# زوج (ز-و-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%88%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

İlik ve düğme çiftinin her biridir

- Harfler: ز - و - ج
- Kur'an'da: 81 geçiş · 72 ayet · 41 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (41)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَزْوَاجًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8B%D8%A7.md) | أَفْعَالًا | Eşler | 14 | 13 | [2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:234.md) |
| [زَوْجٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8D.md) | فَعْلٍ | Eş | 6 | 5 | [4:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/4:20.md) |
| [أَزْوَاجِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالِكُمْ | Sizin eşleriniz | 4 | 4 | [16:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/16:72.md) |
| [زَوْجَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | فَعْلَيْنِ | İki eş | 4 | 4 | [11:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/11:40.md) |
| [أَزْوَاجٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8C.md) | أَفْعَالٌ | Eşler | 3 | 3 | [2:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:25.md) |
| [أَزْوَاجٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8D.md) | أَفْعَالٍ | Eşler | 3 | 3 | [6:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/6:143.md) |
| [أَزْوَاجِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالِهِمْ | Onların eşleri | 3 | 3 | [23:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/23:6.md) |
| [زَوْجَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَهَا | Onun eşi | 3 | 3 | [4:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/4:1.md) |
| [أَزْوَاجِنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَالِنَا | Bizim eşlerimiz | 2 | 2 | [6:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/6:139.md) |
| [الزَّوْجَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | الْفَعْلَيْنِ | İki eş | 2 | 2 | [53:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/53:45.md) |
| [الْأَزْوَاجَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8E.md) | الْأَفْعَالَ | Eşler | 2 | 2 | [36:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/36:36.md) |
| [لِأَزْوَاجِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%84%D9%90%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | لِأَفْعَالِكَ | Senin eşlerine | 2 | 2 | [33:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:28.md) |
| [وَأَزْوَاجُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَالُكُمْ | Ve sizin eşleriniz | 2 | 2 | [9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/9:24.md) |
| [وَأَزْوَاجِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَالِهِمْ | Ve onların eşleri | 2 | 2 | [13:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/13:23.md) |
| [وَزَوَّجْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%AC%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَّلْنَاهُمْ | Ve onları eşleştirdik | 2 | 2 | [44:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/44:54.md) |
| [وَزَوْجُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | وَفَعْلُكَ | Ve senin eşin | 2 | 2 | [2:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:35.md) |
| [أَزْوَاجَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | أَفْعَالَكَ | Senin eşlerin | 1 | 1 | [33:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:50.md) |
| [أَزْوَاجَكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | أَفْعَالَكُمُ | Sizin eşleriniz | 1 | 1 | [33:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:4.md) |
| [أَزْوَاجَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | أَفْعَالَهُ | Onun eşleri | 1 | 1 | [33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:53.md) |
| [أَزْوَاجَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَهُمْ | Onların eşleri | 1 | 1 | [24:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/24:6.md) |
| [أَزْوَاجَهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | أَفْعَالَهُنَّ | Onların eşleri | 1 | 1 | [2:232](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:232.md) |
| [أَزْوَاجُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالُكُمْ | Sizin eşleriniz | 1 | 1 | [4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/4:12.md) |
| [أَزْوَاجُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالُهُمْ | Onların eşleri | 1 | 1 | [60:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/60:11.md) |
| [أَزْوَاجِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%90.md) | أَفْعَالِ | Eşler | 1 | 1 | [33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:37.md) |
| [أَزْوَاجِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | أَفْعَالِكَ | Senin eşlerin | 1 | 1 | [66:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/66:1.md) |
| [أَزْوَاجِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%90%D9%87%D9%90.md) | أَفْعَالِهِ | Onun eşleri | 1 | 1 | [66:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/66:3.md) |
| [زَوَّجْنَاكَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%AC%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلْنَاكَهَا | Seni onunla eşleştirdik | 1 | 1 | [33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:37.md) |
| [زَوْجًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Eş | 1 | 1 | [2:230](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:230.md) |
| [زَوْجَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | فَعْلَانِ | İki eş | 1 | 1 | [55:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/55:52.md) |
| [زَوْجَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلَكَ | Senin eşin | 1 | 1 | [33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:37.md) |
| [زَوْجَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Onun eşi | 1 | 1 | [21:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/21:90.md) |
| [زَوْجِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلِهَا | Onun eşi | 1 | 1 | [58:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/58:1.md) |
| [زُوِّجَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D8%B2%D9%8F%D9%88%D9%90%D9%91%D8%AC%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِّلَتْ | Eşleştirildi | 1 | 1 | [81:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/81:7.md) |
| [لِأَزْوَاجِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%84%D9%90%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | لِأَفْعَالِهِمْ | Onların eşleri için | 1 | 1 | [2:240](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:240.md) |
| [وَأَزْوَاجٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8C.md) | وَأَفْعَالٌ | Ve eşler | 1 | 1 | [3:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/3:15.md) |
| [وَأَزْوَاجَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَالَهُمْ | Ve onların eşleri | 1 | 1 | [37:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/37:22.md) |
| [وَأَزْوَاجُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | وَأَفْعَالُهُ | Ve onun eşleri | 1 | 1 | [33:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:6.md) |
| [وَأَزْوَاجُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B2%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَالُهُمْ | Ve onların eşleri | 1 | 1 | [36:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/36:56.md) |
| [وَزَوْجِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%90%D9%87%D9%90.md) | وَفَعْلِهِ | Ve onun eşi | 1 | 1 | [2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:102.md) |
| [وَلِزَوْجِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | وَلِفَعْلِكَ | Ve senin eşin için | 1 | 1 | [20:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/20:117.md) |
| [يُزَوِّجُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%90%D9%91%D8%AC%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يُفَعِّلُهُمْ | Onları eşleştirir | 1 | 1 | [42:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/42:50.md) |

## Mücavir kökler — 140 mücavir (348 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 6 ortak ayet · G² 28 · Bitki
2. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 14 ortak ayet · G² 28 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
3. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 15 ortak ayet · G² 26 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
4. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 5 ortak ayet · G² 20 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
5. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 20 · Akar temiz sudur
6. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 14 ortak ayet · G² 19 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
7. [تنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Tandır
8. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Nikah
9. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 9 ortak ayet · G² 16 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
10. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 6 ortak ayet · G² 16 · Tanınan ile
11. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 16 · Ayn göz, “evya” göze demektir
12. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 15 · Sena yaka demektir
13. [بهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Behic çiçekli otlak yer demektir
14. [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
15. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Kiriş demektir
16. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 13 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
17. [رسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Sıra dağlar
18. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Kanat demektir
19. [فور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Ve aniden patladı
20. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 12 · Bahçe demektir
21. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Zerre toz demektir
22. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
23. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · “Sikkin” bıçak demektir
24. [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
25. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
26. [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
27. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · “Dalk” sansar demektir
28. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Ve hibe ettik
29. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
30. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · İcl havuz demektir
31. [أدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Edim dibalı deri demektir
32. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Kadınlar
33. [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Rüzgarın esmesi sonucu etrafa dağılan toz anlamından gelmiş…
34. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Sülle çokluk demektir
35. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
36. [حرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
37. [عدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
38. [وكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir
39. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 23 ortak ayet · G² 8 · Kevn, tepe demektir
40. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Sağ yandır
41. [ربص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
42. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sülük demektir
43. [لوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir
44. [نطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
45. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
46. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
47. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
48. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Dahl: Kuytu yer demektir
49. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Bedr dolunay demektir
50. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
51. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
52. [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
53. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
54. [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Rekabe Boyun demektir
55. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ayağın alt tarafı demektir
56. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Haml: İple yüklenen yük demektir
57. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Oğullar
58. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
59. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
60. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Toprak demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%88%D8%AC/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زوج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli, vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md), [شفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9.md), [كفء](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyin birbirine eklenerek veya kenetlenerek bir ikili, çift ve tamamlayıcı bütün oluşturması; tekin karşıtı olan eşleşme |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıktaki ikili kutupsallık ve tamamlayıcılık yasası; ontolojik yaratılış çiftleri, nikâh bağıyla kurulan eşlik ve benzerlerin birbiriyle eşleştirilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Mutlak teklik ve benzersizliğin yalnızca Yaratıcı'ya ait olması; O'nun dışındaki tüm varlık alanının kurucu bir ikilik ve bağımlı çiftleşme üzerinde yükselmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece kadın-erkek arasındaki hukuki evliliğe indirgenerek varlıktaki ontolojik kutupluluk, tür, kategori ve benzerlik ağlarının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زو | Yerinden oynama, eğrilme, ayrılma veya bir yöne meyletme hareketi; [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md) (doğrudan sapma, eğrilik), [زوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%BA.md) (haktan kayma, meyil) ve [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) (bir durumdan diğerine intikal etme, yer değiştirme) köklerinde olduğu gibi bir durumdan başka bir duruma yönelme devinimi | ج | Çekirdekteki meyil ve intikal hareketine birleşme, toplanma ve bitiştirici bir eklem karakteri katarak tekil durumdan çıkıp karşıtıyla kenetlenen, dengelenen bir çift olma anlamını kurmuştur. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet, kama; sınır çizme, ayırma, belirgin kılma | Bir bütünü iki parçaya ayırarak karşılıklı iki bağımsız uç ve sınır var eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, tutturma, iliştirme | Ayrılmış iki bağımsız ucu birbirine rapteden, bağlayan ve kenetleyen köprü vazifesi görür. |
| ج | Deve boynu, taşıma, bir araya getirme; intikal ve yüklenme | Bağlanan iki unsuru ortak bir yürüyüşte, karşılıklı işlevde ve dengeli bir taşımada birleştirir. |
| زوج | Sınırları belirginleşmiş iki ayrı unsurun bir bağ ile birbirine kenetlenerek ortak bir hareketi birlikte taşıması | İki ayrık tekilin birbirine bağlanıp kenetlenmesiyle oluşan tamamlayıcı çift ve işlevsel ortaklık hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Birbirine eklenen ve biri olmaksızın diğeri eksik kalan çiftin her bir parçası; devenin sırtındaki semerin veya mahmilin iki yanına denk getirilen yük parçaları; hevdicin üstüne örtülen ve birbirini tamamlayan çift örtü (namat). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa el-Âmirî muallakasında hevdicin üzerini örten çift örtüyü ve süslü örtü kumaşını zikrederken kökü fiziksel örtü ve çiftleşme anlamında kullanmıştır: من كل محفوف يظل عصيه / زوج عليه كلة وقرامها |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem çöl hayatında bir çift ayakkabının veya mestin her bir tekine, birbiriyle uyumlu ve eşleşmiş iki güvercinin her birine زوج denilmiş; iki parçayı birden ifade etmek için ikil sîgasıyla zevcân ifadesi tercih edilmiştir. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Dîvânu Lebîd.

### Sami etimolojik katman

Arapça زوج kökü, Sami dilleri havzasında hem morfolojik hem de semantik açıdan oldukça tartışılmış ve zengin bir katmanlaşmaya sahip bir köktür. Klasik Sami dillerinde ikilik, çiftleşme ve birleşme kavramları çoğunlukla kök düzeyinde [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) veya [تأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D9%85.md) gibi köklerle karşılanırken, Aramerkezli ve Batı Sami dillerinde görülen İbranice זוג (zug) ve Süryanice ܙܘܓܐ (zugā) biçimleri, genellikle Grekçe ζεῦγος (zeugos / boyunduruk, araba koşumu, çift) kelimesi ile temas içinde değerlendirilir. Bununla birlikte Arap dilcileri ve sözlükbilimcileri, kökün Arapçadaki derin morfolojik türevlerini (tezvîc, izdivâc, zevce, zevcân), deve koşumundaki ve çöl teçhizatındaki somut kullanımlarını göz önüne alarak kelimenin köklü bir intikal ve semantik yerleşme sürecinden geçtiğini belirtirler. Dil içi katmanda kök; her bir tekilin ancak kendi dengi veya karşıtı ile bir araya geldiğinde bir sistem oluşturabilmesi, tek başına eksik kalan unsurun eşiyle tamamlanması ekseninde billurlaşmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Brockelmann (Lexicon Syriacum), Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çiftin her bir teki, eşleşen unsur, kumaş çeşidi, renk ve cins | Dilde tekil olan fakat kendisini tamamlayan bir dengi veya mukabili bulunan her bir parça için kullanılmış; teklik karşıtı olarak yerleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ܙܘܓܐ (zugā), İbranice זוג (zug) | Geç dönem Sami metinlerinde çift, koşum ve eş anlamında ortak kullanım alanı gösterir; bölgesel kültürel temaslarla yaygınlaşmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe ζεῦγος (zeugos), Hint-Avrupa *yugóm (boyunduruk, bağlanma) | Boyunduruk altına birlikte girme, araba koşumu oluşturma ve iki unsuru birleştirme kavramsal alanıyla erken temas ve ödünçleme bağı mevcuttur. | Güçlü |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Chantraine (Dictionnaire étymologique de la langue grecque).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زوج | Anlamlı | Çift oluşturma, eşleşme | Birbirini tamamlayan iki şeyin bir araya gelmesi, türdeşlik ve eşlik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [زجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88.md) | Anlamlı | Sevk etme, akıcı sürme | Bir şeyi kolaylıkla, yumuşakça ileriye doğru sürmek ve yönlendirmek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer (İsrâ [17:66](https://lisan.digital/tr/ayet/17:66.md)) |
| [وزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%AC.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir |
| [وجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B2.md) | Anlamlı | Kısa ve öz olma | Sözün veya işin gereksiz fazlalıklardan arındırılarak süratle tamamlanması | Anlamlı kök; Kur'an'da geçmez |
| جزو | Anlamlı | Yetme, karşılık olma | Bir şeyin diğerinin yerini tutması, kefalet ve bedel oluşturması | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer ([جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md)) |
| [جوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) | Anlamlı | Aşmak, katetmek, geçmek | Bir sınırın veya mesafenin ortasından geçip aşmak, serbestçe geçişe izin vermek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer (A'râf [7:138](https://lisan.digital/tr/ayet/7:138.md)) |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زوج | Merkez | İkili bütünlük ve tamamlayıcı eşlik | Birbirini işlevsel veya ontolojik olarak tamamlayan ve sistem kuran çiftin her bir parçası | İki unsurun birbirine ihtiyaç duyarak kurduğu dengeli çift ilişkisidir. |
| [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) | Komşu | Birbirine bağlanma, yakın bulunma | İki veya daha fazla nesnenin fiziksel olarak birbirine iple bağlanması veya peş peşe gelmesi | زوج ontolojik tamamlayıcılığı, [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) ise bağla raptedilmeyi ve yan yanalığı vurgular. |
| [شفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | Teki çifte dönüştürme, katlama | Tekil bir nesneye bir ikincisini ekleyerek onu tek olmaktan çıkarma | [شفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9.md) sayısal olarak tekliği kırmaya odaklanırken, زوج karşıtlıktan doğan uyumu anlatır. |
| [كفء](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%A3.md) | Komşu | Denklik, eşitlik | İki şeyin güç, değer ve konum bakımından birbirine tam denk ve akran olması | [كفء](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%A3.md) değer eşitliğini bildirir; زوج ise farklı unsurların birbirini tamamlamasını kurar. |
| [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Teklik, yalnızlık, yalıtılmışlık | Kendisini tamamlayacak hiçbir eşi, benzeri veya zıddı bulunmayan yegâne durum | زوج ilişkisel bağı ve ikiliği kurarken [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) her türlü bağıntıdan kopuk tekliği ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زوج | Çiftin her bir teki, eş, tür, sınıf | Bir ikilinin birbirini tamamlayan her bir kanadı; zevce, hemcins veya karşıt kutup | Kesin |
| Latince | par, coniunx, compar | Eşit çift, hayat arkadaşı, dengi olan eş | "Par" denkliği ve çifti, "coniunx" boyunduruk bağıyla birleşen hayat arkadaşını karşılar; kozmik tür anlamını tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | pair, spouse, mate, counterpart | Çift, eş, türdeş, tamamlayıcı zıt parça | "Spouse" yalnızca hukuki eşi, "counterpart" ve "pair" ise tamamlayıcı ikiliyi ve karşılığı ifade eder. | Kesin |
| Almanca | Paar, Gatte/Gattin, Gegenstück | Çift, koca/eş, karşıt tamamlayıcı parça | "Gegenstück" karşıt kutbun tamamlayıcılığını, "Paar" ise iki parçalı nesne bütünlüğünü yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | paire, époux/épouse, binôme | Çift, nikâhlı eş, ikili sistem | "Binôme" iki unsurlu matematiksel ve yapısal birlikteliği, "paire" ise denk iki nesneyi karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَزْوَاج / زَوْج (Hukuki ve ailevi bağlam) | Nikâh bağıyla bir araya gelen kadın veya erkek eş | Karı-koca hukuku, mehir, miras, boşanma ve aile kurumu bağlamları (Bakara [2:234](https://lisan.digital/tr/ayet/2:234.md), Nisâ [4:12](https://lisan.digital/tr/ayet/4:12.md), Nisâ [4:20](https://lisan.digital/tr/ayet/4:20.md)). |
| زَوْجَيْنِ (Kozmik ve biyolojik kutupsallık) | Erkek ve dişi çiftler, birbirini tamamlayan biyolojik zıtlar | Âlemin yaratılışı, Nuh'un gemisine canlıların bindirilmesi ve varlığın çift kutuplu inşası (Hûd [11:40](https://lisan.digital/tr/ayet/11:40.md), Rahmân [55:52](https://lisan.digital/tr/ayet/55:52.md), Zâriyât [51:49](https://lisan.digital/tr/ayet/51:49.md)). |
| زَوْجٍ بَهِيجٍ / أَزْوَاجًا (Botanik ve tabiat tasviri) | Bitki türleri, sınıfları, renkleri ve nebatat çeşitleri | Yeryüzünün diriltilmesi, yağmurla bitirilen rengârenk ve çeşit çeşit ürünler (Hac [22:5](https://lisan.digital/tr/ayet/22:5.md), Şuarâ [26:7](https://lisan.digital/tr/ayet/26:7.md), Kâf [50:7](https://lisan.digital/tr/ayet/50:7.md)). |
| أَزْوَاجُهُمْ (Sosyolojik ve ahlaki benzerlik) | Suç ortakları, fikirdaşlar, yandaşlar ve benzer fıtrattakiler | Kıyamet günü zalimlerin kendi yandaşları ve benzerleriyle birlikte haşredilmesi bağlamı (Sâffât [37:22](https://lisan.digital/tr/ayet/37:22.md)). |
| زُوِّجَتْ (Ontolojik ve eskatolojik birleşme) | Ruhların bedenlerle veya amellerin karşılıklarıyla eşleşmesi | Kıyamet sahnelerinde nefislerin kendi ameli, derecesi ve grubuyla bir araya getirilmesi (Tekvîr [81:7](https://lisan.digital/tr/ayet/81:7.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Varlık teorisi ve tevhid delili | Allah'ın "Ferd", "Vitr" ve "Vâhid" olması; O'nun dışındaki her şeyin ise çift kutuplu (zevceyn) ve muhtaç yaratılması | Âlemin sonradan yaratılmışlığının ve zâtî eksikliğinin ikilik (çift kutupluluk) üzerinden temellendirilmesi |
| Fıkıh | Nikâh, talak, miras ve aile hukuku | Zevciyyet akdinin doğurduğu haklar, tarafların mükellefiyetleri, iddet ve miras paylaşımları | Kelimenin kadın ve erkek arasındaki meşru akit bağına ve hukuki sorumluluk ortaklığına hasredilmesi |
| Tefsir | Kozmolojik ve ahlaki ayetlerin izahı | "Her şeyden iki çift yarattık" beyanındaki zevceyn kavramının madde-suret, gece-gündüz, erkek-dişi açılımları | Zevc kelimesinin sadece evlilik değil, tür, kategori, zıtların dengesi ve benzerlik ağı olarak yorumlanması |
| Hadis | Sünnet-i seniyye ve toplum düzeni | Evlilik teşviki, aile içi ahlak, yaratılış çiftlerinin korunması ve cinsiyet fıtratının muhafazası | Karşılıklı sükûnet, meveddet ve toplumsal çekirdeğin meşru çiftleşme yoluyla sürdürülmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve yaratılış ontolojisi | Mutlak teklik karşısında bağımlı ikilik | Yaratıcının tekliğini kanıtlama ve mahlukatı sınırlandırma | Yaratılmış her varlığın zıddı veya dengiyle var olabilmesi, teklik iddiasını yalnızca Allah'a özgüler. | Kesin |
| İlmi | Doğadaki ikili yapılar ve kutupsallık | Simetri, kutup, dipol ve tamamlayıcı karşıtlık | Fiziksel ve biyolojik sistemlerin dengesini ve sürekliliğini sağlama | Elektrik yüklerinden (+/-) genetik şifrelere kadar bilimin incelediği sistemler zevciyyet esasına göre işler. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki sözleşme ve toplumsal ittifak | İkili meşru sözleşme ve denge ortaklığı | Güç odakları arasında denge ve karşılıklı hak-sorumluluk bağı kurma | Tek taraflı tahakkümün kırılarak yöneten ve yönetilen arasında ahde dayalı dengeli bir birliktelik üretilmesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa mekanizması ve mübadele | Arz ve talep, alıcı ve satıcı dengesi | Karşılıklı rıza ve denk değerlerin değişimiyle piyasa nizamını kurma | İktisadi canlılık, tekil bir mülkiyetle değil, alıcı ve satıcının (çiftin) rıza ile kenetlenmesiyle oluşur. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fizikteki dipol, ikili simetri (binary system) ve biyolojik eşeylilik | Matematikteki ikili (binary) taban, fizikteki artı-eksi yük çiftleri veya DNA sarmalındaki baz eşleşmeleri gibi; sistemin ancak karşılıklı iki bağımsız unsurun tamamlayıcı rezonansıyla çalışabilmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojideki sözleşmesel birliktelik ve psikolojideki ben-öteki tamamlayıcılığı | İnsan tekinin tek başına tam bir özne olamaması; benliğin ancak kendisini aynalayan, tamamlayan ve karşıtlayan bir "öteki" ile kurduğu ilişki ağında kimlik ve medeniyet kazanması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | زوج lafzının modern zihinlerde yalnızca "hukuki nikâh bağıyla evlenmiş karı veya koca" anlamındaki ailevi terime hapsedilmesidir. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; bitki türlerinden kozmik zıtlıklara (gece-gündüz, yer-gök), cennet ve cehennemdeki ontolojik arkadaşlıklardan amellerin ruhlarla kenetlenmesine kadar tüm varlık hiyerarşisini kuşatan genel bir varoluş ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zevciyyet ilkesi daraltıldığında, Kur'an'ın kâinat tasavvuru ve tevhid delili kavranamaz; varlıktaki diyalektik denge, ekolojik düzen ve insanın kendi türdeşleriyle kurduğu metafizik bağlar yüzeysel bir evlilik mevzuatına indirgenmiş olur. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat nizamını tarif ederken kullandığı temel anahtarlardan biridir. Allah'ın mutlak ve eşsiz tekliğini (Vâhid/Ehad), yarattığı her şeyin ise "çift" (zevcân) olduğu gerçeğiyle açıklar; böylece ontolojik bir ayrım çizgisi çeker. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâinatın yaratılışı ve tabiat delillerini sunan ayetlerde (Zâriyât [51:49](https://lisan.digital/tr/ayet/51:49.md), Yâsîn [36:36](https://lisan.digital/tr/ayet/36:36.md)), aile hukuku ve miras düzenlemelerinde (Nisâ [4:12](https://lisan.digital/tr/ayet/4:12.md), Bakara [2:234](https://lisan.digital/tr/ayet/2:234.md)) ve kıyamet tasvirlerinde (Tekvîr [81:7](https://lisan.digital/tr/ayet/81:7.md), Sâffât [37:22](https://lisan.digital/tr/ayet/37:22.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kadın veya erkeğin tek başına mutlak ve kendine yeten bir güç olduğu yanılgısını yıkar; insanın ve doğadaki hiçbir unsurun müstakil var olamayacağını, her varlığın ancak kendi eşi, karşıtı ve tamamlayıcısıyla bir değer üretebileceğini bildirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki şeyin birbirine eklenerek veya kenetlenerek bir ikili, çift ve tamamlayıcı bütün oluşturması; birbirini gerektiren iki parçadan her biri.
- Soyut anlam: Varlık sahasındaki her bir unsurun eksikliğinin, kendi karşıtı veya dengi olan bir diğer unsurla dengelenerek fonksiyonel bir denge ve birlik meydana getirmesi.
- Sistematik karşılık: Mutlak teklik karşısında yaratılmışlar âlemine içkin kılınan çift kutupluluk, ontolojik bağımlılık ve sistemik bütünleşme ilkesi.
- LaTeX modeli: $$S = \{ (x, y) \in A \times B \mid x \neq y \land \Phi(x, y) = 1 \}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ ve $B$ karşılıklı iki farklı veya karşıt varlık alanını, $x$ ve $y$ bu alanlardaki tekil unsurları temsil eder. $x \neq y$ koşulu unsurların tekil ve kendine has kaldığını, $\Phi$ tamamlayıcılık ve eşleşme fonksiyonu ise bu iki ayrık unsurun bir araya geldiğinde bir sistemik bütün ($S$) ve işlevsel denge ($\Phi = 1$) oluşturduğunu ifade eder. Tekil $x$ ancak $y$ ile birleştiğinde zevciyyet nizamı tahakkuk eder.

## Geçtiği ayetler (72 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%88%D8%AC/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:25.md) — أَزْوَاجٌ

وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:35.md) — وَزَوْجُكَ

وَقُلْنَا يَاآدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ve demiştik ki: Ey Adem, sen, eşinle birlikte cennette otur. Dilediğiniz O’na döndürüleceksiniz.

