# زهد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%87%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: زهد

ه ز د
زهد
استُعمل من وجوهه : زهد .
زهد : قال الليث : الزُّهْد ، والزّهادة في الدنيا ، ولا يقال الزهد إلاّ في الدِّين ، والزَّهادة في الأشياء كلِّها . ورجلٌ زَهِيد ، وامرأة زَهِيدة ، وهما القليلاَ الطُّعْم ، وأزهَد الرجلُ إزهاداً : إذا كان مُزهِداً ، لا يُرغَبُ في مالِه لقلته .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( أفضلُ الناسِ مؤمنٌ مُزْهِد ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي وأبو عمرو : المزْهِد : القليل الشيء ، وإنما سُمِّي مُزْهِدا لأنّ ما عنده من قِلّته يُزهَد فيه ، يقال : أزْهَدَ الرجلُ إزهاداً ، إذا كان كذلك .
وقال الأعشى يَمدَح قوماً بحُسنِ مُجاوَرَتِهم جارةً لهم فقال : .
فَلَنْ يَطلُبوا سِرَّها للغِنى
ولنْ يُسلِموها لإزهادِها
يقول . لا يتركونها لقلّة مالها ، وهو الإزهاد . قلت : المعنى أنّهم لا يُسلمِونها إلى مَن يريد هَتْكَ حُرمتها لقلّةِ مالِها .
وقال ابن السكّيت : يقولون : فلانٌ يَزْدَهدُ عَطاءَ من أعطاه : أي يَعُدُّه من زهيداً قليلا .
ثعلب عن سَلَمَة ، عن الفرّاء ، قال : الزَّهْد : الحَزْر ، وقد زهَد ثمرَ النَّخل : إذا خَرَصَه .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : زَهِدْتُ فيه ، وزَهَدْتُ ، وما كان زَهِيداً ، ولقد زَهِدَ ، وزَهَد يَزهَد منهما جميعاً .
شمر : رجلٌ زهِيد : لئيم ، وما كان زهيداً ، ولقد زَهَد ، وزَهِد يزهَد منهما جميعاً .
وقال ثعلب مثله ، وزاد : وزَهُد أيضاً .
غيره : رجلٌ زَهيدُ العين : إذا كان يُقْنِعُه القليل . ورغيب العين : إذا كان لا يُقْنِعُه إلاّ الكثير ، وقال عديّ بن زيد :
ولَلْبَخْلَةُ الأُولى لمن كان باخِلاً
أَعَفُّ ومَن يَبْخَلْ يُلَمْ ويُزَهَّدِ
يُزَهَّد : أي يُبَخَّل ، ويُنْسَب إلى أَنّه زَهِيدٌ لئيم .
وقال اللِّحيانيّ : امرأَة زَهيد للضَّيِّقَة الخُلُق . ورجلٌ زهيد من هذا .
قال : ويقال للّئيم : إنّه لزَهِيد وزاهِد ، وأنشد أبو ظَبْيَة :
وتسأَلِي القَرْضَ لئيماً زاهِدا
وقال ابن السكِّيت : يقال : خذ زَهْدَ ما يكفيك : أي قَدْرَ ما يكفيك . ومنه يقال : زهَدْتُ النّخْلَ : وزهَّدْتُه : إذا خَرَصْتَه .
وقال أبو سعيد : الزَّهَد : الزكاة بفتح الهاء حكاه عن مبُتَكرٍ البدَويّ .
قال أبو سعيد : وأصله من القِلّة ، لأنّ زَكاة المال أَقلّ شيء فيه .
شمِر ، عن ابن شميل قال : الزَّهِيد من الأودية : القليل الأخذ للماء ، النَّزِلُ الذي يُسَيِّلُه الماءُ الهيّن ، لو بالَتْ فيه عَناقٌ سال ، لأنه قاعٌ صُلْب ، وهو الحَشادُ ، والنَّزِلُ ، وامرأةٌ زهيدة : قليلةُ الأكل ، ورغيبةٌ : كثيرةُ الأكل .

### Türkçe

ه ز د
**زهد**

Onun vecihlerinden (kullanım yönlerinden) kullanıldı: **زهد**.

