# زهو (ز-ه-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%87%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ه - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والزاي وو ا ي ء معهما
ه و ز، ز ه و، و ه ز، ه ز ء مستعملات هوز: الأهوازُ: سَبْعُ كُوَر بين البصرة وفارس، لكل واحدة منهنّ اسمٌ، على حِدَةٍ، ويَجْمَعُهنَّ الأهواز ولا تُفردُ واحدة منها بهَوْز.
وهَوَّز: حروفٌ وضعت لحِسابِ الجُمَّل: الهاء: خمسة، والواو: ستّة، والزّاي: سبعة.
زهو: الزَّهْو: الكِبْر والعظمة. والمزَهُوُّ: المُعْجَبُ بنفسه. والرُيحُ تَزْهَى النّبات إذا هَزَّتْهُ بعد غِبَّ النّدى. قال أبو النَّجم:
ثم ذَهَتْهُ ريحُ غَيْمٍٍ فازْدَهَى
والسرَّابُ يَزْهَى الرّفْقَةَ والقارَةَ، كأنّه يَرْفَعُها، والأمواجُ تَزْهَى السَّفينةَ: تَرْفَعُها، قال:
يَظَلُّ الآلُ يرفَعُ جانِبَيْنا		ويَزْهانا لهم حالاً فحالا
وأزْدهَيْتُ الرَّجُلَ، أو الشّيء ازدِهاءً، أي: تهاونتُ به. قال:
ففجعّني قتادةُ وازدهاني
وزَهْوُ النَّبات: نَوْرُهُ، و"نَهَى عن بيع الثَّمرَ حتى يَزْهُو". ويقال: إنّما هو "يُزْهِي"، والإِزهاءُ: أن يَحْمَرّ أو يَصْفَرَّ. والزُّهاء: القَدْر في العدد، تقول: معي زُهاءَ كذا وكذا درهما.
والزَّهْوُ: الفَخْر، قال:
متى ما أَشَأ غيرَ زَهْوِ المُلُـو		كِ أَجْعَلُكَ رَهْطاً على حُيَّضِِ
والزهو: المنظرُ الحَسَن والنَّبْتُ النّاضر. قال:
بذي حُسَمٍ قد عُرِّيَتْ ويَزِينُهـا		دِماثُ فُلَيْجٍ زهوُها والمحافلُ
والزَّهو: أَنْ تَشْرَبَ الإِبلُ، ثمّ تُمدُّ في طَلَبِ المَرْعَى فلا تُرعَى حولَ الماءِ، وقد زَهَت تزهو. قال:
وأنتِ اسْتَعَرْتِ الظَّبْيَ جِيداً ومُقْلَةً		من المُؤلِفاتِ لزَّهْوَ غيرِ الأَوارِكِ
وهز: الوَهْزُ: الشّديد المُلَزَّز الخَلْق.
والوَهْزُ: أن تَهِزَ القَمْلَة بين أصابعك ونحوها وهزاً.
هزء: الهُزْءُ: السُّخْرية، يقال: هَزِيءَ به يَهْزأُ به، واسْتَهزأَ به، وتَهَزَّأَ به، قال:
الا هزئت وأعجبها المشيبُ		فلا نُكْرٌ لديك ولا عجيبُ
وهُزَأني البردُ: أَصابني شِدَّتُهُ، واهتزأتُ: صِرْتُ في شِدّةِ البَرْد، ويُقالُ: إنّما هو بالرّاء.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الزاي** و**و** ا **ي** ء معهما
**ه و ز**، **ز ه و**، **و ه ز**، **ه ز ء** kullanımdadır. **هوز**: **الأهوازُ**: Basra ile Fars arasında yedi **كُوَر**(kûre/bölge); onların her birinin, ayrı ayrı, bir adı vardır; onları **الأهواز** bir araya toplar; onlardan bir tanesi **هَوْز** ile tekil yapılmaz.
Ve **هَوَّز**: **الجُمَّل** hesabı için konulmuş harflerdir: **الهاء**: beş, **الواو**: altı, **الزّاي**: yedi.

**زهو**: **الزَّهْو**: kibir ve büyüklük. Ve **المزَهُوُّ**: kendinden hoşlanan. Ve rüzgâr, çiğden sonra onu salladığı vakit bitkiyi **تَزْهَى** eder. Ebû’n-Necm dedi ki:
ثم ذَهَتْهُ ريحُ غَيْمٍٍ فازْدَهَى

Ve serap, kafileyi ve **القارَةَ**’yi **يَزْهَى** eder; sanki onu yükseltir; ve dalgalar gemiyi **تَزْهَى** eder: onu yükseltir. Dedi ki:
يَظَلُّ الآلُ يرفَعُ جانِبَيْنا		ويَزْهانا لهم حالاً فحالا

Ve ben adamı, yahut şeyi, **ازدِهاءً** olarak **أزْدهَيْتُ**; yani: onu hafife aldım. Dedi ki:
ففجعّني قتادةُ وازدهاني

Ve **زَهْوُ النَّبات**: onun çiçeği. Ve “Meyveyi **يَزْهُو** edinceye kadar satmayı yasakladı.” Denilir ki: ancak o “**يُزْهِي**”dir; ve **الإِزهاءُ**: kızarması yahut sararmasıdır. Ve **الزُّهاء**: sayıda miktar; dersin ki: yanımda şu kadar şu kadar dirhem **زُهاءَ** vardır.

Ve **الزَّهْوُ**: övünme. Dedi ki:
متى ما أَشَأ غيرَ زَهْوِ المُلُـو		كِ أَجْعَلُكَ رَهْطاً على حُيَّضِِ

Ve **الزهو**: güzel görünüş ve taze bitki. Dedi ki:
بذي حُسَمٍ قد عُرِّيَتْ ويَزِينُهـا		دِماثُ فُلَيْجٍ زهوُها والمحافلُ

Ve **الزَّهو**: develerin içmesi, sonra otlak arayışında uzatılması; böylece suyun çevresinde otlamamasıdır; ve **زَهَت** **تزهو**. Dedi ki:
وأنتِ اسْتَعَرْتِ الظَّبْيَ جِيداً ومُقْلَةً		من المُؤلِفاتِ لزَّهْوَ غيرِ الأَوارِكِ

**وهز**: **الوَهْزُ**: yaratılışı itibarıyla şiddetli, sıkı.
Ve **الوَهْزُ**: parmağının arasında ve benzerinde biti **تَهِزَ** etmen, **هزاً**.

**هزء**: **الهُزْءُ**: alay; denilir: onunla **هَزِيءَ** etti, onunla **يَهْزأُ** eder; ve onunla **اسْتَهزأَ** etti; ve onunla **تَهَزَّأَ** etti. Dedi ki:
الا هزئت وأعجبها المشيبُ		فلا نُكْرٌ لديك ولا عجيبُ

Ve soğuk beni **هُزَأني** etti: şiddeti bana isabet etti; ve **اهتزأتُ**: soğuğun şiddetinde oldum; ve denilir ki: ancak o **بالرّاء** iledir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاءِ والهاءِ  والحرف المعتل)
(زهو) الزاء والهاء والحرف المعتل أصلان: أحدها يدلُّ على كِبْر وفَخْر، والآخر على حُسْن.
فالأوَّل الزَّهْو، وهو الفخر. قال الشاعر([1]):
مَتى ما أشأ غير زَهْوِ الملوكِ *** أجعلْكَ رَهطا على حُيَّضِ
ومن الباب: زُهِيَ الرجل فهو مَزْهوٌّ، إذا تفخَّر وتعظّم.
ومن الباب: زَهَتِ الريح النباتَ، إذا هَزَّتْهُ، تَزْهاه. والقياس فيه أن المعْجَب([2]) ذَهَبَ بنفسه متمايلاً([3]).
والأصل الآخر: الزَّهو، وهو المنظر الحسَن. من ذلك الزَّهْو، وهو احمرار ثمر النخل واصفرارُهُ. وحكى بعضهم زَهَى وأَزْهَى. وكان الأصمعيُّ يقول: ليس إلاَّ زَهَا. فأمَّا قول ابن مُقْبِل:
ولا تقولَنَّ زَهْوَاً ما تُخَبِّرُني *** لم يترك الشيبُ لِي زَهْوَاً ولا الكِبرُ([4])فقال قوم: الزَّهو: الباطل والكَذِب، والمعنى فيه أنَّه من الباب الأول، وهو من الفخر والخُيَلاء.
وأما الزُّهَاء فهو القَدْر في العَدَد، وهو ممّا شذ عن الأصلين جميعاً.
(زهد) الزاء والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على قِلّةِ الشيء. والزّهِيد: الشيء القليل. وهو مُزْهِدٌ: قليل المال.([5]) وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "أفضلُ النّاسِ مؤْمِنٌ مُزْهِدٌ" وهو المُقِلُّ، يقال منه: أَزْهَد إِزْهَاداً. قال الأعشى:
فلَنْ يَطْلبُوا سِرَّها للغِنَى *** ولن يسلِموها لإزهادها([6])قال الخليل: الزَّهادة في الدُّنيا، والزُّهْد في الدِّين خاصة. قال اللِّحياني: يقال رجل زَهيدٌ: قليل المَطعَم، وهو ضيِّق الخُلُقِ أيضاً. وقال بعضهم الزَّهِيد: الوادي القليل الأخذ للماء. والزَّهَاد: الأرض التي تَسيلُ من أدنى مطر.
وممّا يقرُبُ من الباب قولهم: "خُذْ زَهْدَ ما يكفِيكَ"، أي قَدْرَ ما يكفِيك ويُحكى عن الشيبانِيّ ـ إن صح فهو شاذٌّ عن الأصل الذي أصّلناه  ـ قال: زَهَدْت النَّخْلَ، وذلك إذا خَرَصْتَه.
(زهر) الزاء والهاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حُسنٍ وضِياء وصفاء. من ذلك الزُّهَرة: النجم. ومنه الزَّهْر، وهو *نَور كلِّ نبات؛ يقال أزهر النّبات. وكان بعضهم([7]) يقول: النّور الأبيضُ، والزّهر الأصفر، وزَهْرَة الدُّنيا: حُسْنها. والأزهر: القمر. ويقال زَهَرَت النّارُ: أضاءت، ويقولون: زَهَرَتْ بك ناري.
ومما شذّ عن هذا الأصل قولُهم: ازدهرتُ بالشيء، إذا احتفظتَ به. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لأبي قَتادة في الإناء الذي أعطاه: "ازْدَهِرْ بِهِ فإنَّ له شأناً"، يريد احتفظ به . وممكنٌ أن يُحمَل هذا على الأصل أيضاً؛ لأنه إذا احتفظ به فكأنّه من حيثُ استحسنه. وقال:
* كما ازْدَهَرَت ([8])*
ولعل المِزْهَر الذي هو العُود محمولٌ على ما ذكرنَاه من الأصل؛ لأنّه قريب منه.
(زهم) الزاء والهاء والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَمِن وشحمٍ وما أشبه ذلك. من ذلك الزَّهَم، وهو أن تَزْهَم اليدُ من اللّحم. وذكر ناسٌ أنَّ الزُّهْم شَحم الوحش، وأنَّه اسمٌ لذلك خاصَّة، ويقولون للسَّمين زَهِمٌ. فأمّا قولُهم في الحكاية عن أبي زيدٍ أن المزَاهَمة القُرب، ويقال زَاهَمَ فلانٌ الأربعينَ، أي داناها، فممكنٌ أن يُحمَل على الأصل الذي ذكرناه، لأنّه كأنّه أراد التلطُّخ بها ومُماسّتها. ويمكن أنْ يكون من الإبدال، وتكون الميم بدلاً من القاف، لأنَّ الزاهق عَيْنُ السّمين([9]). وقد ذكرناه.
(زهق) الزاء والهاء والقاف أصلٌ واحدٌ  يدلُّ على تقدّم ومضيّ وتجاوز. من ذلك زَهَقَتْ نفسه. ومن ذلك: [زَهَقَ] الباطل، أي مضى. ويقال زَهَقَ الفرسُ أمامَ الخيل، وذلك إذا سَبَقَها وتقدَّمها. ويقال زَهَقَ السّهم، إذا جَاوَزَ الهَدَف. ويقال فرسٌ ذات أَزَاهيقَ، أي ذات جَرْيٍ وسَبْقٍ وتقدم.
ومن الباب الزَّهْق، وهو قَعْرُ الشيء؛ لأن الشيء يزهق فيه إذا سقط. قال رؤبة:
* كأنَّ أيديَهنَّ تَهْوِي بالزَّهَق([10]) *
فأمَّأ قولهم: أَزْهَقَ إِناءَه، إذا ملأَه، فإن كان صحيحاً فهو من الباب؛ لأنه إذا امتلأ سَبَقَ وفاضَ ومَرَّ. ومن الباب الزَّاهق، وهو السَّمِين، لأنَّه جاوزَ حدّ الاقتصاد إلى أن اكتنَزَ من اللحم([11]). ويقولون: زَهَقَ مخُّه: اكتنَز. قال زُهير في الزَّاهق:
القائدُ الخيلَ منكوباً دوابِرُها *** منها الشَّنُونُ ومنها الزَّاهِقُ الزَّهِمُ([12])ومِنَ الباب الزَّهُوق، وهو البئر البعيدة القعر.
فأما قولهم: النَّاسُ زُهاقُ مائة، فممكن إن كان صحيحاً أن يكون من الأصل الذي ذكرنا، كأنَّ عددَهم تقدَّمَ حتَّى بلغ ذلك. وممكن أن يكون من الإبدال، كأنَّ الهمزة أُبْدِلَتْ قافاً. ويمكن أن يكون شاذّاً.
(زهف) الزاء والهاء والفاء أصلٌ يدلُّ على ذهاب الشيء. يقال ازدهَفَ الشيءَ، وذلك إذا ذَهَبَ به. قالت امرأةٌ من العرب:
يا من أحسَّ بُنَيَّيَّ اللذين هما  *** سَمعِي ومُخّي فمُخّي اليوم مزدَهَفُ([13])ويقال منه أَزْهَفَهُ الموتُ، ومن الباب ازدَهَفه، إذا استعجَلَه. قال:
قولك أقوالاً مع التَّحلافِ  *** فيه ازدهافٌ أيما ازدهافِ([14])وقال قوم: الازدهاف التزيُّد في الكلام. فإن كان صحيحاً فلأنّه ذَهابٌ عن الحقّ ومجاوزةٌ له.
(زهل) الزاء والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على ملاسةِ الشَّيء. يقال فرس زُهْلول، أي أملس.
(زهك) الزاء والهاء والكاف ليس فيه شيء إلا أن ابنَ دريد ذكر أنهم يقولون: زَهَكت الرِّيح التّرابَ، مثل سَهَكَتْ.
 --------------ـــ
([1]) هو أبو المثلم الهذلي، كما في اللسان (رهط، زهو)، وقد سبق البيت في (2: 450).
([2]) في الأصل "المعجب".
([3]) في الأصل: "زهت بنفسه متمائلا".
([4]) روايته في اللسان: "ولا العور". ورواية الصحاح تطابق رواية ابن فارس.
([5]) في الأصل: "الماء" صوابه من المجمل واللسان.
([6]) ديوان الأعشى 56 واللسان (زهد).  وفي شرح الديوان: "قرأت على أبي عبيدة لإزهادها، فلما قرأتُ عليهِ الغريب قال: لأزهادها، بالفتح".
([7]) هو ابن الأعرابي ، كما في اللسان (زهر).
([8]) قطعة من بيت في اللسان (زهر) وهو بتمامه:
كما ازدهرت قينة بالشراع *** لأسوارها عل منها اصطباحا
([9]) في الأصل: "عند السمين"، وانظر س 13 من هذه الصفحة.
([10]) ديوان رؤبة 106 واللسان (زهق).
([11]) في الأصل: "إلى أكثر من اللحم".
([12]) ديوان زهير 153 واللسان (زهق).
([13]) في اللسان (زهف):
بل من أحسَّ بريمي اللذين هما *** قلبي وعقلي فعقلي اليوم مزدهف.
 ([14]) الرجز لرؤبة في ديوانه ص 100.