### [Bakara 2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:102.md) — وَزَوْجِهِ

وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ve onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

### [Bakara 2:230](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:230.md) — زَوْجًا

فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Şayet erkek eşini bir daha boşarsa; artık ondan sonra kadın, başka bir kocaya nikahlanıp varıncaya kadar ona helal olmaz. Şayet bu koca da onu boşar ve onlar Allah’ın hududunu ikame edeceklerini zannederlerse; tekrar birbirlerine dönmelerinde her ikisi için de bir günah yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Bunları, bilen bir kavim için açıklıyor.

### [Bakara 2:232](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:232.md) — أَزْوَاجَهُنَّ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kadınları boşadığınız vakit, onlar iddetlerini bitirdiklerinde, aralarında güzelce anlaştıkları takdirde; kocalarıyla tekrar evlenmelerine mani olmayın. İşte sizden Allah’a ve ahiret gününe inanmış olanlara, bununla öğüt veriliyor. Bu, sizin için daha iyi, daha temizdir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Bakara 2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:234.md) — أَزْوَاجًا

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): İçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.

### [Bakara 2:240](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/2:240.md) — أَزْوَاجًا · لِأَزْوَاجِهِمْ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): İçinizden vefat edip de eşlerini geride bırakanlar; bir seneye kadar eşlerinin evlerinden çıkarılmayarak geçimlerinin sağlanmasını vasiyyet etmiş olmalıdırlar. Şayet kendileri çıkarlarsa; artık onların ma’ruf şekilde yapacaklarından dolayı size mes’uliyet yoktur. Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Ali İmran 3:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/3:15.md) — وَأَزْوَاجٌ

قُلْ أَؤُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرٍ مِنْ ذَلِكُمْ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): De ki: Size bunlardan daha hayırlısını haber vereyim mi? Takvaya erenler için, altından ırmaklar akan cennetler vardır. Orada devamlı kalacaklardır. Tertemiz eşler ve Allah’ın rızası vardır. Ve Allah kullarını hakkıyla görendir.

### [Nisa 4:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/4:1.md) — زَوْجَهَا

يَاأَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا

Meal (IK): Ey insanlar; sizi bir tek nefisten yaratan, ondan eşini var eden ve ikisinden bir çok erkek ve kadın üreten Rabbınızdan korkun. Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah’dan korkun da, akrabalık bağını kesmekten sakının. Muhakkak ki Allah; sizin üzerinizde tam bir gözeticidir.

### [Nisa 4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/4:12.md) — أَزْوَاجُكُمْ

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Çocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

### [Nisa 4:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/4:20.md) — زَوْجٍ

وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Bir eşin yerine başka bir eş almak istediğiniz takdirde; öncekine yüklerle mehir vermiş olsanız bile, bir şey almayın. İftira ederek ve günaha girerek ona verdiğiniz geri alır mısınız?

### [Nisa 4:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/4:57.md) — أَزْوَاجٌ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا

Meal (IK): İman edip salih amel işleyenleri; içinde ebedi kalacakları, altından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. Onlara orada tertemiz eşler vardır. Onları koyu bir gölgeye sokacağız.

### [En'am 6:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/6:139.md) — أَزْوَاجِنَا

وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Bir de dediler ki: Şu davarların karınlarında bulunanlar, yalnız erkeklerimiz içindir, kadınlarımıza haram kılınmıştır. Ölü doğacak olursa; hepsi ona ortaktırlar. Allah, onların bu vasıflandırmalarının cezasını verecektir. Muhakkak ki O; Hakim’dir, Alim’dir.

### [En'am 6:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/6:143.md) — أَزْوَاجٍ

ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Sekiz çift; koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanları mı haram kıldı? Eğer sadıklardan iseniz; bana bilgiye dayanarak haber verin.

### [Araf 7:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/7:19.md) — وَزَوْجُكَ

وَيَاآدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ey Adem; sen ve eşin cennette oturun. İkiniz de dilediğiniz yerden yeyin. Şu ağaca yaklaşmayın, sonra zalimlerden olursunuz.

### [Araf 7:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/7:189.md) — زَوْجَهَا

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا فَلَمَّا تَغَشَّاهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًا فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَيْتَنَا صَالِحًا لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): O’dur, sizi tek bir nefisten yaratan ve ondan da gönlünün ısınacağı eşini vareden. Eşini örtüp bürüyünce; o, hafif bir yük yüklendi ve onunla bir müddet gider gelirdi. Nihayet ağırlaşınca; karı koca Rabbları olan Allah’a: Eğer bize salih bir çocuk verirsen andolsun ki şükredenlerden oluruz, diye dua ettiler.

### [Tevbe 9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/9:24.md) — وَأَزْوَاجُكُمْ

قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [Hud 11:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/11:40.md) — زَوْجَيْنِ

حَتَّى إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ

Meal (IK): Nihayet buyruğumuz gelip sular kaynamaya başlayınca: Her cinsten birer çifti ve hakkında hüküm verilmiş olanın dışında kalan çoluk çocuğunu ve inananları gemiye al, dedik. Zaten onunla beraber pek az kimse inanmıştı.

### [Rad 13:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/13:3.md) — زَوْجَيْنِ

وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): O’dur yeri düzleyen ve orada dağlar, nehirler var eden, her türlü mahsulden çift çift yetiştiren ve gündüzü geceyle bürüyen. Muhakkak ki bunlarda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.

### [Rad 13:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/13:23.md) — وَأَزْوَاجِهِمْ

جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَالْمَلَائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بَابٍ

Meal (IK): Adn cennetleridir; oraya girerler. Babalarının, eşlerinin, çocuklarının iyi olanları da oraya girerler. Melekler her kapıdan yanlarına gelir.

### [Rad 13:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/13:38.md) — أَزْوَاجًا

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce nice peygamberler gönderdik. Onlara eşler ve çocuklar verdik. Allah’ın izni olmadan hiç bir peygamber bir ayet getiremez. Herkesin süresi yazılıdır.

### [Hicr 15:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/15:88.md) — أَزْوَاجًا

لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Sakın onlardan bazı sınıflara verdiğimiz geçimliğe gözlerini dikme ve onlara üzülme. İnananlara kanat ger.

### [Nahl 16:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/16:72.md) — أَزْوَاجًا · أَزْوَاجِكُمْ

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Allah sizin için kendinizden eşler yarattı. Eşlerinizden de sizin için oğullar, torunlar varetti. Temiz şeylerden size rızık verdi. Böyleyken batıla inanıyorlar da Allah’ın nimetine nankörlük mü ediyorlar?

### [Taha 20:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/20:53.md) — أَزْوَاجًا

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْ نَبَاتٍ شَتَّى

Meal (IK): O ki; sizin için, yeryüzünü döşemiş, orada sizin için yollar açmış, gökten su indirmiştir. Biz o su ile çeşitli bitkilerden çifter çifter çıkardık.

### [Taha 20:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/20:117.md) — وَلِزَوْجِكَ

فَقُلْنَا يَاآدَمُ إِنَّ هَذَا عَدُوٌّ لَكَ وَلِزَوْجِكَ فَلَا يُخْرِجَنَّكُمَا مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقَى

Meal (IK): Biz de demiştik ki: Ey Adem, doğrusu bu, hem senin hem de eşinin düşmanıdır. Sakın sizi cennetten çıkarmasın. Yoksa bedbaht olursun.

### [Taha 20:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/20:131.md) — أَزْوَاجًا

وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى

Meal (IK): Onlardan bazılarına; denemek için verdiğimiz dünya hayatının süsüne gözlerini dikme. Rabbının rızkı daha hayırlı ve daha devamlıdır.

### [Enbiya 21:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/21:90.md) — زَوْجَهُ

فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ

Meal (IK): Biz de ona icabet ederek Yahya’yı ihsan etmiş, eşini doğum yapabilecek bir hale getirmiştik. Doğrusu onlar; hayırlı şeylerde yarışıyorlar, korkarak ve umarak bize yalvarıyorlardı. Bize karşı derin saygı duyuyorlardı

### [Hac 22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/22:5.md) — زَوْجٍ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Ey insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

### [Müminun 23:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/23:6.md) — أَزْوَاجِهِمْ

إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ

Meal (IK): Sadece eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları müstesnadır. Doğrusu onlar; bunun için de kınanacak değildirler.

### [Müminun 23:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/23:27.md) — زَوْجَيْنِ

فَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ فَاسْلُكْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ

Meal (IK): Ona vahyettik ki: Gözetimimiz altında sana bildirdiğimiz gibi gemiyi yap. Buyruğumuz gelip de sular kaynayınca her cinsten ikişer çiftive aleyhine hüküm verilmiş olanın dışında kalan çoluk çocuğunu alıp gemiye bindir. Zalimler için bana başvurma. Çünkü onlar boğulacaklardır.

### [Nur 24:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/24:6.md) — أَزْوَاجَهُمْ

وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ

Meal (IK): Eşlerine zina isnad edip de kendilerinden başka şahidleri olmayanların şahidliği; kendisinin doğru sözlülerden olduğuna dair Allah’ı dört defa şahid tutmasıdır.

### [Furkan 25:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/25:74.md) — أَزْوَاجِنَا

وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا

Meal (IK): Onlar ki; Rabbımız, eşlerimiz ve çocuklarımız hususunda gözümüzü aydın kıl, bizi müttakilere imam yap, derler.

### [Şuara 26:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/26:7.md) — زَوْجٍ

أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الْأَرْضِ كَمْ أَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ

Meal (IK): Yeryüzüne bakmazlar mı ki; Biz, orada bitkilerden nice güzel çiftler bitirmişizdir.

### [Şuara 26:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/26:166.md) — أَزْوَاجِكُمْ

وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ

Meal (IK): Ve Rabbınızın sizin için yarattığı eşleri bırakıyor musunuz? Hayır, siz azmış bir kavimsiniz.

### [Rum 30:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/30:21.md) — أَزْوَاجًا

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Kendileriyle huzura kavuşmanız için size kendi nefislerinizden eşler yaratıp aranızda sevgi ve merhamet var etmesi de O’nun ayetlerindendir. Şüphesiz ki bunlarda düşünen bir kavim için ayetler vardır.

### [Lokman 31:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/31:10.md) — زَوْجٍ

خَلَقَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ

Meal (IK): Gökleri, gördüğünüz gibi direksiz olarak yaratmış, sizi sarsar diye yere ağır baskılar koymuş, orada her türlü canlıyı yaymıştır. Biz, gökten su indirip orada her sınıf bitkiler yetiştirmişizdir.

### [Ahzab 33:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:4.md) — أَزْوَاجَكُمُ

مَا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ اللَّائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءَكُمْ أَبْنَاءَكُمْ ذَلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْوَاهِكُمْ وَاللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَهُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ

Meal (IK): Allah, bir kişinin içinde iki kalb yaratmadı. Ve eşlerinizi, anneleriniz gibi kendinize haram saymanız için yaratmamıştır. Evladlıklarınızı da öz oğullarınız kılmamıştır. Bunlar, dillerinize doladığınız sözlerinizdir. Allah ise hakkı söyler. Ve O, yolu doğrultur.

### [Ahzab 33:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:6.md) — وَأَزْوَاجُهُ

النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُمْ مَعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا

Meal (IK): Peygamber; mü’minler için kendi öz nefislerinden daha evladır. Onun eşleri ise onların anneleridir. Akraba olanlar da Allah’ın kitabında birbirlerine diğer mü’minlerden ve muhacirlerden daha yakındırlar. Dostlarınıza yapacağınız uygun bir vasiyet başkadır. Bu, Kitab’da yazılmıştır.

### [Ahzab 33:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:28.md) — لِأَزْوَاجِكَ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

Meal (IK): Ey peygamber; eşlerine de: Eğer dünya hayatını ve süslerini istiyorsanız; gelin, size bağışta bulunayım ve güzellikle salıvereyim.

### [Ahzab 33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:37.md) — زَوْجَكَ · زَوَّجْنَاكَهَا · أَزْوَاجِ

وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Hani sen; Allah’ın kendisine nimet verdiği ve senin de nimetlendirdiğin kimseye diyordun ki: Eşini bırakma ve Allah’tan kork. Allah’ın açığa vuracağı şeyi de içine saklıyor, insanlardan korkuyordun. Halbuki en çok Allah’tan korkman gerekirdi. Nihayet Zeyd onunla bağını kopardığında, onu seninle evlendirdik ki böylece evladlıkları eşleriyle bağlarını kopardıklarında onlarla evlenmek konusunda mü’minlere bir vebal olmadığı bilinsin. Allah’ın emri yerine getirilmiştir.

### [Ahzab 33:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:50.md) — أَزْوَاجَكَ · أَزْوَاجِهِمْ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ وَبَنَاتِ عَمِّكَ وَبَنَاتِ عَمَّاتِكَ وَبَنَاتِ خَالِكَ وَبَنَاتِ خَالَاتِكَ اللَّاتِي هَاجَرْنَ مَعَكَ وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ إِنْ أَرَادَ النَّبِيُّ أَنْ يَسْتَنْكِحَهَا خَالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ عَلِمْنَا مَا فَرَضْنَا عَلَيْهِمْ فِي أَزْوَاجِهِمْ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Ey peygamber; Biz, mehirlerini verdiğin eşlerini, Allah’ın sana ganimet olarak verdiği cariyeleri, seninle beraber hicret eden amcanın kızlarını, halalarının kızlarını, dayının kızlarını, teyzelerinin kızlarını ve bir de eğer mü’min bir kadın kendisini peygambere hibe eder de peygamber de onunla evlenmeyi isterse onuki bu, mü’minlerden ayrı olarak sadece sana has olmak üzeresenin için helal kıldık. Sana bir zorluk olmasın diye mü’minlerin eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları hakkında ne hükmettiğimizi bildirdik. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Ahzab 33:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:52.md) — أَزْوَاجٍ

لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ وَلَا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلَّا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ رَقِيبًا

Meal (IK): Bundan sonra artık sana kadınlarla evlenmek ve güzellikleri hoşuna gitse de sağ elinin malik olduklarının dışında hiç birini başka bir eşle değiş tirmek helal değildir. Allah; her şeyi murakabe edendir.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:53.md) — أَزْوَاجَهُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Ahzab 33:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/33:59.md) — لِأَزْوَاجِكَ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Ey peygamber; eşlerine, kızlarına ve mü’minlerin kadınlarına söyle: Üstlerine örtü alsınlar. Bu, onların tanınıp da incitilmemeleri için daha elverişlidir. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Fatır 35:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/35:11.md) — أَزْوَاجًا

وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَمَا يُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَلَا يُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِي كِتَابٍ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ

Meal (IK): Allah, sizi topraktan yaratmıştır, sonra bir damla sudan sonra da sizleri çiftler olarak var etmiştir. Hiç bir dişi O’nun bilgisi olmadan hamile kalmaz ve doğum yapmaz. Bir ömürlünün çok yaşaması ve ömrünün azalması ancak kitabdadır. Muhakkak ki bu; Allah’ a pek kolaydır.

### [Yasin 36:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/36:36.md) — الْأَزْوَاجَ

سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَمِنْ أَنْفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Yerin bitirdiklerinden, kendi nefislerinden ve daha bilmedikleri şeylerden, bütün çiftleri yaratanı tenzih ederiz.

### [Yasin 36:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/36:56.md) — وَأَزْوَاجُهُمْ

هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئُونَ

Meal (IK): Onlar ve eşleri gölgeliklerde, tahtlar üzerinde yaslanmışlardır.

### [Saffat 37:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/37:22.md) — وَأَزْوَاجَهُمْ

احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ وَمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ

Meal (IK): Zulmetmiş olanları ve onların eşlerini toplayın. Onların taptıklarını da;

### [Sad 38:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/38:58.md) — أَزْوَاجٌ

وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ

Meal (IK): Bunlara benzer daha başkaları da vardır.

### [Zümer 39:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/39:6.md) — زَوْجَهَا · أَزْوَاجٍ

خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ

Meal (IK): Sizi bir tek nefisten yaratmış, sonra ondan eşini var etmiştir. Sizin için, hayvanlardan sekiz çift indirmiştir. Sizi, analarınızın karınlarında üç karanlık içinde, bir yaratılıştan sonra öbür yaratılışa geçirerek yaratmaktadır. İşte bu, Rabbınız olan Allah’tır. Mülk O’nundur. O’ndan başka ilah yoktur. Böyleyken nasıl olup da döndürülüyorsunuz?

### [Mü'min 40:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/40:8.md) — وَأَزْوَاجِهِمْ

رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Rabbımız; onları ve babalarından, eşlerinden, soylarından salih olanları kendilerine vaadettiğin Adn cennetlerine girdir. Şüphesiz ki Aziz, Hakim olan Sensin Sen.

### [Şura 42:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/42:11.md) — أَزْوَاجًا

فَاطِرُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

Meal (IK): Göklerin ve yerin yaratanı, size kendinizden eşler yarattı. Davarlardan da çiftler. Bu suretle çoğalmanızı sağlıyor. O’nun benzeri hiç bir şey yoktur. Ve O; Semi’dir, Basir’dir.

### [Şura 42:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/42:50.md) — يُزَوِّجُهُمْ

أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

Meal (IK): Veya hem dişi, hem erkek olmak üzere çift verir. Dilediğini de kısır bırakır. Muhakkak ki O; Alim’dir, Kadir’dir.

### [Zuhruf 43:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/43:12.md) — الْأَزْوَاجَ

وَالَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْفُلْكِ وَالْأَنْعَامِ مَا تَرْكَبُونَ

Meal (IK): Ve O ki; bütün çiftleri yaratmıştır. Sizin için bineceğiniz gemiler ve davarlar var etmiştir.

### [Zuhruf 43:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/43:70.md) — وَأَزْوَاجُكُمْ

ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ تُحْبَرُونَ

Meal (IK): Siz ve eşleriniz, ağırlanmış olarak cennete girin.

### [Duhan 44:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/44:54.md) — وَزَوَّجْنَاهُمْ

كَذَلِكَ وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ

Meal (IK): İşte böyle. Onları iri siyah gözlülerle evlendiririz.

### [Kaf 50:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/50:7.md) — زَوْجٍ

وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Yeryüzünü de döşedik ve ona sabit dağlar koyduk. Orada her türden güzel çiftler yetiştirdik.

### [Zariyat 51:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/51:49.md) — زَوْجَيْنِ

وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Ve her şeyden çift çift yarattık ki ibret alasınız.

### [Tur 52:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/52:20.md) — وَزَوَّجْنَاهُمْ

مُتَّكِئِينَ عَلَى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ

Meal (IK): Sıra sıra dizilmiş tahtlara yaslanarak. Ve onları iri siyah gözlü hurilerle evlendirdik.

### [Necm 53:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/53:45.md) — الزَّوْجَيْنِ

وَأَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَى

Meal (IK): Doğrusu O yarattı iki çifti; erkeği de, dişiyi de.

### [Rahman 55:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/55:52.md) — زَوْجَانِ

فِيهِمَا مِنْ كُلِّ فَاكِهَةٍ زَوْجَانِ

Meal (IK): İkisinde de her tür meyveden çift çift vardır.

### [Vakıa 56:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/56:7.md) — أَزْوَاجًا

وَكُنْتُمْ أَزْوَاجًا ثَلَاثَةً

Meal (IK): Siz üç sınıf olmuşsunuzdur:

### [Mücadele 58:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/58:1.md) — زَوْجِهَا

قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ

Meal (IK): Allah, kocası hakkında seninle tartışan ve Allah’a şikayette bulunanın sözünü işitmiştir. Allah; sizin konuşmanızı işitir. Muhakkak ki Allah; Semi’dir, Basir’dir.

### [Mümtehine 60:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/60:11.md) — أَزْوَاجِكُمْ · أَزْوَاجُهُمْ

وَإِنْ فَاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ فَعَاقَبْتُمْ فَآتُوا الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْوَاجُهُمْ مِثْلَ مَا أَنْفَقُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Eğer eşlerinizden kafirlere bir şey geçecek olursa ve siz de galib durumda bulunursanız; eşleri gidenlere sarfettikleri kadarını verin. İnandığınız Allah’tan sakının.

### [Tegabün 64:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/64:14.md) — أَزْوَاجِكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلَادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey iman etmiş olanlar; eşlerinizin ve çocuklarınızın içinde size düşmanlık edenler vardır. Onlardan sakının. Ama affeder, kusurlarını başlarına kakmaz ve örterseniz; şüphesiz ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tahrim 66:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/66:1.md) — أَزْوَاجِكَ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاةَ أَزْوَاجِكَ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey Peygamber; eşlerinin hoşnudluğunu gözeterek Allah’ın sana helal kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun? Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tahrim 66:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/66:3.md) — أَزْوَاجِهِ

وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): Hani Peygamber; eşlerinden birine, gizlice bir söz söylemişti. O, bunu haber verdi de Allah da bunu ona açıklayınca; bir kısmını bildirmiş, bir kısmından da vazgeçmişti. Artık bunu kendisine söyleyince; eşi: Bunu sana kim bildirdi? demişti. Bana her şeyi bilen, her şeyden haberdar olan Allah haber verdi, demişti.

### [Tahrim 66:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/66:5.md) — أَزْوَاجًا

عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَارًا

Meal (IK): Şayet o, sizi boşarsa; Rabbı ona sizden daha hayırlı, kendini Allah’a veren, inanan, boyun eğen, tevbe eden, kulluk eden, oruç tutan dul ve bakire eşler verir.

### [Mearic 70:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/70:30.md) — أَزْوَاجِهِمْ

إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ

Meal (IK): Ancak eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları müstesna. Doğrusu onlar, bunun için kınanacak değildirler.

### [Kıyamet 75:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/75:39.md) — الزَّوْجَيْنِ

فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَى

Meal (IK): Ve ondan erkek, dişi iki cins yaratmıştır.

### [Nebe 78:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/78:8.md) — أَزْوَاجًا

وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا

Meal (IK): Ve sizi çift çift yarattık.

### [Tekvir 81:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/ayet/81:7.md) — زُوِّجَتْ

وَإِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ

Meal (IK): Ruhlar çiftleştirildiği zaman;

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

İlik ve düğme çiftinin her biridir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما
ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به.
وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ		وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ
والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن الماء جَزَأً وجزوءاً وجزّوا غير مهموز.
قال:
ولاحتْه من بَعْدِ الجُزُوءِ ظَمأةٌ		ولم يك عن ورد المياه عَكُومُ
والجازئات: الوحش، والجميعُ: الجَوازِئُ. قال: بها من كلِّ جازِئَةٍ صُوارُ والجزءُ في تجزئة السهام: بعض الشيء.. جَزَّأته تَجَزِئةً، أي: جعلته أجزاءً. وأجْزأتُ منه جزءً، أي: أخْذْتُ منه جزْءً وعزلته.
والجُزْأةُ: نصاب السكين.
والمجزوء من الشعر، إذا ذهب فصل واحد من فصوله مثل قوله:
يظن الناس بالمَلِكَيْ		نِ أنَّهما قد التأمـا
فإن تسمع بلأمِهِما		فإنَّ الأمر قد فقما
ومثل قوله:
أصبح قلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يردا
ذهب منه الجزء الثالث.
جأز:
الجأزُ: كهيئة الغصص، يأخذ في الصَّدر عِند الغيظ. جَيئزَ يجأزُ جأزاً فهو جَئِزٌ. قال:
يسقي العدى غيظاً طويل الجأزِ
أجز:
الإجازة: ارتفاق والعرب وكانت العرب تحتبي وتَستأجز على وسادة، ولا تتَّكيءُ على يمين وشمال.
جزي"
جَزَى يجزي جزءاً، أي: كافأ بالإحسان وبالإساءة. وفلانٌ ذو غناءٍ وجَزَاء، ممدود.
وتَجازيتُ ديني: تقاضيته.
جوز:
جَوزُ كل شيءٍ: وسطه، والجميعُ: أجواز.
والجَوزةُ السَّقية. والمُستجيزُ: المُستسقي.
والجوزُ: الذي يؤكل وواحدُ الجَوز: جوزة.
وتقول: جُزتُ: الطَّريق جَوازاً ومَجازاً وجُؤُوزاً.
والمَجاز: المصدرُ والموضعُ، والمجازةُ أيضاً.
وجاوزته جِوازاً في معنى: جُزته.
والجَوازُ: صكُّ المسافر. وجائزُ البيت: الخشبةُ التي تُوضع عليها أطرافُ الخَشَب.
والتَّجاوُزُ: ألا تأخذه بالذَّنب، أي: تتركه.
والتّجوّز: خِفّةٌ في الصّلاة والعمل وسُرعةٌ. والتَّجوٌّزُ في الدّراهم: ترويجُها.
والمُجَوَّوزةُ من النغم: التي بصدرها تجويزٌ. وهو لونٌ يُخالفُ لونها.
زجو:
التَّزجيةُ: دفعُ الشَّيء كما تزجّي البَقرةُ ولدها، أي: تسُوقُه.
والرِّيحُ تُزجي السَّحابَ، أي: تسُوقُه سوقاً رفيقاً، قال:
وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه
زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ
والمُزجى: القليل، من قوله عزّ وجلّ: "وجِئنا ببضاعةٍ مُزجاه" وزجا الخراجُ يَزجُو زَجاءً إذا تَيسَّرت جِبايَتُه.
وجز:
أوجزتُ في الأمرِ: اختصرت. والوجزُ: الوحاءُ، تقُولُ أوجَزَ فلانٌ إيجازاً في كلِّ أمر، وقد أوجزَ الكلامَ والعطية، قال:
ما وَجز معروفِكَ بالرِّماقِ
وقال رؤبة:
لولا عطاءٌ مِن كريمٍ وَجزِ
وأمرٌ وَجِيزٌ: مُختصرٌ، وكلامٌ وَجِيزٌ.
زوج:
يقال: لفُلانٍ زوجان من الحمام، أي: ذكر وأنثى. قال سبحانه: "فاسلك فيها من كلِّ زوجين اثنين".
زوجٌ من الثِّياب، أي: لونٌ منها، قال عزّ وجلّ: "من كلِّ زَوجٍ بهيج"، أي: لون.
ويجمع الزَّوجُ: أزواجاً.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الزاي** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ج ز أ**، **ج أ ز**، **أ ج ز**، **ج ز ي**، **ج و ز**، **ز ج و**، **و ج ز**، **ز و ج** استعمالات

**جزأ**: **أجزأني** الشيء، hemzeli; yani: bana yetti ve bununla cesaret ettim; ve **اجنزأت** به, yani: onunla yetindim.
Ve bu şey şu şeyden **يُجزيءُ**; hemzelenir ve yumuşatılır. Ve bir dilde: **يجزأُ**. Dedi ki:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ		وأنّ المرءَ **يَجْزَأُ** بالكُراعِ

Ve **الجّزءُ**, hemzeli: **الاجتزاء** yani yetinme; ve **الجُزُوءُ** da. Dersin ki: **جَزِئَتِ** الإبلُ; yaş hurma ile sudan yetindiği zaman: **جَزَأً** ve **جزوءاً** ve **جزّوا** (hemzesiz).
Dedi ki:
ولاحتْه من بَعْدِ **الجُزُوءِ** ظَمأةٌ		ولم يك عن ورد المياه عَكُومُ

Ve **الجازئات**: yaban hayvanları; çoğulu: **الجَوازِئُ**. Dedi ki: بها من كلِّ **جازِئَةٍ** صُوارُ
Ve okların parçalanmasında **الجزءُ**: şeyin bir kısmı.. **جَزَّأته** **تَجَزِئةً**, yani: onu parçalara yaptım. Ve **أجْزأتُ** منه **جزءً**, yani: ondan bir parça aldım ve onu ayırdım.
Ve **الجُزْأةُ**: bıçağın sapı.
Ve şiirde **المجزوء**, onun bölümlerinden bir bölüm gittiği zaman; şu sözü gibi:
يظن الناس بالمَلِكَيْ		نِ أنَّهما قد التأمـا
فإن تسمع بلأمِهِما		فإنَّ الأمر قد فقما

Ve şu sözü gibi:
أصبح قلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يردا

Ondan üçüncü parça gitti.

