya da koyunun **زَنَمَة**’si onu ayırt etmeye yaradığı gibi,] ayrıca (mecaz olduğu varsayılan:) bir nişan, işaret yahut alâmet demektir. (TA.) ― -b6- **زَنَمَتَا الفُوقِ** (mecaz:) okun gezininin iki kenarı [yahut iki ucu], (Msb, K, TA,) aralarına yay kirişi konulan; (Msb, TA;) bunun gibi **الفوق** ↓ **زَنْمَتَا**; (K;) fakat birincisi daha fasih olandır: (TA:) **شَرْخَا الفُوقِ** da denir. (S, شرخ maddesinde, ve A ve TA.) ― -b7- **أُذُنَا القَلْبِ**’e de bak, **أُذُنٌ** maddesinde. ― -b8- **الزَّنَمَةُ** ayrıca (mecaz olduğu varsayılan:) belirli bir ot yahut baklagil türü bir bitki demektir; (K, TA;) AHn onun adının anıldığını işitmişti fakat hiçbir vasfını hatırlamıyordu: düz yahut yumuşak arazide bittiği, kulağın **زَنَمَة**’si biçiminde olduğu, yaprakları bulunduğu ve bitkilerin en kötülerinden olduğu söylenir. (TA.) ― -b9- **زَنْمَة**’ye de bak.

**زُنَمَة**
**زُنَمَة** ذ : **زَنْمَة**’ye bak.

**زُنَامٌ**
**زُنَامٌ** ذ Bir musibet, felâket yahut kötü bir kaza. (K.) -A2- **زُنَامِىٌّ**’ye de bak.

**زَنِيمٌ**
**زَنِيمٌ** ذ, keçe için kullanılır, [ve görünüşe göre koyun için de,] [**زَنَمَتَانِ** denilen türden] iki **زَنَمَة**’si olan; [tekiline, **زَنَمَةٌ**’ye bak]; bunun gibi ↓ **مُزَنَّمٌ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca, ve ↓ **مُزَنَّمٌ**, (mecaz:) kendisine mensup olmadığı bir kavim arasında evlat edinilmiş kimse; (Fr, Kur’ân lxviii. 13’te geçen önceki kelimenin açıklamasında, ve S ve K,) buna bazıları (TA) “ihtiyaç duyulmaksızın” kaydını ekler; sanki o, onların arasında bir **زَنَمَة** gibidir: (S, TA:) ve **دَعِىٌّ** ile aynı anlamdadır [yani yine bir kavim arasında yahut bir kişi tarafından evlat edinilmiş kimse anlamında (gerçi F tarafından başka bir manada anlaşılır)]; (Mbr, Mgh, Msb, TA;) [onlara yahut ona] katılmış: böylece önceki kelime, Kur’ân’da yukarıda anılan yerde kullanıldığı üzere, İ ‘Ab tarafından açıklanmıştır: (Mbr, TA:) fakat Az der ki, sonraki kelimenin yalnızca yukarıda, **زَنِمٌ** maddesinde deveye sıfat olarak verilen anlamı vardır. (TA.) Ve önceki kelime, (mecaz:) alçak, soysuz yahut bayağı; alçaklığı, soysuzluğu yahut bayağılığı ile (S, K, TA) yahut kötü huyu ile (K, TA) bilinen; tıpkı **شَاة**’nin [yani koyun yahut keçinin] **زَنَمَة**’si ile bilinmesi gibi: (S, TA: [ikincisinde “çünkü kulağın kesilmesi bir nişandır” ilavesi vardır; fakat burada **زنمة** ile kastedilen “onun gerdan sarkıntısı”dır; zira devenin kulağının kesilmesi soylu ırkın nişanıdır:]) böylece ‘Ikrimeh tarafından, Kur’ân’da yukarıda anılan yerde kullanıldığı üzere, açıklanmıştır. (S.) Ve (mecaz olduğu varsayılan:) bir zinakârın yahut fahişenin oğlu. (TA.) ― -b3- Ayrıca görevlendirilmiş bir vekil, bir amil yahut bir naib. (TA.) ― -b4- **الأَبَدُّ الزَّنِيمُ** Aslan. (M ve K, بد maddesinde, ona bak.)