ـ

##### Türkçe

(**باب الزاءِ والهاءِ  والحرف المعتل**)
(**زهو**) **الزاء** ve **الهاء** ve illetli harf iki asıldır: birisi kibir ve övünmeye delâlet eder, diğeri güzelliğe.
Birincisi **الزَّهْو**dur; o, övünmedir. Şair dedi ki([1]):
Mَتى ما أشأ غير **زَهْوِ الملوكِ** *** أجعلْكَ رَهطا على حُيَّضِ
Ve babdandır: **زُهِيَ** adam, o hâlde o **مَزْهوٌّ**dur; övündüğü ve büyüklendiği zaman.
Ve babdandır: **زَهَتِ** rüzgâr bitkiyi; onu salladığı zaman, onu **تَزْهاه**. Ve onda kıyas şudur ki: hayran olan([2]) kendi nefsiyle salınarak([3]) gitti.
Diğer asıl: **الزَّهو**dur; o, güzel manzaradır. Bundan: **الزَّهْو**; o, hurma meyvesinin kızarması ve sararmasıdır. Bazıları **زَهَى** ve **أَزْهَى** diye nakletti. Asmaî derdi ki: ancak **زَهَا** vardır. İbn Mukbil’in sözüne gelince:
ولا تقولَنَّ **زَهْوَاً** ما تُخَبِّرُني *** لم يترك الشيبُ لِي **زَهْوَاً** ولا الكِبرُ([4])
Bir kavim dedi ki: **الزَّهو** bâtıl ve yalandır; ondaki mânâ, onun birinci babdan olmasıdır; o da övünme ve kibirdendir.
**الزُّهَاء** ise sayıdaki miktardır; o, iki aslın da tamamından şâz olmuştur.

(**زهد**) **الزاء** ve **الهاء** ve **الدال** bir asıldır; şeyin azlığına delâlet eder. **الزّهِيد**: az olan şey. Ve o **مُزْهِدٌ**dür: malı az.([5]) Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi ki: "İnsanların en faziletlisi **مؤْمِنٌ مُزْهِدٌ**dür"; o, az olan kimsedir. Ondan denir: **أَزْهَد** **إِزْهَاداً**. A‘şâ dedi ki:
فلَنْ يَطْلبُوا سِرَّها للغِنَى *** ولن يسلِموها لإزهادها([6])
Halîl dedi ki: dünyada **الزَّهادة**; dinde ise özellikle **الزُّهْد**. Lihyânî dedi ki: **زَهيدٌ** adam denir: yemeği az; o, huyu dar olan da olur. Bazıları dedi ki: **الزَّهِيد** suyu az alan vadidir. **الزَّهَاد**: en küçük yağmurdan akan topraktır.
Babdan yakın olan şeylerdendir onların sözü: "**خُذْ زَهْدَ ما يكفِيكَ**", yani sana yetecek miktar. Şeybânî’den —sahih ise, bizim asıl kıldığımız asıldan şâzdır— nakledilir: dedi ki: **زَهَدْت** hurma ağaçlarını; bu, onu tahmin ettiğin zaman olur.

(**زهر**) **الزاء** ve **الهاء** ve **الراء** tek bir asıldır; güzelliğe, aydınlığa ve saflığa delâlet eder. Bundan **الزُّهَرة**: yıldız. Ondan **الزَّهْر**; o, her bitkinin çiçeğidir; denir: bitki **أزهر**. Bazıları([7]) derdi ki: beyaz çiçek **النّور**dur, sarı çiçek **الزّهر**dir. **زَهْرَة الدُّنيا**: onun güzelliği. **الأزهر**: ay. Ve denir: **زَهَرَت** ateş: aydınlandı. Ve derler: **زَهَرَتْ** benim ateşim seninle.
Bu asıldan şâz olanlardandır onların sözü: **ازدهرتُ** şey ile; onu muhafaza ettiğin zaman. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم Ebû Katâde’ye, ona verdiği kap hakkında dedi ki: "**ازْدَهِرْ بِهِ فإنَّ له شأناً**"; yani onu muhafaza et. Bunun da asla hamledilmesi mümkündür; çünkü onu muhafaza edince sanki onu beğenmiş olması yönünden. Ve dedi:
* كما **ازْدَهَرَت** ([8])*
Ve belki **المِزْهَر** ki o, ud’dur; zikrettiğimiz asla hamledilmiştir; çünkü ona yakındır.

(**زهم**) **الزاء** ve **الهاء** ve **الميم** tek bir asıldır; semizliğe ve yağa ve buna benzer şeye delâlet eder. Bundan **الزَّهَم**; o, elin etten **تَزْهَم** olmasıdır. Bir topluluk zikretti ki **الزُّهْم** vahşî hayvanın yağıdır ve onun için özellikle bir isimdir; semize **زَهِمٌ** derler. Ebû Zeyd’den nakil olarak onların sözüne gelince: **المزَاهَمة** yakınlıktır; denir: falan kırka **زَاهَمَ**; yani ona yaklaştı. Bu, zikrettiğimiz asla hamledilmesi mümkündür; çünkü sanki onunla bulaşmayı ve temas etmeyi kastetti. Ve bunun ibdâlden olması da mümkündür; **الميم**, **القاف**ın bedeli olur; çünkü **الزاهق** semizin aynıdır([9]). Onu zikrettik.

(**زهق**) **الزاء** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir asıldır; ilerlemeye, geçip gitmeye ve aşmaya delâlet eder. Bundan: **زَهَقَتْ** onun nefsi. Bundan: **زَهَقَ** bâtıl; yani geçti. Ve denir: at, atların önünde **زَهَقَ**; bu, onları geçtiği ve önlerine geçtiği zamandır. Ve denir: ok **زَهَقَ**; hedefi aştığı zaman. Ve denir: **ذات أَزَاهيقَ** at; yani koşusu, geçişi ve ilerleyişi olan.
Ve babdandır **الزَّهْق**; o, şeyin dibidir; çünkü şey, düştüğü zaman onun içinde **يزهق** olur. Ru’be dedi ki:
* كأنَّ أيديَهنَّ تَهْوِي بالزَّهَق([10]) *
Onların sözüne gelince: kabını **أَزْهَقَ**; onu doldurduğu zaman; eğer sahih ise o babdandır; çünkü dolunca öne geçer, taşar ve geçer. Ve babdandır **الزَّاهق**; o, semizdir; çünkü iktisad haddini aştı, etten yığıldı([11]). Ve derler: iliği **زَهَقَ**; yığıldı. Züheyr **الزَّاهق** hakkında dedi ki:
القائدُ الخيلَ منكوباً دوابِرُها *** منها الشَّنُونُ ومنها الزَّاهِقُ الزَّهِمُ([12])
Ve babdandır **الزَّهُوق**; o, dibi uzak kuyu.
Onların sözüne gelince: insanlar yüzün **زُهاقُ**udur; eğer sahih ise, zikrettiğimiz asıldan olması mümkündür; sanki sayıları ilerledi de ona ulaştı. Ve ibdâlden olması da mümkündür; sanki hemze **قاف**a ibdâl edilmiştir. Ve şâz olması da mümkündür.

(**زهف**) **الزاء** ve **الهاء** ve **الفاء** bir asıldır; şeyin gitmesine delâlet eder. Denir: şeyi **ازدهَفَ**; bu, onu götürdüğü zamandır. Araplardan bir kadın dedi ki:
يا من أحسَّ بُنَيَّيَّ اللذين هما  *** سَمعِي ومُخّي فمُخّي اليوم مزدَهَفُ([13])
Ondan denir: ölümü onu **أَزْهَفَهُ**. Ve babdandır: onu **ازدَهَفه**; onu acele ettirdiği zaman. Dedi ki:
قولك أقوالاً مع التَّحلافِ  *** فيه ازدهافٌ أيما ازدهافِ([14])
Bir kavim dedi ki: **الازدهاف** sözde çoğaltmadır. Eğer sahih ise, çünkü o, haktan bir gidiş ve onu aşmadır.

(**زهل**) **الزاء** ve **الهاء** ve **اللام** bir kelimedir; şeyin pürüzsüzlüğüne delâlet eder. Denir: **زُهْلول** at; yani pürüzsüz.

(**زهك**) **الزاء** ve **الهاء** ve **الكاف**ta bir şey yoktur; ancak İbn Düreyd zikretti ki onların: rüzgâr toprağı **زَهَكت** derler; **سَهَكَتْ** gibi.