**جأز**:
**الجأزُ**: gırtlakta takılma gibi; öfke anında göğüste tutar. **جَيئزَ** **يجأزُ** **جأزاً**; o hâlde o **جَئِزٌ**dur. Dedi ki:
يسقي العدى غيظاً طويل **الجأزِ**

**أجز**:
**الإجازة**: yararlanma; ve Araplar; Araplar dizlerini karnına çekerek oturur ve bir yastığa dayanarak **تَستأجز** ederdi; sağa ve sola yaslanmazdı.

**جزي"**
**جَزَى** **يجزي** **جزءاً**, yani: iyilikle ve kötülükle karşılık verdi. Ve falan kimse, uzatılmış olarak, **غناءٍ** ve **جَزَاء** sahibidir.
Ve **تَجازيتُ** ديني: onu tahsil ettim.

**جوز**:
Her şeyin **جَوزُ**u: ortasıdır; çoğulu: **أجواز**.
Ve **الجَوزةُ**: sulama. Ve **المُستجيزُ**: su isteyen.
Ve **الجوزُ**: yenilen şey; **الجَوز**un teki: **جوزة**.
Ve dersin ki: **جُزتُ**: yolu **جَوازاً** ve **مَجازاً** ve **جُؤُوزاً** (olarak geçtim).
Ve **المَجاز**: mastar ve yer; ve **المجازةُ** da.
Ve onu **جاوزته** **جِوازاً**, **جُزته** anlamında.
Ve **الجَوازُ**: yolcunun belgesi. Ve evin **جائزُ**i: üzerine odun uçlarının konulduğu kiriş.
Ve **التَّجاوُزُ**: onu suçla yakalamamandır; yani: onu bırakırsın.
Ve **التّجوّز**: namazda ve işte hafiflik ve sürat. Ve dirhemlerde **التَّجوٌّزُ**: onları sürüme sokmaktır.
Ve nağmeden **المُجَوَّوزةُ**: başında bir **تجويزٌ** olan. Ve o, onun rengini muhalefet eden bir renktir.

**زجو**:
**التَّزجيةُ**: şeyi itmek; ineğin yavrusunu sürdüğü gibi; yani: onu sevk eder.
Ve rüzgâr bulutu **تُزجي** eder; yani: onu yumuşak bir sevk ile sevk eder. Dedi ki:
وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه
زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ

Ve **المُزجى**: az; Aziz ve Celil’in sözü olan: "وجِئنا ببضاعةٍ **مُزجاه**"dan. Ve **زجا** الخراجُ **يَزجُو** **زَجاءً**; onun toplanması kolaylaştığı zaman.

**وجز**:
İşte **أوجزتُ**: kısalttım. Ve **الوجزُ**: hızlı yürüyüş; dersin ki: falan kimse her işte **أوجَزَ** **إيجازاً** etti; ve sözü ve bağışı kısalttı. Dedi ki:
ما وَجز معروفِكَ بالرِّماقِ

Ve Rü’be dedi ki:
لولا عطاءٌ مِن كريمٍ وَجزِ

Ve **أمرٌ وَجِيزٌ**: kısaltılmış; ve **كلامٌ وَجِيزٌ**.

**زوج**:
Denir ki: falan kimse için güvercinden iki **زوجان** vardır; yani: erkek ve dişi. Yüce olan dedi ki: "فاسلك فيها من كلِّ **زوجين** اثنين".
Elbiseden bir **زوجٌ**; yani: ondan bir renk. Aziz ve Celil dedi ki: "من كلِّ **زَوجٍ** بهيج"، yani: renk.
Ve **الزَّوجُ** çoğul yapılır: **أزواجاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

زَوْجُ المرأة: بعلها. وزَوجُ الرجل: امرأته قال الله تعالى: "اسكنْ أنت وزوجُك الجنّةَ" ويقال أيضاً: هي زوجتُه. قال الفرزدق:
وإن الذي يسعى ليُفسِد زوجتيكساع إلى أُسْدِ الشَرى يَسْتَبيلُها
قال يونس: تقول العرب: زوَّجتُه امرأةً، وتزوَّجتُ امرأة، وليس من كلام العرب تزوَّجتُ بامرأة. قال: وقول الله تعالى: "وزوَّجناهم بحورٍ عِينٍ"، أي قرنّاهم بهنَّ، من قوله عزّ وجلّ: "احشُروا الذين ظلموا وأزواجَهم"، أي وقُرناءهم. وامرأة مِزواجٌ كثيرة التزوّج. والتزاوج والمُزاوجة والازدواج بمعنىً. والزوج: خلاف الفَرد، يقال زوج أو فرد، كما يقال: خَساً أو زكا، شفعٌ أو وَتر. قال أبو وَجْزَةَ السعديّ:
ما زِلْنَ يَنْسُبْنَ وَهْناً كلَّ صادِقَةٍباتَتْ تُباشِرُ عرْماً غيرَ أَزْواجِ
لأنَّ بيضَ القطا لا يكون إلاّ وَتراً. قال الله تعالى: "وَأَنْبَتْنا فيها من كلِّ زَوْجٍ بهيج". وكلُّ واحدٍ منهما أيضاً يسمَّى زوجاً. يقال: هما زوجان للاثنين وهما زوجٌ، كما يقال هما سِيَّانٍ وهما سواءٌ. وتقول: اشتريتُ زوجَيْ حمام وأنتَ تعني ذكراً وأنثى، وعندي زوجا نعالٍ. وقال تعالى: "من كلِّ زَوْجَينِ اثنين". والزَوج: النَمَط يُطرح على الهَوْدج.

##### Türkçe

**زَوْجُ** kadının: kocasıdır. Ve **زَوجُ** erkeğin: karısıdır. Allah Teâlâ dedi: “Sen ve **زوجُك** cennete yerleş.” Ve ayrıca denilir: o, onun **زوجتُه**’sidir. el-Ferezdak dedi:
Ve şüphesiz o ki benim **زوجتي**’mi bozmak için koşar, Şerâ’nın aslanlarına koşan gibidir; onu avlar.

Yûnus dedi: Araplar der ki: “Onu bir kadınla **زوَّجتُه** (evlendirdim)”, ve “Bir kadınla **تزوَّجتُ** (evlendim)”; Arapların sözünden değildir: “Bir kadınla **تزوَّجتُ بامرأة**.” Dedi: Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “Ve onları iri gözlü hurilerle **زوَّجناهم**”; yani onları onlarla eşleştirdik; Aziz ve Celîl’in sözü olan: “Zulmedenleri ve onların **أزواجَهم**’ini haşredin” sözünden; yani ve onların eşlerini (yakınlarını). Ve **امرأة مِزواجٌ**: çok evlenen kadındır. Ve **التزاوج** ve **المُزاوجة** ve **الازدواج** bir mânâdadır. Ve **الزوج**: **الفَرد**’in zıddıdır; **زوج** veya **فرد** denilir; nitekim “**خَساً** veya **زكا**”, “**شفعٌ** veya **وَتر**” denildiği gibi. Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:
Durmadan nisbet ediyorlardı gevşekliği her doğruya;
**أَزْواجِ** olmayan bir yığını bizzat işleyerek geceleyen (kuşlara).

Çünkü katarın yumurtası ancak **وَتراً** olur. Allah Teâlâ dedi: “Ve orada her **زَوْجٍ** sevinçli (tür)den bitirdik.” Ve ikisinden her biri de ayrıca **زوجاً** diye adlandırılır. Denilir: “İki kişi için onlar **زوجان**’dır” ve “Onlar **زوجٌ**’dür”; nitekim “Onlar **سِيَّانٍ**’dır” ve “Onlar **سواءٌ**’dür” denildiği gibi. Ve dersin: “Bir çift güvercin **زوجَيْ حمام** satın aldım” ve sen erkek ve dişiyi kastediyorsun; ve bende bir çift ayakkabı **زوجا نعالٍ** vardır. Ve (Allah) Teâlâ dedi: “Her **زَوْجَينِ**’den iki.” Ve **الزَوج**: hevdece atılan **النَمَط**tır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والواو وما يثلثهما)
(زوي) الزاء والواو والياء أصلٌ يدلُّ على انضمامٍ وتجمُّع. يقال زوَيت الشَّيءَ: جمعته. قال رسول الله *صلى الله عليه وآله: "زُوِيتِ الأرضُ فأُرِيتُ مَشارِقَها ومغارِبَها، وسيبلغُ مُلْكُ أمّتي ما زُوِيَ لي منها". يقول: جُمِعَت إِليّ الأرضُ. ويقال زَوَى الرجلُ ما بين عينيه، إِذا قبضَه. قال الأعشى:
يزيدُ يَغضُّ الطَّرْف دُوني كأنَّما *** زَوَى بين عينيه عليَّ المحاجمُ([1])فلا ينبسِطْ مِن بين عينَيكَ ما انزَوَى	 *** ولا تَلقَني إلاّ وأنفُكَ راغمُ
ويقال انْزَوتِ الجِلدةُ في النار، إذا تَقَبَّضت. وزَاوية البيت لاجتماع الحائِطَين([2]). ومن الباب الزِّيّ: حُسْن الهيئة. ويقال زوى الإِرثَ عن وارثِه يَزوِيه زَيّاً.
ومما شذَّ عن هذا الأصل ولا يُعلم لـه قياسٌ ولا اشتقاق: الزَّوْزَاة: حُسن الطرد([3])، يقال زَوْزَيْتُ به.
ويقال الزِّيزَاء: أطراف الرِّيش. والزِّيزاةُ: الأكَمة، والجمع الزِّيزاء، والزَّيازِي، في شعر الهذليّ([4]):
* ويوفِي زَيازِيَ حُدْبَ التّلالِ *
ومن هذا قدرٌ زُوَزِيَةٌ، أي ضخمة([5]).
وممَّا لا اشتقاقَ له الزَّوْء، وهي المَنِيّة([6]).
(زوج) الزاء والواو والجيم أصلٌ يدلُّ على مقارنَة شيءٍ لشيء. من ذلك [الزّوج زوج المرأة. والمرأةُ([7])] زوج بعلِها، وهو الفصيح. قال الله جل ثناؤه: ﴿اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ﴾ [البقرة 35، الأعراف 19]. ويقال لفلانٍ زوجانِ من الحمام، يعني ذكراً وأنثى. فأمّا قولُه جلّ وعزّ في ذِكْر النبات: ﴿مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [الحج 5، ق7]، فيقال أراد به اللَّون، كأنَّه قال: من كل لونٍ بهيج. وهذا لا يبعد أن يكون مِن الذي ذكرناه؛ لأنه يزوَّج غَيْرَه ممّا يقاربه. وكذلك قولهم للنَّمَط الذي يُطرَح على الهودج زَوج؛ لأنَّه زوجٌ لما يُلْقَى عليه. قال لبيد:
مِن كل محفوفٍ يُظِلُّ عِصِيَّهُ *** زَوْجٌ عليه كِلّةٌ وقِرامُها([8])(زوح) الزاء والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على تنَحٍّ وزوال . يقول زاح عن مكانه يزُوح، إذا تنحَّى، وأزحتُه أنا. وربَّما قالوا: أزاح يُزِيح.
(زود) الزاء والواو والدال أصلٌ يدل على انتقالٍ بخير، من عملٍ أو كسبٍ. هذا تحديدٌ حَدَّهُ الخليل. قال كلُّ مَن انتقل معه بخيرٍ مِنْ عملٍ أو كسب فقد تزوَّد. قال غيره: الزَّود: تأسيس الزّاد، وهو الطعام يُتَّخَذ للسَّفر. والمِزْوَد: الوعاء يُجْعَل للزاد. وتلقب العَجم برِقاب المَزاوِدِ.
(زور) الزاء والواو والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على المَيْل والعدول. من ذلك الزُّور: الكذب؛ لأنه مائلٌ عن طريقَةِ الحق. ويقال زوَّرَ فلانٌ الشَّيءَ تزويراً. حتَّى يقولون زوَّر الشيءَ في نفْسه: هيّأَهُ، لأنَّهُ يَعدِل به ِعن طريقةٍ تكون أقربَ إلى قَبولِ السامعِ. فأمَّا قولهم للصَّنم زُور فهو القياس الصحيح. قال:
* جاؤوا بزُورَيْهِمْ وجئنا بالأَصَمّْ([9]) *
والزَّوَر: الميل. يقال ازورَّ  عن كذا، أي مالَ عنه.
ومن الباب : الزائر، لأنّه إذا زارَك فقد عدَلَ عن غيرك.
ثم يُحمل على هذا فيقال لرئيس القوم وصاحِب أمرهم: الزُّوَيْر، وذلك أنهم يعدِلون عن كلِّ أحدٍ إليه. قال:
بأيدِي رجالٍ لا هَوادةَ بينهمْ *** يَسُوقون للموت الزُّوَيْر اليَلَنْدَدا([10])ويقولون: هذا رجلٌ ليس له زَوْرٌ، أي ليس له صَيُّورٌ يرجِع إليه. والتزوير: كرامة الزَّائِر. والزَّوْرُ: القومُ الزُّوَّار؛ يقال ذلك في الواحد والاثنين والجماعة والنِّساء. قال الشاعر:
ومشيُهنَّ بالخُبَيْبِ المَوْرُ([11]) *** كما تَهَادى الفَتَياتُ الزَّوْرُ
فأمَّا قولهم إن الزِّوَرَّ القويّ الشديد، فإنما هو من الزَّوْر، وهو أعلى الصدر شاذٌّ عن الأصل الذي أصّلْناه.
(زوع) الزاء والواو والعين كلمةٌ واحدة. يقال زَاعَ الناقة بزمامها زَوْعاً. إذا جذبها. قال ذو الرّمة:
* زُعْ بالزِّمام وجَوْزُ الليلِ مرْكومُ *([12])
(زوف) الزاء والواو والفاء ليس بشيء، إلاّ أنّهم يقولون موتٌ *زُوَاف: وحِيٌّ.
(زوق) الزاء والواو والقاف ليس بشيء. وقولهم زَوَّفْتُ الشيءَ إذا زَيّنتهُ وموّهته، ليس بأصل، يقولون إنّهُ من الزَّاوُوق، وهو الزِّئبق. وكلُّ هذا كلام.
(زوك) الزاء والواو والكاف كلمةٌ إن صحت. يقولون إنَّ الزَّوْكَ مِشية الغُراب. وينشدون:
* في فُحْشِ زانيةٍ وزَوْكِ غُرَابِ([13]) *
ويقولون من هذا زَوْزَكَت المرأة، إذا أسرعت في المشي. وهذا باب قريبٌ من الذي قبلَه.
(زول) الزاء والواو واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تنحّي الشيءِ عن مكانه. يقولون: زال الشيءُ زَوالاً، وزالت الشمس عن كبد السماء تزُول. ويقال أزَلْتُهُ عن المكان وزوّلته عنه. قال ذو الرمة:
وبيضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأُمُّها  *** إذا ما رأتْنا زِيل منا زَوِيلُها([14])ويقال إنّ الزّائلة كلُّ شيء يتحرك. وأنشد:
وكنت امرأً أرمي الزّوائِلَ مَرَّةً *** فأصبحْتُ قد ودَّعْت رَمْيَ الزّوائِل([15])ومما شذّ عن الباب قولُهم: شيءٌ زوْل، أي عَجَب. وامرأةٌ زَولة، أي خفيفة. وقال الطرِمّاح:
وألقَتْ إليَّ القولَ منهنَّ زَوْلةٌ *** تُخَاضِنُ أو ترنُو لقول المُخاضِنِ([16])(زون) الزاء والواو والنون ليس هو عندي أصلاً. على أنّهم يقولون: الزَّون: الصّنَم. ومرّة يقولون: الزَّوْن بيت الأصنام. وربما قالوا([17]) زانَه يَزُونه بمعنى يَزِينه([18]).
ومن الباب الزِّوَنَّة: القصيرة من النِّساء. والرجل زِوَنّ. وربما قالوا: الزَّوَنْزَى: القصير. وكله كلام.
 ---------------------
([1]) ديوان الأعشى 58 واللسان (زوى).
([2]) في المجمل: "وزاوية البيت سميت للاجتماع".
([3]) في المجمل واللسان: "شبه الطرد".
([4]) هو أسامة بن الحارث الهذلي من قصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ونسخة الشنقيطي 79. وصدر البيت: * وظل يسوف أبوالها *
([5]) حق هذه الكلمة وما قبلها من أول هذه الفقرة أن يكون في مادة (زبز).
([6]) في الأصل: "المسنة"، تحريف.
([7]) التكملة من المجمل.
([8]) من معلقة لبيد.
([9]) الرجز للأغلب، أو ليحيى بن منصور. انظر اللسان (زور).
([10]) أنشده في اللسان (5: 427).
([11]) الخبيب: مصغر الخُب بالضم، وهو الغامض من الأرض، وفي اللسان: "ومشيهن بالكثيب مور".
([12]) صدره كما في ديوانه 579 واللسان (زوع):
*وخافق الرأس فوق الرحل قلت له*
    لكن في اللسان: "مثل السيف قلت له".
([13]) البيت لحسان في ديوانه 59 والحيوان (3: 424)، وهو في اللسان (زوك) بدون نسبة.
([14]) البيت في ديوانه 554 واللسان (8: 180/ 13: 337/ 20: 165) والحيوان (5: 574). وقد سبق في (2: 119).
([15]) أنشده في اللسان (زول).
([16]) ديوان الطرماح 164 واللسان (خضن، لحن) والمقاييس (2: 193).
([17]) في الأصل: "قاله".
([18]) في اللسان: "محمد بن حبيب: قالت أعرابية لابن الأعرابي: إنك تزوننا إذا طلعت".

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** ve **الواو** ve ikisini üçleyen şey)

(**زوي**) **الزاء** ve **الواو** ve **الياء** bir asıldır; bir katılma ve toplanmaya delâlet eder. Denir: **زوَيتُ** **الشَّيءَ**: onu topladım. Resûlullah *sallallahu aleyhi ve âlihî* dedi: "Yer **زُوِيتِ** edildi de bana onun doğuları ve batıları gösterildi; ümmetimin mülkü, ondan bana **زُوِيَ** edilen şeye ulaşacaktır." Der ki: Yer bana doğru toplandı. Ve denir: Adam iki gözünün arasını **زَوَى**, onu büzdüğü zaman. **الأعشى** dedi:
يزيدُ يَغضُّ الطَّرْف دُوني كأنَّما *** زَوَى بين عينيه عليَّ المحاجمُ([1])
فلا ينبسِطْ مِن بين عينَيكَ ما انزَوَى	 *** ولا تَلقَني إلاّ وأنفُكَ راغمُ

Ve denir: Deri ateşte **انْزَوتِ**, büzüldüğü zaman. Ve evin **زَاوية**si iki duvarın birleşmesi içindir([2]). Ve babdan **الزِّيّ**: görünüşün güzelliği. Ve denir: Mirası vârisinden **زوى**; onu **زَيّاً** olarak **يَزوِيه**.

Ve bu asıldan şâz olup onun için ne bir kıyas ne de bir اشتقاق bilinmeyen: **الزَّوْزَاة**: kovmanın güzelliği([3]); denir: onunla **زَوْزَيْتُ**.

Ve denir: **الزِّيزَاء**: tüyün uçları. Ve **الزِّيزاةُ**: tepecik; çoğulu **الزِّيزاء** ve **الزَّيازِي**; **الهذليّ**’nin şiirinde([4]):
* ويوفِي زَيازِيَ حُدْبَ التّلالِ *

Ve bundan **زُوَزِيَةٌ** bir kazan: yani iri([5]).

Ve kendisi için اشتقاق olmayanlardan **الزَّوْء**; o, ölüm([6]).

(**زوج**) **الزاء** ve **الواو** ve **الجيم** bir asıldır; bir şeyin bir şeye eşlik etmesine delâlet eder. Bundan: [**الزّوج** kadının kocasıdır. Ve kadın([7])] kocasının **زوج**’udur; ve o fasîhtir. Allah, yüce övgüsüyle, dedi: ﴿اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ﴾ [البقرة 35، الأعراف 19]. Ve denir: Falanın güvercinden iki **زوجانِ**’ı vardır; yani bir erkek ve bir dişi. Amma O’nun, yüce ve azîz olan, bitkiyi anmada sözü: ﴿مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [الحج 5، ق7]; denir ki bununla rengi murad etti; sanki dedi: her parlak renkten. Ve bu, zikrettiğimiz şeyden olması uzak değildir; çünkü o, kendisine yakın olan başka bir şeyle eşleştirilir. Yine onların, hevdeç üzerine atılan örtüye **زَوج** demeleri; çünkü o, üzerine atılan şeye bir **زوج**’tur. **لبيد** dedi:
مِن كل محفوفٍ يُظِلُّ عِصِيَّهُ *** زَوْجٌ عليه كِلّةٌ وقِرامُها([8])

(**زوح**) **الزاء** ve **الواو** ve **الحاء** bir asıldır; bir kenara çekilme ve yok olmaya delâlet eder. Der ki: Yerinden **زاح** etti, **يزُوح**; kenara çekildiği zaman. Ve ben onu **أزحتُ**. Ve belki derler: **أزاح** **يُزِيح**.

(**زود**) **الزاء** ve **الواو** ve **الدال** bir asıldır; işten veya kazançtan bir hayır ile intikale delâlet eder. Bu, **الخليل**’in sınırlandırdığı bir تحديد’dir. İşten veya kazançtan bir hayır ile beraber intikal eden herkes **تزوَّد** etmiştir. Başkası dedi: **الزَّود**: azığın tesis edilmesidir; o da yolculuk için edinilen yemektir. **المِزْوَد**: azık için yapılan kaptır. Acemler **رِقاب المَزاوِدِ** ile lakaplanır.

(**زور**) **الزاء** ve **الواو** ve **الراء** bir tek asıldır; meyil ve sapmaya delâlet eder. Bundan **الزُّور**: yalan; çünkü o, hakkın yolundan meyletmiştir. Ve denir: Falan şeyi **زوَّرَ** etti, **تزويراً**. Hatta derler: Kişi şeyi kendi nefsinde **زوَّر** etti: onu hazırladı; çünkü onu, dinleyenin kabulüne daha yakın olacak bir yoldan saptırır. Amma onların puta **زُور** demeleri, doğru القياس’tır. Dedi:
* جاؤوا بزُورَيْهِمْ وجئنا بالأَصَمّْ([9]) *

Ve **الزَّوَر**: meyildir. Denir: **ازورَّ** عن كذا; yani ondan meyletti.

Ve babdandır: **الزائر**; çünkü sana ziyaret ettiğinde başkasından sana sapmıştır.

Sonra bunun üzerine taşınır da kavmin reisine ve işlerinin sahibine **الزُّوَيْر** denir; çünkü onlar her bir kimseden ona saparlar. Dedi:
بأيدِي رجالٍ لا هَوادةَ بينهمْ *** يَسُوقون للموت الزُّوَيْر اليَلَنْدَدا([10])

Ve derler: Bu, kendisi için **زَوْرٌ** olmayan bir adamdır; yani kendisine döneceği bir **صَيُّورٌ** yoktur. Ve **التزوير**: ziyaretçiye ikramdır. Ve **الزَّوْرُ**: ziyaretçi kavimdir; bu, bir, iki, cemaat ve kadınlar hakkında söylenir. Şair dedi:
ومشيُهنَّ بالخُبَيْبِ المَوْرُ([11]) *** كما تَهَادى الفَتَياتُ الزَّوْرُ

Amma onların, **الزِّوَرَّ**ın güçlü, şiddetli olduğu sözü; ancak o, **الزَّوْر**dandır; o da göğsün üst tarafıdır; bizim asılladığımız asıldan şâzdır.

(**زوع**) **الزاء** ve **الواو** ve **العين** bir tek kelimedir. Denir: Deveyi yularıyla **زَاعَ** etti, **زَوْعاً**; onu çektiği zaman. **ذو الرّمة** dedi:
* زُعْ بالزِّمام وجَوْزُ الليلِ مرْكومُ *([12])

(**زوف**) **الزاء** ve **الواو** ve **الفاء** bir şey değildir; ancak onlar derler: ***زُوَاف**: veḥî* bir ölüm.

(**زوق**) **الزاء** ve **الواو** ve **القاف** bir şey değildir. Ve onların: Şeyi **زَوَّفْتُ** ettim, onu süslediğim ve yaldızladığım zaman, sözü; bir asıl değildir; derler ki o, **الزَّاوُوق**tandır; o da **الزِّئبق**tır. Ve bütün bunlar söz(dür).

