# زهف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%87%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زهف

زهف، كفرح، زهفا: خف، ونزق، نقله الجوهري. زهفت الريح الشيء: استخفته، هكذا في سائر النسخ، والذي في العباب: أزهفت الريح، ولعله الأشبه بالصوب. وكمنع، زهف، زهوفا، كقعود: ذل، عن ابن عباد. قال الأزهري: زهف للموت: دنا له، وأنشد لأبي وجزة:
  ومرضى من دجاج الريف حمر                      زواهف لا تموت ولا تـطـير كازدهف، وهذه عن ابن عباد. زهف، زهوفا: كذب، فهو زهاف. زهف، زهوفا: هلك، فهو زاهف، ومنه قول الشاعر:
  فلم أر يوما كان أكثر زاهفا                      به طعنة قاض عليه أليلها والأليل: الأنين. المزهف، كمنبر: مجدح السويق، نقله الصاغاني في التكملة، والعباب. وأزهف فلان: إذا ألقى شرا. أزهف إليه الطعنة: أدناها، كما في العباب، واللسان. حكى ابن الأعرابي: أزهف له حديثا: أتاه بالكذب، كما في الصحاح. قال الأصمعي: أزهف عليه: إذا أجهز، وكذلك: أزعف. أزهف بالشر: أغرى، عن ابن عباد. قال: أزهفه بما طلبه: أي أسعفه به. قال: أزهف الخبر: زاد فيه، وكذب، وفي اللسان: أزهف لنا في الخبر: زاد فيه. أزهف فلان: إذا نم. زهف: أذل، عن ابن عباد. أزهف: خان، يقال: أزهف بي فلان، إذا وثقت به في الأمر فخانك. أزهف: أسرع إلى الشر. أزهف فلان الشيء: ذهب به: وأهلكه، نقله الجوهري. أزهف بالشيء: أعجب به. أزهف إليه حديثا: أسند إليه قولا رديئا، ليس بحسن. أزهفت فلانة إليه: أعجبته. قال ابن عباد: ازدهف: أي احتمل. أيضا: انحرف. ازدهف: استعجل بالشر، وبه فسر الأصمعي قول رؤبة:
  فيه ازدهاف أيماازدهاف يقال: ازدهف فلان فلانا.أي استخف، وكذلك: استهف، واستهفى، واستزف. ازدهف: تقحم في الدخول، وبه فسر الجوهري قول الراجز:

  يهوين باليد إذا الليل ازدهف وقال الأزهري: تقحم في الشر. ازدهف: تزيد في الكلام، يقال: ازدهف لنا في الخبر، أي: زاد فيه. ازدهف: صد، قاله الليث، وبه فسر قول رؤبة السابق، كتزهف. ازدهف الشيء: ذهب به، وأهلكه، نقله الجوهري. ازدهف في قوله: تشدد فيه، ورفع صوته، عن ابن عباد. قال أيضا: ازدهف فلانا بالقول: إذا أبطل قوله، وأضله.قال غيره: ازدهفت الدابة فلانا: صرعته وفي اللسان، والمحيط: ازدهف العداوة: اكتسبها، قال بشر بن أبي خازم:
  سائل نميرا غداة النعف من شطبإذ فضت الخيل من ثهلان ما ازدهفوا أي: ما أخذوا من الغنائم، واكتسبوا? والانزهاف: طفر الدابة من نفار أو ضرب، كما في العباب. ومما يستدرك عليه: الإزهاف: الكذب، كالازدهاف، وأزهف به، إزهافا: أخبر القوم من أمره بأمر لا يدرون أحق هو أم باطل. وازدهف إليه حديثا: أسند ما ليس بحسن، وازدهف في الخبر: زاد فيه. والإزهاف: الإفساد. والإزهاف: الاستقدام، ومنه قول صعصعة لمعاوية: إني لأترك الكلام فما أزهف به، ويروى بالراء. والإزهاف: التزيين، قال الحطيئة:
  أشاقتك ليلى في اللمام وما جرتبما أزهفت يوم التقينا وبزت والزهوف: الهلكة. وأزهفه: أهلكه وأوقعه، قال المرار:
  وجدت العواذل ينـهـينـه                      وقد كنت أزهفهن الزهوفا أراد: الإزهاف، فأقام الاسم مقام المصدر. وقال ابن الأعرابي: أزهفته الطعنضة، وأزهقته: أي هجمت به على الموت. وقال ابن شميل: أزهف له بالسيف، إزهافا، وهو: بداهته، وعجلته، وسوقه، وكذلك: ازدهف له بالسيف. وفي الصحاح: يقال: أزهفته الدابة، أي: صرعته، وأنشد:
  وقد أزهف الطعن أبطالها قلت: البيت لمية بنت ضرار الضبية، ترثي أخاها، وأوله.