--------------ـــ
([1]) O, Ebû’l-Müthallam el-Hüzelî’dir; Lisân’da (رهط، زهو)da olduğu gibi; beyit (2: 450)’de geçmişti.
([2]) Asılda "المعجب".
([3]) Asılda: "زهت بنفسه متمائلا".
([4]) Lisân’daki rivayeti: "ولا العور". Sıhâh’ın rivayeti İbn Fâris’in rivayetine mutabıktır.
([5]) Asılda: "الماء"; doğrusu Mücmel ve Lisân’dandır.
([6]) A‘şâ divanı 56 ve Lisân (زهد). Divan şerhinde: "Ebû Ubeyde’ye ‘لإزهادها’ okudum; ona garibi okuyunca dedi ki: ‘لأزهادها’, fetha ile".
([7]) O, İbnü’l-A‘râbî’dir; Lisân (زهر)’de olduğu gibi.
([8]) Lisân (زهر)’de bir beyitten parçadır; tamamı:
كما ازدهرت قينة بالشراع *** لأسوارها عل منها اصطباحا
([9]) Asılda: "عند السمين"; bu sayfanın 13. satırına bak.
([10]) Ru’be divanı 106 ve Lisân (زهق).
([11]) Asılda: "إلى أكثر من اللحم".
([12]) Züheyr divanı 153 ve Lisân (زهق).
([13]) Lisân (زهف)’te:
بل من أحسَّ بريمي اللذين هما *** قلبي وعقلي فعقلي اليوم مزدهف.
([14]) Recez Ru’be’nindir; divanında s. 100.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ه و
هم زهاء مائة‏:‏ حزرهم وقدرهم‏.‏
وزها البسر وأزهى‏:‏ احمرّ واصفرّ وهو الزهو‏.‏
وزهت الريح النبات‏:‏ هزته‏.‏
والمروحة تزهي الريح‏.‏
قال مزاحم في وصف ذنب البعير‏:‏ كمروحـة الـداريّ ظـل يكرهـا بكف المزهّى سكرة الريح عودها ومن المجاز‏:‏ زها السراب الإكام والظعن‏.‏
وزهي فلان بكذا يزهى به ومعناه زهاه الإعجاب بنفسه وفيه زهو وهو ‏"‏ أزهى من الغراب ‏"‏‏.‏
وقال طفيل‏:‏ عقاراً يظل الطير يخطف زهوه وعالين أعلافـاً علـى كـل مقـام

##### Türkçe

ز ه و
Onlar yüz kadar **زهاء**dır: onları tahmin etti ve onları takdir etti.
**زها** **البسر** ve **أزهى**: kızardı ve sarardı; o, **الزهو**dur.
**وزهت** rüzgâr bitkiyi: onu sarstı.
Ve yelpaze rüzgârı **تزهي** eder.
Muzâhim, devenin kuyruğunu vasfederken dedi:
**كمروحـة الـداريّ ظـل يكرهـا بكف المزهّى سكرة الريح عودها**
Ve mecazdan: **زها** serap, tepeleri ve göçü.
Ve falan kimse, bununla **زهي** olur; onunla **يزهى** olur; mânâsı: kendini beğenme onu **زها** etti; onda **زهو** vardır; ve o: "**أزهى من الغراب**"dır.
Ve Tufeyl dedi:
**عقاراً يظل الطير يخطف زهوه وعالين أعلافـاً علـى كـل مقـام**

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ه و * * الزَّهْوُ * البسر الملون يقال إذا ظهرت الحمرة والصفرة في النخل فقد ظهر فيه الزهو وأهل الحجاز يقولون * الزُّهْوُ * بالضم وقد * زَهَا * النخل من باب عدا و * أزْهَى * أيضا لغة حكاها أبو زيد ولم يعرفها الأصمعي و * الزَّهْوُ * أيضا المنظر الحسن يقال * زُهِيَ * شيء لعينيك على ما لم يسم فاعله و * الزَّهْوُ * أيضا الكبر والفخر وقد * زُهِيَ * الرجل فهو * مَزْهُوٌ * أي تكبر وللعرب أحرف لا يتكلمون بها إلا على سبيل المفعول به وإن كانت بمعنى الفاعل مثل قولهم زهي الرجل وعني بالأمر ونتجت الناقة والشاة وأشباهها وحكى بن دريد * زَهَا * يزهو * زَهْواً * أي تكبر غير مجهول ومنه قولهم ما أزهاه لأن ما لم يسم فاعله لا يتعجب منه و * زَهَاهُ * و * ازْدَهَاهُ * استخفه وتهاون به ومنه قولهم فلان لا يزدهى بخديعة وقولهم هم * زُهَاءُ * مائة أي قدر مائة وحكى بعضهم * الزَّهْوُ * الباطل والكذب

##### Türkçe

* ز ه و * * **الزَّهْوُ** * renklenmiş ham hurma; denilir ki: hurma ağacında kızıllık ve sarılık göründüğü vakit onda **الزَّهْوُ** ortaya çıkmıştır. Hicaz ehli **الزُّهْوُ** (ötre ile) der. Ve hurma ağacı “عدا” bâbından **زَهَا** etmiştir; ve **أزْهَى** da (vardır); Ebû Zeyd’in naklettiği bir lugattır; Asmaî onu bilmemiştir. Ve **الزَّهْوُ** ayrıca güzel görünüş(tür); denilir: bir şey gözlerine **زُهِيَ**; faili adlandırılmamış olan üzere. Ve **الزَّهْوُ** ayrıca kibir ve övünme(dir). Ve adam **زُهِيَ** edilmiştir; o hâlde o **مَزْهُوٌ**dur; yani kibirlendi. Arapların harfleri vardır ki onlarla ancak mef‘ûl bih yolu üzere konuşurlar; her ne kadar fâil mânâsında olsalar da; onların “adam **زهي** edildi” ve “iş ile **عني** edildim” ve “dişi deve ve koyun **نتجت**” ve benzerleri sözleri gibi. İbn Düreyd **زَهَا** “يزهو” **زَهْواً**: yani kibirlendi, meçhul olmaksızın, diye nakletti. Ondandır onların “onu ne kadar **أزهاه**!” sözleri; çünkü faili adlandırılmamış olandan taaccüb edilmez. Ve **زَهَاهُ** ve **ازْدَهَاهُ**: onu hafife aldı ve onunla alay etti. Ondandır onların “falanca bir hile ile **يزدهى** etmez” sözleri. Ve onların “onlar **زُهَاءُ** yüz” sözleri: yani yüz kadar. Bazıları **الزَّهْوُ**: bâtıl ve yalan(dır), diye nakletti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!الزَّهْوُ : المَنْظَرُ الحَسَنُ ) . يقالُ : *!زُهِيَ الشيءُ بعَيْنَيْك ، كما في الصِّحاحِ ، وفي بعضِ النسخِ لعَيْنَيْك .

( و ) الزَّهْوُ : ( النَّباتُ النَّاضِرُ ) ؛ نَقَلَهُ ابنُ سِيدَه ، أَي الطَّرِيُّ .
( و ) الزَّهْوُ : ( نَوْرُ النَّبْتِ ) ؛ عن الليْثِ .
( وزَهرُه وإشْرَاقُه ) بأنْ يَحْمَرَّ أَو يَصْفَرَّ ؛ ( *!كالزُّهُوِّ ) ، كعُلُوَ ، ( *!والزَّهاءِ ) ، كسَحابٍ كما يَقْتَضِيه إطْلاقه ، ووُجِدَ في بعضِ النسخِ بالضمِّ .
( و ) *!الزَّهْوُ : ( الباطِلُ .
( و ) أَيْضاً : ( الكَذِبُ .
( قال الجوهرِيُّ : حكَاهُ بعضُهم ؛ وأَنْشَدَ لابنِ أَحْمر :
( ولا تَقُولَنَّ *!زَهْواً ما يُخَبِّرُنالم يَتْرُكِ الشَّيْب لي زَهْواً ولا الكِبْرُوفي ديوانِ ابنِ أَحْمر : ولا العَوَرُ .
( و ) أَيْضاً : ( الاسْتِخْفافُ ) ، أَي التَّهاوُنُ ؛ ( *!كالازْدِهاءِ ) ؛ وقد *!زَهاهُ *!زَهْواً *!وازْدَهاهُ : اسْتَخَفَّه وتَهاوَنَ به ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ لعُمَر بنِ أَبي ربيعَةَ :
فلمَّا تَواقَفْنا وسَلَّمْتُ أَقْبَلَتْ
وجُوهٌ *!زَهاها الحُسْنُ أَنْ تَتَقَنَّعاومنه قوْلُهم : فلانٌ لا *!يُزْدَهَى بخَدِيعَةٍ .
( هَزَّ الِّريحُ النَّبِتَ غِبَّ النَّدَى . ) يقال : *!زَهَتْ *!تَزْهي . وفي الصّحاح : ورُبَّما قالوا : *!زَهَتِ الِّريحُ *!تَزْهَي : إذا هَزَّتْهُ .
( و ) *!الزّهْوُ : ( البُسْرُ المُلَوِّنُ ) ، والمُلَوِّن كمُحَدِّثٍ ، هكذا هو مَضْبوطٌ في النسخِ .
وكانَ في الصِّحاحِ كَذلِكَ ثم أُصْلِح بفتْحِ الواوِ ، يقالُ : إذا ظَهَرَتْ الحُمْرة والصُّفْرة في النَّخْلِ فقد ظَهَرَ فيه *!الزَّهْوُ .
( *!كالزُّهُوِّ ) ، كعُلُوَ ، هكذا وُجِدَ بخطِّ الأَزْهرِيّ في التَّهْذِيب .
وفي الصِّحاحِ : وأَهْلُ الحِجازِ يقولونَ : ظَهَرَ فيه *!الزُّهُوُّ بالضمِّ ، وقد *!زَها النَّخْلُ *!زهواً ؛ وفي بعضِ نسخِ

الصحاحِ البُسْرُ بَدَلَ النَّخْل .
وفي المِصْباح : *!زَهَا النَّخلُ *!يَزْهُو *!زهواً ، والاسمُ *!الزَّهْوُ ، بالضمِّ ، ظَهَرَتِ الحُمْرَةُ والصُّفْرَةُ في ثَمَرِهِ .
وقالَ أَبو حاتِمٍ : وإنَّما يسمَّى زهواً إذا خلصَ لَوْنُ البُسْرَةِ في الحُمْرَةِ أَو الصُّفْرَةِ .
( و ) *!الزَّهْوُ : ( الكِبْرُ والتِّيهُ ) والعَظَمَةُ ( والفَخْرُ ) والظُّلْمُ ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ لأبي المُثَلّم الهُذَليّ :
مَتَى ما أَشأْ غَيْر زَهْوِ المُلُو
كِ أَجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ ( وقد *!زُهِيَ ) الرَّجُلُ ، ( كعُنِيَ ) ، فهو *!مَزْهُوٌّ : أَي تَكَبَّرَ .
قالَ الجوهرِيُّ : وللعَرَبِ أَحْرفٌ لا يَتَكلَّمُونَ بها إلاَّ على سَبِيلِ المَفْعول به وإن كانَ بمعْنَى الفاعِلِ مِثْل قَوْلهم : *!زُهِيَ الرَّجُلُ وعُنِيَ بالأمْرِ ونُتِجَتِ الناقَةُ وأَشْباهها ، فإذا أَمَرْتَ منه قُلْتَ : لتُزْهَ يا رَجُلُ ، وكَذلِكَ الأَمْر مِن كلِّ فِعْل لم يُسَمَّ فاعِلُه ، لأنَّكَ إذا أَمَرْتَ منه فإنَّما تَأْمُرُ في التَّحْصِيل غَيْر الذي تُخاطِبُه أَنْ يُوقِعَ به ، وأَمْرُ الغائِبِ لا يكونُ إلاَّ باللامِ كقَوْلِكَ ليَقُمْ زَيْد ؛
قالَ : ( و ) فيه لُغَةٌ أُخْرَى حَكَاها ابنُ دُرَيْدٍ : ( *!زَها *!يَزْهُو *!زَهْواً ، ( كدَعا ) ، أَي تَكَبَّرَ ، وهي ( قَلِيلَةٌ ) ؛ ومنه قَوْلُهم : ما *!أَزْهاهُ ، ولَيسَ هذا مِن *!زُهِيَ لأنَّ ما لم يُسَمَّ فاعِلُه لا يُتَعَجَّبُ منه .
قالَ : وقُلْتُ لأعْرابيِّ مِن بَني سُلَيْم ما مَعْنى *!زُهِيَ الرَّجُلُ ؟ قالَ : أُعْجِبَ به ، قُلْتُ : أَتَقولُ زَها إذا افْتَخَرَ ؟ قالَ : أَمَّا نحنُ فلا نتكلَّمُ به .
( *!وأَزْهَى ) : إذا تَكَبَّرَ .
( *!وزَهاهُ الكِبْرُ ) : حَمَلَهُ واسْتَخَفَّ به .
( و ) قوْلُهم : ( *!زُهاءُ مِائةٍ ، بالضَّمِّ ) :

أَي ( قَدْرُه وحَزْرُه ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ قَدْرُها وحَزْرُها ، كما هو نَصُّ المُحْكَم .
ويقالُ : كم *!زُهاؤُهم ، أَي كم حزرُهُم .
وفي المِصْباح : أَي كم قَدْرُهم .
وقوْلُ النَّاسِ : هُم *!زُهاءٌ على مِائةٍ ليسَ بعَربيَ .
( *!وزَها النَّخْلُ ) ، وكذا النَّباتُ : ( طَالَ ) واكْتَهَلَ ؛ ( *!كأزْهَى ) ، لُغَةٌ حَكَاها أَبو زيْدٍ ولم يَعْرِفْها الأَصْمعيّ ، كما في الصِّحاحِ .
ومنهم مَنْ يقولُ : *!زَها النَّخْلُ إذا نَبَتَ ثَمَرُهُ ، *!وأَزْهَى إذا احمَرَّ واصْفَرَّ ، كما في المِصْباحِ .
وفي الحدِيثِ : ( نَهَى عن بَيْعِ الثَّمَرِ حتى *!يَزْهُو ) ، قيلَ لأنَسٍ : ما *!زَهْوُه ؟ قالَ : أن يَحْمَرَّ أَو يَصْفَرَّ . وفي رِوايَةِ ابنِ عُمَر : حتى *!يُزْهِيَ .
وقالَ أَبو الخطَّاب : لا يقالُ إلاَّ *!يُزْهي للنَّخْلِ ، ولا يقالُ *!يَزْهُو .
وقالَ الأصْمعيُّ : إذا ظَهَرَتْ فيه الحُمْرَةُ قيلَ *!أَزْهَى .
وقالَ الليْثُ : *!يَزْهُو في النَّخْلِ خَطَأ إنَّما هو *!يُزْهِي .
( و ) *!زَها ( البُسْرُ : تَلَوَّنَ ، *!كازَّهَى *!وزَهَّى ) *!تَزْهِيةً وشَقَّحَ وأَشْقَحَ وشَقَّحَ وأَفْضَحَ لا غَيْر ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
( و ) زَها ( الغُلامُ ) *!يَزْهُو *!زَهْواً : ( شَبَّ .
( و ) قالَ أَبو زيْدٍ : *!زَهَتِ ( الشَّاةُ ) *!تَزْهُو *!زَهْواً إذا ( أَضْرَعَتْ ) ودَنا وِلادُها ، نقلَهُ الجوهرِيُّ وابنُ سِيدَه .
( و ) زَهَتِ ( الإِبِلُ ) زَهْواً : ( سارَتْ بَعْدَ الوِرْدِ لَيْلَة أَو ليلتينِ ) .
وفي الصِّحاحِ : لَيْلَة أَو أَكْثَر ؛ حَكَاه أَبو عُبيدٍ .
وفي المُحْكَم : إذا وَرَدَتِ الإِبِلُ ثم سارَتْ بَعْد الوِرْدِ لَيْلة أَو أَكْثَر ولم تَرْعَ حَوْل الماءِ قيلَ زَهَتْ تَزْهُو *!زَهْواً .
( *!وزَهَوْتُها أَنا ) يتعدَّى ولا يتعدَّى .
( و ) قيلَ : زَهَتِ الإبِلُ ( مَرَّتْ ) ؛