(**زوك**) **الزاء** ve **الواو** ve **الكاف** bir kelimedir; eğer sahihse. Derler ki **الزَّوْكَ** karganın yürüyüşüdür. Ve inşâd ederler:
* في فُحْشِ زانيةٍ وزَوْكِ غُرَابِ([13]) *

Ve derler: Bundan, kadın **زَوْزَكَت** etti; yürüyüşte hızlandığı zaman. Ve bu, kendisinden önceki şeye yakın bir babdır.

(**زول**) **الزاء** ve **الواو** ve **اللام** bir tek asıldır; şeyin yerinden kenara çekilmesine delâlet eder. Derler: Şey **زال** etti, **زَوالاً**; ve güneş göğün ortasından **زالت** etti, **تزُول**. Ve denir: Onu yerden **أزَلْتُ** ettim ve ondan **زوّلته** ettim. **ذو الرمة** dedi:
وبيضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأُمُّها  *** إذا ما رأتْنا زِيل منا زَوِيلُها([14])

Ve denir ki **الزّائلة** hareket eden her şeydir. Ve inşâd etti:
وكنت امرأً أرمي الزّوائِلَ مَرَّةً *** فأصبحْتُ قد ودَّعْت رَمْيَ الزّوائِل([15])

Ve babdan şâz olanlardan onların: **زوْل** bir şey; yani acayip. Ve **زَولة** bir kadın; yani hafif. **الطرِمّاح** dedi:
وألقَتْ إليَّ القولَ منهنَّ زَوْلةٌ *** تُخَاضِنُ أو ترنُو لقول المُخاضِنِ([16])

(**زون**) **الزاء** ve **الواو** ve **النون** benim yanımda bir asıl değildir. Şu var ki onlar derler: **الزَّون**: put. Ve bir kere derler: **الزَّوْن** putların evi. Ve belki derler([17]): **زانَه** **يَزُونه**; **يَزِينه** manasında([18]).

Ve babdandır **الزِّوَنَّة**: kadınlardan kısa olan. Ve erkek **زِوَنّ**dur. Ve belki derler: **الزَّوَنْزَى**: kısa. Ve hepsi söz(dür).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال لكل واحد من القرينين من الذكر والأنثى في الحيوانات المتزاوجة زوج، ولكل قرينين فيها وفي غيرها زوج، كالخف والنعل، ولكل ما يقترن بآخر مماثلا له أو مضاد زوج. قال تعالى: ﴿فجعل منه الزوجين الذكر والأنثى﴾ [القيامة/39]، وقال: ﴿وزوجك الجنة﴾ [البقرة/35]، وزوجة لغة رديئة، وجمعها زوجات، قال الشاعر:
*فبكا بناتي شجوهن وزوجتي *
(هذا شطر بيت، وعجزه:
*والأقربون ثم إلي تصدعوا*
وهو لعبدة بن الطبيب في المفضليات ص 148؛ والأضداد لابن الأنباري ص 374؛ وربيع الأبرار 4/181)
وجمع الزوج أزواجز وقوله: ﴿هم وأزواجهم﴾ [يس/56]، ﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴾ [الصافات/22]، أي: أقرانهم المقتدين بهم في أفعالهم، ﴿ولا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم﴾ [الحجر/88]، أي: أشباها وأقرانا. وقوله: ﴿سبحان الذي خلق الأزواج﴾ [يس/36]، ﴿ومن كل شيء خلقنا زوجين﴾ [الذاريات/49]، فتنبيه أن الأشياء كلها مركبة من جوهر وعرض، ومادة وصورة، وأن لا شيء يتعرى من تركيب يقتضي كونه مصنوعا، وأنه لا بد له من صانع تنبيها أنه تعالى هو الفرد، وقوله: ﴿خلقنا زوجين﴾ [الذاريات/49]، فبين أن كل ما في العالم زوج من حيث إن له ضدا، أو مثلا ما، أو تركيبا ما، بل لا ينفك بوجه من تركيب، وإنما ذكر ههنا زوجين تنبيها أن الشيء - وإن لم يكن له ضد، ولا مثل - فإنه لا ينفك من تركيب جوهر وعرض، وذلك زوجان، وقوله: ﴿أزواجا من نبات شتى﴾ [طه/53]، أي: أنواعا متشابهة، وكذلك قوله: ﴿من كل زوج كريم﴾ [لقمان/10]، ﴿ثمانية أزواج﴾ [الأنعام/143]، أي: أصناف. وقوله: ﴿وكنتم أزواجا ثلاثة﴾ [الواقعة/7]، أي: قرناء ثلاثا، وهم الذين فسرهم بما بعد (فسرهم بقوله تعالى: ﴿فأصحاب الميمنة ما أصحاب الميمنة *** وأصحاب المشئمة ما أصحاب المشئمة *** والسابقون السابقون *** أولئك المقربون﴾ ). وقوله: ﴿وإذا النفوس زوجت﴾ [التكوير/7]، فقد قيل: معناه قرن كل شيعة بمن شايعهم في الجنة والنار، نحو: ﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴾ [الصافات/ 22]، وقيل: قرنت الأرواح بأجسادها حسبما نبة عليه قوله في أحد التفسيرين: ﴿يا أيتها النفس المطمئنة *** ارجعي إلى ربك راضية مرضية﴾ [الفجر/27 - 28]، أي: صاحبك. وقيل قرنت النفوس بأعمالها حسبما نبه قوله: ﴿يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا وما عملت من سوء﴾ [آل عمران/30]، وقوله: ﴿وزوجناهم بحو عين﴾ [الدخان/54]، أي: قرناهم بهن، ولم يجئ في القرآن زوجناهم حورا، كما يقال زوجته امرأة، تنبيها أن ذلك لا يكون على حسب المتعارف فيما
بيننا من المناكحة.

##### Türkçe

- Çiftleşen hayvanlarda erkek ve dişiden iki eşten her birine **زوج** denir; onlarda ve onlardan başkasında her iki eşe **زوج** denir; **الخف** ve **النعل** gibi; ve her ne ki bir başkasıyla, ona benzer yahut ona zıt olarak eşleşirse, **زوج**(dur). Yüce Allah dedi ki: ﴿فجعل منه الزوجين الذكر والأنثى﴾ [القيامة/39], ve dedi ki: ﴿وزوجك الجنة﴾ [البقرة/35]; ve **زوجة** kötü bir dildir; onun çoğulu **زوجات**tır. Şair dedi ki:
*فبكا بناتي شجوهن وزوجتي *
(bu bir beytin yarısıdır; onun ikinci yarısı:
*والأقربون ثم إلي تصدعوا*
ve o, **عبدة بن الطبيب**’indir; **المفضليات**’ta s. 148; **الأضداد**’da, **ابن الأنباري**’nindir, s. 374; ve **ربيع الأبرار** 4/181)

Ve **الزوج**’un çoğulu **أزواجز**tır. Ve onun sözü: ﴿هم وأزواجهم﴾ [يس/56], ﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴾ [الصافات/22], yani: fiillerinde onlara uyan akranları. ﴿ولا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم﴾ [الحجر/88], yani: benzerler ve akranlar. Ve onun sözü: ﴿سبحان الذي خلق الأزواج﴾ [يس/36], ﴿ومن كل شيء خلقنا زوجين﴾ [الذاريات/49]; öyleyse (bu), şeylerin hepsinin cevher ve arazdan, madde ve sûretten bileşik olduğuna; ve hiçbir şeyin, mamul olmasını gerektiren bir bileşimden soyutlanmadığına; ve onun için mutlaka bir sanatkârın gerektiğine bir uyarıdır; (bu da) O’nun, yüce olanın, **الفرد** olduğuna bir uyarı olarak. Ve onun sözü: ﴿خلقنا زوجين﴾ [الذاريات/49]; böylece âlemde olan her şeyin, kendisi bakımından bir zıddı bulunduğu için, yahut bir benzeri bulunduğu için, yahut bir tür bileşimi bulunduğu için **زوج** olduğunu açıkladı; bilakis hiçbir yönden bir bileşimden ayrılmaz. Ancak burada **زوجين**’i zikretti; (bu), şeyin — bir zıddı ve bir benzeri olmasa bile — cevher ve araz bileşiminden ayrılmadığına bir uyarıdır; ve bu ikisi iki **زوج**tur. Ve onun sözü: ﴿أزواجا من نبات شتى﴾ [طه/53], yani: birbirine benzer türler. Ve bunun gibi onun sözü: ﴿من كل زوج كريم﴾ [لقمان/10], ﴿ثمانية أزواج﴾ [الأنعام/143], yani: صنفlar. Ve onun sözü: ﴿وكنتم أزواجا ثلاثة﴾ [الواقعة/7], yani: üçlü akranlar; ve onlar, onları sonrasıyla tefsir ettiği kimselerdir (onları, yüce Allah’ın sözüyle tefsir etti: ﴿فأصحاب الميمنة ما أصحاب الميمنة *** وأصحاب المشئمة ما أصحاب المشئمة *** والسابقون السابقون *** أولئك المقربون﴾ ). Ve onun sözü: ﴿وإذا النفوس زوجت﴾ [التكوير/7]; artık denilmiştir ki: manası, her fırkayı, cennette ve ateşte kendilerine taraftar olanla eşleştirdi; şu gibi: ﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴾ [الصافات/ 22]. Ve denilmiştir ki: ruhlar, bedenleriyle eşleştirildi; iki tefsirden birinde onun sözüyle buna dikkat çekildiği üzere: ﴿يا أيتها النفس المطمئنة *** ارجعي إلى ربك راضية مرضية﴾ [الفجر/27 - 28], yani: arkadaşın. Ve denilmiştir: nefisler, amelleriyle eşleştirildi; onun sözüne dikkat çektiği üzere: ﴿يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا وما عملت من سوء﴾ [آل عمران/30]. Ve onun sözü: ﴿وزوجناهم بحو عين﴾ [الدخان/54], yani: onları onlarla eşleştirdik. Ve Kur’an’da **زوجناهم حورا** gelmedi; **زوجته امرأة** denildiği gibi; (bu), bunun, aramızdaki nikâhlanmadan bilinen şeye göre olmayacağına bir uyarı olarak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز و ج
هو زوجها وهي زوجه وزوجته وهما زوجان وله عدة أزواج وزوجات‏.‏
وله زوجان من حمـام وزوجا حمام‏.‏
واشتريت زوجي نعال‏.‏
وخلق الله النبات أزواجاً‏:‏ أصنافاً وألواناً ‏"‏ وأنبتنا فيها من كل زوج ‏"‏‏:‏ من كل لون‏.‏
وهذا زوجه أي قرينه‏.‏
أنشد ابن الأعرابي‏:‏ لنـا نعـم لا يعتري الذم أهلا سواء علينا ذات زوج وطالـق أي ذات ولد ومنفردة ‏"‏ احشروا الذيـن ظلمـوا وأزواجهـم ‏"‏‏:‏ وقرناءهـم وزوجـت إبلـي‏:‏ قرنـت بعضهـا ببعـض‏.‏
‏"‏ وإذا النفـوس زوجـت ‏"‏‏.‏
وتزوجـت فلانـة وبفلانة وزوجنيها فلان وزوجني بها‏.‏
‏"‏ وزوجناهم بحور عين ‏"‏ وتزوج في بني فلان وتزوجت فيهم وبينهما حق الزواج والزوجية‏.‏
والهديل يزاوج العكرمة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ تزاوج الكلامان وازدوجـا‏.‏
وقـال هـذا علـى سبيـل المزاوجـة والـازدواج‏.‏
وأزوجَ بينهما وزاوج.

##### Türkçe

ز و ج
O, onun **زوجها**’sıdır; o da onun **زوجه**’sidir; ve onun **زوجته**’sidir; ve ikisi **زوجان**’dır; ve onun için birkaç **أزواج** ve **زوجات** vardır.‏
Ve onun için güvercinden iki **زوجان** ve iki güvercin **زوجا**’sı vardır.‏
Ve iki **زوجي** nal satın aldım.‏
Ve Allah bitkiyi **أزواجاً** yarattı: صنفler ve renkler.‏ “Ve onda her **زوج**’dan bitirdik”: her renkten.‏
Ve bu onun **زوجه**’sudur; yani onun eşi.‏
İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Bizim için bir nimet vardır; zemmi ehil olarak arız olmaz;
Bize göre eşit(olur) **ذات زوج** ve **طالـق**;
yani çocuk sahibi olan ve tek başına olan.‏ “Zulmedenleri ve onların **أزواجهم**’ini haşredin”: ve onların yoldaşlarını.‏ Ve ben develerimi **زوجـت** ettim: onların bir kısmını bir kısmına çiftledim.‏
“Ve nefisler **زوجـت** edildi”.‏
Ve falanca kadın **تزوجـت** etti; ve falanca kadınla; ve falanca onu bana **زوجنيها** etti; ve beni onunla **زوجني** etti.‏
“Ve onları iri gözlü hurilerle **زوجناهم** ettik”; ve falancaların oğulları içinde **تزوج** etti; ve onların içinde **تزوجت** etti; ve ikisi arasında **الزواج** ve **الزوجية** hakkı vardır.‏
Ve **الهديل** **العكرمة**’yi eşleştirir.‏
Ve mecazdan: iki söz **تزاوج** etti ve **ازدوجـا**.‏
Ve dedi: bu, **المزاوجـة** ve **الـازدواج** yolu üzerinedir.‏
Ve ikisi arasını **أزوجَ** etti ve **زاوج**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّوْجُ: خلاف الفَرْدِ. يقال: زَوْجٌ أَو فَرْدٌ، كما يقال: خَساً أَو زَكاً، أَو شَفْعٌ أَو وِتْرٌ؛ قال أَبو وَجْزَة السَّعْدِيُّ:ما زِلْنَ يَنْسُبْنَ، وَهْناً، كلَّ صادِقَةٍ، باتَتْ تُباشِرُ عُرْماً غير أَزْوَاجِ
لأَن بَيْضَ القَطَا لا يكون إِلاَّ وِتْراً. وقال تعالى: وأَنبتنا فيها من كل زوجٍ بَهيج؛ وكل واحد منهما أَيضاً يسمى زَوْجاً، ويقال: هما زَوْجان للاثنين وهما زَوْجٌ، كما يقال: هما سِيَّانِ وهما سَواءٌ؛ ابن سيده: الزَّوْجُ الفَرْدُ الذي له قَرِينٌ. والزوج: الاثنان. وعنده زَوْجَا نِعالٍ وزوجا حمام؛ يعني ذكرين أَو أُنثيين، وقيل: يعني ذكراً وأُنثى. ولا يقال: زوج حمام لأَن الزوج هنا هو الفرد، وقد أُولعت به العامة. قال أَبو بكر: العامة تخطئ فتظن أَن الزوج اثنان، وليس ذلك من مذاهب العرب، إِذ كانوا لا يتكلمون بالزَّوْجِ مُوَحَّداً في مثل قولهم زَوْجُ حَمامٍ، ولكنهم يثنونه فيقولون: عندي زوجان من الحمام، يعنون ذكراً وأُنثى، وعندي زوجان من الخفاف يعنون اليمين والشمال، ويوقعون الزوجين على الجنسين المختلفين نحو الأَسود والأَبيض والحلو والحامض. قال ابن سيده: ويدل على أَن الزوجين في كلام العرب اثنان قول الله عز وجل: وأَنه خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ والأُنثى؛ فكل واحد منهما كما ترى زوج، ذكراً كان أَو أُنثى. وقال الله تعالى: فاسْلُكْ فيها من كلٍّ زَوْجَيْن اثنين. وكان الحسن يقول في قوله عز وجل: ومن كل شيء خلقنا زوجين؛ قال: السماء زَوْج، والأَرض زوج، والشتاء زوج، والصيف زوج، والليل زوج، والنهار زوج، ويجمع الزوج أَزْوَاجاً وأَزَاوِيجَ؛ وقد ازْدَوَجَتِ الطير: افْتِعالٌ منه؛ وقوله تعالى: ثمانيةَ أَزْوَاجٍ؛ أَراد ثمانية أَفراد، دل على ذلك؛ قال: ولا تقول للواحد من الطير زَوْجٌ، كما تقول للاثنين زوجان، بل يقولون للذكر فرد وللأُنثى فَرْدَةٌ؛ قال الطرماح:
خَرَجْنَ اثْنَتَيْنِ واثْنَتَيْنِ وفَرْدَةً،
ينادُونَ تَغْلِيساً سِمالَ المَدَاهِنِ
وتسمي العرب، في غير هذا، الاثنين زَكاً، والواحدَ خَساً؛ والافتعال من هذا الباب: ازْدَوَجَ الطيرُ ازْدواجاً، فهي مُزْدوِجَةٌ. وفي حديث أَبي ذر: أَنه سمع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول: من أَنفق زَوْجَيْنِ من ماله في سبيل الله ابْتَدَرَتْه حَجَبَة الجنة؛ قلت: وما زوجان من ماله؟ قال: عبدان أَو فرَسان أَو بعيران من إِبله، وكان الحسن يقول: دينارين ودرهمين وعبدين واثنين من كل شيءٍ. وقال ابن شميل: الزوج اثنان، كلُّ اثنين زَوْجٌ؛ قال: واشتريت زَوْجَين من خفاف أَي أَربعة؛ قال الأَزهري: وأَنكر النحويون ما قال، والزَّوجُ الفَرْدُ عندهم. ويقال للرجل والمرأَة: الزوجان. قال الله تعالى: ثمانية أَزواج؛ يريد ثمانية أَفراد؛ وقال: احْمِلْ فيها من كلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ؛ قال: وهذا هو الصواب. يقال للمرأَة: إِنها لكثيرة الأَزْواج والزَّوَجَةِ؛ والأَصل في الزَّوْجِ الصِّنْفُ والنَّوْعُ من كل شيء. وكل شيئين مقترنين، شكلين كانا أَو نقيضين، فهما زوجان؛ وكلُّ واحد منهما زوج. يريد في الحديث: من أَنفق صنفين من ماله في سبيل الله، وجعله الزمخشري من حديث أَبي ذر قال: وهو من كلام النبي، صلى الله عليه وسلم، وروى مثله أَبو هريرة عنه.
وزوج المرأَة: بعلها. وزوج الرجل: امرأَته؛ ابن سيده: والرجل زوج المرأَة، وهي زوجه وزوجته، وأَباها الأَصمعي بالهاء. وزعم الكسائي عن القاسم بن مَعْنٍ أَنه سمع من أَزْدِشَنُوءَةَ بغير هاء، والكلام بالهاء، أَلا ترى أَن القرآن جاء بالتذكير: اسكن أَنت وزوجك الجنة؟ هذا كلُّه قول اللحياني. قال بعض النحويين: أَما الزوج فأَهل الحجاز يضعونه للمذكر والمؤَنث وضعاً واحداً، تقول المرأَة: هذا زوجي، ويقول الرجل: هذه زوجي. قال الله عز وجل: اسْكُنْ أَنتَ وزَوْجُك الجنةَ وأَمْسِكْ عليك زَوْجَكَ؛ وقال: وإِن أَردتم استبدال زوجٍ مكان زوج؛ أَي امرأَة مكان امرأَة. ويقال أَيضاً: هي زوجته؛ قال الشاعر:
يا صاحِ، بَلِّغ ذَوِي الزَّوْجاتِ كُلَّهُمُ:
أَنْ ليس وصْلٌ، إِذا انْحَلَّتْ عُرَى الذَّنَبِ
وبنو تميم يقولون: هي زوجته، وأَبى الأَصمعي فقال: زوج لا غير، واحتج بقول الله عز وجل: اسكن أنت وزوجك الجنة؛ فقيل له: نعم، كذلك قال الله تعالى، فهل قال عز وجل: لا يقال زوجة؟ وكانت من الأَصمعي في هذا شدَّة وعسر. وزعم بعضهم أَنه إِنما ترك تفسير القرآن لأَن أَبا عبيدة سبقه بالمجاز إِليه، وتظاهر أَيضاً بترك تفسير الحديث وذكر الأَنواء؛ وقال الفرزدق: وإِنَّ الذي يَسعَى يُحَرِّشُ زَوْجَتِي،
كَسَاعٍ إِلى أُسْدِ الشَّرَى يَسْتَبِيلُها
وقال الجوهري أَيضاً: هي زوجته، واحتاج ببيت الفرزدق. وسئل ابن مسعود، رضي الله عنه، عن الجمل من قوله تعالى: حتى يَلِجَ الجَمَلُ في سَمِّ الخِياطِ؛ فقال: هو زوج الناقة؛ وجمع الزوج أَزواج وزِوَجَةٌ، قال الله تعالى: يا أَيها النبي قل لأَزواجك. وقد تَزَوَّج امرأَة وزَوَّجَهُ إِياها وبها، وأَبى بعضهم تعديتها بالباء. وفي التهذيب: وتقول العرب: زوَّجته امرأَة. وتزوّجت امرأَة. وليس من كلامهم: تزوَّجت بامرأَة، ولا زوَّجْتُ منه امرأَةً. قال: وقال الله تعالى: وزوَّجناهم بحور عين، أَي قرنَّاهم بهن، من قوله تعالى: احْشُرُوا الذين ظلموا وأَزواجَهم، أَي وقُرَناءهم. وقال الفراء: تَزوجت بامرأَة، لغة في أَزد شنوءة. وتَزَوَّجَ في بني فلان: نَكَحَ فيهم.
وتَزَاوجَ القومُ وازْدَوَجُوا: تَزَوَّجَ بعضهم بعضاً؛ صحت في ازْدَوَجُوا لكونها في معنى تَزاوجُوا.
وامرأَة مِزْوَاجٌ: كثيرة التزوّج والتزاوُج؛ قال: والمُزاوَجَةُ والازْدِواجُ، بمعنى. وازْدَوَجَ الكلامُ وتَزَاوَجَ: أَشبه بعضه بعضاً في السجع أَو الوزن، أَو كان لإِحدى القضيتين تعلق بالأُخرى. وزَوَّج الشيءَ بالشيء، وزَوَّجه إِليه: قَرَنَهُ. وفي التنزيل: وزوّجناهم بحور عين؛ أَي قرناهم؛ وأَنشد ثعلب:
ولا يَلْبَثُ الفِتْيانُ أَنْ يَتَفَرَّقُوا،
إِذا لم يُزَوَّجْ رُوحُ شَكْلٍ إِلى شَكْلِ
وقال الزجاج في قوله تعالى: احشروا الذين ظلموا وأَزواجهم؛ معناه: ونظراءهم وضرباءهم. تقول: عندي من هذا أَزواج أَي أَمْثال؛ وكذلك زوجان من الخفاف أَي كل واحد نظير صاحبه؛ وكذلك الزوج المرأَة، والزوج المرء، قد تناسبا بعقد النكاح.وقوله تعالى: أَو يُزَوِّجُهم ذُكْرَاناً وإِناثاً؛ أَي يَقْرُنُهم. وكل شيئين اقترن أَحدهما بالآخر: فهما زوجان. قال الفراء: يجعل بعضهم بنين وبعضهم بنات، فذلك التزويج. قال أَبو منصور: أَراد بالتزويج التصنيف؛ والزَّوْجُ: الصِّنْفُ. والذكر صنف، والأُنثى صنف. وكان الأَصمعي لا يجيز أَن يقال لفرخين من الحمام وغيره: زوج، ولا للنعلين زوج، ويقال في ذلك كله: زوجان لكل اثنين. التهذيب: وقول الشاعر: عَجِبْتُ مِنَ امْرَاةٍ حَصَانٍ رَأَيْتُها،
لَها ولَدٌ من زَوْجِها، وَهْيَ عَاقِرُ
فَقُلْتُ لَها: بُجْراً، فقَالتْ مُجِيبَتِي:
أَتَعْجَبُ مِنْ هذا، ولي زَوْجٌ آخَرُ؟
أَرادت من زوج حمام لها، وهي عاقر؛ يعني للمرأَة زوج حمام آخر. وقال أَبو حنيفة: هاج المُكَّاءُ للزَّواج؛ يَعني به السِّفادَ. والزَّوْجُ: الصنف من كل شيء. وفي التنزيل: وأَنبتتْ من كل زوج بهيج؛ قيل: من كل لون أَو ضرب حَسَنٍ من النبات. التهذيب: والزَّوْجُ اللَّوْنُ؛ قال الأَعشى: وكلُّ زَوْجٍ من الدِّيباجِ، يَلْبَسُهُ
أَبو قُدَامَةَ، مَحْبُوًّا بذاكَ مَعَا
وقوله تعالى: وآخَرُ من شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ؛ قال: معناه أَلوان وأَنواع من العذاب، ووضفه بالأَزواج، لأَنه عنى به الأَنواع من العذاب والأصناف منه. والزَّوْجُ: النَمَطُ، وقيل: الديباج. وقال لبيد:
من كلِّ مَحْفُوفٍ، يُظِلُّ عِصِيَّهُ
زَوْجٌ، عليه كِلَّةٌ وقِرامُها
قال: وقال بعضهم: الزوج هنا النمط يطرح على الهودج؛ ويشبه أَن يكون سمِّي بذلك لاشتماله على ما تحته اشتمال الرجل على المرأَة، وهذا ليس بقوي.والزَّاجُ: معروف؛ الليث: الزاج، يقال له: الشَّبُّ اليماني، وهو من الأَدوية، وهو من أَخلاط الحِبْرِ، فارسي معرَّب.