**زهد**: Leys dedi: **الزُّهْد** ve dünyada **الزّهادة**; ve **الزهد** ancak dinde söylenir; **الزَّهادة** ise şeylerin hepsinde. Ve bir erkek **زَهِيد**, bir kadın **زَهِيدة**; ikisi de az tat (az yiyen) olanlardır. Ve erkek **أزهَد** eder **إزهاداً**: eğer **مُزهِداً** ise; malının azlığından dolayı malına rağbet edilmez.

Ve Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hadisinde: şöyle dediği: “İnsanların en faziletlisi **مؤمنٌ مُزْهِد**’dir.”

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî ve Ebû Amr dedi: **المزْهِد**: az şeyli olandır. Ancak **مُزْهِدا** diye adlandırıldı; çünkü onda olan, azlığından dolayı onda **يُزهَد** edilir. Denir: erkek **أزْهَدَ** eder **إزهاداً**, eğer öyle ise.

A‘şâ, bir komşuya komşuluklarının güzelliğiyle bir kavmi överek dedi ki: .
فَلَنْ يَطلُبوا سِرَّها للغِنى
ولنْ يُسلِموها لإزهادِها

Der ki: malının azlığından dolayı onu bırakmazlar; o da **الإزهاد**’dır. Dedim: mâna, malının azlığından dolayı hürmetini yırtmak isteyen kimseye onu teslim etmemeleridir.

İbnü’s-Sikkît dedi: derler: falan, kendisine verenin **عَطاءَ**sını **يَزْدَهدُ** eder: yani onu **زهيداً** azdan sayar.

Sa‘leb, Seleme’den, Ferrâ’dan: dedi: **الزَّهْد**: **الحَزْر**’dır; ve hurma ağacının meyvesini **زهَد** etti: eğer onu **خَرَصَه** ise.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **زَهِدْتُ فيه** ve **زَهَدْتُ**; ve o **زَهِيداً** olmadı; ve andolsun **زَهِدَ**; ve **زَهَد يَزهَد** ikisinden de birlikte (gelir).

Şemr: bir erkek **زهِيد**: alçak (lâim); ve o **زهيداً** olmadı; ve andolsun **زَهَد**; ve **زَهِد يزهَد** ikisinden de birlikte (gelir).

Sa‘leb de onun benzerini söyledi ve ekledi: ve **زَهُد** da.

Başkası: bir erkek **زَهيدُ العين**: eğer az onu kanaat ettiriyorsa. Ve **رغيب العين**: eğer onu ancak çok kanaat ettiriyorsa. Adiyy b. Zeyd dedi:
ولَلْبَخْلَةُ الأُولى لمن كان باخِلاً
أَعَفُّ ومَن يَبْخَلْ يُلَمْ ويُزَهَّدِ

**يُزَهَّد**: yani **يُبَخَّل** edilir ve onun **زَهِيدٌ** alçak olduğuna nisbet edilir.

Lihyânî dedi: **امرأَة زَهيد**: dar huylu (kötü huylu) için. Ve bir erkek, bundan **زهيد**.

Dedi: ve alçağa denir: o, elbette **لَزَهِيد** ve **زاهِد**’dir. Ebû Zabye şu beyti okudu:
وتسأَلِي القَرْضَ لئيماً زاهِدا

İbnü’s-Sikkît dedi: denir: al, sana yetecek olanın **زَهْدَ**ını: yani sana yetecek olanın miktarını. Ve ondan denir: **زهَدْتُ النّخْلَ** ve **زهَّدْتُه**: eğer onu **خَرَصْتَه** ise.

Ebû Saîd dedi: **الزَّهَد**: zekâttır; **الهاء**’nın fethiyle; onu Mübtakir el-Bedevî’den nakletti.

Ebû Saîd dedi: ve aslı azlıktandır; çünkü malın zekâtı, onda olanın en az şeyidir.

Şemr, İbn Şümeyl’den: dedi: vadilerden **الزَّهِيد**: suyu az alan; suyun kolayca akıttığı alçak yer; onda bir keçi yavrusu işese akardı; çünkü o sert bir tabandır; o **الحَشاد**’dır ve **النَّزِل**’dir. Ve bir kadın **زهيدة**: az yiyen; ve **رغيبة**: çok yiyen.