كذا في النسخِ والصَّوابُ مَدَّتْ ، كما نَصُّ المُحْكَم ؛ ( في طَلَبِ المَرْعى بَعْدَ أن شَرِبَتْ ) ولا تَرْعَى حَوْل الماءِ .
( و ) زَها ( السِّراجَ ) *!يَزْهُوهُ *!زَهْواً : ( أَضاءَهُ .
( و ) زَها ( بالسَّيفِ : لَمَعَ به ) ، أَي أَشارَ .
( و ) زَها ( بالعَصا : ضَرَبَ ) به .
( و ) زَها فلاناً ( بمائِةِ رَطْلٍ ) مثلاً يَزْهاهُ : ( حَزَرَهُ ) ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( *!وزُها الُّدنيا ، كَهُدًى : زِينَتُها ) وزُخْرُفِها ( وإِيناقُها .
( ورجُلٌ *!إنْزَهْوٌ ، كقِنْدَأوٍ ) : أَي ( مُتَكَبِّرٌ ) ؛ ورِجالٌ *!إنْزَهْوُونَ : ذَوُو كبرٍ ؛ عن اللّحْيانيّ .
قال شيْخُنا : نونُه زائِدَةٌ كالهَمْزةِ .
قيلَ : ولا نَظِيرَ له إلا انْقَحْل مِن قَحل .
( و ) *!زُها ، ( كَهُدًى : ع بالحِجازِ ) .
وقالَ نَصْر : بَلَدٌ بالحِجازِ .
( *!وزَهْوَةُ : مولاةُ أَحْمدَ بنِ بدرٍ حَدَّثَتْ ) عن أَبي الغنائِمِ النرسي ، نقلَهُ الذهبيُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
رجُلٌ *!مَزْهُوٌّ : مُعْجَبٌ بنَفْسِه .
والسَّرابُ *!يَزْهى القُبُورَ والحُمُولَ : كأَنَّه يَرْفَعُها .
*!وزَهَتِ الريحُ : هَبَّتْ ؛ قالَ عبيد :
وَلَنِعْم أَيْسارُ الجَزورِ إذا زَهَتْ
رِيحُ الشِّتاءِ ومَأْلَف الجِيْرانَ *!وزَهَتِ الأمْواجُ السَّفَينَةَ : رَفَعَتْها .
*!وازْدَهَى بفلانٍ *!كازْدَهاهُ .
*!وزَها النَّبْتُ : نَبَتتْ ثَمَرَتُه ؛ وقيلَ : طَالَ .
*!وزَها الطَّلُّ النَّوْرَ : زادَهُ الحسن في المَنْظَرِ .
وإبل *!زاهِيَةٌ : إذا كانتْ لا تَرْعَى الحَمْضَ ؛ حكَاهُ ابنُ السِّكِّيت ؛ وهي الزَّواهِي .
*!وزاهِي اللَّوْن : مُشْرقُه .
*!والزَّهْوَةُ : بريقُ أَيِّ لَوْنٍ كانَ .
وهُم *!زِهاءُ مِائةٍ ، بالكسْرِ ، لُغَةٌ في

الضمِّ ، عن الفارَابِي كما في المِصْباحِ .
*!وزُهاءُ الشيءِ ، كغُرابٍ : شخْصُهُ .
*!والزُّهاءُ أَيْضاً : العَدَدُ الكثيرُ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( إذا سَمِعْتُم بناسٍ يَأْتُون مِن قِبَلِ المَشْرِقِ أُولي *!زُهاءٍ يَعْجَبُ الناسُ من زيِّهِمْ فقد أَظَلَّتِ الساعَةُ ) ، أَي أُولي عددٍ كثيرٍ ؛ وقالَ الشاعِرُ :
تَقَلَّدْتَ إبْريقاً وعَلَّقْتَ جَعْبة
لتُهْلِكَ حَيّاً ذَا زُهاءِ وحَامِلِ *!وزَها المُرَوِّحُ المِرْوَحَة *!وزَهَّاها : حَرَّكَها .
*!وزَها الزَّرْعُ : زَكَا ونَمَا .

##### Türkçe

: ( ve ( **الزَّهْوُ** : güzel görünüş ) . Denilir: **زُهِيَ** şey senin iki gözünde, **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; bazı nüshalarda da “senin iki gözün için” (şeklinde).

( ve ) **الزَّهْوُ** : ( taze bitki ) ; bunu İbn Sîde nakletti; yani yumuşak (taze).
( ve ) **الزَّهْوُ** : ( bitkinin çiçeği ) ; Leys’ten.
( ve onun çiçeği ve parlaması ) kırarması yahut sararmasıyla; ( **كالزُّهُوِّ** ) , **عُلُوَ** gibi, ( **والزَّهاءِ** ) , **سَحابٍ** gibi, onu mutlak kullanımı gerektirdiği üzere; bazı nüshalarda da zamme ile bulundu.
( ve ) **الزَّهْوُ** : ( bâtıl.
( ve ) ayrıca: ( yalan.
Cevherî dedi: Bazıları onu rivayet etti; ve İbn Ahmer’den şu beyti okudu:
( Ve sakın **زَهْواً** deme; bize haber veren (şey)
Bana ne ak saç **زَهْواً** bıraktı ne de ihtiyarlık )
İbn Ahmer’in divanında: “ve ne de körlük.”
( ve ) ayrıca: ( hafife alma ) , yani önemsememe; ( **كالازْدِهاءِ** ) ; ve onu **زَهاهُ** **زَهْواً** ve **ازْدَهاهُ**: onu hafife aldı ve onu önemsemedi; Cevherî, Ömer b. Ebî Rebîa’dan şu beyti okudu:
Derken duruşup (karşılaşınca) ve selâm verince yüz çevirdi
Yüzler; güzellik onları **زَهاها** (öyle yaptı ki) örtünmeye (yüzlerini örtmeye)
Ve ondan onların sözü: Falan kimse bir hile ile **يُزْدَهَى** (aldatılmaz).
( Rüzgâr, çiği takiben bitkiyi salladı. ) Denilir: **زَهَتْ** **تَزْهي**. **الصّحاح**’ta: Bazen derler: **زَهَتِ** rüzgâr **تَزْهَي**: onu salladığı zaman.
( ve ) **الزّهْوُ** : ( renklenmiş hurma koruğu ) , ve **المُلَوِّن** “**مُحَدِّثٍ**” gibi; nüshalarda böyle ضبط edilmiştir.
Ve **الصِّحاح**’ta da böyle idi, sonra vavın fethasıyla düzeltildi; denilir: Hurma ağacında kırmızılık ve sarılık göründüğünde onda **الزَّهْوُ** görünmüştür.
( **كالزُّهُوِّ** ) , **عُلُوَ** gibi; **التَّهْذِيب**’de Ezherî’nin hattıyla böyle bulundu.
**الصِّحاح**’ta: Hicaz ehli der ki: onda **الزُّهُوُّ** (zamme ile) göründü; ve hurma ağacı **زَها** **زهواً**; **الصِّحاح**’ın bazı nüshalarında **البُسْرُ** hurma ağacı yerine (geçer).
**المِصْباح**’ta: Hurma ağacı **زَهَا** **يَزْهُو** **زهواً**; isim **الزَّهْوُ** (zamme ile): meyvesinde kırmızılık ve sarılık göründü.
Ebû Hâtim dedi: Ancak, koruğun rengi kırmızılıkta yahut sarılıkta saflaştığı zaman “**زهواً**” diye adlandırılır.
( ve ) **الزَّهْوُ** : ( kibir ve böbürlenme ) ve büyüklük ( ve övünme ) ve zulüm; Cevherî, Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî’ye şu beyti okudu:
Ne zaman istersem, kralların böbürlenmesi dışında
Seni, hayızlılar üzerine bir topluluk yaparım
( ve **زُهِيَ** ) adam, ( **كعُنِيَ** ) gibi; o **مَزْهُوٌّ**dur: yani kibirlendi.
Cevherî dedi: Arapların, ancak mef‘ûl yoluyla konuştukları harfler (kalıplar) vardır; fail mânasında olsa bile; onların sözü gibi: **زُهِيَ** adam ve işe **عُنِيَ** ve deve doğurtuldu (**نُتِجَتِ** الناقة) ve benzerleri; ondan emir verdiğinde şöyle dersin: “Erkek, **لتُزْهَ**”; ve aynı şekilde, faili adlandırılmamış her fiilden emir böyledir; çünkü ondan emir verdiğinde, tahsilde (gerçekte) muhatap olduğun kimsenin değil, ona (muhataba) bunu gerçekleştirmesini emrettiğin başka birinin onu ona uygulamasını emredersin; gaibin emri ancak lâm ile olur; senin “Zeyd kalksın: **لِيَقُمْ** زيد” demen gibi;
Dedi: ( ve ) onda başka bir lügat vardır; İbn Düreyd’in rivayet ettiği: ( **زَها** **يَزْهُو** **زَهْواً** , ( **كدَعا** ) gibi, yani kibirlendi; ve o ( azdır ) ; ve ondan onların sözü: “Onu ne kadar **أَزْهاهُ**”; bu, **زُهِيَ**’den değildir; çünkü faili adlandırılmamış olandan taaccüb edilmez.
Dedi: Ben Benî Süleym’den bir bedevîye “**زُهِيَ** adam”ın mânası nedir? dedim. Dedi: Kendisiyle övünüldü (kendisi beğenildi). Dedim: Övündüğünde “**زَها**” der misin? Dedi: Biz ise onunla konuşmayız.
( **وأَزْهَى** ) : kibirlendiği zaman.
( **وزَهاهُ الكِبْرُ** ) : onu taşıdı ve onu hafife aldı.
( ve ) onların sözü: ( **زُهاءُ** yüz, zamme ile ) :
yani ( onun miktarı ve tahmini ) ; nüshalarda böyle; doğrusu “onun miktarı ve tahmini”dir, **المُحْكَم**’ın nassı olduğu üzere.
Ve denilir: “Onların **زُهاؤُهم** ne kadar?” yani onların tahmini ne kadar.
**المِصْباح**’ta: yani onların miktarı ne kadar.
İnsanların sözü: “Onlar yüzün üzerinde **زُهاءٌ**” Arapça değildir.
( **وزَها النَّخْلُ** ) , ve aynı şekilde bitki: ( uzadı ) ve olgunlaştı; ( **كأزْهَى** ) ; Ebû Zeyd’in rivayet ettiği bir lügattir; Asmaî onu bilmedi, **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Onlardan kimi der: Hurma ağacı **زَها** (oldu) meyvesi bittiği zaman; **وأَزْهَى** (oldu) kızarıp sarardığı zaman; **المِصْباح**’ta olduğu gibi.
Hadiste: ( Meyvenin satımını, **يَزْهُو** oluncaya kadar yasakladı ); Enes’e denildi: Onun **زَهْوُه** nedir? Dedi: Kızarması yahut sararması. İbn Ömer rivayetinde: **يُزْهِيَ** oluncaya kadar.
Ebû’l-Hattâb dedi: Hurma ağacı için ancak **يُزْهي** denir; **يَزْهُو** denmez.
Asmaî dedi: Onda kırmızılık göründüğünde **أَزْهَى** denir.
Leys dedi: Hurma ağacı hakkında **يَزْهُو** hatadır; ancak o **يُزْهِي**’dir.
( ve ) **زَها** ( koruk: renklendi, **كازَّهَى** ve **زَهَّى** ) **تَزْهِيةً**; ve “şakkaḥa” ve “eşqaḥa” ve “şakkaḥa” ve “efḍaḥa” başka değil; İbnü’l-A‘râbî’den.
( ve ) **زَها** ( oğlan ) **يَزْهُو** **زَهْواً**: ( büyüdü.
( ve ) Ebû Zeyd dedi: **زَهَتِ** ( koyun ) **تَزْهُو** **زَهْواً**; ( memeleri sütle doldu ) ve doğumu yaklaştığı zaman; bunu Cevherî ve İbn Sîde nakletti.
( ve ) **زَهَتِ** ( develer ) **زَهْواً**: ( suya varıştan sonra bir gece yahut iki gece yürüdü ) .
**الصِّحاح**’ta: bir gece yahut daha fazla; Ebû Ubeyd onu rivayet etti.
**المُحْكَم**’da: Develer suya varıp sonra suya varıştan sonra bir gece yahut daha fazla yürür ve su çevresinde otlamazsa “**زَهَتْ** **تَزْهُو** **زَهْواً**” denir.
( **وزَهَوْتُها أَنا** ) geçişli olur ve geçişsiz olur.
( ve ) denildi: Develer **زَهَتِ** ( geçti ) ;

Böylece nüshalarda; doğru olan **مَدَّتْ**’tir; **المُحْكَم**’ın nassı gibi: (otlağı istemede, içtikten sonra) ve suyun çevresinde otlamaz.