##### Türkçe

**الزَّوْجُ**: **الفَرْدِ**’ün zıddı. Denir: **زَوْجٌ** yahut **فَرْدٌ**; denildiği gibi: **خَساً** yahut **زَكاً**, yahut **شَفْعٌ** yahut **وِتْرٌ**. Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi ki:
“Durmadan nisbet ederler, zayıflıkla, her doğruyu;
geceleyin **عُرْماً**’yı, **أَزْوَاجِ** olmayan (kimselerle) doğrudan temas eder hâlde.”
Çünkü **القَطَا**’nın yumurtası ancak **وِتْراً** olur. Ve Yüce Allah dedi ki: “Ve onda her **زوجٍ** **بَهيج**’den bitirdik.” Ve ikisinden her biri de ayrıca **زَوْجاً** diye adlandırılır; ve denir: ikisi, iki kişi için **زَوْجان**’dır; hâlbuki ikisi **زَوْجٌ**’dur; denildiği gibi: ikisi **سِيَّانِ**’dır, hâlbuki ikisi **سَواءٌ**’dur. İbn Sîde: **الزَّوْجُ**: kendisinin **قَرِينٌ**’i olan **الفَرْدُ**’dür. Ve **الزوج**: iki (şey)dir. Ve onun yanında iki **زَوْجَا** ayakkabı ve iki **زوجا** güvercin vardır; yani iki erkek yahut iki dişi; ve denildi: bir erkek ve bir dişi demektir. Ve “**زوج** güvercin” denmez; çünkü **الزوج** burada tek (fert)tir; ve avam ona tutulmuştur. Ebû Bekir dedi ki: Avam hata eder de **الزوج**’ün iki (şey) olduğunu sanır; hâlbuki bu Arapların mezheplerinden değildir; zira onlar “**زَوْجُ حَمامٍ**” sözleri gibi bir sözde **الزَّوْجِ** ile tekil olarak konuşmazlardı; fakat onu ikil yaparlar da derler: “Bende güvercinden iki **زوجان** var”; bir erkek ve bir dişi kastederler; ve “Bende mestlerden iki **زوجان** var”; sağ ve solu kastederler; ve iki **الزوجين**’i, **الأَسود** ve **الأَبيض**, **الحلو** ve **الحامض** gibi farklı iki cins üzerine düşürürler. İbn Sîde dedi ki: Arapların كلامında **الزوجين**’in iki (şey) olduğuna delil, Aziz ve Celil Allah’ın sözü: “Ve O, **الزَّوْجَيْنِ**’i, **الذَّكَرَ** ve **الأُنثى**’yı yarattı.”; böylece ikisinden her biri, gördüğün gibi, **زوج**’dur; erkek de olsa dişi de olsa. Ve Yüce Allah dedi ki: “Onda her birinden iki **زَوْجَيْن** (olarak) iki (tane) sok.” Hasan, Aziz ve Celil O’nun sözü hakkında şöyle derdi: “Ve her şeyden iki **زوجين** yarattık”; dedi ki: gök **زَوْج**’dur, yer **زوج**’dur, kış **زوج**’dur, yaz **زوج**’dur, gece **زوج**’dur, gündüz **زوج**’dur. Ve **الزوج** **أَزْوَاجاً** ve **أَزَاوِيجَ** olarak cem‘ edilir. Ve kuşlar **ازْدَوَجَتِ**: ondan **افْتِعالٌ**’dır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “sekiz **أَزْوَاجٍ**”; sekiz **أَفراد**’ı kastetti; buna delil getirdi; dedi ki: Kuşun bir tanesine **زَوْجٌ** demezsin; iki tanesine “iki **زوجان**” dediğin gibi; bilakis erkeğe **فرد** derler, dişiye **فَرْدَةٌ**. Tırmâh dedi ki:
“İkişer ikişer ve bir **فَرْدَةً** olarak çıktılar,
seher vakti yağ tulumlarının sol yanlarını çağırırlar.”
Araplar, bunun dışında, iki (şeyi) **زَكاً**, bir (şeyi) **خَساً** diye adlandırır. Ve bu babdan **الافتعال**: kuş **ازْدَوَجَ** **ازْدواجاً**; o da **مُزْدوِجَةٌ**’dir. Ebû Zer hadîsinde: O, Resûlullah’ı, sallallahu aleyhi ve sellem, şöyle derken işitti: “Kim malından Allah yolunda iki **زَوْجَيْنِ** infak ederse, cennetin kapıcıları onu karşılamak için yarışır.” Dedim: Malından iki **زوجان** nedir? Dedi: iki köle yahut iki at yahut develerinden iki deve. Hasan derdi ki: iki dinar ve iki dirhem ve iki köle ve her şeyden iki (tane). İbn Şümeyl dedi ki: **الزوج** iki (şey)dir; her iki (şey) **زَوْجٌ**’dur. Dedi: “Mestlerden iki **زَوْجَين** satın aldım”; yani dört. Ezherî dedi ki: Nahivciler onun dediğini inkâr ettiler; ve onların yanında **الزَّوجُ** tek (fert)tir. Ve erkeğe ve kadına: **الزوجان** denir. Yüce Allah dedi ki: “sekiz **أَزواج**”; sekiz **أَفراد** ister. Ve dedi: “Onda her birinden iki **زَوْجَيْنِ** iki (tane) taşı.” Dedi: Bu, doğru olanın ta kendisidir. Kadın için denir: o, **الأَزْواج** ve **الزَّوَجَةِ** bakımından çoktur. Ve **الزَّوْجِ**’ün aslı, her şeyden **الصِّنْفُ** ve **النَّوْعُ**’dur. Ve birbirine bitişik iki şey, benzer de olsalar zıt da olsalar, ikisi **زوجان**’dır; ve ikisinden her biri **زوج**’dur. Hadîste murad: malından iki صنف infak eden. Zemahşerî onu Ebû Zer hadîsinden kıldı; dedi: Bu, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, كلامındandır; ve Ebû Hureyre ondan benzerini rivayet etti.

Kadının **زوج**’u: kocasıdır. Erkeğin **زوج**’u: karısıdır. İbn Sîde: Erkek, kadının **زوج**’udur; o da onun **زوجه**’si ve **زوجته**’sidir; ve Asma‘î onu **الهاء** ile reddetti. Kisâî, Kâsım b. Ma‘n’dan naklen, **أَزْدِشَنُوءَةَ**’den **هاء**sız işittiğini iddia etti; fakat söz **الهاء** iledir; görmüyor musun ki Kur’ân müzekkerlikle geldi: “Sen ve **زوجك** cennete yerleş.”? Bütün bunlar Lihyânî’nin sözüdür. Bazı nahivciler dedi ki: **الزوج**’a gelince, Hicaz ehli onu müzekker ve müennes için tek bir وضع ile koyarlar; kadın der: “Bu benim **زوجي**’mdir”; erkek der: “Bu benim **زوجي**’mdir.” Aziz ve Celil Allah dedi ki: “Sen ve **زَوْجُك** cennete yerleş” ve “**زَوْجَكَ** üzerinde tut.” Ve dedi: “Eğer bir **زوجٍ**’ü bir **زوج**’ün yerine değiştirmek isterseniz”; yani bir kadın yerine bir kadın. Ve ayrıca denir: o, onun **زوجته**’sidir. Şair dedi ki:
“Ey arkadaş, **ذَوِي الزَّوْجاتِ**’ın hepsine ulaştır:
Kuyruğun bağları çözüldüğünde artık bir وصل yoktur.”
Benû Temîm der: o, onun **زوجته**’sidir. Asma‘î reddetti ve dedi: **زوج** başka değil. Ve Aziz ve Celil Allah’ın sözüyle delil getirdi: “Sen ve **زوجك** cennete yerleş.” Ona denildi ki: Evet, Yüce Allah böyle dedi; peki Aziz ve Celil O, “**زوجة** denmez” dedi mi? Asma‘î’den bu hususta bir şiddet ve zorluk vardı. Bazıları, Kur’ân’ı tefsiri ancak Ebû Ubeyde mecaz ile ona kendisinden önce gittiği için terk ettiğini iddia etti; ve hadîsi tefsiri ve **الأَنواء**’ı zikri terk etmekle de görünüş sergiledi. Ferazdak dedi ki:
“Şüphesiz benim **زَوْجَتِي**’mi kışkırtmaya çalışan,
Şerâ aslanlarına doğru koşup onu avlamak isteyen gibidir.”
Cevherî de dedi ki: o, onun **زوجته**’sidir; ve Ferazdak’ın beytiyle delil getirdi. İbn Mes‘ûd’a, radıyallahu anh, Yüce Allah’ın sözü olan “ta ki **الجَمَلُ** iğnenin deliğine girinceye kadar”daki **الجمل** hakkında soruldu; dedi: o, dişi devenin **زوج**’udur. Ve **الزوج**’un cemi: **أَزواج** ve **زِوَجَةٌ**. Yüce Allah dedi ki: “Ey Peygamber, **أَزواجك**’a söyle.” Ve bir kadınla **تَزَوَّج** etti; ve onu kendisine onunla ve onunla (**بها**) **زَوَّجَهُ**. Bazıları onun **الباء** ile geçişli kılınmasını reddetti. **التهذيب**’de: Araplar der: “Onu bir kadınla **زوَّجته**.” Ve “Bir kadınla **تزوّجت**.” Ve onların كلامından değildir: “Bir kadınla **تزوَّجت بامرأَة**”; ne de “Ondan bir kadın **زوَّجْتُ منه امرأَةً**.” Dedi: Yüce Allah dedi ki: “Ve onları **بحور عين** ile **زوَّجناهم**”; yani onları onlarla eşleştirdik; Yüce Allah’ın sözü olan “Zulmedenleri ve **أَزواجَهم**’i toplayın”dan; yani onların **قُرَناءهم**’i. Ferrâ dedi ki: “Bir kadınla **تَزوجت بامرأَة**”, **أَزد شنوءة**’de bir dildir. Ve “Falancaların içinde **تَزَوَّجَ**”: onların içinde **نَكَحَ** etti.

Kavim **تَزَاوجَ** etti ve **ازْدَوَجُوا**: bazısı bazısıyla **تَزَوَّجَ** etti; **ازْدَوَجُوا**’da sahih oldu; çünkü o, **تَزاوجُوا** mânâsındadır.

**مِزْوَاجٌ** kadın: **التزوّج** ve **التزاوُج**’u çok olan. Dedi: **المُزاوَجَةُ** ve **الازْدِواجُ** aynı mânâdadır. Ve söz **ازْدَوَجَ** etti ve **تَزَاوَجَ**: sec‘de yahut vezinde bazısı bazısına benzedi; yahut iki قضيتين’den birinin ötekine تعلقı oldu. Ve bir şeyi bir şeyle **زَوَّج** etti, ve onu ona **زَوَّجه**: onu eşledi. Ve tenzîlde: “Ve onları **بحور عين** ile **زوّجناهم**”; yani onları eşledik. Sa‘leb inşâd etti:
“Delikanlılar,
Eğer bir **شَكْلٍ**’in ruhu bir **شَكْلِ**’e **يُزَوَّجْ** edilmezse, ayrışmaları gecikmez.”
Zeccâc, Yüce Allah’ın “Zulmedenleri ve **أَزواجهم**’i toplayın” sözü hakkında dedi ki: mânâsı: onların benzerleri ve denkleridir. Dersin: “Bende bundan **أَزواج** var”; yani **أَمْثال**. Ve mestlerden iki **زوجان** da böyledir; yani her biri arkadaşının benzeridir. Ve kadın **الزوج**’dur, erkek **الزوج**’dur; nikâh akdiyle birbirine uygun düştüler. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Yahut onları erkekler ve dişiler olarak **يُزَوِّجُهم**”; yani onları eşler. Ve birbirine bitişen iki şey: ikisi **زوجان**’dır. Ferrâ dedi ki: Bazısını oğullar, bazısını kızlar kılar; işte bu **التزويج**’dir. Ebû Mansûr dedi ki: **التزويج** ile murad **التصنيف**’tir; ve **الزَّوْجُ**: **الصِّنْفُ**’tur. Erkek bir صنف, dişi bir صنf. Asma‘î, güvercinden ve başkasından iki yavruya “**زوج**” denmesini, ne de iki ayakkabıya “**زوج**” denmesini câiz görmezdi; ve bütün bunlarda denir: her iki (şey) için “iki **زوجان**”. **التهذيب**: Şairin sözü:
“Gördüğüm iffetli bir kadına şaştım:
Onun **زوجِها**’sından bir çocuğu var, hâlbuki o kısırdır.
Ona dedim ki: ‘Bakire olarak’; bana cevap verdi:
‘Buna mı şaşıyorsun, hâlbuki benim başka bir **زَوْجٌ**’um var?’”
O, kısır olduğu hâlde, kendisine ait bir güvercinin **زوج**’undan (çocuk) murad etti; yani kadının başka bir güvercin **زوج**’u vardır. Ebû Hanîfe dedi ki: **المُكَّاءُ** **للزَّواج** için coştu; bununla **السِّفادَ**’ı kasteder. **الزَّوْجُ**: her şeyden **الصنف**. Ve tenzîlde: “Ve her **زوج** **بهيج**’den bitirdi”; denildi: her renk yahut bitkiden güzel bir tür. **التهذيب**: **الزَّوْجُ** renk’tir. A‘şâ dedi ki:
“Dîbâcdan her **زَوْجٍ**’u, onu giyer
Ebû Kudâme; bununla birlikte ona bağışlanmış olarak.”
Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve onun **شَكْلِهِ**’nden başka **أَزْوَاجٌ**”; dedi: mânâsı azaptan renkler ve türlerdir; ve onu **أَزْوَاج** ile vasfetti; çünkü onunla azabın türlerini ve صنفlarını kastetti. Ve **الزَّوْجُ**: **النَمَطُ**; ve denildi: dîbâc. Lebîd dedi ki:
“Her bir çevresi sarılmış (şey)den, değneklerini gölgeler,
Üzerinde bir örtü ve onun perdesi bulunan bir **زَوْجٌ**.”
Dedi: Bazıları dedi ki: buradaki **الزوج** hedece üzerine serilen **النمط**’tır. Ve altta olanı, erkeğin kadını kuşatması gibi kuşattığı için böyle adlandırılmış olması benzer; fakat bu güçlü değildir. Ve **الزَّاجُ**: bilinen (bir şey)dir. Leys: **الزاج**; ona “**الشَّبُّ اليماني**” denir; o, ilaçlardandır; ve o, mürekkebin karışımlarındandır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز و ج * * الزَّوْجُ * البعل والزوج أيضا المرأة قال الله تعالى ﴿اسكن أنت وزوجك الجنة﴾ ويقال لها * زَوْجَةٌ * أيضا قال يونس ليس من كلام العرب * زَوَّجَهُ * بامرأة بالباء ولا * تَزَوَّجَ * بامرأة بل بحذفها فيهما وقوله تعالى ﴿وزوجناهم بحور عين﴾ أي قرناهم بهن من قوله تعالى ﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴾ أي وقرناءهم وقال الفراء * تَزَوَّجَ * بامرأة لغة وامرأة * مِزْوَاجٌ * بكسر الميم أي كثيرة التزوج و * التَّزاوُجُ * و * المُزَاوَجَةُ * و * الازْدِواجُ * بمعنى و * الزَّوْجُ * ضد الفرد وكل واحد منهما يسمى زوجا أيضا يقالللاثنين هما زوجان وهما زوج كما يقال هما سيان وهما سواء وتقول عندي زوجا حمام يعني ذكرا وأنثى وعندي زوجا نعل قال الله تعالى ﴿من كل زوجين اثنين﴾ وقال ﴿ثمانية * أزواجٍ *﴾ وفسرها بثمانية أفراد

##### Türkçe

* ز و ج * * **الزَّوْجُ** * koca; ve **الزَّوْجُ** ayrıca kadın(=eş)tır. Yüce Allah’ın sözü: ﴿**اسكن أنت وزوجك الجنة**﴾. Ve ona **زَوْجَةٌ** da denir. Yûnus dedi: Arapların sözünden değildir: **زَوَّجَهُ** bir kadınla, ب harfiyle; ne de **تَزَوَّجَ** bir kadınla; bilakis ikisinde de onun (yani ب’nin) hazfi iledir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وزوجناهم بحور عين**﴾, yani onları onlarla eşleştirdik; Yüce Allah’ın sözü: ﴿**احشروا الذين ظلموا وأزواجهم**﴾ ifadesinden, yani ve onların eşlerini. Ve el-Ferrâ dedi: **تَزَوَّجَ** bir kadınla, bir dildir. Ve bir kadın **مِزْوَاجٌ**, mîm’in kesresiyle; yani çok evlenen. Ve **التَّزاوُجُ** ve **المُزَاوَجَةُ** ve **الازْدِواجُ** “anlamında”dır. Ve **الزَّوْجُ**, ferdin zıddıdır; ve ikisinden her biri de **زوجا** diye adlandırılır. İki kişi için “onlar iki **زوجان**dır” denir; ve “onlar **زوج**tur” da denir; “onlar iki eşittir” ve “onlar eşittir” denildiği gibi. Ve “bende bir çift güvercin var” dersin; yani erkek ve dişi. Ve “bende bir çift ayakkabı var” (dersin). Yüce Allah dedi: ﴿**من كل زوجين اثنين**﴾. Ve dedi: ﴿**ثمانية أزواجٍ**﴾; ve onu sekiz fert ile tefsir etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزوج  للمرأة:  البعل. و  للرجل:  الزوجة  ، بالهاء، وفي المحكم الرجل زوج المرأة، وهي زوجه وزوجته. وأباها الأصمعي بالهاء. وزعم الكسائي عن القاسم بن معن أنه سمع من أزدشنوءة بغير هاء والكلام بالهاء ألا ترى أن القرآن جاء بالتذكير:  اسكن أنت وزوجك الجنة  هذا كله قول اللحياني. قال بعض النحويين: أما الزوج فأهل الحجاز يضعونه للمذكر والمؤنث وضعا واحدا، تقول المرأة: هذا زوجي، ويقول الرجل: هذه زوجي. قال تعالى:  وإن أردتم استبدال زوج مكان زوج  أي امرأة مكان امرأة، وفي المصباح: الرجل: زوج المرأة، وهي زوجه أيضا. هذه هي اللغة العالية، وجاء بها القرآن... والجمع منهما أزواج. قال أبو حاتم: وأهل نجد يقولون في المرأة: زوجة، بالهاء، وأهل الحرم يتكلمون بها. وعكس ابن السكيت فقال: وأهل الحجاز يقولون للمرأة: زوج، بغير هاء، وسائر العرب زوجة بالهاء، وجمعها زوجات. والفقهاء يقتصرون في الاستعمال عليها للإيضاح وخوف لبس الذكر بالأنثى، إذ لو قيل: فريضة فيها زوج وابن، لم يعلم أذكر أم أنثى.
 وقال الجوهري: ويقال أيضا: هي زوجته، واحتج بقول الفرزدق:
  وإن الذي يسعى يحرش زوجتي                      كساع إلى أسد الشرى يستبيلها والزوج: خلاف الفرد. يقال زوج أو فرد، كما يقال: شفع أو وتر.
 والزوج: النمط. وقيل: الديباج. قال لبيد:
  من كل محفوف يظل عصيه                      زوج عليه كلة وقرامـهـا وقال بعضهم: الزوج هنا: النمط يطرح على الهودج. ومثله في الصحاح، وأنشد قول لبيد. ويشبه أن يكون سمي بذلك لاشتماله على ما تحته اشتمال الرجل على المرأة. وهذا ليس بقوي.
 والزوج: اللون من الديباج ونحوه. والذي في التهذيب: والزوج اللون. قال الأعشى:
  وكل زوج من الديباج يلبسه                      أبو قدامه محبوا بذاك معا فتقييد المصنف بالديباج ونحوه غير سديد. وقوله تعالى:  وآخر من شكله أزواج  قال: معناه ألوان وأنواع من العذاب.

  ويقال للاثنين: هما زوجان، وهما زوج كما يقال: هما سيان، وهما سواء. وفي المحكم: الزوج: الفرد الذي له قرين، والزوج: الاثنان. وعنده زوجا نعال، وزوجا حمام يعني ذكرين أو أنثيين، وقيل: يعني ذكرا وأنثى. ولا يقال: زوج حمام، لأن الزوج هنا هو الفرد وقد أولعت به العامة. وقال أبو بكر: العامة تخطئ، فتظن أن الزوج اثنان، وليس ذلك من مذاهب العرب، إذ كانوا لا يتكلمون بالزوج موحدا في مثل قولهم: زوج حمام، ولكنهم يثنون فيقولون: عندي زوجان من الحمام، يعنون ذكرا وأنثى؛ وعندي زوجان من الخفاف، يعنون اليمين والشمال، ويوقعون الزوجين على الجنسين المختلفين، نحو الأسود والأبيض، والحلو والحامض، وقال ابن شميل: الزوج: اثنان، كل اثنين: زوج. قال: واشتريت زوجين من خفاف: أي أربعة. قال الأزهري: وأنكر النحويون ما قال. والزوج: الفرد، عندهم. ويقال للرجل والمرأة: الزوجان. قال الله تعالى:  ثمانية أزواج  يريد ثمانية أفراد وقال هذا هو الصواب. والأصل في الزوج الصنف والنوع من كل شيء، وكل شيئين مقترنين: شكلين كانا أو نقيضين: فهما زوجان، وكل واحد منهما: زوج.
  وزوجته امرأة  ، يتعدى بنفسه إلى اثنين، فتزوجها: بمعنى أنكحته امرأة فنكحها.  وتزوجت امرأة. و  زوجته بامرأة. وتزوجت  بها، أو هذه  تعديتها بالباء قليلة، نقله الجوهري عن يونس. وفي التهذيب وتقول العرب: زوجته امرأة، وتزوجت امرأة، وليس من كلامهم: تزوجت بامرأة، ولا زوجت منه امرأة، وقال الفراء: تزوجت بامرأة: لغة في أزدشنوءة، وتزوج في بني فلان نكح فيهم. وعن الأخفش: وتجوز زيادة الباء فيقال: زوجته بامرأة، فتزوج بها.
 وامرأة مزواج: كثيرة التزوج والتزاوج.
 وكثيرة الزوجة كعنبة، أي الأزواج، إشارة إلى أنه جمع للزوج، فقول شيخنا: إن الأقدمين ذكروا في جمع الزوج زوجة كعنبة، وقد أغفله المصنف كالأكثرين، فيه تأمل.
 وزوج الشيء بالشيء وزوجه إليه: قرنه. وفي التنزيل  وزوجناهم بحور عين  أي قرناهم وأنشد ثعلب:
  ولا يلبث الفتيان أن يتفرقواإذا لم يزوج روح شكل إلى شكل قال شيخنا: وفيه إيماء إلى أن الآية تكون شاهدا لما حكاه الفراء، لأن المراد منها القران لا التزويج المعروف، لأنه لا تزويج في الجنة. وفي  واعي اللغة  لأبي محمد عبد الحق الأزدي: كل شكل قرن بصاحبه: فهو زوج له، يقال: زوجت بين الإبل: أي قرنت كل واحد بواحد. وقوله تعالى:  وإذا النفوس زوجت  أي قرنت كل شيعة بمن شايعت. وقيل: قرنت بأعمالها. وليس في الجنة تزويج. ولذلك أدخل الباء في قوله تعالى  وزوجناهم بحور عين  وقال الزجاج في قوله تعالى:  احشروا الذين ظلموا وأزواجهم   الأزواج: القرناء  والضرباء والنظراء. وتقول: عندي من هذا أزواج: أي أمثال. وكذلك زوجان من الخفاف، أي كل واحد نطير صاحبه. وكذلك الزوج المرأة، والزوج المرء، قد تناسبا بعقد النكاح. وقوله تعالى  أو يزوجهم ذكرانا وإناثا  أي يقرنهم، وكل شيئين اقترن أحدهما بالآخر فهما زوجان. قال أبو منصور: أراد بالتزويج التصنيف، والزوج: الصنف. والذكر صنف، والأنثى صنف.
 وتزوجه النوم: خالطه.
  والزاج: ملح م  أي معروف. وقال الليث: يقال له الشب اليماني وهو من الأدوية، وهو من أخلاط الحبر.

   والزيج، بالكسر: خيط البناء  كشداد، وهو المطمر، وهما معربان، الأول عن زاك، والثاني عن زه، وهو الوتر؛ كذا في  شفاء الغليل  . وفي  مفاتيح العلوم:   الزيج: كتاب يحسب فيه سير الكواكب، وتستخرج التقويمات، أعني حساب الكواكب سنة سنة، وهو بالفارسية زه، أي الوتر، ثم عرب فقيل: زيج، وجمعوه على زيجة كقردة  .
 بقي أن المصنف أورد الزيج في الواو إشارة إلى أنه واوي. وليس كذلك بل الأولى ذكرها في آخر المواد، لكونها معربة. فإبقاؤها على ظاهر حروفها أنسب. قاله شيخنا. وقال الأصمعي في الأخير: لست أدري أعربي هو أم معرب.
  وزاج بينهم  وزمج: إذا  حرش  وأغرى. وقد تقدم. وقيل: إن زاج مهموز العين، فليس هذا محل ذكره.
 ومن المجاز: تزاوج الكلامان وازدوجا. وقالوا على سبيل  المزاوجة  هو والازدواج بمعنى واحد. وازدوج الكلام وتزاوج: أشبه بعضه بعضا في السجع أو الوزن، أو كان لإحدى القضيتين تعلق بالأخرى.
 ومن المجاز أيضا: أزوج بينهما وزاوج، كذا في الأساس.
 وفي اللسان: والافتعال من هذا الباب ازدوجت الطير ازدواجا فهي مزدوجة.
 وتزاوج القوم وازدوجوا: تزوج بعضهم بعضا. صحت في ازدوجوا لكونها في معنى تزاوجوا.
 ومما يستدرك عليه: الزواج، بالفتح، من التزويج: كالسلام من التسليم. والكسر فيه لغة، كالنكاح وزنا ومعنى، وحملوه على المفاعلة، أشار إليه الفيومي.
 والزيج: علم الهيئة.
 وزايجة: صورة مربعة أو مدورة تعمل لموضع الكواكب في الفلك، لينظر في حكم المولد، في عبارة المنجمين؛ ونقله عن  مفاتيح العلوم  للرازي.
  وزاج: لقب أحمد بن منصور الحنظلي  المحدث.