  وخلت وعولا أشارى بها وفسره ابن الأعرابي، فقال: أزهفه، أي: قتله. وأزهف العداوة، اكتسبها. وما ازدهف منه شيئا: أي ما أخذ وحكى ابن بري عن أبي سعيد، الازدهاف: الشدة والأذى، قال: وحقيقته استطارة القلب من جزع أو حزن، قال الشاعر:
  ترتاع من نقرتي حتى تخيلهاجون السراة تولى وهو مزدهف وقالت امرأة:
  هل من أحسن بريمي اللذين هماقلبي وعقلي فعقلي اليوم مزدهف قلت: البيت لأم حكيم بنت قارظ بن خالد الكنانية، قالته لما قتل بسر بن أرطاة ابنيها من عبيد الله بن العباس، رضي الله عنهما، وقيل: هي عائشة بنت عبد المدان. ويقال: ازدهف به، بالضم: أي ذهب به، وفي الصحاح: أزهف الشيء، وازدهف، أي: ذهب به، فهو مزهف، ومزدهف. وقال أبو عمرو: أزهفت الشيء: أرخيته. وقال غيره: التزهف: الصدود. وأزهفه: أعجله، واستخفه.

### Türkçe

زهف، **كفرح**، **زهفا**: hafifledi; ve taşkınlık etti; bunu el-Cevherî nakletti. **زهفت الريح الشيء**: onu hafif saydı; işte bu, bütün nüshalarda böyledir; **العباب**’da olan ise: **أزهفت الريح**; belki de doğruya daha benzer olan odur. Ve **كمنع**; **زهف**; **زهوفا**; **كقعود**: zelil oldu; İbn Abbâd’dan. el-Ezherî dedi: **زهف للموت**: ona yaklaştı; ve Ebû Vecze için şu beyti okudu:
  Ve köy tavuklarından kızıllar olan hastalar                      **زواهف**; ne ölürler ne de uçarlar
**كازدهف**; ve bu da İbn Abbâd’dandır. **زهف**; **زهوفا**: yalan söyledi; o hâlde o **زهاف**tır. **زهف**; **زهوفا**: helâk oldu; o hâlde o **زاهف**tir; ve ondan şairin sözü:
  Artık bir gün görmedim ki daha çok **زاهف** olsun                      onda, gecesi onun üzerine hükmeden bir mızrak darbesiyle
Ve **الأليل**: inlemedir. **المزهف**، **كمنبر**: sevîk (kavrulmuş un) karıştırıcısı; bunu es-Sâgânî **التكملة**’de ve **العباب**’da nakletti. Ve **أزهف فلان**: şer attığı zaman. **أزهف إليه الطعنة**: onu yaklaştırdı; **العباب**’da ve **اللسان**’da olduğu gibi. İbnü’l-A‘râbî nakletti: **أزهف له حديثا**: ona yalan getirdi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. el-Asma‘î dedi: **أزهف عليه**: işi bitirdiği zaman; ve aynı şekilde: **أزعف**. **أزهف بالشر**: kışkırttı; İbn Abbâd’dan. Dedi: **أزهفه بما طلبه**: yani onu onunla yerine getirdi. Dedi: **أزهف الخبر**: onda artırdı ve yalan söyledi; **اللسان**’da: **أزهف لنا في الخبر**: onda artırdı. **أزهف فلان**: uyukladığı zaman. **زهف**: zelil kıldı; İbn Abbâd’dan. **أزهف**: hainlik etti; denir ki: **أزهف بي فلان**; bir işte ona güvendiğin zaman da sana hainlik ederse. **أزهف**: şerre hızlandı. **أزهف فلان الشيء**: onu götürdü: ve onu helâk etti; bunu el-Cevherî nakletti. **أزهف بالشيء**: ona hayran oldu. **أزهف إليه حديثا**: ona kötü bir söz isnad etti; güzel değildir. **أزهفت فلانة إليه**: onu ona hayran etti. İbn Abbâd dedi: **ازدهف**: yani yüklendi. Yine: saptı. **ازدهف**: şerle acele etti; ve bununla el-Asma‘î, Ru’be’nin sözünü tefsir etti:
  onda **ازدهاف** vardır; ne **ازدهاف**!
Denir ki: **ازدهف فلان فلانا**: yani hafife aldı; ve aynı şekilde: **استهف** ve **استهفى** ve **استزف**. **ازدهف**: girmeye dalıp atıldı; ve bununla el-Cevherî, recez şairinin sözünü tefsir etti:

  Gece **ازدهف** edince, elle (kanatla) inerler
el-Ezherî dedi: şerde dalıp atıldı. **ازدهف**: sözde artırdı; denir ki: **ازدهف لنا في الخبر**; yani onda artırdı. **ازدهف**: yüz çevirdi; bunu el-Leys söyledi; ve bununla Ru’be’nin önceki sözünü tefsir etti; **كتزهف**. **ازدهف الشيء**: onu götürdü ve onu helâk etti; bunu el-Cevherî nakletti. **ازدهف في قوله**: onda sertleşti ve sesini yükseltti; İbn Abbâd’dan. Yine dedi: **ازدهف فلانا بالقول**: onun sözünü iptal ettiği ve onu saptırdığı zaman. Başkası dedi: **ازدهفت الدابة فلانا**: onu yere serdi; ve **اللسان** ile **المحيط**’ta: **ازدهف العداوة**: onu kazandı; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
  Şatbâ’dan, en-Na‘f gününde Numeyr’e sor;                      atlar Sehlân’dan boşanınca, neyi **ازدهفوا**?
Yani: ganimetlerden ne aldılar ve kazandılar? Ve **الانزهاف**: binitin ürkme yahut vurma sebebiyle sıçramasıdır; **العباب**’da olduğu gibi. Ve ona ek olarak kaydedileceklerdendir: **الإزهاف**: yalan; **كالازدهاف**; ve **أزهف به**، **إزهافا**: kavme, kendisinden, doğru mu bâtıl mı bilmedikleri bir iş ile haber verdi. Ve **ازدهف إليه حديثا**: güzel olmayanı isnad etti; ve **ازدهف في الخبر**: onda artırdı. Ve **الإزهاف**: bozmadır. Ve **الإزهاف**: öne geçmedir; ve ondan Sa‘saa’nın Muâviye’ye sözü: “Ben sözü bırakırım; onunla **أزهف** etmem”; **بالراء** ile de rivayet edilir. Ve **الإزهاف**: süslemedir; el-Hutay’e dedi:
  Leylâ seni, dokunuşta özletti; ve akmadı                      buluştuğumuz gün **أزهفت** ettiğim ve üstün geldiğim şeyle
Ve **الزهوف**: helâktir. Ve **أزهفه**: onu helâk etti ve onu düşürdü; el-Merâr dedi:
  Kınayıcıları onu yasaklar buldum                      hâlbuki ben onları **الزهوفا** ile **أزهف** ederdim
Maksadı: **الإزهاف** idi; böylece ismi masdarın yerine ikame etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **أزهفته الطعنضة** ve **أزهقته**: yani onu ölüme saldırttı. İbn Şümeyl dedi: **أزهف له بالسيف**، **إزهافا**; ve o: onu ansızın yakalaması, acele etmesi ve sevk etmesidir; ve aynı şekilde: **ازدهف له بالسيف**. Ve **الصحاح**’ta: denir ki: **أزهفته الدابة**; yani onu yere serdi; ve şu beyti okudu:
  Ve mızrak, yiğitlerini **أزهف** etti
Dedim: beyit, kardeşine mersiye söyleyen, ed-Darab ed-Dabbiyye’nin kızı Meyye’nindir; ve onun başı:

  Ve ıssız kaldı; onda yaban keçileri işaret eder
Ve onu İbnü’l-A‘râbî tefsir etti; şöyle dedi: **أزهفه**: yani onu öldürdü. Ve **أزهف العداوة**: onu kazandı. **وما ازدهف منه شيئا**: yani ondan hiçbir şey almadı. İbn Berrî, Ebû Sa‘îd’den nakletti: **الازدهاف**: şiddet ve eziyettir. Dedi: ve onun hakikati, bir korku yahut hüzünden kalbin sıçrayıp dağılmasıdır. Şair dedi:
  Benim tıkırtımdan ürker; ta ki onu hayal eder                      sırtların kara(ları); o dönerken o **مزدهف**tir
Bir kadın dedi:
  Şu ikisini, yani kalbimi ve aklımı kim daha güzel yapar?                      artık bugün aklım **مزدهف**tir
Dedim: beyit, Kinâneli Hâlid b. Kâriz’in kızı Ümmü Hakîm’indir; onu, Büsr b. Ertât, Ubeydullah b. el-Abbâs’ın iki oğlunu öldürdüğünde söyledi; Allah ikisinden de razı olsun; ve denildi ki: o, Abdülmedân’ın kızı Âişe’dir. Ve denir ki: **ازدهف به**، **بالضم**: yani onu götürdü; ve **الصحاح**’ta: **أزهف الشيء** ve **ازدهف**: yani onu götürdü; o hâlde o **مزهف** ve **مزدهف**tir. Ebû Amr dedi: **أزهفت الشيء**: onu salıverdim. Başkası dedi: **التزهف**: yüz çevirmedir. Ve **أزهفه**: onu acele ettirdi ve onu hafife aldı.