( Ve ) **زَها** (kandili) **يَزْهُوهُ** **زَهْواً**: (onu aydınlattı).

( Ve ) **زَها** (kılıçla: onunla parladı), yani işaret etti.

( Ve ) **زَها** (asayla: vurdu) onunla.

( Ve ) falanı **زَها** (meselâ yüz ratl ile) **يَزْهاهُ**: (onu takdir etti); bunu İbn Sîde nakletti.

( **وزُها الُّدنيا** , **كَهُدًى**: onun ziyneti) ve süsü (ve göz alıcılığı).

( Ve bir adam **إنْزَهْوٌ** , **كقِنْدَأوٍ**): yani (kibirli); ve adamlar **إنْزَهْوُونَ**: kibir sahipleri; el-Lihyânî’den.

Şeyhimiz dedi: onun **نون**’u, **الهَمْزة** gibi ziyadedir.

Denildi: ona benzer yoktur; ancak **انْقَحْل** ( **قَحل**’den) müstesna.

( Ve ) **زُها** , (**كَهُدًى**: Hicaz’da bir yer adı).

Nasr dedi: Hicaz’da bir belde.

( **وزَهْوَةُ**: Ahmed b. Bedr’in mevlâsı; rivayet etti) Ebü’l-Ğanâim en-Nersî’den; bunu Zehebî nakletti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:

Bir adam **مَزْهُوٌّ**: kendinden hoşnut.

Ve serap **يَزْهى** kabirleri ve yükleri: sanki onları yükseltiyor.

**وزَهَتِ** rüzgâr: esti; Ubeyd dedi:
وَلَنِعْم أَيْسارُ الجَزورِ إذا زَهَتْ
رِيحُ الشِّتاءِ ومَأْلَف الجِيْرانَ

Ve **زَهَتِ** dalgalar gemiyi: onu yükseltti.

Ve **ازْدَهَى** falanla: **ازْدَهاهُ** gibi.

Ve **زَها** bitki: meyvesi bitti; denildi: uzadı.

Ve **زَها** çiy çiçeği: görünüşteki güzelliği ona artırdı.

Ve **زاهِيَةٌ** develer: **الحَمْضَ** otlamaz olduklarında; bunu İbnü’s-Sikkît hikâye etti; onlar **الزَّواهِي**’dir.

**وزاهِي** renk: onun parlak olanı.

Ve **الزَّهْوَةُ**: hangi renk olursa olsun, parıltısı.

Ve onlar **زِهاءُ** yüz (kesre ile): damme’deki (kullanıma) bir lugat; el-Fârâbî’den, **المِصْباح**’ta olduğu gibi.

**وزُهاءُ** şey, **كغُرابٍ**: onun şahsı.

Ve **الزُّهاءُ** ayrıca: çok sayı; ondan hadis: (Doğu tarafından gelen, **زُهاءٍ** sahipleri olan kimseleri işittiğinizde—insanlar onların giyiminden hayrete düşer—artık kıyamet gölgelemiştir), yani çok sayı sahipleri; şair dedi:
تَقَلَّدْتَ إبْريقاً وعَلَّقْتَ جَعْبة
لتُهْلِكَ حَيّاً ذَا زُهاءِ وحَامِلِ

Ve **زَها** yelpaze sallayan, yelpazeyi; ve **زَهَّاها**: onu hareket ettirdi.

Ve **زَها** ekin: gelişti ve büyüdü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَهَا
1 زَهَا ذ , said of seed-produce, It increased, or augmented; received increase and blessing from God; or throve by the blessing of God: (JK, TA:) [or,] said of herbage, aor. يَزْهُو, inf. n. زَهْوٌ, it attained its full growth: (Msb:) or it put forth its fruit: or it became tall: (TA:) and, said of palm-trees, (نَخْلٌ, S, Msb, K, TA,) and likewise of plants, (TA,) aor. as above, (Msb, TA,) and so the inf. n., (S, Msb, TA,) they became tall; (K, TA;) became tall and fullgrown; or became of their full height, and blossomed; (TA;) and ↓ ازهى signifies the same: (K:) or both signify they (i. e. palm-trees) showed redness, and yellowness, in their fruit; (S, Msb;) the latter verb mentioned by AZ, but [it is said that] As did not know it: (S: [see, however, what follows:]) or, as some say, the former signifies they put forth their fruit; and ↓ the latter, as expl. next before: (Msb:) accord. to Abu-lKhattلb and Lth, one says of palm-trees (نَخْل) only يُزْهِى; not يَزْهُو: and As [is related to have] said, [contr. to what has been asserted of him above,] that when redness appears in [the fruit of] palm-trees, one says ازهى. (TA.) And زَهَا التَّمْرُ, (JK,) or البُسْرُ; and ↓ ازهى; (Mgh, K;) and ↓ زهّى, (K,) inf. n. تَزْهِيَةٌ; (TA;) [The dates, or dates beginning to ripen,] showed their goodness by redness, and yellowness: (JK:) became red, and yellow: (Mgh:) became coloured. (K.) Hence the trad., نَهَى عَنْ بَيْعِ ثَمَرِ النَّخْلِ حَتَّى يَزْهُوَ, or ↓ يُزْهِىَ, [He forbade the selling of the fruit of the palm-trees until its becoming red or yellow], thus differently related. (Mgh.) ― -b2- You say also, زَهَا الغُلَامُ, (K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) The boy grew up; or attained to youthful vigour, or the prime of manhood. (K.) ― -b3- And زَهَتِ الشَّاةُ, (JK, S, K,) aor. as above, (S,) and so the inf. n., (JK, S,) The ewe, or she-goat, became large in her udder: (JK:) or secreted milk in her udder, and was near to bringing forth. (AZ, S, K. *) ― -b4- And زَهَتِ الرِّيحُ The wind rose, blew, or became in a state of commotion. (S.) ― -b5- And زَهَتِ الاـِبِلُ, (JK, S, M, K,) aor. as above, (JK, M,) and so the inf. n., (S, M,) The camels journeyed, after coming to water, (JK, S, M, K,) a night or more, (JK, S, M,) so says A'Obeyd, (S,) or a night or two nights. (K.) And The camels passed along, (مَرَّت,) so in the copies of the K, but correctly مَدَّت [i. e. made much advance in journeying], as in the M, (TA,) in search of pasturage, after they had drunk, (K, TA,) not pasturing around the water. (TA.) The verb used in relation to camels is also trans., as will be shown below. (S, &c.) -A2- زَهْوٌ [as inf. n. of the trans. v. زَهَا, aor. يَزْهَى,] primarily signifies The act of raising, or elevating: and the act of shaking; or putting in motion, or into a state of commotion: whence زَهَاهُ السَّرَابُ and زَهَتِ الرِّيحُ النَّبَاتَ [both expl. in what follows]. (Har p. 171.) You say, زَهَتِ الأَمْوَاجُ السَّفِينَةَ The waves raised the ship. (TA.) And زَهَا السَّرَابُ الشَّىْءَ, aor. يَزْهَاهُ, The mirage raised, or elevated, [to the eye,] the thing [seen in it or beyond it; or rather, made it to appear tall, and as though quivering, vibrating, or playing up and down; as is perhaps meant to be indicated by the citation above from Har]; syn. رَفَعَهُ; written only [thus] with ا [in the pret. and in the aor.]: (S:) and السَّرَابُ يَزْهَى القُبُورَ وَالحُمُولَ The mirage is as though it raised the tombs and the women's camel-vehicles; or elevated them; expl. by the words كَأَنَّهُ يَرْفَعُهَا. (TA.) ― -b2- And زَهَا المِرْوَحَةَ, said of a person fanning, He put in motion the fan; or put it into a state of commotion; as also ↓ زَهَّاهَا. (TA.) And زَهَتِ الرِيحُ الشَّجَرَ, (S,) or النَّبَاتَ, (K, * TA,) aor. تَزْهَاهُ, (S, TA,) inf. n. زَهْوٌ, (K, TA,) The wind shook, or put in motion or into a state of commotion, (S, K, * TA,) the trees, (S,) or the plants, or herbage, after the dew or rain (غِبَّ النَّدَى). (K, TA.) ― -b3- And زَهَاهُ, (S, TA,) inf. n. زَهْوٌ; (K, TA;) and ↓ ازدهاهُ, (S, TA,) inf. n. اِزْدِهَآءٌ; (K, TA;) [not ازهاهُ, as in the TK, followed by Freytag;] i. q. اِسْتَخَفَّهُ: (S, K, * TA:) and تَهَاوَنَ بِهِ: (S:) [the former of these two explanations as meaning He, or it, incited him, or excited him, to briskness, liveliness, or sprightliness; or to lightness, levity, or unsteadiness: and the latter of them, or both of them, for the former is often syn. with the latter, as meaning he held him, or it, in little, or light, estimation or account, or in contempt; he contemned, or despised, him, or it: but of this latter meaning I do not remember to have met with any ex.:] and بِهِ ↓ ازدهى signifies the same as ازدهاه (TA) meaning تَهَاوَنَ بِهِ. (JK.) You say, زَهَاهُ الشَّىْءُ and ↓ ازدهاهُ, meaning [agreeably with the former of the two explanations in the sentence immediately preceding] اِسْتَخَفَّهُ طَرَبًا: (Har p. 359:) and ↓ يَزْدَهِينِى as meaning [agreeably with the same explanation] يَسْتَفِزُّنِى and يَسْتَخِفُّنِى: (Id. p. 131:) and القَوْمَ ↓ ازدهى as meaning [in like manner] اِسْتَخَفَّهُمْ مِنَ الطَّرَبِ; and also as meaning He pleased the people, or party: (Id. p. 427:) and ↓ اِزْدَهَاهُ also as meaning حَمَلَهُ عَلَى الزَّهْوِ [He incited him, or excited him, to pride, or conceit, or the like]: (Id. p. 131:) and زَهَاهُ الكِبْرُ (K) Pride rendered him self-conceited. (TK.) 'Omar Ibn-'Abee-Rabeea says,
وَلَمَّا تَقَاوَضْنَا الحَدِيثَ وَأَسْفَرَتْ
وُجُوهٌ زَهَاهَا الحُسْنُ أَنْ تَتَقَنَّعَا
meaning And when we discoursed together, and faces shone, beauty excited the possessors of them to levity (اِسْتَخَفَّ أَرْبَابَهَا) and prevented their veiling them with the قِنَاع [or head-covering], by reason of self-admiration: or, as some say, the ها in زهاها refers to a woman mentioned before, not to وجوه; and the meaning is, beauty excited her &c.: and thus the women of the Arabs used to do when they were beautiful: or you may consider the complement of لَمَّا as suppressed; as though he said, when we did all that, we behaved with mutual familiarity, or the like; for the complements of لَوْ and لَمَّا and حِينَ may be suppressed, and their vagueness by reason of their suppression is more forcible in respect of the meaning: أَنْ تَتَقَنَّعَا means مِنْ أَنْ تَتَقَنَّعَا; for they often suppress the preposition with أَنْ: (Ham pp. 552-3:) [J gives two readings of this verse, accord to one of my copies of the S: one is with تَنَازَعَا in the place of تَقَاوَضْنَا, and أَشْرَقَتْ in the place of أَسْفَرَتْ; which make no difference in the meaning: but this is omitted in my other copy: the other is as follows:]
فَلَمَّا تَوَافَقْنَا سَلَّمْتُ أَقْبَلَتْ
وُجُوهٌ زَهَاهَا الحُسْنُ أَنْ تَتَقَنَّعَا
[And when we agreed together, and I saluted, faces advanced, which beauty excited &c, or the possessors of which beauty excited &c.]. (S.) And hence their saying, بِخَدِيعَةٍ ↓ فُلَانٌ لَا يُزْدَهَى [Such a one will not be incited, or excited, to briskness, &c., by means of deceit, or guile]. (S.) And الفَرَحُ ↓ ازدهاهُ, meaning اِسْتَخَفَّهُ [Joy incited him, &c.]. (MA.) [And hence, perhaps, may be derived most of the following significations.] ― -b4- زَهَا الطَّلُّ النَوْرَ The طلّ [or fine drizzling rain] made the flowers, or blossoms, to increase in beauty of aspect. (TA.) ― -b5- زَهَا السِّرَاجَ, (K,) aor. يزهوهُ [perhaps a mistranscription for يَزْهَاهُ], inf. n. زَهْوٌ, (TA,) He made the سراج [or lamp, or lighted wick,] to give a bright light. (K.) ― -b6- زَهَوْتُ الاـِبِلَ I made the camels to journey, after coming to water, (A 'Obeyd, JK, S, K,) a night or more, (A 'Obeyd, JK, S,) or a night or two nights. (K.) Thus the verb in relation to camels is trans. as well as intrans. (S.) ― -b7- زَهَا بِالسَّيْفُ He made a sign with the sword by waving it, or brandishing it. (K, TA.) ― -b8- زَهَا بِالعَصَا He struck with the staff, or stick. (K.) ― -b9- زَهَا بِمِائَةِ رِطْلٍ He computed, or computed by conjecture, [to be of the weight of] a hundred pounds. (K.) You say, زَهَاهُ بِمِائَةِ رِطْلٍ meaning خرزه [a mistake for حَزَرَهُ i. e. He computed it, &c., to be of the weight of a hundred pounds]. (TK. In the TA, زها فلان بمائة رطل, [الشَّىْءَ or the like being omitted by an oversight,] aor. يَزْهَاهُ [which indicates an omission after فلان].) And زَهَوْتُ القَوْمَ I computed, or computed by conjecture, the number of the people, or party. (JK.) -A3- زُهِىَ, (JK, S, K,) like عُنِىَ; (S, K;) and زَهَا, (IDrd, S, K,) like دَعَا, but this is rare, (K,) and was dissallowed by As in the sense of زُهِىَ, (TA in art. نخو,) aor. يَزْهُو, inf. n. زَهْوٌ; (IDrd, S;) and ↓ أَزْهَى; (K;) said of a man, (JK, S,) He behaved proudly, haughtily, or insolently; (S, K, * TA;) he was proud, vain, and boastful; (K;) or was pleased with himself, or self-conceited: (JK:) ازدهى [i. e. ↓ اُزْدُهِىَ], in like manner, means تَكَبَّرَ: (Har p. 264: [but this more properly signifies, as shown above by an explanation of اِزْدَهَاهُ, he was incited, or excited, to lightness, levity, or unsteadiness:]) the first of these verbs [may be originally pass. of زَهَا in the phrase زَهَاهُ الكِبْرُ, mentioned before, but, as J says,] is one of a class of verbs used in the pass. form though having the sense of the act. form: in using it imperatively, you say, لِتُزْهَ يَا رَجُلُ [Behave thou proudly, &c., O man; see art. ت]; and like this is the aor. [used as an imperative] of every verb of which the agent is not named; for when it is reduced to its essential import, you thereby command something, other than the person whom you address, to affect, or befall, that person; and the third person of the [aor. used as an] imperative is never without ل, as when you say, لِيَقُمْ زَيْدٌ: (S, TA:) J also says, (TA,) I said to an Arab of the desert, of [the tribe of] Benoo-Suleym, What is the meaning of زُهِىَ الرَّجُلُ? and he answered, The man was pleased with himself, or self-conceited: I said, Dost thou say, زَهَا as meaning اِفْتَخَرَ [He gloried, or boasted, &c.]? and he answered, As for us, we do not say it. (S, TA.) One says also, زُهِىَ فُلَانٌ بِكَذَا i. e. نُخِىَ [Such a one gloried, or boasted, and magnified himself, or behaved proudly, by reason of such a thing]; as though meaning زَهَاهُ الاـِعْجَابُ بِنَفْسِهِ [i. e. self-conceit elevated him by reason of such a thing]. (Har p. 171.) ― -b2- And one says, زُهِىَ الشَّىْءُ بِعَيْنَيْكَ or لِعَيْنَيْكَ The thing was beautiful in aspect in, or to, thine eyes. (S, accord. to different copies. [The meaning is there shown by what immediately precedes. In three copies of the S, I find the verb in this phrase thus written, زُهِىَ; and only in the PS, زها, for زَهَا, which is the form given by Golius: Freytag writes the phrase زَهَى الشى بعينك.])