##### Türkçe

**الزوج** kadın için: koca. Ve erkek için: **الزوجة**; **الهاء** ile. Ve **المحكم**’de: erkek, kadının **زوج**’udur; o da onun **زوجه**’si ve **زوجته**’dir. Ve **الأصمعي** onu **الهاء** ile (söyler). Ve **الكسائي** **القاسم بن معن**’den, onun **أزدشنوءة**’den **هاء**sız (olarak) işittiğini iddia etti; hâlbuki söz **الهاء** iledir; görmüyor musun ki Kur’an tezkîr ile geldi: **اسكن أنت وزوجك الجنة**. Bu bütünüyle **اللحياني**’nin sözüdür. Bazı nahivciler dedi ki: **الزوج**’a gelince, Hicaz ehli onu müzekker ve müennes için tek bir vaz‘ ile kullanır; kadın der ki: “bu benim **زوج**’umdur”; erkek de der ki: “bu benim **زوج**’umdur.” Allah Teâlâ dedi ki: **وإن أردتم استبدال زوج مكان زوج** yani bir kadın yerine bir kadın. Ve **المصباح**’ta: erkek: kadının **زوج**’udur; o da onun **زوجه**’sidir. Bu, yüksek dildir; Kur’an onunla geldi... Ve ikisinden cem‘: **أزواج**. **أبو حاتم** dedi ki: Necd ehli kadında **زوجة** der, **الهاء** ile; Harem ehli de onunla konuşur. **ابن السكيت** tersini söyledi; dedi ki: Hicaz ehli kadına **زوج** der, **هاء**sız; Arapların geri kalanı **زوجة** der, **الهاء** ile; onun cem‘i **زوجات**. Fukahâ ise, açıklık için ve erkeğin dişiye karışması korkusuyla, استعمالda ona (yani **زوجة**’ye) hasrederler; çünkü “içinde **زوج** ve oğul bulunan bir farîza” denilse, erkek mi dişi mi bilinmez.

Ve **الجوهري** dedi ki: ayrıca şöyle de denir: “o, onun **زوجته**’sidir”; ve **الفرزدق**’ın sözüyle delil getirdi:

وَإِنَّ الَّذِي يَسْعَى يُحَرِّشُ زَوْجَتِي
كَسَاعٍ إِلَى أَسْدِ الشَّرَى يَسْتَبِيلُهَا

Ve **الزوج**: ferdin zıddıdır. Denir: **زوج** yahut **فرد**; denildiği gibi: **شفع** yahut **وتر**.

Ve **الزوج**: desen. Ve denildi: **الديباج**. **لبيد** dedi:

مِنْ كُلِّ مَحْفُوفٍ يَظِلُّ عَصِيَّهُ
زَوْجٌ عَلَيْهِ كِلَّةٌ وَقِرَامُهَا

Bazıları dedi ki: buradaki **الزوج**: hevdacın üzerine atılan desendir. Bunun benzeri **الصحاح**’tadır; ve **لبيد**’in sözünü şâhid getirdi. Ve benzer ki, altındakini kuşatması sebebiyle böyle adlandırılmıştır; erkeğin kadını kuşatması gibi. Bu güçlü değildir.

Ve **الزوج**: **الديباج** ve benzerinden renk. **التهذيب**’te olan: **الزوج** renktir. **الأعشى** dedi:

وَكُلُّ زَوْجٍ مِنَ الدِّيبَاجِ يَلْبَسُهُ
أَبُو قُدَامَهْ مُحَبًّا بِذَاكَ مَعَا

Öyleyse musannifin **الديباج** ve benzeriyle kayıtlaması isabetli değildir. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **وآخر من شكله أزواج**; dedi ki: manası, azaptan renkler ve türlerdir.

İkiye denir: “onlar **زوجان**’dır”; ve “onlar **زوج**’dur”; denildiği gibi: “onlar **سيان**’dır” ve “onlar **سواء**’dır.” Ve **المحكم**’de: **الزوج**: eşi olan ferd; ve **الزوج**: iki. Ve onun yanında iki çift nalın, iki çift güvercin vardır; yani iki erkek yahut iki dişi; ve denildi: yani bir erkek ve bir dişi. Ve “bir **زوج** güvercin” denmez; çünkü buradaki **الزوج** ferdtir; avam ona düşkün olmuştur. **أبو بكر** dedi ki: avam hata eder; **الزوج**’un iki olduğunu zanneder; bu, Arapların mezheplerinden değildir; zira onlar, “bir **زوج** güvercin” gibi sözlerinde **الزوج**’u tekil olarak söylemezlerdi; fakat ikilerlerdi de şöyle derlerdi: “bende güvercinden iki **زوجان** var”; bir erkek ve bir dişi kastederler; ve “bende mestten iki **زوجان** var”; sağ ve solu kastederler; ve **الزوجين**’i iki farklı cinse uygularlar; siyah ve beyaz gibi; tatlı ve ekşi gibi. **ابن شميل** dedi ki: **الزوج**: ikidir; her iki: **زوج**. Dedi ki: “mestten iki **زوجين** satın aldım”: yani dört. **الأزهري** dedi ki: nahivciler onun dediğini inkâr ettiler. Ve **الزوج**: ferdtir; onların yanında. Ve erkeğe ve kadına: **الزوجان** denir. Allah Teâlâ dedi ki: **ثمانية أزواج**; sekiz ferd murad eder. Ve dedi ki: doğru olan budur. Ve **الزوج**’da asl olan, her şeyden صنف ve türdür; ve birbirine bitişik her iki şey—benzer de olsalar zıt da olsalar—onlar **زوجان**’dır; ve onların her biri: **زوج**.

Ve “onu bir kadınla evlendirdi”: iki mef‘ûle bizzat geçişlidir; böylece “onunla evlendi” (**فتزوجها**): “ona bir kadın nikâhladı da o da onu nikâhladı” manasındadır. Ve “bir kadınla evlendim” (**وتزوجت امرأة**). Ve “onu bir kadınla evlendirdim” (**زوجته بامرأة**). Ve “onunla evlendim” (**وتزوجت بها**); yahut bunun **الباء** ile geçişi azdır; **الجوهري** bunu **يونس**’tan nakletti. Ve **التهذيب**’te: Araplar der ki: “onu bir kadınla evlendirdim” (**زوجته امرأة**) ve “bir kadınla evlendim” (**وتزوجت امرأة**); onların sözünden değildir: “bir kadınla evlendim” (**تزوجت بامرأة**) ve “ondan bir kadın evlendirdim” (**ولا زوجت منه امرأة**). **الفراء** dedi ki: “bir kadınla evlendim” (**تزوجت بامرأة**): **أزدشنوءة**’de bir dildir. Ve “falancaların içinde evlendi” (**وتزوج في بني فلان**) “onların içinde nikâhladı” demektir. **الأخفش**’ten: **الباء**’nın ziyadesi câizdir; böylece “onu bir kadınla evlendirdim” (**زوجته بامرأة**) denir; o da “onunla evlendi” (**فتزوج بها**).

Ve **مزواج** kadın: çok evlenen ve evlendiren.

Ve “çok **زوجة** sahibi” (**وكثيرة الزوجة**) **كعنبة** gibi; yani **أزواج** (çok eş) sahibi; **الزوج**’un cem‘i olduğuna işaret. Şeyhimizin sözü: “eskiler **الزوج**’un cem‘inde **زوجة**’yi **كعنبة** gibi zikrettiler; musannif ise çoğunluk gibi onu ihmal etti” sözünde düşünme vardır.

Ve bir şeyi bir şeyle çift yaptı (**وزوج الشيء بالشيء**) ve onu ona kattı (**وزوجه إليه**): onu eşledi. Ve tenzîlde: **وزوجناهم بحور عين** yani onları eşledik. Ve **ثعلب** şunu şâhid getirdi:

وَلَا يَلْبَثُ الْفِتْيَانُ أَنْ يَتَفَرَّقُوا
إِذَا لَمْ يُزَوَّجْ رُوحُ شَكْلٍ إِلَى شَكْلِ

Şeyhimiz dedi ki: bunda, âyetin, **الفراء**’ın naklettiğine şâhid olmasına bir işaret vardır; çünkü ondan murad, bilinen evlendirme değil, eşlemedir; zira cennette evlendirme yoktur. Ve **واعي اللغة**’de, **أبي محمد عبد الحق الأزدي**’ye göre: her benzer, sahibine eşlenirse, o onun **زوج**’udur; denir: “develer arasında eşledim” (**زوجت بين الإبل**): yani her birini birine eşledim. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **وإذا النفوس زوجت** yani her fırkayı, tâbi olduğu kimseyle eşledim. Ve denildi: amelleriyle eşlendi. Ve cennette evlendirme yoktur. Bu yüzden Allah Teâlâ’nın sözü **وزوجناهم بحور عين**’de **الباء**’yı soktu. Ve **الزجاج**, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **احشروا الذين ظلموا وأزواجهم**: **الأزواج**: yoldaşlar, benzerler ve denklerdir, dedi. Ve dersin: “bende bundan **أزواج** var”: yani benzerler. Ve yine (böyledir) “mestten iki **زوجان**”: yani her biri, arkadaşının eşi. Ve yine **الزوج** kadındır, **الزوج** erkektir; nikâh akdiyle birbirine uygun oldular. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **أو يزوجهم ذكرانا وإناثا** yani onları eşler; ve birbirine bitişen her iki şey, onlar **زوجان**’dır. **أبو منصور** dedi ki: **التزويج** ile tasnifi murad etti; ve **الزوج**: صنف’tır. Erkek bir صنف’tır; dişi bir صنf’tır.

Ve uyku onu sardı (**وتزوجه النوم**): ona karıştı.

Ve **الزاج**: **ملح م**; yani bilinen. **الليث** dedi ki: ona **الشب اليماني** denir; o, ilaçlardandır; ve o, mürekkebin karışımlarındandır.

**والزيج**، kesre ile: bina ipi; **كشداد** gibi; o **المطمر**’dır; ve ikisi de muarrebdir; birincisi **زاك**’tan, ikincisi **زه**’den; ve o **الوتر**’dür; **شفاء الغليل**’de böyle. Ve **مفاتيح العلوم**’da: **الزيج**: içinde gezegenlerin seyri hesaplanan ve takvimlerin çıkarıldığı kitap; yani gezegenlerin hesabı yıl yıl; ve o Farsçada **زه**’dir, yani **الوتر**; sonra Arapçalaştırıldı da: **زيج** denildi; ve onu **زيجة** üzerine çoğul yaptılar, **قردة** gibi.

Kaldı ki musannif **الزيج**’i **الواو**’da, onun vâvî olduğuna işaret olarak zikretti. Öyle değildir; bilakis onu maddelerin sonunda zikretmek daha evlâdır; muarreb oluşu sebebiyle. Onu harflerinin zahiri üzere bırakmak daha uygundur. Bunu şeyhimiz söyledi. Ve **الأصمعي** sonuncuda dedi ki: Bilmiyorum, Arapça mıdır yoksa muarreb midir.

**وزاج** بينهم ve **وزمج**: **حرش** etti ve **أغرى** ettiğinde. Ve daha önce geçti. Ve denildi ki: **زاج** aynı hemzeli olandır; artık burası onun zikrinin yeri değildir.

Mecazdan: iki söz **تزاوج** etti ve **ازدوجا**. Ve **المزاوجة** yolu üzere dediler ki: o ve **الازدواج** bir mânâda birdir. Ve söz **ازدوج** etti ve **تزاوج** etti: seci’de veya vezinde bir kısmı bir kısmına benzediğinde; yahut iki kaziyyeden birinin ötekine bir taalluku olduğunda.

Yine mecazdan: aralarında **أزوج** ederim ve **زاوج** ederim; **الأساس**’ta böyle.

Ve **اللسان**’da: bu babdan iftiâl: kuşlar **ازدوجت** **ازدواجا**; artık o **مزدوجة**’dir.

Kavim **تزاوج** etti ve **ازدوجوا**: bazısı bazısıyla evlendi. **ازدوجوا**’da sahih oldu; **تزاوجوا** mânâsında oluşu sebebiyle.

Ona istidrâk olunanlardandır: **الزواج**; fetha ile; **التزويج**’den; **السلام**’ın **التسليم**’den olması gibi. Ve onda kesre bir lugattır; vezin ve mânâca **النكاح** gibi; ve onu **المفاعلة** üzerine حمل ettiler; **الفيومي** buna işaret etti.

Ve **الزيج**: hey’et ilmi.

Ve **زايجة**: felekte gezegenlerin mevkii için yapılan kare veya yuvarlak bir suret; doğum hükmüne bakılsın diye; müneccimlerin ibaresinde; ve onu **مفاتيح العلوم**’dan, **الرازي**’ye nispetle nakletti.

Ve **زاج**: muhaddis **أحمد بن منصور الحنظلي**’nin lakabı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زوّج شَيْئًا بِشَىْءٍ
2 زوّج شَيْئًا بِشَىْءٍ ذ , and زوّجهُ اـِلَيْهِ, [inf. n. تَزْوِيجٌ,] He coupled, or paired, a thing with a thing; united it to it as its fellow, or like. (TA.) So in the Kur [xliv. 54 and lii. 20], زَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ We will couple them, or pair them, [with females having eyes like those of gazelles:] (S, Mgh, K, TA:) the meaning is not the تَزْوِيج commonly known, [i. e. marriage,] for there will be no [such] تزويج in Paradise. (MF, TA.) And so in the Kur [lxxxi. 7], وَاـِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ And when the souls shall be coupled, or paired, or united with their fellows: (TA:) i. e., with their bodies: (Bd, Jel:) or, each with its register: (Bd:) or with its works: (Bd, TA:) or the souls of the believers with the حُور, and those of the unbelievers with the devils: (Bd:) or when each sect, or party, shall be united with those whom it has followed. (TA.) And so in the phrase, زَوَّجْتُ اـِبِلِى I coupled, or paired, my camels, one with another: (A:) or زَوَّجْتُ بَيْنَ الاـِبِلِ I coupled, or paired, every one of the camels with another. (TA.) So too in the Kur [xlii. 49], أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَاـِنَاثًا Or He maketh them couples, or pairs, males and females: or, accord. to AM, maketh them of different sorts [or sexes], males and females: for ― -b2- تَزْوِيجٌ signifies [also] The making to be of different sorts or species [&c.]. (TA.) ― -b3- زَوَّجْتُهُ امْرَأَةً, (T, S, A, * Mgh, Msb, K,) thus the Arabs say accord. to Yoo (S, Mgh) and ISK, (Mgh,) making the verb doubly trans. by itself, [without a particle,] meaning I married him, or gave him in marriage, to a woman; (Msb, TA;) as also بِامْرَأَةٍ; (A, K;) Akh says that this is allowable [app. as being of the dial. of Azd-Shanooنh (see 5)]: (Msb, TA:) [when the verb is trans. by means of بِ, it generally has the meaning expl. in the first sentence of this art.:] زَوَّجْتُ مِنْهُ امْرَأَةً is not of the language of the Arabs: (T, Mgh, TA:) [but see a similar phrase in a verse cited in art. حصن, conj. 4:] the lawyers say, زَوَّجْتُهُ مِنْهَا [meaning I married him to her]; but this is a phrase for which there is no reasonable way of accounting, unless that it is accord. to the opinion of those who hold that مِنْ may be redundant in an affirmative proposition, or that of those who hold that it may be substituted for بِ. (Msb.)

زاوجهُ
3 زاوجهُ ذ , [inf. n. مُزَاوَجَةٌ and زِوَاجٌ] It, or he, was, or became, a couple, or pair, with it, or him: or made a coupling, or pairing, with it, or him. (MA.) [And زَاوَجَا They two formed together a couple, or pair.] ― -b2- [And زاوجا, inf. n. as above, They married each other.] You say, هُذَيْلٌ يُزَاوِجُ عِكْرِمَةَ [The tribe of Hudheyl intermarry with that of 'Ikrimeh]. (A. [See also 6.]) ― -b3- زاوج بَيْنَهُمَا and ↓ ازوج (tropical:) [He made them two (referring to sentences or phrases) to have a mutual resemblance in their prose-rhymes, or in measure: or to be connected, each with the other; or dependent, each on the other]. (A, TA.) See also 8, in three places.

4 أَزْوَجَ see the next preceding paragraph.

تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً
5 تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً ذ , (T, S, A, * Mgh, Msb, K,) thus the Arabs say accord. to Yoo (S, Mgh) and ISK, (Mgh,) meaning I married a woman; i. e., took a woman in marriage; took her as my wife; (Msb, TA;) as also بِامْرَأَةٍ; (A, * K;) or this is rare; (K;) Akh says that it is allowable; (Msb, TA;) and it is said to be of the dial. of AzdShanooنh, (S, Mgh, Msb, TA,) by Fr; (S, TA;) but accord. to Yoo (S, Mgh) and ISK, (Mgh,) it is not of the language of the Arabs. (T, S, Mgh.) And تزوّج فِى بَنِى فُلَانٍ (A, Msb, TA) He married, or took a wife, among the sons of such a one. (Msb, TA.) And تزوّج اـِلَيْهِ i. q. خَاتَنَهُ [He allied himself to him by marriage]. (K in art. ختن.) ― -b2- [Hence,] تزوّجهُ النَّوْمُ (assumed tropical:) Sleep pervaded him; syn. خَالَطَهُ. (K.)

تزاوج القَوْمُ
6 تزاوج القَوْمُ ذ and ↓ اِزْدَوَجُوا The people, or party, married one another; intermarried. (TA. [See also 3.]) ― -b2- See also the next paragraph, in three places.

اِزْدَوَجَتِ الطَّيْرُ
8 اِزْدَوَجَتِ الطَّيْرُ ذ [The birds coupled, or paired, one with another]. (TA.) ― -b2- See also 6. ― -b3- اِزْدَوَجَا and ↓ تَزَاوَجَا [and ↓ زَاوَجَا], said of two phrases, or sentences, (A, TA,) (tropical:) They bore a mutual resemblance in their prose-rhymes, or in measure: or were connected, each with the other; or dependent, each on the other: and in like manner, ازدوج and ↓ تزاوج, said of a phrase, or sentence, (tropical:) It was such that one part of it resembled another in the prose-rhyme, or in the measure: or consisted of two propositions connected, each with the other; or dependent, each on the other: (TA:) اِزْدِوَاجٌ and ↓ مُزَاوَجَةٌ (S, A, K) and ↓ تَزَاوُجٌ (S) are syn.: (S, A, * K:) ازدواج signifies A conformity, or mutual resemblance, [with respect to sound, or measure,] of two words occurring near together; as in the phrase مِنْ سَبَأٍ بِنَبَأٍ [in the Kur xxvii. 22]: (Kull p. 31:) and this is also termed ↓ مُزَاوَجَةٌ and مُحَاذَاةٌ and مُوَازَنَةٌ and مُقَابَلَةٌ and مُؤَازَاةٌ. (Marginal note in a copy of the Muzhir, 22nd نوع.)

زَاجٌ
زَاجٌ ذ [Vitriol;] a well-known kind of salt; (K, TA;) called شَبٌّ يَمَانِىٌّ; [but see شَبٌّ;] which is a medicinal substance, and one of the ingredients of ink: (Lth, TA:) [pl. زَاجَاتٌ, meaning species, or sorts, of vitriol; namely, green, or sulphate of iron, which is an ingredient in ink, and is generally meant by the term زاج when unrestricted by an epithet; blue, or sulphate of copper; and white, or sulphate of zinc:] it is a Pers. word, (S,) arabicized, (S, K,) originally زاگ. (TA.)

زَوْجٌ
زَوْجٌ ذ primarily signifies A sort of thing of any kind [that is one of a pair or couple]: and زَوْجَانِ signifies a pair, or couple, i. e. any two things paired or coupled together, whether they be likes or contraries: زَوْجٌ signifying either one of such two things: (Az, TA:) or, accord. to 'Alee Ibn- 'Eesà, a sort of thing [absolutely]: (Mgh:) or a sort of thing having its like, (El-Ghooree, Mgh, Msb,) as in the case of species; (Msb;) or having its contrary, (El-Ghooree, Mgh, Msb,) as the moist and the dry, and the male and the female, and the night and the day, and the bitter and the sweet; (Msb;) though sometimes applied to any sort of thing; and to a single thing: (El-Ghooree, Mgh:) or it is applied to a single thing only when having with it a thing of the same kind; (Mgh, Msb;) زَوْجَانِ signifying a pair, or couple, of such things: (Mgh:) the pl. is أَزْوَاجِ: (TA:) you say زَوْجَانِ مِنْ حَمَامٍ and زَوْجَا حَمَامٍ [A pair of pigeons]: (A:) and اِشْتَرَيْتُ زَوْجَى حَمَامٍ [I bought a pair of pigeons], meaning a male and a female: (S:) and زَوْجَا نِعَالٍ [A pair of sandals]: (S, A:) and in like manner زَوْجَيْنِ is used in the Kur xi. 42 and xxiii. 28; (S;) meaning a male and a female: (Bd, Jel:) or, accord. to the M, زَوْجٌ signifies one of a pair or couple: and also a pair or couple together: (TA:) and in like manner says AO, (Mgh, Msb,) and IKt, and IF: (Msb:) and ISh says that it signifies two; (Mgh;) and so says IDrd: (Msb:) so that you say, هُمَا زَوْجٌ as well as هُمَا زَوْجَانِ [meaning They two are a pair, or couple]; (S, K, TA;) like as you say, هُمَا سَوَآءٌ and هُمَا سِيَّانِ: (S, TA:) and عِنْدِى زَوْجُ نِعَالٍ, meaning [I have] two [sandals]; and زَوْجَانِ, meaning four: (Msb:) or زَوْجُ حَمَامٍ as meaning a male and a female [of pigeons] is a phrase which should not be used; one to which the vulgar are addicted: (TA:) IAmb says, the vulgar are wrong in thinking that زَوْجٌ signifies two; for the Arabs used not to employ such a phrase as زَوْجُ حَمَامٍ, but used to say زَوْجَانِ مِنَ الحَمَامِ, (Mgh, Msb, TA,) meaning a male and a female; (TA;) and زَوْجَانِ مِنَ الخِفَافِ, (Mgh, Msb, TA,) meaning the right and the left [of boots]: (TA:) nor did they apply the term زَوْجٌ to one of birds, like as they applied the dual, زَوْجَانِ, to two; but they applied the term فَرْدٌ to the male, and فَرْدَةٌ to the female: (Mgh, Msb:) Es-Sijistلnee, also, says that the term زَوْجٌ should not be applied to two, neither of birds nor of other things, for this is a usage of the ignorant; but to every two, زَوْجَانِ: (Msb:) Az says that the grammarians disapprove the saying of ISh that زَوْجٌ signifies two of any things, (Mgh, * TA,) and that زَوْجَانِ مِنْ خِفَافٍ signifies [Two pairs of boots, or] four [boots]; for زَوْجٌ with them signifies one [of a pair or couple]: a man and his wife [together] are termed زَوْجَانِ: and ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ in the Kur [vi. 144 and xxxix. 8] means Eight ones [of pairs or couples]: the primary meaning of زَوْجٌ being that first mentioned in this paragraph; (TA:) in the Kur xxii. 5 and 1. 7 [it seems to be implied that it means pair or couple; but more probably in these instances] it means sort, or species: (Bd, Jel:) it is also expl. by the word لَوْنٌ [used in this last sense]: (T, TA;) in the Kur xxxviii. 58, its pl. أَزْوَاجٌ means أَلْوَانٌ and أَنْوَاعٌ [i. e. sorts, or species] of punishment: F explains the sing. as meaning لَوْنٌ مِنَ الدِّيبَاجِ وَنَحْوِهِ [a sort, or species, of silk brocade and the like]; but his restricting the signification by the words من الديباج ونحوه is not right, as is shown by a citation, in the T, of a verse of El-Aashà, in which he uses the phrase كُلُّ زَوْجٍ مِنَ الدِّيبَاجِ [every sort, or species, of silk brocade], as an ex. of زوج in the sense of لون. (TA.) ― -b2- [Hence,] A woman's husband: and a man's wife: in which latter sense ↓ زَوْجَةٌ is also used; (S, M, A, Mgh, * Msb, K; *) as in a verse of El-Farezdak cited in art بول, conj. 10; (S, Mgh;) but it is disallowed by As; (TA;) and the former word is the one of high authority, (Mgh, Msb,) and is that which occurs in the Kur, in ii. 33 and vii. 18, (S, Mgh, Msb, TA,) and in iv. 24, (Mgh, TA,) and in xxxiii. 37: (Mgh:) AHلt says that the people of Nejd call a wife ↓ زَوْجَةٌ, and that the people of the Haram use this word: but ISk says that the people of El-Hijلz call a wife زَوْجٌ; and the rest of the Arabs, ↓ زَوْجَةٌ: the lawyers use this latter word only, as applied to a wife, for the sake of perspicuity, fearing to confound the male with the female: (Msb:) the pl. of زَوْجٌ is أَزْوَاجٌ (Msb, K *) and زِوَجَةٌ; (K;) and the pl. of ↓ زَوْجَةٌ is زَوْجَاتٌ (A, Mgh, Msb) and أَزْوَاجٌ also; (A, Msb;) and أَزَاوِيجُ occurs [as a pl. pl., i. e. pl. of أَزْوَاجُ,] in a verse cited by ISk. (TA in art. نأج.) ― -b3- [Hence also,] A consociate, an associate, or a comrade: (A:) its pl. in this sense is أَزْوَاجٌ, (S, A, K,) occurring in the Kur xxxvii. 22. (S, A.) ― -b4- And A fellow, or like: pl. أَزْوَاجٌ: in this sense, each one of a pair of boots is the زوج of the other; and the husband is the زوج of the wife; and the wife, the زوج of the husband. (TA.) You say, عِنْدِى مِنْ هٰذَا أَزْوَاجٌ I have, of this, fellows, or likes. (TA.) ― -b5- As used by arithmeticians, (Mgh, Msb,) contr. of فَرْدٌ; (S, Mgh, Msb, K;) i. e. it signifies An even number; a number that may be divided into two equal numbers; (Msb;) as, for instance, four, and eight, as opposed to three, and seven: (Mgh:) pl. أَزْوَاجٌ. (S, Mgh.) One says زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ [Even or odd?], like as one says خَسًا أَوْ زَكًا [or rather زَكًا أَوْ خَسًا] and شَفْعٌ أَوْ وِتْرٌ. (S, Mgh.) ― -b6- Also A [kind of cloth such as is termed] نَمَط [q. v.]: or silk brocade; syn. دِيبَاجٌ: (TA:) or a نَمَط that is thrown over the [kind of vehicle called] هَوْدَج. (S, K, TA.)