**نَاىٌ زُنَامِىٌّ**
**نَاىٌ زُنَامِىٌّ** ذ Bir **ناى** [yahut flüt]; ↓ **زُنَام** tarafından icat edildiği için böyle adlandırılmıştır; o, Er-Raşîd ve El-Mu‘tasım ve El-Wâthik hizmetinde mahir bir **زَمَّار** [yahut kamış çalgı çalan] idi: halk arasında **زُلَامِىّ** denir; Eş-Şerîşî’ye göre Batı’nın avamı tarafından böyle yanlış adlandırılır. (TA.)

**أَزْنَمُ**
**أَزْنَمُ** ذ, ve onun dişilisi (**زَنْمَآءُ**): **زَنِمٌ**’e bak. ― -b2- **الأَزْنَمُ الجَذَعُ** **الأَزْلَمُ الجَذَعُ** ile aynı anlamdadır [ona bak]; (K, TA;) anlamı (mecaz:) kendisine belâların ilişik olduğu zaman yahut talih: yahut bazılarına göre, seyrinde sert yahut çetin. (TA.) -A2- Bundan sonra gelen şeye de bak.

**أَزْنَمِىٌّ**
**أَزْنَمِىٌّ** ذ **الأَزْنَمِيَّةُ** denilen develerden bir deve; [بَنُو يَرْبُوعٍ yahut تَمِيم’den, adı] ↓ **بَنُو أَزْنَمَ** olan [bir alt-kabileye (بَطْن)] nispetle böyle adlandırılmıştır. (IAar, TA.)

**تَزْنِيمٌ**
**تَزْنِيمٌ** ذ 2’nin mastar adı [ona bak]. (TA.) ― -b2- Ve ayrıca **تَنْبِيتٌ** ve **تَمْتِينٌ** gibi bir isim olup, develerin belirli bir nişanını ifade eder. (TA.)

**مُزَنَّمٌ**
**مُزَنَّمٌ** ذ, ve onun dişilisi (ة ile): **زَنِمٌ**’e bak. ― -b2- İki yerde **زَنِيمٌ**’e de bak. ― -b3- Ayrıca bedence küçük; **مُزَلَّمٌ** gibi. (IAar, TA, زلم maddesinde.) ― -b4- Ayrıca develerin yavruları. (S, K.) ― -b5- Ve belirli bir aygır [-deve]; (S, K;) bazılarına göre, Züheyr’in bir beytinde böyle okuyanlara göre,
مَغَانِمُ شَتَّى مِنْ اـِفَالِ مُزَنَّمِ
[Çeşitli ganimetler, **مُزَنَّم**’in yavru develerinden olan yavru develerden]: (S:) böylece A‘Obeyd, **اـِفَالٍ مُزَنَّمِ** yerine okumuştur; burada son kelime, şiir zaruretiyle, **مُزَنَّمَةٍ** yerine kullanılmıştır; çünkü **اـِفَالٌ** erkek ve dişi kelimelerde ortak bir vezindendir. (EM s. 120.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَنَمَ
زَنَمَ زُنَاْم 24 ,
a.  Misfortune.

زَنِيْم
زَنِيْم 25 ,
a.  Intruder.

زَنَّمَ
N. P. زَنَّمَ II ,
a.  see 25 .

##### Türkçe

زَنَمَ
**زَنَمَ** **زُنَاْم** 24 ,
a.  Musibet.

زَنِيْم
**زَنِيْم** 25 ,
a.  Davetsiz giren.

زَنَّمَ
N. P. **زَنَّمَ** II ,
a.  bkz. 25 .

