# زهم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%87%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زهم

| | ( الزُّهُومَة والزُّهْمَة بِضَمِّهما : رِيحُ | لَحْمٍ سَمِين مُنْتِنٍ ) ، وفي الصحاح : | الزُّهومَة : الرِّيح المُنتِنة . | | ( والزُّهْم بالضَّمَّ : الرِّيحُ المُنْتِنَةُ ) . | وقال الأزهريّ :   الزُّهومة عند | العرب : كَراهةُ رِيحٍ بلا نَتْن أو | تَغَيّر ، وذلك مِثْل رائحة لَحْم غَثٍّ ، | أو رَائِحة لحم سَبُع أو سَمَكَة سهِكَةٍ | من سِماك البِحارِ . وأما سَمَكُ الأنهار | فلا زُهومَة لها   . | | ( و ) الزُّهْم : ( شَحْم الوَحْش أو | النَّعامِ والخَيْلِ ) ، وهو اسمٌ خاصّ | له من غير أن تَكونَ فيه زُهومَة . | قال الجوهَرِيّ : قال أبو النَّجْم | يَصِف الكَلبَ : | % ( يذكُر زُهْم الكَفَل المَشْروحا % ) % | | قال ابنُ بَرِّيّ : إنما يَصِف صائِدًا . | والمعنى يتَذَكَّر شَحْمَ الكَفَل عند | تَشْرِيحه ( أو عَامُّ ) . وقيل : الزُّهْم : | لِمَا لا يَجْتَرّ من الوَحْشِ . والوَدَك | لما اجْتَرّ . والدَّسَم : لِمَا أنبَتَتِ | الأرضُ كالسِّمْسِم وغيرِه . | | ( و ) الزُّهْم : ( الطِّيبُ المَعْروف | بالزَّبَاد ، وهو الذي يَخرُج من سِنَّوْر | الزَّباد من تَحْتِ ذَنَبِه فيما بَيْن الدُّبُر | والمَبالِ ) . | | ( و ) الزَّهَم ( بالتَّحْرِيك : مَصْدَر | زَهِمَت يَدُه كَفَرِح ، فهي زَهِمة أي : | دَسِمَة ) ، كما في الصحاح : وقال | غَيرُه أي : صارت فيها رائحةُ الشَّحْم . | | ( و ) الزَّهِم ( كَكتِف : السَّمِينُ | الكَثِيرُ الشَّحْمِ ) ، وأنشد الجوهريّ | لزُهَيْر : |

| % ( القائدُ الخَيْلَ منكوباً دَوَابرُها % | منها الشَّنُونُ ومنها الزاهِقُ الزَّهِمُ ) % | | ( أو ) هو ( الَّذي فيه بَاقِي طِرْق ) . | | ( و ) قال أبو سَعِيد : ( المُزاهَمَةُ : | العَدَاوةُ والمُحاكَّة . و ) أيضًا : | ( المُفَارَقَة . و ) أيضًا : ( المُقارَبَة ) ، | فهو ( ضِدُّ ) ، وقد جَمَع بينهما | الراجِزُ فقال : | % ( غَرْبُ النَّوَى أَمْسَى لها مُزاهِمَا % | مِنْ بَعْد ما كانَ لها مُلازِمَا ) % | | وقال أبو زيد : المُزاهَمة : القُرْب ، | كما في الصّحاح . وقال ابنُ | الأعرابي : زَاحَم الأَرْبَعِين وزاهَمَها . | | ( و ) المُزاهَمَةُ : ( المُدانَاة في | السَّيْر ) ، وهو مأخوذ من شَمّ ريحِه . | ( و ) أيضًا : المُداناةُ في ( البَيْع | والشّراء وغَيْرِها ) ، كما في المُحْكَم . | ( و ) زَهْمان ( كَسَكْران ويُضَم ) : | اسمُ ( كَلبْ ) عن الرِّياشِيّ ، الفَتْح | رِوَاية أبِي النّدى وابنِ الأعرابِيّ ، | والضَّمّ رِواية أبي الهَيْثم وابنِ دُرَيد . | | ( و ) زُهْمان بالضَّمِّ : ( ع ) . وقال | نَصْر : هو وادٍ لبني أَسَد كَثِير | الحَمْض . | | ( وَزَهَم العَظْمُ : أمخَّ كأَزْهَم ) أي : | صار ذا مُخّ . | | ( و ) في النَّوادر : زَهَم فلانا ( عَنْ | كَذَا ) : إذا ( زَجره ) عنه ، ( و ) قيل : | زَهَم ( فُلانًا ) : إذا ( أكْثر الكَلاَم عليه ) . | | ( و ) زَهَم الرجلُ ( كَفَرِح : اتُّخِم ، | فهو زَهْمانُ . و ) زَهِم ( الرَّجُلُ ) : إذا | ( أَكْثَر الكلامَ عليه ) . | | والزَّهْزَمَةُ ) : الصَّوت مثل | ( الزَّمْزَمَة ) ، قال الأعَشى : | % ( . . . . له زَهزَمٌ كالغَنِّ % ) % | | ( و ) أيضًا : ( الرَّتَكان في المَشْي ) ، | وكان يَنْبَغِي أن يُفرِد الزَّهْزَمَة في |