2 زَهَّوَ see 1, in two places, in the former half of the paragraph.

4 أَزْهَوَ see 1, in four places, in the first three sentences: ― -b2- and again, in one place, in the last quarter of the same paragraph. -A2- مَا أَزْهَاهُ [meaning How proud, vain, boastful, or selfconceited, is he!] is from زَهَا as syn. with زُهِىَ; not from the latter of these two verbs, because the verb of wonder is not formed from a verb of which the agent is not named. (S.)

اِزْدَهَى
8 اِزْدَهَى ذ [originally اِزْتَهَى]: see 1, as a trans. verb, in eight places. And اُزْدُهِىَ: see 1, in the last quarter of the paragraph.

زَهْوٌ
زَهْوٌ ذ [is the inf. n. of زَهَا (q. v.): and also has the significations here following. ― -b2- ] Pride [as implying self-elevation]: (JK, S, K:) vanity, or vain behaviour: (K:) boasting, or glorying: (S, K:) and wrongdoing, injustice, injuriousness, or tyranny. (TA.) ― -b3- A false, or vain, saying; syn. بَاطِلٌ; (S, K, and Ham p. 24;) a lie, or falsehood; (JK, S, K, and Ham * ubi suprà;) or an exaggeration in speech. (Ham ubi suprà.) You say, قَالَ زَهْوًا [He said a false, or vain, saying, &c.]. (Ham ubi suprà.) ― -b4- A beautiful aspect. (S, K.) ― -b5- The blossoms, or flowers, of a plant. (Lth, K.) ― -b6- The brightness of a plant (K, TA) by its becoming red or yellow; (TA;) as also ↓ زُهُوٌّ, (K, TA,) like عُلُوٌّ, (TA,) [in the CK كالزَّهْوِ is here put in the place of كَالزُّهُوِّ,] and ↓ زَهَآءٌ, (K, TA,) like سَحَابٌ, as the unrestricted mention of it requires, but in some of the copies of the K with damm [i. e. زُهَآءٌ]. (TA.) ― -b7- Also, [or نَبَاتٌ زَهْوٌ, as in the TK,] A plant beautiful and bright, (K,) or fresh. (TA.) ― -b8- And Dates beginning to ripen (بُسْرٌ) that are becoming coloured (مُلَوِّنٌ), (so in some copies of the S and K, and in the Mgh, or مُتَلَوِّنٌ [which signifies the same], Har p. 416), or that have become coloured (مُلَوَّنٌ); (so in other copies of the S and K;) as also ↓ زُهُوٌّ, (K, TA,) like عُلُوٌّ, thus in the handwriting of Az in the T: (TA:) [here, again, in the CK we find كالزَّهْوِ put in the place of كَالزُّهُوِّ: or perhaps it should be ↓ كَالزُّهْوِ; as appears from what follows in the next sentence:] in this sense, زَهْوٌ is an inf. n. used as a subst. (Mgh.) One says, when redness and yellowness appear in palm-trees, قَدْ ظَهَرَ فِيهِ الزَّهْوُ [Dates becoming, or become, red, or yellow, have appeared in them; i. e. فِى النَّخْلِ]: and the people of El-Hijلz say, ↓ الزُّهْوُ, with damm: (S:) [Fei says,] the subst. from زَهَا النَّخْلُ meaning “ the palm-trees showed redness and yellowness in their fruit ” is الزهو [i. e. ↓ الزُّهْوُ], with damm; and AHلt says that this term is used only when the colour of the date has become free from admixture in redness or yellowness. (Msb.) ― -b9- You say also ثَوْبٌ زَهْوٌ A red and beautiful garment or piece of cloth: and ثِيَابٌ زَهْوَةٌ and ↓ زَاهِيَةٌ [red and beautiful garments &c.]. (JK.)

زُهْوٌ
زُهْوٌ ذ : see the next preceding paragraph, latter half, in three places.

زُهَا الدُّنْيَا
زُهَا الدُّنْيَا ذ The ornature, finery, show, pomp, or gaiety, of the present life or world. (K, TA.) The former noun [when indeterminate] is [with tenween, زُهًا,] like هُدًى. (K.)

زَهْوَةٌ
زَهْوَةٌ ذ A shining, glistening, or brilliancy; whatever be the colour. (TA.)

زَهَآءٌ
زَهَآءٌ ذ : see زَهْوٌ, in the former half of the paragraph.

زُهَآءٌ
زُهَآءٌ ذ Number, or amount. (JK, Msb.) You say, كَمْ زُهَاؤُهُمْ How many is their number? or how much is their amount? (Msb, TA:) or, the computation of them? (TA.) And هُمْ زُهَآءُ مِائَةٍ [They are as many as a hundred;] they are the number, or amount, of a hundred; (El-Fلrلbee, S, Mgh, Msb, K; *) or their number, or amount, is a hundred: (Mgh:) and مِائَةٍ ↓ زِهَآءُ, also, with kesr: (El-Fلrلbee, Msb:) but the saying of the [common] people هُمْ زُهَآء عَلَى مِائَة is not [correct] Arabic. (Msb.) ― -b2- Also A large number: whence in a trad. respecting the time of the resurrection, اـِذَا سَمِعْتُمْ بِنَاسٍ مِنْ قِبَلِ المَشْرِقِ أُولِى زُهَآءٍ i. e. [When ye hear of men coming from the direction of the east,] having a large number. (TA.) ― -b3- And زُهَآءُ الشَّىْءِ signifies The شَخْص [i. e. corporeal form or figure or substance, which one sees from a distance,] of the thing. (TA.)

زِهَآءُ مِائَةٍ
زِهَآءُ مِائَةٍ ذ : see the next preceding paragraph.

زُهُوٌّ
زُهُوٌّ ذ : see زَهْوٌ, in two places. ― -b2- Also The redness of colour, and beauty, of garments or cloths. (JK.)

زَاهٍ
زَاهٍ ذ [act. part. n. of زَهَا]. ― -b2- اـِبِلٌ زَاهِيَةٌ Camels that will not pasture upon the [plants, or trees, termed] حَمْضِ: (ISk, S:) pl. زَوَاهٍ. (TA.) ― -b3- زَاهِى اللَّوْن Bright in respect of colour. (TA.) ثِيَابٌ زَاهِيَةٌ: see زَهْوٌ, last sentence.

أَزْهَى
أَزْهَى ذ [meaning More, and most, proud, vain, boastful, or self-conceited, is, like مَا أَزْهَاهُ (q. v.), from زَهَا as syn. with زُهِىَ; not from the latter of these two verbs]. You say أَزْهَى مِنْ غُرَابٍ [More proud, &c., than a crow]; (S, Meyd;) because the crow, in walking, ceases not to go with a proud, or self-conceited, gait, and to look at itself: and مِنْ وَعِلٍ [than a mountain-goat]: and من طَاؤُوسٍ [than a peacock]: and دِيكٍ and ذُبَابٍ and ثَوْرٍ and ثَعْلَبٍ [a cock and a fly and a bull and a fox]: all these are provs. (Meyd.)

اـِنْزَهْوٌ
اـِنْزَهْوٌ ذ , in which each of the first two letters is augmentative, and which is said to be the only word of its kind except اـِنْقَحْلٌ from قَحَلَ, (MF, TA,) applied to a man, Proud, haughty, or insolent; (Lh, K;) as also ↓ مُزْدَهًى [which more properly means incited, or excited, to lightness, levity, or unsteadiness]; (Har p. 264:) pl. of the former اـِنْزَهْوُونَ. (Lh, TA.) [See also what next follows.]

مَزْهُوٌّ
مَزْهُوٌّ ذ , from زُهِى, applied to a man, Proud, haughty, or insolent; (S, TA;) [vain, and boast- ful;] pleased with himself, or self-conceited. (TA.) [See also what next precedes.]

مُزْدَهًى
مُزْدَهًى ذ : see اـِنْزَهْوٌ, above.