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زنم
زَنَمَ - يَزْنِمُ - زَنِيْم
زَنَمَ - يَزْنِمُ + كائن + في فعله وكلامه: يخنّ بصوته: يتكلم بخنة ونبرة خاصة لوجود زوائد لحمية في حلقه
زَنِيْم : على وزن " فـَعيـْل": اسم فاعل مبالغة من " زَنَمَ - يَزْنِمُ ": كثير الزنم تكلفاً: من يكثر من الخن بصوته تكلفاً: يقلد بذلك الذي له زوائد في حلقه فيكون لصوته خنة ونبرة خاصة، وهذا يعرف عند الحلافين النمامين الأشرار الذين يلوون أصواتهم ظانين أنهم بذلك يبدون صادقين وهم كاذبون
ملاحظة: لا يعقل أن يكون مراد الله هنا بالزنيم هو ابن الزنى، فابن الزنى الدعي ليس مجرماً وليس له ذنب، وإنما أبواه هما المذنبان
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " طريقة لحن الصوت وموسيقاه وإخراجه للتأثير به على المتلقي، وهي:
هَدهَدَ - يُهَدْهِدُ، ضَفْدَعَ - يُضَفْدِعُ، زَنَمَ - يَزْنِمُ، خَارَ - يَخُوْرُ، نَعَقَ - يَنْعِقُ، لَحَنَ - يَلْحَنُ
زنيم
 	﴿ولا تطع كل حلاف مهين(10)هماز مشاء بنميم(11)مناع للخير معتد أثيم(12) عتل بعد ذلك زنيم(13)أن كان ذا مال وبنين(14)إذا تتلى عليه آياتنا قال أساطير الأولين(15)﴾ القلم
جاء في التفسير: الزنيم " ولد الزنى الملحق بالقوم
مختار الصحاح
● [زنم] ز ن م: في الحديث ﴿الضائنة الزَّنِمَةُ﴾ أي الكريمة و الزَّنِيمُ المستلحق في قوم ليس منهم لا يُحتاج إليه فكأنه فيهم زَنَمةٌ وهي شيء يكون للمعز في أذنها كالقرط وهي أيضا شيء يقطع من أذن البعير ويترك معلقا وقوله تعالى ﴿عتل بعد ذلك زنيم﴾ قال عكرمة هو اللئيم الذي يعرف بلؤمه كما تعرف الشاة بزنمتها
معجم الفرائد القرآنية
ز ن م
"زَنِيمٍ" في قوله تعالى :" عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ " ( 13) القلم .
الزَّنيم: الدعيّ في القوم، أي: الملصق بهم وليس منهم .
الراغب
زنم
- الزنيم والمزنم: الزائد في القوم وليس منهم، تشبيها بالزنمتين من الشاة، وهما المتدليتان من أذنها، ومن الحلق، قال تعالى: }عتل بعد ذلك زنيم{ [القلم/13]، وهو العبد زلمة وزنمة، أي: المنتسب إلى قوم معلق بهم لا منهم، وقال الشاعر:
- 213 - فأنت زنيم نيط في آل هاشم *** كما نيط خلف الراكب القدح
الفرد (البيت لحسان بن ثابت يهجو أبا سفيان بن الحارث، وهو في ديوانه ص 213، والبصائر 3/138، واللسان: زنم)
ملخص اللسان
1.     زَنَمَتا الأُذن: هنتان تليان الشحمة، وتقابلان الوَتَرَةَ
2.     والمُزَنَّمُ والمُزَلَّمُ: الذي تقطع أُذنه ويترك له زَنَمَةٌ. ويقال:  المُزَلَّم والمُزَنَّمُ الكريم. :الرَّعْلة، وهو أَن يُشَقَّ من الأُذن شيء ثم يترك معلَّقاً،
3.     والزَّنِيمُ: الذي له زَنَمَتان في حلقه،
4.     وقيل: المُزَنَّمُ صغار الإِبل
5. والزَّنَمَةُ أَيضاً: اللحمة المُتَدَلِّيَةُ في الحلق تسمى ملاده
6.     وأَصل الزَّنَمَةِ العلامة.
7.     والزَّنِيمُ: الدَّعِيُّ. والمُزَنَّمُ: الدَّعيُّ؛