زِيجٌ
زِيجٌ ذ : see art. زيج.

زَوْجَةٌ
زَوْجَةٌ ذ : see زَوْجٌ, in four places, in the latter half of the paragraph.

زَوْجِيَّةٌ
زَوْجِيَّةٌ ذ and ↓ زَوَاجٌ [The marriage-state, or simply marriage]: the latter is a subst. from زَوَّجَ, [i. e. a quasi-inf. n.,] like سَلَامٌ from سَلَّمَ, and كَلَامٌ from كَلَّمَ. (Msb.) You say, بَيْنَهُمَا حَقُّ الزَّوْجِيَّةِ and ↓ الزَّوَاجِ [Between them two is the right of the marriage-state, or of marriage]: (A, Msb:) and الزِّوَاجِ is also allowable as [an inf. n. of 3,] coordinate to المُزَاوَجَة. (Msb.)

زَوَاجٌ
زَوَاجٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

زَائِجَةٌ
زَائِجَةٌ ذ : see art زيج.

مِزْوَاجٌ
مِزْوَاجٌ ذ A woman who marries often: (S, K:) one who has had many husbands. (K.)

##### Türkçe

**زوّج شَيْئًا بِشَىْءٍ**
2 **زوّج شَيْئًا بِشَىْءٍ** ذ , ve **زوّجهُ اـِلَيْهِ**, [mastarı **تَزْوِيجٌ**,] bir şeyi bir şeyle eşledi yahut çift yaptı; onu, onun eşi yahut benzeri olarak ona birleştirdi. (TA.) Böylece Kur’ân’da [xliv. 54 ve lii. 20], **زَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ**: Onları eşleyeceğiz yahut çift yapacağız, [ceylanların gözleri gibi gözleri olan dişilerle:] (S, Mgh, K, TA:) mânâ, yaygınca bilinen **تَزْوِيج** değildir, [yani evlendirme,] zira Cennet’te [böyle bir] **تزويج** olmayacaktır. (MF, TA.) Ve Kur’ân’da [lxxxi. 7], **وَاـِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ**: ve nefisler eşlendiği yahut çift yapıldığı yahut kendi benzerleriyle birleştirildiği zaman: (TA:) yani bedenleriyle: (Bd, Jel:) yahut her biri kendi defteriyle: (Bd:) yahut amelleriyle: (Bd, TA:) yahut müminlerin nefisleri **حُور** ile, kâfirlerin nefisleri şeytanlarla: (Bd:) yahut her fırka yahut topluluk, tâbi olduğu kimselerle birleştirildiği zaman. (TA.) Ve “**زَوَّجْتُ اـِبِلِى**” ibaresinde de böyledir: develerimi, birini diğeriyle eşledim yahut çift yaptım: (A:) yahut “**زَوَّجْتُ بَيْنَ الاـِبِلِ**”: develerin her birini bir başkasıyla eşledim yahut çift yaptım. (TA.) Yine Kur’ân’da [xlii. 49], **أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَاـِنَاثًا**: yahut onları çiftler yapar, erkekler ve dişiler: yahut AM’ye göre, onları farklı türlerden [yahut cinslerden] yapar, erkekler ve dişiler: çünkü — -b2- **تَزْوِيجٌ** [ayrıca] farklı türler yahut neviler [&c.] kılmayı da ifade eder. (TA.) — -b3- **زَوَّجْتُهُ امْرَأَةً**, (T, S, A, * Mgh, Msb, K,) Yoo’ya (S, Mgh) ve ISK’ye göre (Mgh) Arapların böyle dediği üzere, fiili kendi başına iki mef’ûle geçişli kılarak, [bir edat olmaksızın,] “onu bir kadınla evlendirdim yahut onu bir kadına nikâhladım” mânâsında; (Msb, TA;) **بِامْرَأَةٍ** ile de böyledir; (A, K;) Akh bunun câiz olduğunu söyler [görünüşe göre Azd-Shanooنh lehçesinden olarak (bk. 5)]: (Msb, TA:) [fiil **بِ** vasıtasıyla geçişli olduğunda, genellikle bu maddenin ilk cümlesinde açıklanan mânâya sahiptir:] “**زَوَّجْتُ مِنْهُ امْرَأَةً**” Arapların dilinden değildir: (T, Mgh, TA:) [fakat حصن maddesinde, 4. bâbda zikredilen bir beyitte benzeri bir ibareye bak:] fakihler “**زَوَّجْتُهُ مِنْهَا**” derler [yani onu onunla evlendirdim]; fakat bu, makul bir şekilde izah yolu olmayan bir ibaredir; ancak, **مِنْ**’in olumlu bir önermede زائد olabileceği görüşünü benimseyenlerin kanaatine göre yahut onun **بِ** yerine ikame edilebileceğini söyleyenlerin kanaatine göre olması müstesna. (Msb.)

**زاوجهُ**
3 **زاوجهُ** ذ , [mastarı **مُزَاوَجَةٌ** ve **زِوَاجٌ**] o, onunla bir çift yahut eş oldu yahut oldu hâle geldi: yahut onunla bir eşleme yahut çiftleme yaptı. (MA.) [Ve **زَاوَجَا**: ikisi birlikte bir çift yahut eş teşkil ettiler.] — -b2- [Ve **زاوجا**, mastarı yukarıdaki gibi, birbirleriyle evlendiler.] “**هُذَيْلٌ يُزَاوِجُ عِكْرِمَةَ**” dersin: [Hudheyl kabilesi ‘Ikrimeh kabilesiyle karşılıklı evlenir]. (A. [Ayrıca 6’ya da bak.]) — -b3- **زاوج بَيْنَهُمَا** ve ↓ **ازوج** (mecazen:) [iki şeyi (cümlelere yahut ibarelere işaretle) secilerinde yahut vezinde karşılıklı benzerlik sahibi kıldı: yahut her birini diğeriyle bağlantılı kıldı; yahut her birini diğeri üzerine bağlı kıldı]. (A, TA.) Üç yerde 8’e de bak.

4 **أَزْوَجَ**: bir önceki paragrafı gör.

**تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً**
5 **تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً** ذ , (T, S, A, * Mgh, Msb, K,) Yoo’ya (S, Mgh) ve ISK’ye göre (Mgh) Arapların böyle dediği üzere, “bir kadınla evlendim”; yani bir kadını nikâh ettim; onu eş olarak aldım; (Msb, TA;) **بِامْرَأَةٍ** ile de böyledir; (A, * K;) yahut bu nâdirdir; (K;) Akh bunun câiz olduğunu söyler; (Msb, TA;) ve Fr’ye göre (S, TA) AzdShanooنh lehçesinden olduğu söylenir; (S, Mgh, Msb, TA;) fakat Yoo’ya (S, Mgh) ve ISK’ye göre (Mgh) Arapların dilinden değildir. (T, S, Mgh.) Ve **تزوّج فِى بَنِى فُلَانٍ** (A, Msb, TA): falanın oğulları arasında evlendi yahut bir eş aldı. (Msb, TA.) Ve **تزوّج اـِلَيْهِ**: **خَاتَنَهُ** ile aynı mânâdadır [evlilik yoluyla ona hısım oldu]. (K, **ختن** maddesinde.) — -b2- [Buradan,] **تزوّجهُ النَّوْمُ** (varsayılan mecaz:) uyku onu kapladı; eş anlamlısı **خَالَطَهُ**. (K.)

**تزاوج القَوْمُ**
6 **تزاوج القَوْمُ** ذ ve ↓ **اِزْدَوَجُوا**: kavim yahut topluluk birbirleriyle evlendiler; karşılıklı evlendiler. (TA. [Ayrıca 3’e de bak.]) — -b2- Üç yerde bir sonraki paragrafa da bak.

**اِزْدَوَجَتِ الطَّيْرُ**
8 **اِزْدَوَجَتِ الطَّيْرُ** ذ: [kuşlar birbirleriyle eşleşti yahut çift oldu]. (TA.) — -b2- 6’ya da bak. — -b3- **اِزْدَوَجَا** ve ↓ **تَزَاوَجَا** [ve ↓ **زَاوَجَا**], iki ibare yahut cümle hakkında söylenir, (A, TA,) (mecazen:) secilerinde yahut vezinde karşılıklı benzerlik taşıdılar: yahut her biri diğeriyle bağlantılı oldu; yahut her biri diğeri üzerine bağlı oldu: ve aynı şekilde, **ازدوج** ve ↓ **تزاوج**, bir ibare yahut cümle hakkında söylenir, (mecazen:) onun bir kısmı diğer bir kısmına secide yahut vezinde benzer oldu: yahut her biri diğeriyle bağlantılı iki önermeden oluştu; yahut her biri diğeri üzerine bağlı oldu: (TA:) **اِزْدِوَاجٌ** ve ↓ **مُزَاوَجَةٌ** (S, A, K) ve ↓ **تَزَاوُجٌ** (S) eş anlamlıdır: (S, A, * K:) **ازدواج**, birbirine yakın olarak vâki olan iki kelimenin [ses yahut vezin bakımından] uygunluğu yahut karşılıklı benzerliği mânâsına gelir; “**مِنْ سَبَأٍ بِنَبَأٍ**” ibaresinde olduğu gibi [Kur’ân xxvii. 22]: (Kull s. 31:) ve buna ayrıca ↓ **مُزَاوَجَةٌ** ve **مُحَاذَاةٌ** ve **مُوَازَنَةٌ** ve **مُقَابَلَةٌ** ve **مُؤَازَاةٌ** da denir. (Muzhir’in bir nüshasının kenar notu, 22. نوع.)

**زَاجٌ**
**زَاجٌ** ذ [vitriyol;] tuzun bilinen bir türü; (K, TA;) **شَبٌّ يَمَانِىٌّ** diye adlandırılır; [fakat **شَبٌّ** maddesine bak;] bu, tıbbî bir maddedir ve mürekkebin bileşenlerinden biridir: (Lth, TA:) [çoğulu **زَاجَاتٌ**, vitriyolün türleri yahut çeşitleri mânâsında; yani yeşil, yahut demir sülfatı, ki mürekkebin bir bileşenidir ve bir sıfatla kayıtlanmadığında genellikle **زاج** terimiyle kastedilen budur; mavi, yahut bakır sülfatı; ve beyaz, yahut çinko sülfatı:] Farsça bir kelimedir, (S,) Arapçalaştırılmıştır, (S, K,) aslı **زاگ**. (TA.)

**زَوْجٌ**
**زَوْجٌ** ذ aslî olarak, herhangi bir türden şeyin bir türünü [çiftin yahut eşin bir parçası olanı] ifade eder: ve **زَوْجَانِ**, bir çift yahut eş mânâsına gelir; yani birlikte eşlenmiş yahut çiftlenmiş herhangi iki şey, ister benzer olsunlar ister zıtlar: **زَوْجٌ**, bu iki şeyden her birini ifade eder: (Az, TA:) yahut ‘Alee Ibn- ‘Eesà’ya göre, mutlak olarak bir tür şey: (Mgh:) yahut türler durumunda olduğu gibi, benzeri olan bir tür şey; (El-Ghooree, Mgh, Msb,) (Msb;) yahut ıslak ve kuru, erkek ve dişi, gece ve gündüz, acı ve tatlı gibi, zıddı olan bir tür şey; (El-Ghooree, Mgh, Msb,) (Msb;) bununla birlikte bazen herhangi bir tür şeye ve tek bir şeye de uygulanır: (El-Ghooree, Mgh:) yahut yalnızca, yanında aynı türden bir şey bulunduğunda tek bir şeye uygulanır; (Mgh, Msb;) **زَوْجَانِ**, böyle şeylerin bir çifti yahut eşi mânâsına gelir: (Mgh:) çoğulu **أَزْوَاجِ**’dır: (TA:) “**زَوْجَانِ مِنْ حَمَامٍ**” ve “**زَوْجَا حَمَامٍ**” dersin: [bir çift güvercin]: (A:) ve “**اِشْتَرَيْتُ زَوْجَى حَمَامٍ**” dersin: [bir çift güvercin satın aldım], erkek ve dişi mânâsında: (S:) ve “**زَوْجَا نِعَالٍ**”: [bir çift sandal]: (S, A:) ve aynı şekilde **زَوْجَيْنِ**, Kur’ân’da xi. 42 ve xxiii. 28’de kullanılır; (S;) erkek ve dişi mânâsında: (Bd, Jel:) yahut M’ye göre, **زَوْجٌ** bir çiftin yahut eşin birini ifade eder: ve ayrıca birlikte bir çift yahut eş mânâsına da gelir: (TA:) ve AO da (Mgh, Msb,) IKt ve IF de aynı şekilde söyler: (Msb:) ve ISh onun iki mânâsına geldiğini söyler; (Mgh;) IDrd de böyle söyler: (Msb:) öyle ki “**هُمَا زَوْجٌ**” dediğin gibi “**هُمَا زَوْجَانِ**” da dersin [mânâ: ikisi bir çifttir, bir eştir]; (S, K, TA;) “**هُمَا سَوَآءٌ**” ve “**هُمَا سِيَّانِ**” dediğin gibi: (S, TA:) ve “**عِنْدِى زَوْجُ نِعَالٍ**”, [bende] iki [sandal] mânâsında; ve **زَوْجَانِ**, dört mânâsında: (Msb:) yahut “**زَوْجُ حَمَامٍ**”ın bir erkek ve bir dişi [güvercin] mânâsında olması, kullanılmaması gereken bir ibaredir; avâmın alıştığı bir şeydir: (TA:) IAmb der ki: avâm, **زَوْجٌ**’ün iki mânâsına geldiğini sanmakta hatalıdır; zira Araplar “**زَوْجُ حَمَامٍ**” gibi bir ibare kullanmazlardı; “**زَوْجَانِ مِنَ الحَمَامِ**” derlerdi, (Mgh, Msb, TA,) erkek ve dişi mânâsında; (TA;) ve “**زَوْجَانِ مِنَ الخِفَافِ**”, (Mgh, Msb, TA,) [mestlerin] sağ ve solu mânâsında: (TA:) ve kuşlardan birine, ikiye ikili **زَوْجَانِ** uyguladıkları gibi **زَوْجٌ** terimini uygulamazlardı; erkeğe **فَرْدٌ**, dişiye **فَرْدَةٌ** terimini uygularlardı: (Mgh, Msb:) Es-Sijistلnee de der ki: **زَوْجٌ** terimi ikiye uygulanmamalıdır; ne kuşlardan ne de başka şeylerden; zira bu cahillerin kullanımıdır; her iki için **زَوْجَانِ**: (Msb:) Az der ki: nahivciler, ISh’ın **زَوْجٌ**’ün herhangi şeyden iki mânâsına geldiği sözünü, (Mgh, * TA,) ve “**زَوْجَانِ مِنْ خِفَافٍ**”ın [iki çift mest, yahut] dört [mest] mânâsına geldiği sözünü hoş görmezler; çünkü onlara göre **زَوْجٌ** bir [çiftin] birini ifade eder: bir erkek ve karısı birlikte **زَوْجَانِ** diye adlandırılır: ve Kur’ân’da **ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ** [vi. 144 ve xxxix. 8] “sekiz tane [çiftlerin] birleri” mânâsınadır: **زَوْجٌ**’ün aslî mânâsı bu paragrafın başında zikredilendir; (TA:) Kur’ân’da xxii. 5 ve l. 7’de [görünüşe göre çift yahut eş mânâsı ima edilir; fakat bu örneklerde daha muhtemel olarak] tür yahut nev’ mânâsınadır: (Bd, Jel:) bu son mânâda **لَوْنٌ** kelimesiyle de açıklanır: (T, TA;) Kur’ân’da xxxviii. 58’de, onun çoğulu **أَزْوَاجٌ**, azabın **أَلْوَانٌ** ve **أَنْوَاعٌ**’ı [yani türleri yahut nevileri] mânâsınadır: F, tekili **لَوْنٌ مِنَ الدِّيبَاجِ وَنَحْوِهِ** [ipek brokarın ve benzerinin bir türü] mânâsında açıklar; fakat onun “**من الديباج ونحوه**” sözleriyle mânâyı kayıtlaması doğru değildir; T’de El-Aashà’nın bir beytinin nakliyle bu gösterilir; o beyitte “**كُلُّ زَوْجٍ مِنَ الدِّيبَاجِ**” [ipek brokarın her türü] ibaresini, **زوج**’un **لون** mânâsında oluşuna örnek olarak kullanır. (TA.) — -b2- [Buradan,] kadının kocası: ve erkeğin karısı: bu ikinci mânâda ↓ **زَوْجَةٌ** da kullanılır; (S, M, A, Mgh, * Msb, K; *) **بول** maddesinde, 10. bâbda zikredilen El-Farezdak’ın bir beytinde olduğu gibi; (S, Mgh;) fakat As bunu reddeder; (TA;) ve birinci kelime yüksek otorite sahibidir, (Mgh, Msb,) ve Kur’ân’da ii. 33 ve vii. 18’de geçen odur, (S, Mgh, Msb, TA,) ve iv. 24’te, (Mgh, TA,) ve xxxiii. 37’de: (Mgh:) AHلt der ki: Nejd halkı bir eşe ↓ **زَوْجَةٌ** der; ve Haram halkı bu kelimeyi kullanır: fakat ISk der ki: El-Hijلz halkı bir eşe **زَوْجٌ** der; Arapların geri kalanı, ↓ **زَوْجَةٌ**: fakihler, açıklık için, erkeği dişiyle karıştırmaktan korkarak, eş hakkında yalnız bu ikinci kelimeyi kullanırlar: (Msb:) **زَوْجٌ**’ün çoğulu **أَزْوَاجٌ**’dır (Msb, K *) ve **زِوَجَةٌ**; (K;) ve ↓ **زَوْجَةٌ**’nin çoğulu **زَوْجَاتٌ**’tır (A, Mgh, Msb) ve ayrıca **أَزْوَاجٌ** da; (A, Msb;) ve **أَزَاوِيجُ** [çoğulun çoğulu, yani **أَزْوَاجُ**’ın çoğulu olarak] ISk’nin naklettiği bir beyitte vâki olur. (TA, **نأج** maddesinde.) — -b3- [Yine buradan,] bir ortak, bir yoldaş yahut bir arkadaş: (A:) bu mânâda çoğulu **أَزْوَاجٌ**’dır, (S, A, K,) Kur’ân’da xxxvii. 22’de vâki olur. (S, A.) — -b4- Ve bir eş, yahut benzer: çoğulu **أَزْوَاجٌ**: bu mânâda, bir çift mestin her biri diğerinin **زوج**’udur; koca karının **زوج**’udur; karı da kocanın **زوج**’udur. (TA.) “**عِنْدِى مِنْ هٰذَا أَزْوَاجٌ**” dersin: bende bundan eşler yahut benzerler var. (TA.) — -b5- Aritmetikçilerin kullanımında, (Mgh, Msb,) **فَرْدٌ**’ün zıddı; (S, Mgh, Msb, K;) yani iki eşit sayıya bölünebilen sayı; (Msb;) meselâ dört ve sekiz; üç ve yedinin karşıtı olarak: (Mgh:) çoğulu **أَزْوَاجٌ**. (S, Mgh.) “**زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ**” denir [çift mi tek mi?], “**خَسًا أَوْ زَكًا**” [yahut daha doğrusu **زَكًا أَوْ خَسًا**] ve “**شَفْعٌ أَوْ وِتْرٌ**” denildiği gibi. (S, Mgh.) — -b6- Ayrıca, [**نَمَط** denilen türden] bir kumaş: yahut ipek brokar; eş anlamlısı **دِيبَاجٌ**: (TA:) yahut [**هَوْدَج** denilen] aracın üzerine atılan bir **نَمَط**. (S, K, TA.)

**زِيجٌ**
**زِيجٌ** ذ: **زيج** maddesine bak.

**زَوْجَةٌ**
**زَوْجَةٌ** ذ: paragrafın ikinci yarısında dört yerde **زَوْجٌ**’e bak.

**زَوْجِيَّةٌ**
**زَوْجِيَّةٌ** ذ ve ↓ **زَوَاجٌ**: [evlilik hâli, yahut sadece evlilik]: ikincisi, **زَوَّجَ**’den bir isimdir, [yani bir tür mastar,] **سَلَامٌ**’ın **سَلَّمَ**’den ve **كَلَامٌ**’ın **كَلَّمَ**’den olması gibi. (Msb.) “**بَيْنَهُمَا حَقُّ الزَّوْجِيَّةِ**” ve ↓ “**الزَّوَاجِ**” dersin: [ikisi arasında evlilik hâlinin yahut evliliğin hakkı vardır]: (A, Msb:) ve **الزِّوَاجِ** da, [3’ün mastarı olarak] **المُزَاوَجَة**’ye denk olmak üzere câizdir. (Msb.)

**زَوَاجٌ**
**زَوَاجٌ** ذ: bir önceki paragrafa iki yerde bak.

**زَائِجَةٌ**
**زَائِجَةٌ** ذ: **زيج** maddesine bak.

**مِزْوَاجٌ**
**مِزْوَاجٌ** ذ: çok evlenen kadın: (S, K:) çok kocası olmuş olan. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَاجَ
زَاجَ ( w )  U ( n. ac. زَوْج 1 )
a.  [ Bain ], Sowed dissension, discord between, set at variance.

زَوَّجَ
زَوَّجَ II ,
a.  Married;   paired, coupled, joined together.

زَاْوَجَ
زَاْوَجَ III ,
a.  Married; were paired, coupled.

تَزَوَّجَ
تَزَوَّجَ V
a.  [ acc. or Bi ], Married, wedded, took as a wife.

b.  [ Ila ], Became related to, by marriage.

تَزَاْوَجَ
تَزَاْوَجَ VI ,  اِزْتَوَجَ VIII ( d ),
a.  Married; intermarried; were paired, coupled, joined together; were a pair.

زَوْج
زَوْج 1 , ( pl. زِوَجَة 7t ,  أَزْوَاْج 38 ),
a.  One of a pair: husband, consort, spouse.

زَاج
زَاج [ 1A ] ,  P. ,
a.  Vitriol, sulphate of iron.

زَوْجَة
زَوْجَة [ 1t ] , ( pl. reg. ),
a.  Wife.

زِيْجَة
زِيْجَة [ 2tI ],
a.  Marriage; wedlock, matrimony; marriage-tie.

زَوَاج
زَوَاج [ 22 ],
a.  see 2t

مُزَوَّج
مُزَوَّج [ N. P.
a.  II],  مُتَزَوِّج [ N. Ag. V], Coupled; married.

مُزْدَوِج
مُزْدَوِج [ N. Ag.
a.  VIII], Rhyming ( word ).

زَوْجَانِ
زَوْجَانِ
a.  Pair, couple.

رُوْح الزَاج
رُوْح الزَاج
a.  Sulphuric acid.

##### Türkçe

زَاجَ
زَاجَ ( w )  U ( n. ac. **زَوْج** 1 )
a.  [ Bain ], arasında ayrılık, uyuşmazlık ekti; aralarını açtı.

زَوَّجَ
زَوَّجَ II ,
a.  evlendirdi; çiftledi, eşledi, birleştirdi.

زَاْوَجَ
زَاْوَجَ III ,
a.  evlendirdi; çiftlendiler, eşlendiler.

تَزَوَّجَ
تَزَوَّجَ V
a.  [ acc. or Bi ], evlendi, nikâhlandı, bir kadınla evlendi.

b.  [ Ila ], evlilik yoluyla akraba oldu.

تَزَاْوَجَ
تَزَاْوَجَ VI ,  اِزْتَوَجَ VIII ( d ),
a.  evlendi; karşılıklı evlendiler; çiftlendiler, eşlendiler, birleştirildiler; bir çift oldular.

زَوْج
زَوْج 1 , ( çoğ. **زِوَجَة** 7t ,  **أَزْوَاْج** 38 ),
a.  bir çiftin biri: koca, eş, zevce/zevc.

زَاج
زَاج [ 1A ] ,  P. ,
a.  vitriyol, demir sülfatı.

زَوْجَة
زَوْجَة [ 1t ] , ( düzenli çoğ. ),
a.  kadın eş.

زِيْجَة
زِيْجَة [ 2tI ],
a.  evlilik; nikâh, izdivaç; evlilik bağı.

زَوَاج
زَوَاج [ 22 ],
a.  bkz. 2t

مُزَوَّج
مُزَوَّج [ N. P.
a.  II],  **مُتَزَوِّج** [ N. Ag. V], çiftlenmiş; evli.

مُزْدَوِج
مُزْدَوِج [ N. Ag.
a.  VIII], kafiyeli (kelime).

زَوْجَانِ
زَوْجَانِ
a.  çift, ikili.