##### Türkçe

زَهَا
1 **زَهَا** ذ, tohum mahsulü hakkında söylenir: arttı yahut çoğaldı; Allah’tan artış ve bereket aldı; yahut Allah’ın bereketiyle gelişti: (JK, TA:) [yahut,] ot hakkında söylenir, muzârîsi **يَزْهُو**, mastarı **زَهْوٌ**, tam büyümesine ulaştı: (Msb:) yahut meyvesini verdi: yahut boylandı: (TA:) ve hurma ağaçları hakkında söylenir, (**نَخْلٌ**, S, Msb, K, TA,) ve aynı şekilde bitkiler hakkında da, (TA,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (Msb, TA,) mastarı da böyledir, (S, Msb, TA,) boylandılar; (K, TA;) boylandılar ve tam büyüdüler; yahut tam boylarına ulaştılar ve çiçek açtılar; (TA;) ve ↓ **ازهى** aynı mânâyı ifade eder: (K:) yahut ikisi de (yani hurma ağaçları) meyvelerinde kızıllık ve sarılık gösterdi demektir; (S, Msb;) son zikredilen fiili AZ zikretmiştir; fakat [denilir ki] As onu bilmiyordu: (S: [ancak, aşağıda gelen şeye bak:]) yahut bazılarına göre, birincisi meyvelerini verdiler demektir; ve ↓ ikincisi, bir önceki açıklama gibi: (Msb:) Ebu-lKhattلb ve Lth’ye göre, hurma ağaçları (**نَخْل**) hakkında yalnız **يُزْهِى** denir; **يَزْهُو** denmez: ve As’in [rivayet olunduğuna göre] dediği: hurma ağaçlarının [meyvesinde] kızıllık görününce **ازهى** denir. (TA.) Ve **زَهَا التَّمْرُ**, (JK,) yahut **البُسْرُ**; ve ↓ **ازهى**; (Mgh, K;) ve ↓ **زهّى**, (K,) mastarı **تَزْهِيَةٌ**; (TA;) [hurmalar yahut olgunlaşmaya başlayan hurmalar] kızıllık ve sarılıkla iyiliklerini gösterdi: (JK:) kızardı ve sarardı: (Mgh:) renklendi. (K.) Bundan dolayı hadiste: **نَهَى عَنْ بَيْعِ ثَمَرِ النَّخْلِ حَتَّى يَزْهُوَ**, yahut ↓ **يُزْهِىَ**, [hurma ağaçlarının meyvesi kızarıncaya yahut sararıncaya kadar satmayı yasakladı], böylece farklı rivayet edilmiştir. (Mgh.) ― -b2- Sen ayrıca dersin: **زَهَا الغُلَامُ**, (K,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) oğlan büyüdü; yahut gençlik kuvvetine, yahut erkekliğin olgun çağına ulaştı. (K.) ― -b3- Ve **زَهَتِ الشَّاةُ**, (JK, S, K,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (S,) mastarı da böyledir, (JK, S,) koyun yahut keçi memesince büyüdü: (JK:) yahut memesince süt topladı ve doğurmaya yaklaştı. (AZ, S, K. *) ― -b4- Ve **زَهَتِ الرِّيحُ**: rüzgâr yükseldi, esti, yahut çalkantı hâlinde oldu. (S.) ― -b5- Ve **زَهَتِ الاـِبِلُ**, (JK, S, M, K,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (JK, M,) mastarı da böyledir, (S, M,) develer suya geldikten sonra, (JK, S, M, K,) bir gece yahut daha fazla, (JK, S, M,) A'Obeyd böyle der, (S,) yahut bir gece yahut iki gece yol aldı. (K.) Ve develer geçti, (**مَرَّت**), K’nın nüshalarında böyle; fakat doğrusu **مَدَّت** [yani yolculukta çok ilerledi], M’de olduğu gibi, (TA,) otlak aramak üzere, içtikten sonra, (K, TA,) su çevresinde otlamayarak. (TA.) Develer hakkında kullanılan fiil, aşağıda gösterileceği üzere, müteaddî de olur. (S, &c.)

-A2- **زَهْوٌ** [müteaddî fiil **زَهَا**, muzârîsi **يَزْهَى**, mastarı olarak] aslında yükseltme yahut yukarı kaldırma fiilini ifade eder: ve sallama fiilini; yahut hareket ettirme yahut çalkantı hâline sokma fiilini: buradan **زَهَاهُ السَّرَابُ** ve **زَهَتِ الرِّيحُ النَّبَاتَ** [ikisi de aşağıda açıklanmıştır]. (Har p. 171.) Sen dersin: **زَهَتِ الأَمْوَاجُ السَّفِينَةَ**: dalgalar gemiyi yükseltti. (TA.) Ve **زَهَا السَّرَابُ الشَّىْءَ**, muzârîsi **يَزْهَاهُ**, serap, [göze,] şeyi [onda yahut ötesinde görüleni] yükseltti yahut yukarı kaldırdı; yahut daha doğrusu onu uzun görünür kıldı ve sanki titrer, dalgalanır yahut yukarı aşağı oynar gibi gösterdi; yukarıda Har’dan yapılan alıntıyla işaret edilmek istenen belki budur; eş anlamlısı **رَفَعَهُ**; yalnız [bu şekilde] **ا** ile yazılır [mâzîde ve muzârîde]: (S:) ve **السَّرَابُ يَزْهَى القُبُورَ وَالحُمُولَ**: serap kabirleri ve kadınların deve mahmillerini sanki yükseltiyor gibidir; yahut onları yukarı kaldırıyor; **كَأَنَّهُ يَرْفَعُهَا** sözleriyle açıklanır. (TA.) ― -b2- Ve **زَهَا المِرْوَحَةَ**, yelpazeleyen kimse hakkında söylenir: yelpazeyi hareket ettirdi; yahut onu çalkantı hâline soktu; bunun gibi ↓ **زَهَّاهَا** da. (TA.) Ve **زَهَتِ الرِيحُ الشَّجَرَ**, (S,) yahut **النَّبَاتَ**, (K, * TA,) muzârîsi **تَزْهَاهُ**, (S, TA,) mastarı **زَهْوٌ**, (K, TA,) rüzgâr ağaçları, (S,) yahut bitkileri yahut otu, çiğden yahut yağmurdan sonra (**غِبَّ النَّدَى**) salladı; yahut hareket ettirdi yahut çalkantı hâline soktu. (S, K, * TA.) ― -b3- Ve **زَهَاهُ**, (S, TA,) mastarı **زَهْوٌ**; (K, TA;) ve ↓ **ازدهاهُ**, (S, TA,) mastarı **اِزْدِهَآءٌ**; (K, TA;) [TK’de olduğu gibi **ازهاهُ** değil, Freytag da onu izlemiştir;] **اِسْتَخَفَّهُ** mânâsındadır: (S, K, * TA:) ve **تَهَاوَنَ بِهِ**: (S:) ve **بِهِ** ↓ **ازدهى** **ازدهاه** ile aynı mânâyı ifade eder (TA) yani **تَهَاوَنَ بِهِ**. (JK.) Sen dersin: **زَهَاهُ الشَّىْءُ** ve ↓ **ازدهاهُ**, yani **اِسْتَخَفَّهُ طَرَبًا**: (Har p. 359:) ve ↓ **يَزْدَهِينِى** yani **يَسْتَفِزُّنِى** ve **يَسْتَخِفُّنِى**: (Id. p. 131:) ve kavim hakkında ↓ **ازدهى** yani **اِسْتَخَفَّهُمْ مِنَ الطَّرَبِ**; ve ayrıca “kavmi memnun etti” mânâsında: (Id. p. 427:) ve ↓ **اِزْدَهَاهُ** da “**حَمَلَهُ عَلَى الزَّهْوِ**” mânâsında: (Id. p. 131:) ve **زَهَاهُ الكِبْرُ** (K): kibir onu kendini beğenmiş kıldı. (TK.) 'Omar Ibn-'Abee-Rabeea der ki,
وَلَمَّا تَقَاوَضْنَا الحَدِيثَ وَأَسْفَرَتْ
وُجُوهٌ زَهَاهَا الحُسْنُ أَنْ تَتَقَنَّعَا
yani: “Biz konuşmayı karşılıklı sürdürdüğümüzde ve yüzler parladığında, güzellik onların sahiplerini hafifliğe sevk etti (**اِسْتَخَفَّ أَرْبَابَهَا**) ve kendini beğenme sebebiyle onları **قِنَاع** ile örtmekten alıkoydu”: yahut bazılarına göre, **زهاها**’daki **ها** daha önce zikredilen bir kadına döner, **وجوه**’a değil; mânâ: güzellik onu sevk etti &c.: ve Arap kadınları güzel olduklarında böyle yaparlardı: yahut **لَمَّا**’nın cevabının hazfedildiğini düşünebilirsin; sanki “bunu yaptığımızda, karşılıklı ünsiyet ettik” yahut benzeri dedi; çünkü **لَوْ** ve **لَمَّا** ve **حِينَ**’in cevapları hazfedilebilir; hazif sebebiyle belirsizlik mânâ bakımından daha kuvvetlidir: **أَنْ تَتَقَنَّعَا** demek **مِنْ أَنْ تَتَقَنَّعَا** demektir; çünkü **أَنْ** ile birlikte harf-i cerri çoğu kez hazfederler: (Ham pp. 552-3:) [J bu beytin iki kıraatini verir, S’nin nüshalarımdan birine göre: biri **تَقَاوَضْنَا** yerine **تَنَازَعَا**, ve **أَسْفَرَتْ** yerine **أَشْرَقَتْ** ile; bunlar mânâda fark yapmaz: fakat bu diğer nüshamda yoktur: diğeri şöyledir:]
فَلَمَّا تَوَافَقْنَا سَلَّمْتُ أَقْبَلَتْ
وُجُوهٌ زَهَاهَا الحُسْنُ أَنْ تَتَقَنَّعَا
[yani: “Anlaştığımızda ve ben selam verdiğimde, yüzler yaklaştı; güzellik onları sevk etti &c., yahut güzellik sahiplerini sevk etti &c.”]. (S.) Ve bundan onların sözü: **بِخَدِيعَةٍ** ↓ **فُلَانٌ لَا يُزْدَهَى** [falanca hile ile çevikliğe &c. sevk edilmez]. (S.) Ve **الفَرَحُ** ↓ **ازدهاهُ**, yani **اِسْتَخَفَّهُ** [sevinç onu sevk etti &c.]. (MA.) [Ve belki bundan, aşağıdaki mânâların çoğu türemiştir.] ― -b4- **زَهَا الطَّلُّ النَوْرَ**: **طلّ** [yahut ince çise] çiçekleri yahut tomurcukları görünüş güzelliğinde artırdı. (TA.) ― -b5- **زَهَا السِّرَاجَ**, (K,) muzârîsi **يزهوهُ** [belki **يَزْهَاهُ** yerine yanlış yazımdır], mastarı **زَهْوٌ**, (TA,) **سراج**ı [yahut kandili yahut yanan fitili] parlak ışık verir kıldı. (K.) ― -b6- **زَهَوْتُ الاـِبِلَ**: develeri suya geldikten sonra, (A 'Obeyd, JK, S, K,) bir gece yahut daha fazla, (A 'Obeyd, JK, S,) yahut bir gece yahut iki gece yürüttüm. (K.) Böylece develer hakkında fiil hem lâzım hem müteaddîdir. (S.) ― -b7- **زَهَا بِالسَّيْفُ**: kılıcı sallayarak yahut savurarak işaret yaptı. (K, TA.) ― -b8- **زَهَا بِالعَصَا**: değnekle vurdu. (K.) ― -b9- **زَهَا بِمِائَةِ رِطْلٍ**: yüz rıtl [ağırlığında] diye takdir etti yahut tahminle hesapladı. (K.) Sen dersin: **زَهَاهُ بِمِائَةِ رِطْلٍ** yani **خرزه** [**حَزَرَهُ** yerine hatadır; yani onu yüz rıtl diye takdir etti &c.]. (TK. TA’da: **زها فلان بمائة رطل**, [**الشَّىْءَ** yahut benzeri sehven düşürülmüş,] muzârîsi **يَزْهَاهُ** [bu, **فلان**’dan sonra bir düşüklüğe işaret eder].) Ve **زَهَوْتُ القَوْمَ**: kavmin sayısını takdir ettim yahut tahminle hesapladım. (JK.)

-A3- **زُهِىَ**, (JK, S, K,) **عُنِىَ** gibi; (S, K;) ve **زَهَا**, (IDrd, S, K,) **دَعَا** gibi, fakat bu nadirdir, (K,) ve As bunu **زُهِىَ** mânâsında hoş görmemiştir, (TA, madde **نخو**’da,) muzârîsi **يَزْهُو**, mastarı **زَهْوٌ**; (IDrd, S;) ve ↓ **أَزْهَى**; (K;) adam hakkında söylenir: (JK, S,) kibirlendi, büyüklenerek davrandı yahut küstahça davrandı; (S, K, * TA;) kibirli, kendini beğenmiş ve övüngen oldu; (K;) yahut kendinden hoşnut oldu yahut kendini beğendi: (JK:) **ازدهى** [yani ↓ **اُزْدُهِىَ**], aynı şekilde, **تَكَبَّرَ** mânâsına gelir: (Har p. 264:) birinci fiil [aslında daha önce zikredilen **زَهَاهُ الكِبْرُ** terkibinde **زَهَا**’nın meçhûlü olabilir; fakat J’nin dediği gibi] meçhûl sîga ile kullanılıp mâlûm mânâsı taşıyan fiiller sınıfındandır: emir olarak kullanırken, **لِتُزْهَ يَا رَجُلُ** dersin [“Ey adam, kibirlen” &c.; madde **ت**’ye bak]; ve bunun gibi, faili zikredilmeyen her fiilin muzârîsi [emir olarak] böyledir; çünkü onu aslî mânâsına indirgediğinde, muhatap olduğun kişiden başka bir şeye, o kişiye tesir etmesini yahut ona vâki olmasını emretmiş olursun; ve [muzârînin emir olarak kullanılan] üçüncü şahsı **ل**’siz olmaz; **لِيَقُمْ زَيْدٌ** dediğin gibi: (S, TA:) J ayrıca der ki, (TA,) Ben Benoo-Suleym’den bir bedevî Arap’a **زُهِىَ الرَّجُلُ**’ün mânâsı nedir? dedim; o da: adam kendini beğendi, dedi: Ben: **زَهَا**yı **اِفْتَخَرَ** mânâsında söyler misin? dedim; o da: biz onu söylemeyiz, dedi. (S, TA.) Ayrıca denir: **زُهِىَ فُلَانٌ بِكَذَا** yani **نُخِىَ** [falanca şu sebeple övündü, kendini büyüttü yahut kibirlendi]; sanki **زَهَاهُ الاـِعْجَابُ بِنَفْسِهِ** mânâsında [yani kendini beğenme onu şu sebeple yükseltti]. (Har p. 171.) ― -b2- Ve denir: **زُهِىَ الشَّىْءُ بِعَيْنَيْكَ** yahut **لِعَيْنَيْكَ**: şey senin gözünde yahut gözlerine göre görünüşçe güzel oldu. (S, farklı nüshalara göre.)