8.     الزَّنِيمُ الدَّعِيُّ المُلْصَقُ بالقوم وليس منهم،والزَّنِيمُ والمُزَنَّمُ: المُسْتَلْحَقُ في قوم ليس منهم لا يحتاج إِليه فكأَنه فيهم زَنَمَةٌ؛
9. وقيل: الزَّنِيمُ الذي يُعْرَفُ بالشر واللُّؤْم
لسان العرب
● - زنم: زَنَمَتا الأُذن: هنتان تليان الشحمة، وتقابلان الوَتَرَةَ.      وزَنَمَتا القُوقِ وزُنْمتاه      (* قوله «وزنمتا الفوق وزنمتاه» كذا هو مضبوط في      الأصل بضم الزاي وسكون النون في الثاني، ومقتضى القاموس فتح الزاي).      والأَول أَفصح: أَعلاه وحرفاه. الزَّنَمَتان: زَنَمَتا الفُوق، وهما شَرَجا      الفُوق، وهما ما أَشرف من حرفيه.      والمُزَنَّمُ والمُزَلَّمُ: الذي تقطع أُذنه ويترك له زَنَمَةٌ. ويقال:      المُزَلَّم والمُزَنَّمُ الكريم. والمُزَنَّمُ من الإِبل: المقطوع طرف      الأُذن؛ قال أَبو عبيد: وإِنما يفعل ذلك بالكرام منها؛ والتَّزْنيمُ: اسم      تلك السِّمَةِ اسم كالتَّنْبيت. الأَحمر: من السِّمات في قطع الجلد      الرَّعْلة، وهو أَن يُشَقَّ من الأُذن شيء ثم يترك معلَّقاً، ومنها الزَّنَمةُ،      وهو أَن تَبِين تلك القطعة من الأُذن، والمُفْضاة مثلها. الجوهري:      الزَّنَمَةُ شيء يقطع من أُذن البعير فيترك معلقاً، وإِنما يفعل ذلك بالكِرام      من الإِبل. يقال: بعير زَنِمٌ وأَزْنَمُ ومُزَنَّم وناقة زَنِمَةٌ      وزَنْماء ومُزَنَّمَةٌ. والزَّنَمُ: لغة في الزَّلَمِ الذي يكون خلف الظِّلْفِ،      وفي حديث لقمان: الضائنة الزَّنِمَةُ أَي ذات الزَّنَمَةِ، وهي الكريمة،      لأَن الضأْن لا زَنَمَةَ لها وإِنما يكون ذلك في المعز؛ قال المُعَلَّى      بن حَمّال العبدي:      وجاءت خُلْعَةٌ دُهْس صَفايا،      يَصُوعُ عُنُوقَها أَحْوى زَنِيمُ      يُفَرِّقُ بينها صَدْعٌ رَباع،      له ظَأْبٌ كما صَخِبَ الغَريمُ      والخَلْعَةُ: خيار المال. والزَّنِيمُ: الذي له زَنَمَتان في حلقه،      وقيل: المُزَنَّمُ صغار الإِبل، ويقال: المُزَنَّمُ اسم فحل؛ وقول زهير:      فأَصْبَحَ يَجرِي فيهمُ، من تِلادِكُمْ،      مَغانم شَتَّى من إِفالٍ مُزَنَّمِ      قال ابن سيده: هو من باب السِّمام المُزْعِف والحِجال المُسَجَّف لأَن      معنى الجماعة والجمع سواء، فحمل الصفة على الجمع، ورواه أَبو عبيدة: من      إِفال المُزَنَّمِ، نسبه إِليه كأَنه من إِضافة الشيء إِلى نفسه.      وقوله تعالى: عُتُلٍّ بعد ذلك زَنِيمٍ؛ قيل: موسوم بالشر لأَن قطع      الأُذن وَسْمٌ.      وزَنَمَتا الشاة وزُنْمتها      (* قوله «وزنمتها» كذا هو مضبوط في الأصل بضم      فسكون): هنة معلقة في حَلْقها تحت لِحْيتها، وخص بعضهم به العنز، والنعت      أَزْنَمُ، والأُنْثى زَلْماء وزَنْماءُ؛ قال ضَمْرَةُ بن ضَمْرَةَ      النَّهْشَليّ يهجو الأَسود بن مُنْذر بن ماء السماء أَخا النُّعْمان بن      المُنْذِرِ:      تَرَكْتَ بني ماء السماءِ وفِعْلَهُمْ،      وأَشْبَهْتَ تَيْساً بالحِجازِ مُزَنَّما      ولَنْ أَذْكُرَ النُّعْمانَ إِلاَّ بصالحٍ،      فإِنَّ له عِنْدي يُدِيّاً وأَنْعُما      قال: ومن كلام بعض فِتْيانِ العرب يَنْشُدُ عَنْزاً في الحَرَمِ: كأَنَّ      زَنَمَتَيْها تَتْوا قُلَيْسِيَّة. الليث: وزَنَمتا العنز من الأُذن.      