| تَرْكِيب مُستِقلّ كما فعله صاحبُ | اللسان . | | ( و ) زُهام ( كَغُراب : ع ) . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكَ عَلَيْه : | | الزَّهَم مُحرَّكة : نَتْن الجِيَف . | وأيضًا : باقي الشَّحْم في الدّابّة ، | وأيضًا : شَحْم السَّبُع . | | وفي النوادر : زَهِمْت زُهْمَةً ، | وخَضِمْتُ خُضْمَةً ، وَغَذِمْت غُذْمَة | بمعنى لَقِمْت لُقْمة ، وقال : | % ( تَمَلَّئِي من ذلك الصَّفِيحِ % | ثم ازْهَمِيه زَهْمةً فرُوحِي ) % | | قال الأزهري : ورواه ابنُ | السِّكّيت : | % ( أَلا ازْحَمِيه زَحْمَة فَرُوحِي % ) % | | عاقَبَت الحَاءُ الهاء . | | وأَزْحَمَ الأَربَعِين أو الخَمْسِين . أو | غيرَها من هذه العُقُود : قَرُب منها | ودَانَاها . وقيل : دَانَاها ولمَّا يَبلُغْها . | | وقال أبو عمرو : جمل مُزاهِم : لا | يَكادُ يَدْنُو منه فَرسٌ إذا جُنِب إليه | لسُرْعَته ، وأَزْهَم إزهاما مثل ذلك . | وقيل : المُزاهِم : الذَّي لَيس منك | بِبَعِيد ولا قَرِيب . | | ومن أَمْثالِهم :   في بَطْن زَهْمان | زَادُه   يُضَرب للرَّجُل يُدْعَى إلى | الغَداءِ وهو شَبْعان . | | ورَجُل زُهمانِيٌّ : إذا كان شَبْعان . | | وباب الزُّهومَة بالضم : أَحدُ أَبوابِ | القاهرة حَرَسَها اللهُ تعالى . |

### Türkçe

| | ( **الزُّهُومَة** ve **الزُّهْمَة** ikisinin de dammesiyle: yağlı, kokmuş etin kokusu ) , ve Sıhâh’ta: | **الزُّهومَة**: kokmuş koku. | | ( ve **الزُّهْم** damme ile: kokmuş koku ) . | Ezherî dedi: Araplar katında **الزُّهومة**: kokuşma veya değişme olmaksızın bir kokunun tiksindiriciliğidir; bu, zayıf et kokusu gibi, yahut yırtıcı hayvan eti kokusu veya deniz balıklarından ağır kokulu bir balığın kokusu gibidir. Nehir balığına gelince, onda **زُهومَة** yoktur. | | ( ve ) **الزُّهْم**: ( yaban hayvanının yahut devekuşunun ve atların yağı )dır; onda **زُهومَة** bulunması söz konusu olmaksızın, ona mahsus özel bir isimdir. | Cevherî dedi: Ebû’n-Necm, köpeği vasfederken dedi: | % ( açıklanmış sağrının yağını hatırlar ) % | | İbn Berrî dedi: O ancak bir avcıyı vasfeder. Mana: sağrının yağını, onu parçalarken hatırlar ( yahut umumîdir ). Denildi: **الزُّهْم**: geviş getirmeyen yaban hayvanınındır. **الوَدَك** geviş getirenin. **الدَّسَم**: yerin bitirdiği şeyler içindir; susam ve başkası gibi. | | ( ve ) **الزُّهْم**: ( **الزَّبَاد** diye bilinen meşhur koku; o, **سِنَّوْر الزَّباد**’dan kuyruğunun altından, makat ile idrar yolları arasından çıkan şeydir ) . | | ( ve ) **الزَّهَم** (harekeli: **زَهِمَت** yeduhu, **فَرِح** gibi; o hâlde o **زَهِمة**’dir, yani: yağlıdır ) , Sıhâh’ta olduğu gibi. Başkası dedi ki: yani onda yağ kokusu meydana geldi. | | ( ve ) **الزَّهِم** ( **كَكتِف** gibi: yağlı, çok yağlı olan )dır; Cevherî, Züheyr’den şunu şahit getirdi: |