2 زَهَّوَ: 1’e bak; paragrafın ilk yarısında iki yerde.

4 أَزْهَوَ: 1’e bak; ilk üç cümlede dört yerde; ― -b2- ve yine, aynı paragrafın son çeyreğinde bir yerde. -A2- **مَا أَزْهَاهُ** [yani “ne kadar kibirli, kendini beğenmiş, övüngen yahut kendini beğenmiş!”] **زَهَا**dan gelir; **زُهِىَ** ile eş anlamlı olarak; ikincisinden gelmez; çünkü taaccüb fiili, faili zikredilmeyen bir fiilden yapılmaz. (S.)

اِزْدَهَى
8 **اِزْدَهَى** ذ [aslında **اِزْتَهَى**]: 1’e bak; müteaddî fiil olarak sekiz yerde. Ve **اُزْدُهِىَ**: 1’e bak; paragrafın son çeyreğinde.

زَهْوٌ
**زَهْوٌ** ذ [**زَهَا**’nın (bk.) mastarıdır; ve ayrıca burada gelen mânâlara da sahiptir. ― -b2- ] Kibir [kendini yükseltme mânâsıyla]: (JK, S, K:) kendini beğenme yahut kendini beğenerek davranma: (K:) övünme yahut iftihar: (S, K:) ve haksızlık, zulüm, zarar vericilik yahut zorbalık. (TA.) ― -b3- Bâtıl söz; eş anlamlısı **بَاطِلٌ**; (S, K, ve Ham p. 24;) yalan yahut asılsızlık; (JK, S, K, ve Ham * aynı yer;) yahut sözde mübalağa. (Ham aynı yer.) Sen dersin: **قَالَ زَهْوًا** [bâtıl söz söyledi &c.]. (Ham aynı yer.) ― -b4- Güzel bir görünüş. (S, K.) ― -b5- Bir bitkinin çiçekleri. (Lth, K.) ― -b6- Bir bitkinin parlaklığı (K, TA) kızarması yahut sararması sebebiyle; (TA;) bunun gibi ↓ **زُهُوٌّ**, (K, TA,) **عُلُوٌّ** gibi, (TA,) ve ↓ **زَهَآءٌ**, (K, TA,) **سَحَابٌ** gibi; mutlak zikredilişi bunu gerektirir; fakat K’nın bazı nüshalarında damme ile [yani **زُهَآءٌ**]. (TA.) ― -b7- Ayrıca, [yahut TK’de olduğu gibi **نَبَاتٌ زَهْوٌ**,] güzel ve parlak bitki, (K,) yahut taze. (TA.) ― -b8- Ve renklene(n) (**مُلَوِّنٌ**) (S ve K’nın bazı nüshalarında ve Mgh’de böyle; yahut **مُتَلَوِّنٌ**, Har p. 416), yahut renklendi (**مُلَوَّنٌ**) olan olgunlaşmaya başlayan hurmalar (**بُسْرٌ**); (S ve K’nın diğer nüshalarında böyle;) bunun gibi ↓ **زُهُوٌّ**, (K, TA,) **عُلُوٌّ** gibi; T’de Az’ın yazısıyla böyle: (TA:) bu mânâda **زَهْوٌ**, isim yerine kullanılan bir mastardır. (Mgh.) Hurma ağaçlarında kızıllık ve sarılık görününce denir: **قَدْ ظَهَرَ فِيهِ الزَّهْوُ** [onlarda, yani **فِى النَّخْلِ**, kızaran yahut sararan hurmalar belirdi]; ve Hicaz halkı damme ile ↓ **الزُّهْوُ** der: (S:) [Fei der ki,] **زَهَا النَّخْلُ** “hurma ağaçları meyvelerinde kızıllık ve sarılık gösterdi” mânâsından türeyen isim **الزهو** [yani ↓ **الزُّهْوُ**] damme iledir; ve AHلt der ki bu terim, hurmanın rengi kızıllık yahut sarılıkta karışımdan arındığında kullanılır. (Msb.) ― -b9- Sen ayrıca dersin: **ثَوْبٌ زَهْوٌ**: kırmızı ve güzel bir elbise yahut kumaş parçası; ve **ثِيَابٌ زَهْوَةٌ** ve ↓ **زَاهِيَةٌ** [kırmızı ve güzel elbiseler &c.]. (JK.)

زُهْوٌ
**زُهْوٌ** ذ: bir önceki paragrafın ikinci yarısına bak; üç yerde.

زُهَا الدُّنْيَا
**زُهَا الدُّنْيَا** ذ: dünya hayatının süsü, ziyneti, gösterişi, debdebesi yahut şenliği. (K, TA.) Birinci isim [nekre olduğunda] [tenvinle **زُهًا**] **هُدًى** gibidir. (K.)

زَهْوَةٌ
**زَهْوَةٌ** ذ: parıltı, ışıltı yahut parlaklık; rengi ne olursa olsun. (TA.)

زَهَآءٌ
**زَهَآءٌ** ذ: **زَهْوٌ**’a bak; paragrafın ilk yarısında.

زُهَآءٌ
**زُهَآءٌ** ذ: sayı yahut miktar. (JK, Msb.) Sen dersin: **كَمْ زُهَاؤُهُمْ**: onların sayısı kaçtır? yahut miktarı ne kadardır? (Msb, TA:) yahut onların hesabı mı? (TA.) Ve **هُمْ زُهَآءُ مِائَةٍ** [onlar yüz kadardır;] onlar yüzün sayısı yahut miktarıdır; (El-Fلrلbee, S, Mgh, Msb, K; *) yahut onların sayısı yahut miktarı yüzdür: (Mgh:) ve **مِائَةٍ** ↓ **زِهَآءُ** da, kesra ile: (El-Fلrلbee, Msb:) fakat avamın sözü **هُمْ زُهَآء عَلَى مِائَة** Arapça değildir. (Msb.) ― -b2- Ayrıca büyük sayı: bundan dolayı kıyamet vakti hakkında bir hadiste: **اـِذَا سَمِعْتُمْ بِنَاسٍ مِنْ قِبَلِ المَشْرِقِ أُولِى زُهَآءٍ** yani [doğu tarafından gelen insanları işittiğinizde] büyük sayıya sahip olanlar. (TA.) ― -b3- Ve **زُهَآءُ الشَّىْءِ**: şeyin **شَخْص**ı [yani uzaktan görülen cismi yahut sureti yahut maddesi] demektir. (TA.)

زِهَآءُ مِائَةٍ
**زِهَآءُ مِائَةٍ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

زُهُوٌّ
**زُهُوٌّ** ذ: **زَهْوٌ**’a bak; iki yerde. ― -b2- Ayrıca elbiselerin yahut kumaşların renk kızıllığı ve güzelliği. (JK.)

زَاهٍ
**زَاهٍ** ذ [**زَهَا**’nın ism-i fâili]. ― -b2- **اـِبِلٌ زَاهِيَةٌ**: **حَمْضِ** denilen [bitkiler] üzerinde otlamayacak develer: (ISk, S:) çoğulu **زَوَاهٍ**. (TA.) ― -b3- **زَاهِى اللَّوْن**: renk bakımından parlak. (TA.) **ثِيَابٌ زَاهِيَةٌ**: **زَهْوٌ**’a bak; son cümle.

أَزْهَى
**أَزْهَى** ذ [“daha çok ve en çok kibirli, kendini beğenmiş, övüngen yahut kendini beğenmiş” mânâsında; **مَا أَزْهَاهُ** (bk.) gibi; **زَهَا**dan gelir, **زُهِىَ** ile eş anlamlı olarak; ikincisinden gelmez]. Sen dersin: **أَزْهَى مِنْ غُرَابٍ** [kargadan daha kibirli &c.]; (S, Meyd;) çünkü karga yürürken kibirli yahut kendini beğenmiş yürüyüşle gitmeyi ve kendine bakmayı bırakmaz: ve **مِنْ وَعِلٍ** [dağ keçisinden]; ve **من طَاؤُوسٍ** [tavus kuşundan]; ve **دِيكٍ** ve **ذُبَابٍ** ve **ثَوْرٍ** ve **ثَعْلَبٍ** [horoz, sinek, boğa ve tilki]: bunların hepsi darb-ı meseldir. (Meyd.)

اـِنْزَهْوٌ
**اـِنْزَهْوٌ** ذ, ilk iki harfinin her biri ziyadedir; ve **قَحَلَ**’dan **اـِنْقَحْلٌ** dışında türünün tek kelimesi olduğu söylenir, (MF, TA,) adam hakkında: kibirli, mağrur yahut küstah; (Lh, K;) bunun gibi ↓ **مُزْدَهًى** da [ki daha doğru olarak “hafifliğe, oynaklığa yahut dengesizliğe sevk edilmiş” demektir]; (Har p. 264:) birincinin çoğulu **اـِنْزَهْوُونَ**. (Lh, TA.)

مَزْهُوٌّ
**مَزْهُوٌّ** ذ, **زُهِى**’den, adam hakkında: kibirli, mağrur yahut küstah; (S, TA;) kendini beğenmiş yahut kendini beğenen. (TA.)

مُزْدَهًى
**مُزْدَهًى** ذ: yukarıda **اـِنْزَهْوٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَهَا
زَهَا U ( n. ac. زَهْو [ 1 ] ,  زُهَآء [ 24A ] ,

زُهُوّ
زُهُوّ [ 27 ] ),
a.  Throve, flourished; grew; ripened.

b.  Shone, gleamed.

c.  Slighted, disdained, despised.

d.  Rendered vain, conceited, puffed up ( pride ).

زَهَّوَ
زَهَّوَ II ,
a.  Reddened, ripened.

أَزْهَوَ
أَزْهَوَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  Became vain, conceited.

اِزْتَهَوَ
اِزْتَهَوَ VIII ( d ),
a.  see I (c) , ( d ).

زَهْو
زَهْو [ 1 ],
a.  Pride, vanity, conceit.

b.  Vanity, vain-glory; pomp.

c.  Falsehood, lie; boasting, bragging.

زُهَى
زُهَى [ 9 ],
a.  see 1 (b) .

زُهَآء
زُهَآء [ 24A ],
a.  Quantity; number.

b.  Valuation, computation.

زَوّ
زَوّ
a.  Pair, couple.

زَوْبَع
زَوْبَع
a.  see under زَبَعَ

زَوْبَعَة
زَوْبَعَة
a.  see under زَبَعَ

##### Türkçe

**زَهَا**
**زَهَا** I (mastar: **زَهْو** [1], **زُهَآء** [24A], **زُهُوّ** [27]),
a. Serpildi, gelişti; büyüdü; olgunlaştı.

b. Parladı, ışıldadı.

c. Hafife aldı, küçümsedi, hor gördü.

d. (Birini) boş/kuruntuya düşürttü, kendini beğenmiş kıldı, kibirlendirdi (gurur).

**زَهَّوَ**
**زَهَّوَ** II,
a. Kızarttı, olgunlaştırdı.

**أَزْهَوَ**
**أَزْهَوَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

b. Boş/kuruntulu oldu, kendini beğenmiş oldu.

**اِزْتَهَوَ**
**اِزْتَهَوَ** VIII (d),
a. I (c), (d)’ye bak.

**زَهْو**
**زَهْو** [1],
a. Gurur, boş/kuruntu, kendini beğenmişlik.

b. Boş/kuruntu, boş övünme; tantana.

c. Yalan, yalan söyleme; böbürlenme, övünme.

**زُهَى**
**زُهَى** [9],
a. 1 (b)’ye bak.

**زُهَآء**
**زُهَآء** [24A],
a. Miktar; sayı.

b. Değer biçme, hesaplama.

**زَوّ**
**زَوّ**
a. Çift, ikili.

**زَوْبَع**
**زَوْبَع**
a. **زَبَعَ** maddesi altında bak.

**زَوْبَعَة**
**زَوْبَعَة**
a. **زَبَعَ** maddesi altında bak.