والزَّنَمَةُ أَيضاً: اللحمة المُتَدَلِّيَةُ في الحلق تسمى ملاده      (* قوله      «تسمى ملاده» كذا هو في الأصل).      والزَّنِيمُ: ولد العَيْهَرَةِ. والزَّنِيمُ أَيضاً: الوكيل.      والزُّنْمةُ: شجرة لا وَرَقَ لها كأَنها زُنْمةُ الشاة. والزَّنَمةُ: نَبْتَة      سُهَيلية تنبت على شكل زَنَمَةِ الأُذن، لها ورق وهي من شر النبات؛ وقال أَبو      حنيفة: الزَّنَمَةُ بَقْلة قد ذكرها جماعة من الرواة، قال: ولا أَحفظ لها      عنهم صفة.      والأَزْنَمُ الجَذَعُ: الدهر المعلَّق به البلايا، وقيل: لأَن البلايا      مَنُوطةٌ به متعلقة تابعة له، وقيل: هو الشديد المرّ، وقد تقدم عامة ذلك      في ترجمة زلم. ويقال: أَوْدى به الأَزْلَمُ الجَذَعُ والأَزْنَمُ      الجَذَعُ؛ قال رؤبة يصف الدهر:      أَفْنى القُرونَ وهو باقي زَنَمَهْ      وأَصل الزَّنَمَةِ العلامة. والزَّنِيمُ: الدَّعِيُّ. والمُزَنَّمُ:      الدَّعيُّ؛ قال:      ولكنَّ قَوْمي يَقْتنون المُزَنَّما      أَي يستعبدونه؛ قال أَبو منصور: قوله في المُزَنَّمِ إِنه الدَّعِيُّ      وإِنه صغار الإِبل باطل، إِنما المُزَنَّمُ من الإِبل الكريم الذي جعل له      زَنَمةٌ علامة لكَرَمِهِ، وأما الدَّعِيُّ فهو الزَّنِيمُ، وفي التنزيل      العزيز: عُتُلٍّ بعد ذلك زَنيم؛ وقال الفراء: الزَّنِيمُ الدَّعِيُّ      المُلْصَقُ بالقوم وليس منهم، وقيل: الزَّنِيمُ الذي يُعْرَفُ بالشر واللُّؤْم      كما تعرف الشاة بزَنَمَتِها. والزَّنَمَتانِ: المعلقتان عند حُلوق      المِعْزَى، وهو العبد زُنْماً وزَنْمَةَ وزُنْمَةً وزَنَمَةً وزُنَمَةً أَي      قَدُّه قَدُّ العبد. وقال اللحياني: هو العبد زُنْمَةً وزَنْمَةً وزَنَمَةً      وزُنَمَةً أَي حَقّاً. والزَّنِيمُ والمُزَنَّمُ: المُسْتَلْحَقُ في قوم      ليس منهم لا يحتاج إِليه فكأَنه فيهم زَنَمَةٌ؛ ومنه قول حَسَّان:      وأَنت زَنِيمٌ نِيطَ في آلِ هاشِمٍ،      كما نِيطَ خَلْفَ الراكب القَدَحُ الفَرْدُ      وأَنشد ابن بري للخَطِيم التميمي، جاهلي:      زَنِيمٌ تَداعاه الرِّجالُ زِيادةً،      كما زِيدَ في عَرْضِ الأَدِيمِ الأَكارِعُ      وجدت حاشية صورتها: الأَعْرَفُ أَن هذا البيت لحَسَّان؛ قال: وفي الكامل      للمبرد روى أَبو عبيد وغيره أَن نافِعاً سأَل ابن عباس عن قوله تعالى      عُتُلٍّ بعد ذلك زَنِيمٍ: ما الزَّنِيمُ؟ قال: هو الدَّعِيُّ المُلْزَقُ،      أَما سمعت قول حَسَّان بن ثابت:      زَنِيمٌ تَداعاه الرِّجالُ زِيادةً،      كما زِيدَ في عَرْضِ الأَدِيمِ الأَكارِعُ      وورد في الحديث أَيضاً: الزَّنِيمُ وهو الدَّعِيُّ في النَّسَب؛ وفي      حديث علي وفاطمة، عليهما السلام:      بِنْتُ نَبيٍّ ليس بالزَّنِيمِ      وزُنَيْمٌ وأَزْنَمُ: بطنان من بني يَرْبوعٍ. الجوهري: وأَزْنَمُ بطن من      بني يَرْبُوعٍ؛ وقال العَوَّامُ بن شَوْذَبٍ الشَّيْبانيّ:      فلو أَنَّها عُصْفُورَةٌ لَحَسِبْتُها      مُسَوَّمَةً تَدْعُو عُبَيْداً وأَزْنَمَا      وقال ابن الأَعرابي: بنو أَزْنَمَ بن عُبَيْد بن ثَعْلبَةَ بن      يَرْبُوعٍ، والإِبل الأَزْنَمِيَّةُ منسوبة إِليهم؛ وأَنشد:      يَتْبَعْنَ قَيْنَيْ أَزْنَمِيٍّ شَرْجَبِ،      لا ضَرَع السِّنِّ ولم يُثَلَّبِ      يقول: هذه الإِبل تَرْكَبُ قَيْنَيْ هذا البعير لأَنه قُدَّام الإِبل.      وابن الزُّنَيْمِ، على لفظ التصغير: من شعرائهم.
مقاييس اللغة:
(زنم) الزاء والنون والميم أصلٌ يدلُّ على تعليق شيء بشيء. من ذلك الزَّنيم، وهو الدَّعِيُّ. وكذلك المُزَنَّمُ؛ وشُبّه بزنَمَتَي العنز، وهما اللتان تتعلَّقان من أذنها. والزَّنَمة: اللَّحمة المتدلّية في الحلْق. وقال الشاعر في الزَّنيم:
زَنيمٌ تَداعاهُ الرِّجالُ زيادةً *** كما زِيدَ  في عَرضِ الأديمِ الأكارعُ([11])
القاموس المحيط:
وزَنَمَتا الأُذُنِ، مُحَرَّكَتَيْنِ: هَنتانِ تَلِيانِ الشَّحْمَةَ، وتُقابِلانِ الوَتَرَةَ، و من الفُوقِ: حَرْفاهُ، وتُسَكَّنُ نونُهُ. وهو العبدُ زَنْمَةً: كَزَلْمَةٍ في لُغاتِهِ ومَعانِيه. والزَّنَمَةُ، محرَّكةً: بَقْلَةٌ، وشيءٌ يُقْطَعُ من أُذُنِ البعيرِ، فَيُتْرَكُ مُعَلَّقاً، يُفْعَلُ بِكرامِها. بعيرٌ زَنِمٌ وأزْنَمُ ومُزَنَّمٌ، كمُعَظَّمٍ، وناقةٌ زَنِمَةٌ وزَنْماءُ ومُزَنَّمَةٌ. والزَّنَمُ: الزَّلَمُ الذي خَلْفَ الظِّلْفِ. والزَّنِيمُ: المُسْتَلْحَقُ في قومٍ ليسَ منهم، والدَّعِيُّ، كالمُزَنَّمِ، كمُعَظَّمٍ فيهما، واللئيمُ المَعْروفُ بِلُؤْمِهِ أو شَرِّهِ. وكمُعَظَّمٍ: صِغارُ الإِبِلِ، وفَحْلٌ. وأزْنَمُ: بَطْنٌ من بني يَرْبوعٍ، وابنُ جُشَمَ: أبو بَطْنٍ من تَميمٍ، وع. وكغُرابٍ: الداهِيَةُ، وزَمَّارٌ حاذِقٌ كان للرشيدِ. وزَنَّمُوا لي هذا الخَصْمَ، أي: بعثوهُ لِيُخاصِمَنِي. وأزْنَمَ الشجرُ: صارتْ له زَنَمَةٌ. والأَزْنَمُ: الجَذَعُ، كالأَزْلَمِ.
تاج العروس:
( زنيم كزبير والدسارية ) من بنى الدئل من كنانة ( الصحابي ) ذكره ابن سعد وأبو موسى ولم يذكرا ما يدل له على صحبة لكنه أدرك وهو ( الذى ناداه ) أمير المؤمنين ( عمر ) بن الخطاب رضى الله تعالى عنه بالمدينة على المنبر ( وهو بنهاوند ) مدينة في قبلة همذان بينهما ثلاثة أيام يا سارية الجبل الجبل وكانت وقعة نهاوند في سنة احدى وعشرين في أيام سيدنا عمر رضى الله تعالى عنه أمير المؤمنين وأمير المسلمين النعمان بن مقرن المزني وبها قتل فأخذ الراية حذيفة بن اليمان رضى الله تعالى عنه فكان الفتح على يديه صلحا وقيل سنة تسع عشرة لسبع مضين من خلافة سيدنا عمر رضى الله تعالى عنه ولم يقم للفرس بعد هذه الوقعة قائم فسماها المسلمون فتح الفتوح * قلت ومقامه في قلعة الجبل بمصر نسب إليه وتزعم العامة أنه قبر سارية المذكور وقد بنى عليه مشهد عطيم وبجانبه