| % ( atları süren, sağrıları yaralı; onlardan **الشَّنُون** ve onlardan **الزاهِقُ الزَّهِمُ** ) % | | ( yahut ) o, ( içinde yol artığı bulunan )dır. | | ( ve ) Ebû Saîd dedi: ( **المُزاهَمَة**: düşmanlık ve sürtüşme. ve ) ayrıca: ( ayrılma. ve ) ayrıca: ( yaklaşma )dır; o hâlde o ( zıddıdır ); râciz ikisini bir araya getirip şöyle dedi: | % ( uzaklaşma, ona **مُزاهِمًا** oldu; ona **مُلازِمًا** olduktan sonra ) % | | Ebû Zeyd dedi: **المُزاهَمة**: yakınlık; Sıhâh’ta olduğu gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **زَاحَم** kırkı ve **زاهَمَها**. | | ( ve ) **المُزاهَمَة**: ( yürüyüşte yakınlaşma )dır; onun kokusunu koklamaktan alınmıştır. | ( ve ) ayrıca: ( alış-verişte ve başkasında ) yakınlaşmadır; Muhkem’de olduğu gibi. | ( ve ) **زَهْمان** ( **كَسَكْران** gibi ve damme de edilir ): er-Riyâşî’den ( bir köpek ) adıdır; fetha, Ebû’n-Nedâ ve İbnü’l-A‘râbî rivayetidir; damme, Ebû’l-Heysem ve İbn Düreyd rivayetidir. | | ( ve ) **زُهْمان** damme ile: ( bir yer )dir. Nadr dedi: O, Benî Esed’e ait, çok **الحَمْض**’lı bir vadidir. | | ( **وَزَهَم العَظْمُ**: **أمخَّ**; **أَزْهَم** gibi ) yani: ilikli oldu. | | ( ve ) Nevâdir’de: **زَهَم** falanı ( **عَنْ كَذَا** ): ondan ( onu azarladı ) ise. ( ve ) denildi: **زَهَم** ( falanı ): ona ( sözü çoğalttı ) ise. | | ( ve ) adam **زَهَم** ( **كَفَرِح** gibi: tıka basa yedi, o hâlde o **زَهْمانُ**’dır. ve ) **زَهِم** ( adam ): ( ona sözü çoğalttı ) ise. | | ( ve **الزَّهْزَمَة** ): ( **الزَّمْزَمَة** gibi ) sestir; A‘şâ dedi: | % ( . . . . onda bir **زَهزَمٌ** vardır, **الغَنِّ** gibi ) % | | ( ve ) ayrıca: ( yürüyüşte **الرَّتَكان** )dır; **اللسان** sahibinin yaptığı gibi, **الزَّهْزَمَة**’yi müstakil bir terkibte ayrı vermesi gerekirdi. | | ( ve ) **زُهام** ( **كَغُراب** gibi: bir yer )dir. | | [ ] Üzerine istidrâk olunacaklardandır: | | **الزَّهَم** harekeli: leşlerin kokuşması. | Ve ayrıca: binek hayvanda kalan yağ artığı. | Ve ayrıca: yırtıcı hayvanın yağı. | | Ve Nevâdir’de: **زَهِمْت** bir **زُهْمَةً**, ve **خَضِمْتُ** bir **خُضْمَةً**, ve **غَذِمْت** bir **غُذْمَة**; bir lokma yedim manasında. Ve dedi ki: | % ( o ince sacdan doy; sonra onu bir **زَهْمةً** ile **ازْهَمِيه**, sonra git ) % | | Ezherî dedi: İbnü’s-Sikkît onu şöyle rivayet etti: | % ( dikkat et, onu bir **زَحْمَة** ile **ازْحَمِيه**, sonra git ) % | | **الحَاءُ** **الهاء**’ya nöbetleşmiştir. | | **أَزْحَمَ** kırkı veya elliyi, yahut bu onluklardan başkasını: ona yaklaştı ve ona yanaştı. Denildi: ona yanaştı, henüz ona ulaşmadı. | | Ebû Amr dedi: **جمل مُزاهِم**: süratinden dolayı, yanına çekildiğinde bir atın ona yaklaşması neredeyse mümkün olmayan ( devedir ); **أَزْهَم** da, böyle bir **إزهاما** ile (olur). Denildi: **المُزاهِم**: senden ne uzak ne de yakın olmayan kimsedir. | | Atasözlerindendir: **في بَطْن زَهْمان زَادُه**; öğle yemeğine çağrılan ve tok olan adam için darb-ı mesel olur. | | **ورَجُل زُهمانِيٌّ**: tok olduğu zaman. | | **وباب الزُّهومَة** damme ile: Allah Teâlâ onu korusun, Kahire’nin kapılarından biridir. |