مسجد بديع الوصف وقد زرته مرارا ولم أر أحدا من الائمة ذكر ذلك فلينظر ( و ) زنيم أيضا ( نغاشى ) وهو بالضم أقصر ما يكون من الرجال الضعيف الحركة الناقص الخلق ( رآه النبي صلى الله تعالى عليه وسلم فسجد شكرا ) ونص الحديث فخر ساجدا وقال أسأل الله العافية وقد ذكر في الشين وأورده الطبراني في الصحابة ( و ) زنيم ( والد ذؤيب الطهوى و ) أيضا ( جد أنس بن أبى اياس الشاعرين ) ويعرف الاخير بابن الزنيم ( وزنمتا الاذن محركتين هنتان تليان الشحمة وتقابلان الوترة و ) من المجاز وضع الوتر بين الزنمتين وهما ( من الفوق حرفاه ) وأعلاه وفي الاساس شرخاه ( وتسكن نونه ) والاول أفصح (
( و ) يقال ( هو العبد زنمه كزلمة في لغاته ومعانيه ) أي قده قد العبد وقال اللحيانى أي حقا ( والزنمة محركة بقلة ) قال أبو حنيفة قد ذكرها بعض الرواة ولا أحفظ لها عنهم صفة وقال غيره هي نبتة سهلية تنبت على شكل زنمة الاذن لها ورق وهى من شر النبات ( و ) الزنمة ( شئ يقطع من أذن البعير فيترك معلقا ) وانما ( يفعل ) ذلك ( بكرامها ) أي الابل قاله الجوهرى وقال الاحمر من السمات في قطع الجلد الرعلة وهو أن يشق من الاذن شئ ثم يترك معلقا ومنها الزنمة وهو أن تبين تلك القطعة من الاذن والمفضاة مثلها قال الجوهرى ( بعير زنم ) أي ككتف ( وأزنم ومزنم كمعظم ) وكذلك مزلم ( وناقة زنمة وزنماء ومزنمة والزنم ) محركة لغة في ( الزلم الذى ) يكون ( خلف الظلف و ) من المجاز ( الزنيم ) كأمير ( المستلحق في قوم ليس منهم ) وبه فسر الفراء قوله تعالى عتل بعد ذلك زنيم زاد غيره لا يحتاج إليه فكأنه فيهم زنمة ومنه قول حسان رضى الله تعالى عنه وأنت زنيم نيط في آل هاشم * كما نيط خلف الراكب القدح الفرد ( و ) في الحديث الزنيم ( الدعى ) في النسب وفي الكامل للمبرد روى أبو عبيدان نافعا سأل ابن عباس عن قوله تعالى عتل بعد ذلك زنيم قال هو الدعى الملزق أما سمعت قول حسان بن ثابت زنيم تداعاه الرجال زيادة * كما زيد في عرض الاديم الا كارع وفي حديث على وفاطمة رضى الله تعالى عنهما * بنت نبى ليس بالزنيم * ( كالمزنم كمعظم فيهما ) وبه فسر قوله * ولكن قومي يقتنون المزنما * أي يستعبدونه وأنكره الازهرى وقال انما المزنم من الابل الكريم الذى جعل له زنمة علامة لكرمه وأما الدعى فهو زنيم ( و ) من المجاز الزنيم ( اللئيم المعروف بلؤمه أو شره ) كما تعرف الشاة بزنمتها وبه فسرت الآية أيضا لان قطع الاذن وسم ( و ) المزنم ( كمعظم صغار الابل ) يقال هم يقتنون المزنم قال الزمخشري لان التزنيم في الصغر وأنكره الازهرى
( و ) يقال المزنم اسم ( فحل ) ومنه قول زهير فأصبح يحدى فيهم من تلادكم * مغانم شتى من افال مزنم ( وأزنم بطن من بنى يربوع ) قاله الجوهرى ويربوع هو ابن مالك بن حنظلة بن مالك بن زيد مناة بن تميم قال العوام بن شوذب الشيبابى فلو انها عصفورة لحسبتها * مسومة تدعو عبيدا وأزنما وقال ابن الاعرابي بنو أزنم بن عبيد بن ثعلبة بن يربوع * قلت من ولده سليط بن سعد بن معدان بن عميرة بن طارق بن حصيبة بن أزنم ( و ) أزتم ( بن جشم ) بن الحرث بن كعب بن سعد بن زيد مناة بن تميم ( أبو بطن من تميم ) منهم زهرة بن جؤية بن عبد الله بن قتادة بن مرثد بن معاوية بن قطن بن مالك بن أزنم شهد القادسية وقتل الجالينوس ( و ) أزنم ( ع ) ما بين عقبة ايلة والمدينة وهو المعروف الآن بالازلم وهو أحد المناهل لحجاج مصر وهكذا ضبطه القاضى شمس الدين محمد بن محمد بن ظهير الدين الطرابلسي في مناسكه وضبطه ياقوت بضم النون وأنشد لكثير بن عبد الرحمن تأملت من آياتها بعد أهلها * بأطراف اعظام فأذناب أزنم محانى آناء كان رؤسها * رؤس الحوابى بعد حول مجرم ويروى بالراء أيضا وقد تقدمت الاشارة إليه ( و ) الزنام ( كغراب الداهية و ) زنام ( زمار حاذق كان للرشيد ) هرون العباسي وفي طراز المجالس هو الذى أحدث الناى في زمن المعتصم فيقال ناى زنامى والعامة تسميه زلامى وقال الشريشى في شرح المقامة الثانية عشرة هو الذى تدعوه عامتنا بالمغرب الزلامى فصحفوه بابدال نونه لاما وانما هو زنامى وأنشد ان في ناى زنام شغلا * يشغل العاقل عن ناى زنام وفي المضاف والمنسوب للثعالبي عود بنان وناى زنام صدرا مطربي المتوكل وكل منهما منقطع القرين في طبقته فإذا اجتمعا على الضرب والزمر أحسنا وأعجبارقة قال البحترى هل العيش الاماء كرم مصفق * يرقرقه في الكاس ماء غمام وعود بنان حين ساعد شدوه * على نغم الالحان ناى زنام وفي شرح المطرزى للمقامات انه كان من جملة خدم الرشيده وهو الذى قال له يوما وأراد أن يخرج إلى متصيده تأهب للخروج معى فقال بم أتأهب الريح في فمى والناى في كمى قال شيخنا هذا موافق لكلام المصنف وما قبله فيه نوع مخالفة في مخدوم زنام والله أعلم * قلت بل هو خدم كلا من الرشيد والمعتصم وابنه الواثق كما يومئ إليه سياق الشريشى وغيره ( و ) يقال ( زنمو إلى هذا الخصم ) تزنيما ( أي بعثوه ليخاصمني و ) من المجاز ( أزنم الشجر ) إذا ( صارت له زنمة ) كزنمة الشاة ( والازنم الجذع ) الدهر المعلق به البلايا وقيل هو الشديد المر ( كالازلم ) الجذع وقد تقدم ما فيه في ز ل م * ومما يستدرك عليه التزنيم سمة من سمات الابل اسم كالتنبيت والتمتين والضائنة الزنمة أي ذات الزنمة وهى الكريمة لان الضأن لا زنمة لها وانما يكون ذلك في المعز ومعز زنيم كأمير له زنمتان قال المعلى بن حمال العبدى وجاءت خلعة دهس صفايا * يصوع عنوقها أحوى زنيم
ويجمع بعير أزنم على أزنم بضم النون وزنمات في القلة نقله ياقوت وتيس مزنم له زنمتان قال ضمرة بن ضمرة النهشلي يهجو الاسود بن المنذر بن ماء السماء تركت بنى ماء السماء وفعلهم * وأشبهت تيسا بالحجاز مزنما والزنمة محركة اللحمة المتدلية في الحلق قاله الليث وأيضا العلامة والزنيم ولد العيهرة عن ابن الاعرابي وأيضا الوكيل والزنمة بالضم شجرة لا ورق لها كأنها زنمة الشاة وبنو زنيم كزبير بطن في بنى يربوع والازنمية ابل منسوبة إلى بنى أزنم عن ابن الاعرابي وأنشد يتبعن قينى أزنمى شرجب * لا ضرع السن ولم يثلب *

_Türkçe çeviri henüz yok_