رُوْح الزَاج
رُوْح الزَاج
a.  sülfürik asit.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زوج
زَوِجَ - يَزْوَجُ - زَوْج - زَوْجـان - أزْواج - زَوَّج - يُزَوِّجُ
زوِجَ - يَزْوَجُ + كائن + كائناً أو بكائن: شكل معه زوجاً: شبهه وماثله في كثير من الأمور وكمله وتكامل معه بباقي الأمور
زَوْج: على وزن " فـَعْل " اسم فعل بمعنى مفعول من " زَوِجَ - يَزْوَجُ ": وهو ما يكون بفعل " زوج - يزوج" الذي يقرن مع آخر يشبهه ويكمله: أحد الزوجين
زَوْجان - زوجين: مثنى " زَوْج": كائنان متشابهان في بعض الأمور ومختلفان  في بعضها ، ولكن في الأمور المختلفة يكون هناك تكامل بحيث يكمل كل منهما الآخر
أزْواج: حمع " زَوْج" : عدد من " زوج" ، وكذلك عدد من " زوجين"
زَوَّج - يُزَوِّجُ + كائن + كائناً: على وزن " فـَعـَّل" من " زَوِجَ - يَزْوَجُ ": يجعله زوجاً له: يجعل من الكائنين زوجان: يضم إلى كائن فرد، كائناً آخر يشبهه في بعض الأمور ويختلف  عنه في بعضها بحيث يكون هناك تكامل في الأمور المختلفة، يكمل فيها كل منهما الآخر
وهذا يكون في البشر بضم المرأة إلى الرجل، وفي النبات وغيره
ولا يفهم من لفظ " زوَّج " أي " أنكح " فالنكاح: إتيان الرجل المرأة في فرجها، بينما " الزواج ": هو العيش والبقاء المتلازم المشترك لكائنين مختلفين ومتكاملين بحيث يشكلان معاً زوجين، ويكون كل منهما زوج للآخر
زَوَّج - يُزَوِّجُ + كائن + كائناً + بكائن: جعله يصير زوجاً باستخدام الكائن: قرنه وضمه إلى كائن آخر مكمل له ليصير كل منهما زوجاً للآخر
﴿وزوجناهم بحور عين﴾: أي جعلنا لهم حوراً عين بحيث يشكلون معهم زوجين، ويكون كل منهما زوج للآخر، وليس في الآيات ما يدل على أن ذلك للرجل فقط دون المرأة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قرن وضم وجمع كائنين مع بعضهما للتآزر والتقوية والتعاضد"، وهي:
قَرَنَ - يَقْرِنُ، زَوِجَ - يَزْوَجُ، وَفِقَ - يَفِقُ، شَفَعَ - يَشْفَعُ، حَلَفَ - يَحْلِفُ، ألِفَ - يَألَفُ

زَوَّج - يُزوِّج + كائن + كائناً
 	﴿أو يزوجهم ذكرانا وإناثا ويجعل من يشاء عقيما إنه عليم قدير(50)﴾ الشورى
 	﴿وإذا النفوس زوجت (7)﴾ التكوير
 	﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
زَوَّج - يُزوِّج كائناً + بـِ كائن
 ﴿كذلك وزوجناهم بحور عين (54)﴾ الدخان ﴿متكئين على سرر مصفوفة وزوجناهم بحور عين (20)﴾ الطور

زوج
 ﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم الذي خلقكم من نفس واحدة وخلق منها زوجها وبث منهما رجالا كثيرا ونساء واتقوا الله الذي تتساءلون به والأرحام إن الله كان عليكم رقيبا(1)﴾ النساء ﴿هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين(189)﴾ الأعراف
 	﴿خلقكم من نفس واحدة ثم جعل منها زوجها وأنزل لكم من الأنعام ثمانية أزواج يخلقكم في بطون أمهاتكم خلقا من بعد خلق في ظلمات ثلاث ذلكم الله ربكم له الملك لا إله إلا هو فأنى تصرفون(6)﴾ الزمر ﴿هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين(189)﴾ الأعراف

 ﴿أولم يروا إلى الأرض كم أنبتنا فيها من كل زوج كريم (7)﴾ الشعراء ﴿خلق السماوات بغير عمد ترونها وألقى في الأرض رواسي أن تميد بكم وبث فيها من كل دابة وأنزلنا من السماء ماء فأنبتنا فيها من كل زوج كريم (10)﴾ لقمان
 	﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج (5)﴾ الحج ﴿والأرض مددناها وألقينا فيها رواسي وأنبتنا فيها من كل زوج بهيج (7)﴾ ق

 ﴿وقلنا ياآدم اسكن أنت وزوجك الجنة وكلا منها رغدا حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين(35)﴾ البقرة ﴿وياآدم اسكن أنت وزوجك الجنة فكلا من حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين(19)﴾ الأعراف
 	﴿فقلنا ياآدم إن هذا عدو لك ولزوجك فلا يخرجنكما من الجنة فتشقى(117)﴾ طه
 	﴿فاستجبنا له ووهبنا له يحيى وأصلحنا له زوجه إنهم كانوا يسارعون في الخيرات ويدعوننا رغبا ورهبا وكانوا لنا خاشعين(90)﴾ الأنبياء
 	﴿واتبعوا ما تتلو الشياطين على ملك سليمان وما كفر سليمان ولكن الشياطين كفروا يعلمون الناس السحر وما أنزل على الملكين ببابل هاروت وماروت وما يعلمان من أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة فلا تكفر فيتعلمون منهما ما يفرقون به بين المرء وزوجه وما هم بضارين به من أحد إلا بإذن الله ويتعلمون ما يضرهم ولا ينفعهم ولقد علموا لمن اشتراه ما له في الآخرة من خلاق ولبئس ما شروا به أنفسهم لو كانوا يعلمون(102)﴾ البقرة
ينكح زوجاً وأزواجاً	﴿فإن طلقها فلا تحل له من بعد حتى تنكح زوجا غيره فإن طلقها فلا جناح عليهما أن يتراجعا إن ظنا أن يقيما حدود الله وتلك حدود الله يبينها لقوم يعلمون(230)﴾ البقرة ﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن أن ينكحن أزواجهن إذا تراضوا بينهم بالمعروف ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن بالله واليوم الآخر ذلكم أزكى لكم وأطهر والله يعلم وأنتم لا تعلمون(232)﴾ البقرة
 	﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
 	﴿وإن أردتم استبدال زوج مكان زوج وآتيتم إحداهن قنطارا فلا تأخذوا منه شيئا أتأخذونه بهتانا وإثما مبينا(20)﴾ النساء
 	﴿قد سمع الله قول التي تجادلك في زوجها وتشتكي إلى الله والله يسمع تحاوركما إن الله سميع بصير(1)﴾ المجادلة
زوجين
 ﴿وأنه خلق الزوجين الذكر والأنثى (45)﴾ النجم ﴿فجعل منه الزوجين الذكر والأنثى(39)﴾ القيامة

 ﴿وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين يغشي الليل النهار إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(3)﴾ الرعد ﴿ومن كل شيء خلقنا زوجين لعلكم تذكرون (49)﴾ الذاريات
 	﴿فيهما من كل فاكهة زوجان (52)﴾ الرحمن
 	﴿حتى إذا جاء أمرنا وفار التنور قلنا احمل فيها من كل زوجين اثنين وأهلك إلا من سبق عليه القول ومن آمن وما آمن معه إلا قليل(40)﴾ هود ﴿فأوحينا إليه أن اصنع الفلك بأعيننا ووحينا فإذا جاء أمرنا وفار التنور فاسلك فيها من كل زوجين اثنين وأهلك إلا من سبق عليه القول منهم ولا تخاطبني في الذين ظلموا إنهم مغرقون(27)﴾ المؤمنونس
أزواج
 ﴿وكنتم أزواجا ثلاثة (7)﴾ الواقعة

الأزواج كلها﴿سبحان الذي خلق الأزواج كلها مما تنبت الأرض ومن أنفسهم ومما لا يعلمون (36)﴾ يس ﴿والذي خلق الأزواج كلها وجعل لكم من الفلك والأنعام ما تركبون(12)﴾ الزخرف
مما تنبت الأرض	﴿سبحان الذي خلق الأزواج كلها مما تنبت الأرض ومن أنفسهم ومما لا يعلمون (36)﴾ يس ﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وسلك لكم فيها سبلا وأنزل من السماء ماءفأخرجنا به أزواجا من نبات شتى(53)﴾ طه
ومن الأنعام	﴿فاطر السماوات والأرض جعل لكم من أنفسكم أزواجا ومن الأنعام أزواجا يذرؤكم فيه ليس كمثله شيء وهو السميع البصير(11)﴾ الشورى
 	﴿خلقكم من نفس واحدة ثم جعل منها زوجها وأنزل لكم من الأنعام ثمانية أزواج يخلقكم في بطون أمهاتكم خلقا من بعد خلق في ظلمات ثلاث ذلكم الله ربكم له الملك لا إله إلا هو فأنى تصرفون(6)﴾ الزمر ﴿ثمانية أزواج من الضأن اثنين ومن المعز اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين نبئوني بعلم إن كنتم صادقين(143)﴾ الأنعام
ومن أنفسهم	﴿والله خلقكم من تراب ثم من نطفة ثم جعلكم أزواجا وما تحمل من أنثى ولا تضع إلا بعلمه وما يعمر من معمر ولا ينقص من عمره إلا في كتاب إن ذلك على الله يسير(11)﴾ فاطر ﴿وخلقناكم أزواجا (8)﴾ النبأ
 	﴿والله جعل لكم من أنفسكم أزواجا وجعل لكم من أزواجكم بنين وحفدة ورزقكم من الطيبات أفبالباطل يؤمنون وبنعمة الله هم يكفرون(72)﴾ النحل ﴿فاطر السماوات والأرض جعل لكم من أنفسكم أزواجا ومن الأنعام أزواجا يذرؤكم فيه ليس كمثله شيء وهو السميع البصير(11)﴾ الشورى
 	﴿والله جعل لكم من أنفسكم أزواجا وجعل لكم من أزواجكم بنين وحفدة ورزقكم من الطيبات أفبالباطل يؤمنون وبنعمة الله هم يكفرون(72)﴾ النحل
ليسكن	﴿ومن آياته أن خلق لكم من أنفسكم أزواجا لتسكنوا إليها وجعل بينكم مودة ورحمة إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(21)﴾ الروم ﴿هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين (189)﴾ الأعراف

 ﴿وبشر الذين آمنوا وعملوا الصالحات أن لهم جنات تجري من تحتها الأنهار كلما رزقوا منها من ثمرة رزقا قالوا هذا الذي رزقنا من قبل وأتوا به متشابها ولهم فيها أزواج مطهرة وهم فيها خالدون(25)﴾ البقرة ﴿قل أؤنبئكم بخير من ذلكم للذين اتقوا عند ربهم جنات تجري من تحتها الأنهارخالدين فيها وأزواج مطهرة ورضوان من الله والله بصير بالعباد(15)﴾ آل عمران ﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات سندخلهم جنات تجري من تحتها الأنهارخالدين فيها أبدا لهم فيها أزواج مطهرة وندخلهم ظلا ظليلا(57)﴾ النساء
 	﴿هم وأزواجهم في ظلال على الأرائك متكئون (56)﴾ يس ﴿ادخلوا الجنة أنتم وأزواجكم تحبرون (70)﴾ الزخرف
 	﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم وما كانوا يعبدون (22)﴾ الصافات

 ﴿إلا على أزواجهم أو ما ملكت أيمانهم فإنهم غير ملومين(6)﴾ المؤمنون ﴿إلا على أزواجهم أو ما ملكت أيمانهم فإنهم غير ملومين(30)﴾ المعارج
 	﴿جنات عدن يدخلونها ومن صلح من آبائهم وأزواجهم وذرياتهم والملائكة يدخلون عليهم من كل باب(23)﴾ الرعد ﴿ربنا وأدخلهم جنات عدن التي وعدتهم ومن صلح من آبائهم وأزواجهم وذرياتهم إنك أنت العزيز الحكيم(8)﴾ غافر
 	﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا يتربصن بأنفسهن أربعة أشهر وعشرا فإذا بلغن أجلهن فلا جناح عليكم فيما فعلن في أنفسهن بالمعروف والله بما تعملون خبير(234)﴾ البقرة ﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا وصية لأزواجهم متاعا إلى الحول غير إخراج فإن خرجن فلا جناح عليكم في ما فعلن في أنفسهن من معروف والله عزيز حكيم(240)﴾ البقرة
 	﴿لا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم ولا تحزن عليهم واخفض جناحك للمؤمنين(88)﴾ الحجر ﴿ولا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم زهرة الحياة الدنيا لنفتنهم فيه ورزق ربك خير وأبقى(131)﴾ طه
ينكح زوجاً وأزواجاً	﴿فإن طلقها فلا تحل له من بعد حتى تنكح زوجا غيره فإن طلقها فلا جناح عليهما أن يتراجعا إن ظنا أن يقيما حدود الله وتلك حدود الله يبينها لقوم يعلمون(230)﴾ البقرة ﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن أن ينكحن أزواجهن إذا تراضوا بينهم بالمعروف ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن بالله واليوم الآخر ذلكم أزكى لكم وأطهر والله يعلم وأنتم لا تعلمون(232)﴾ البقرة
 	﴿ولكم نصف ما ترك أزواجكم إن لم يكن لهن ولد فإن كان لهن ولد فلكم الربع مما تركن من بعد وصية يوصين بها أو دين ولهن الربع مما تركتم إن لم يكن لكم ولد فإن كان لكم ولد فلهن الثمن مما تركتم من بعد وصية توصون بها أو دين وإن كان رجل يورث كلالة أو امرأة وله أخ أو أخت فلكل واحد منهما السدس فإن كانوا أكثر من ذلك فهم شركاء في الثلث من بعد وصية يوصى بها أو دين غير مضار وصية من الله والله عليم حليم(12)﴾ النساء
 	﴿ولقد أرسلنا رسلا من قبلك وجعلنا لهم أزواجا وذرية وما كان لرسول أن يأتي بآية إلا بإذن الله لكل أجل كتاب(38)﴾ الرعد ﴿والذين يقولون ربنا هب لنا من أزواجنا وذرياتنا قرة أعين واجعلنا للمتقين إماما(74)﴾ الفرقان
 	﴿وقالوا ما في بطون هذه الأنعام خالصة لذكورنا ومحرم على أزواجنا وإن يكن ميتة فهم فيه شركاء سيجزيهم وصفهم إنه حكيم عليم(139)﴾ الأنعام
 	﴿والذين يرمون أزواجهم ولم يكن لهم شهداء إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع شهادات بالله إنه لمن الصادقين (6)﴾ النور
 	﴿ما جعل الله لرجل من قلبين في جوفه وما جعل أزواجكم اللائي تظاهرون منهن أمهاتكم وما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفواهكم والله يقول الحق وهو يهدي السبيل (4)﴾ الأحزاب
 	﴿النبي أولى بالمؤمنين من أنفسهم وأزواجه أمهاتهم وأولو الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله من المؤمنين والمهاجرين إلا أن تفعلوا إلى أوليائكم معروفا كان ذلك في الكتاب مسطورا(6)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي قل لأزواجك إن كنتن تردن الحياة الدنيا وزينتها فتعالين أمتعكن وأسرحكن سراحا جميلا (28)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي إنا أحللنا لك أزواجك اللاتي آتيت أجورهن وما ملكت يمينك مما أفاء الله عليك وبنات عمك وبنات عماتك وبنات خالك وبنات خالاتك اللاتي هاجرن معك وامرأة مؤمنة إن وهبت نفسها للنبي إن أراد النبي أن يستنكحها خالصة لك من دون المؤمنين قد علمنا ما فرضنا عليهم في أزواجهم وما ملكت أيمانهم لكيلا يكون عليك حرج وكان الله غفورا رحيما(50)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما(53)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهنذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين وكان الله غفورا رحيما(59)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي لم تحرم ما أحل الله لك تبتغي مرضاة أزواجك والله غفور رحيم(1)﴾ التحريم ﴿وإذ أسر النبي إلى بعض أزواجه حديثا فلما نبأت به وأظهره الله عليه عرف بعضه وأعرض عن بعض فلما نبأها به قالت من أنبأك هذا قال نبأني العليم الخبير(3)﴾ التحريم ﴿عسى ربه إن طلقكن أن يبدله أزواجا خيرا منكن مسلمات مؤمنات قانتات تائبات عابدات سائحات ثيبات وأبكارا(5)﴾ التحريم ﴿لا يحل لك النساء من بعد ولا أن تبدل بهن من أزواج ولو أعجبك حسنهن إلا ما ملكت يمينك وكان الله على كل شيء رقيبا(52)﴾ الأحزاب
 	﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
 	﴿قل إن كان آباؤكم وأبناؤكم وإخوانكم وأزواجكم وعشيرتكم وأموال اقترفتموها وتجارة تخشون كسادها ومساكن ترضونها أحب إليكم من الله ورسوله وجهاد في سبيله فتربصوا حتى يأتي الله بأمره والله لا يهدي القوم الفاسقين(24)﴾ التوبة
 	﴿وآخر من شكله أزواج (58)﴾ ص ﴿وإن فاتكم شيء من أزواجكم إلى الكفار فعاقبتم فآتوا الذين ذهبت أزواجهم مثل ما أنفقوا واتقوا الله الذي أنتم به مؤمنون(11)﴾ الممتحنة ﴿ياأيها الذين آمنوا إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا فإن الله غفور رحيم(14)﴾ التغابن ﴿وتذرون ما خلق لكم ربكم من أزواجكم بل أنتم قوم عادون(166)﴾ الشعراء
مختار الصحاح
● [زوج] ز و ج: الزَّوْجُ البعل والزوج أيضا المرأة قال الله تعالى ﴿اسكن أنت وزوجك الجنة﴾ ويقال لها زَوْجَةٌ أيضا قال يونس ليس من كلام العرب زَوَّجَهُ بامرأة بالباء ولا تَزَوَّجَ بامرأة بل بحذفها فيهما وقوله تعالى ﴿وزوجناهم بحور عين﴾ أي قرناهم بهن من قوله تعالى ﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴾ أي وقرناءهم وقال الفراء تَزَوَّجَ بامرأة لغة وامرأة مِزْوَاجٌ بكسر الميم أي كثيرة التزوج و التَّزاوُجُ و المُزَاوَجَةُ و الازْدِواجُ بمعنى و الزَّوْجُ ضد الفرد وكل واحد منهما يسمى زوجا أيضا يقال للاثنين هما زوجان وهما زوج كما يقال هما سيان وهما سواء وتقول عندي زوجا حمام يعني ذكرا وأنثى وعندي زوجا نعل قال الله تعالى ﴿من كل زوجين اثنين﴾ وقال ﴿ثمانية أزواجٍ﴾ وفسرها بثمانية أفراد
الراغب
زوج
- يقال لكل واحد من القرينين من الذكر والأنثى في الحيوانات المتزاوجة زوج، ولكل قرينين فيها وفي غيرها زوج، كالخف والنعل، ولكل ما يقترن بآخر مماثلا له أو مضاد زوج. قال تعالى: }فجعل منه الزوجين الذكر والأنثى﴿[القيامة/39]، وقال:﴾وزوجك الجنة{ [البقرة/35]، وزوجة لغة رديئة، وجمعها زوجات، قال الشاعر:
- 214 - فبكا بناتي شجوهن وزوجتي *** (هذا شطر بيت، وعجزه:
والأقربون ثم إلي تصدعوا
وهو لعبدة بن الطبيب في المفضليات ص 148؛ والأضداد لابن الأنباري ص 374؛ وربيع الأبرار 4/181)
وجمع الزوج أزواجز وقوله: }هم وأزواجهم﴿[يس/56]،﴾احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴿[الصافات/22]، أي: أقرانهم المقتدين بهم في أفعالهم،﴾ولا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم﴿[الحجر/88]، أي: أشباها وأقرانا. وقوله:﴾سبحان الذي خلق الأزواج﴿[يس/36]،﴾ومن كل شيء خلقنا زوجين﴿[الذاريات/49]، فتنبيه أن الأشياء كلها مركبة من جوهر وعرض، ومادة وصورة، وأن لا شيء يتعرى من تركيب يقتضي كونه مصنوعا، وأنه لا بد له من صانع تنبيها أنه تعالى هو الفرد، وقوله:﴾خلقنا زوجين﴿[الذاريات/49]، فبين أن كل ما في العالم زوج من حيث إن له ضدا، أو مثلا ما، أو تركيبا ما، بل لا ينفك بوجه من تركيب، وإنما ذكر ههنا زوجين تنبيها أن الشيء - وإن لم يكن له ضد، ولا مثل - فإنه لا ينفك من تركيب جوهر وعرض، وذلك زوجان، وقوله:﴾أزواجا من نبات شتى﴿[طه/53]، أي: أنواعا متشابهة، وكذلك قوله:﴾من كل زوج كريم﴿[لقمان/10]،﴾ثمانية أزواج﴿[الأنعام/143]، أي: أصناف. وقوله:﴾وكنتم أزواجا ثلاثة﴿[الواقعة/7]، أي: قرناء ثلاثا، وهم الذين فسرهم بما بعد (فسرهم بقوله تعالى:﴾فأصحاب الميمنة ما أصحاب الميمنة *** وأصحاب المشئمة ما أصحاب المشئمة ***والسابقون السابقون *** أولئك المقربون﴿). وقوله:﴾وإذا النفوس زوجت﴿[التكوير/7]، فقد قيل: معناه قرن كل شيعة بمن شايعهم في الجنة والنار، نحو:﴾احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴿[الصافات/ 22]، وقيل: قرنت الأرواح بأجسادها حسبما نبة عليه قوله في أحد التفسيرين:﴾يا أيتها النفس المطمئنة *** ارجعي إلى ربك راضية مرضية﴿[الفجر/27 - 28]، أي: صاحبك. وقيل قرنت النفوس بأعمالها حسبما نبه قوله:﴾يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا وما عملت من سوء﴿[آل عمران/30]، وقوله:﴾وزوجناهم بحو عين{ [الدخان/54]، أي: قرناهم بهن، ولم يجئ في القرآن زوجناهم حورا، كما يقال زوجته امرأة، تنبيها أن ذلك لا يكون على حسب المتعارف فيما بيننا من المناكحة.
ملخص اللسان
1.    الزَّوْجُ: خلاف الفَرْدِ. يقال: زَوْجٌ أَو فَرْدٌ، خَساً أَو زَكاً، أَو شَفْعٌ أَو وِتْرٌ؛
2.     ويقال: هما  زَوْجان للاثنين وهما زَوْجٌ،
3.     الزَّوْجُ الفَرْدُ الذي له قَرِينٌ. والزوج: الاثنان. وعنده زَوْجَا  نِعالٍ وزوجا حمام؛ يعني ذكرين أَو أُنثيين، وقيل: يعني ذكراً وأُنثى.
4.     العامة تخطئ فتظن أَن الزوج اثنان، وليس ذلك من مذاهب العرب، إِذ  كانوا لا يتكلمون بالزَّوْجِ مُوَحَّداً في مثل قولهم زَوْجُ حَمامٍ،  ولكنهم يثنونه فيقولون: عندي زوجان من الحمام، يعنون ذكراً وأُنثى،
5.     ويقال للرجل والمرأَة:  الزوجان. قال الله تعالى: ثمانية أَزواج؛ يريد ثمانية أَفراد؛
6.    حتى يَلِجَ الجَمَلُ في سَمِّ  الخِياطِ؛ فقال: هو زوج الناقة؛ وجمع الزوج أَزواج وزِوَجَةٌ، قال الله  تعالى: يا أَيها النبي قل لأَزواجك. وقد تَزَوَّج امرأَة وزَوَّجَهُ إِياها  وبها،
7.     وتَزَاوجَ القومُ وازْدَوَجُوا: تَزَوَّجَ بعضهم بعضاً
8.     وامرأَة مِزْوَاجٌ: كثيرة التزوّج والتزاوُج؛ قال: والمُزاوَجَةُ  والازْدِواجُ، بمعنى. وازْدَوَجَ الكلامُ وتَزَاوَجَ: أَشبه بعضه بعضاً في  السجع أَو الوزن
9.     وزَوَّج الشيءَ  بالشيء، وزَوَّجه إِليه: قَرَنَهُ. وفي التنزيل: وزوّجناهم بحور عين؛ أَي  قرناهم؛
10.                        احشروا الذين ظلموا وأَزواجهم؛ معناه:  ونظراءهم وضرباءهم. تقول: عندي من هذا أَزواج أَي أَمْثال؛
11.                        أَو يُزَوِّجُهم ذُكْرَاناً وإِناثاً؛ أَي  يَقْرُنُهم. وكل شيئين اقترن أَحدهما بالآخر: فهما زوجان. قال الفراء:  يجعل بعضهم بنين وبعضهم بنات، فذلك التزويج. قال أَبو منصور: أَراد بالتزويج  التصنيف؛ والزَّوْجُ: الصِّنْفُ. والذكر صنف، والأُنثى صنف.
12.                        وأَنبتتْ من كل زوج بهيج؛ قيل: من كل لون أَو  ضرب حَسَنٍ من النبات. التهذيب: والزَّوْجُ اللَّوْنُ؛
13.                       وآخَرُ من شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ؛ قال: معناه أَلوان وأَنواع  من العذاب، ووضفه بالأَزواج، لأَنه عنى به الأَنواع من العذاب والأصناف  منه. والزَّوْجُ: النَمَطُ،
لسان العرب
● -   زوج: الزَّوْجُ: خلاف الفَرْدِ. يقال: زَوْجٌ أَو فَرْدٌ، كما يقال:  خَساً أَو زَكاً، أَو شَفْعٌ أَو وِتْرٌ؛ قال أَبو وَجْزَة  السَّعْدِيُّ:ما زِلْنَ يَنْسُبْنَ، وَهْناً، كلَّ صادِقَةٍ،  باتَتْ تُباشِرُ عُرْماً غير أَزْوَاجِ  لأَن بَيْضَ القَطَا لا يكون إِلاَّ وِتْراً. وقال تعالى: وأَنبتنا فيها  من كل زوجٍ بَهيج؛ وكل واحد منهما أَيضاً يسمى زَوْجاً، ويقال: هما  زَوْجان للاثنين وهما زَوْجٌ، كما يقال: هما سِيَّانِ وهما سَواءٌ؛ ابن سيده:  الزَّوْجُ الفَرْدُ الذي له قَرِينٌ. والزوج: الاثنان. وعنده زَوْجَا  نِعالٍ وزوجا حمام؛ يعني ذكرين أَو أُنثيين، وقيل: يعني ذكراً وأُنثى. ولا  يقال: زوج حمام لأَن الزوج هنا هو الفرد، وقد أُولعت به العامة. قال أَبو  بكر: العامة تخطئ فتظن أَن الزوج اثنان، وليس ذلك من مذاهب العرب، إِذ  كانوا لا يتكلمون بالزَّوْجِ مُوَحَّداً في مثل قولهم زَوْجُ حَمامٍ،  ولكنهم يثنونه فيقولون: عندي زوجان من الحمام، يعنون ذكراً وأُنثى، وعندي  زوجان من الخفاف يعنون اليمين والشمال، ويوقعون الزوجين على الجنسين  المختلفين نحو الأَسود والأَبيض والحلو والحامض. قال ابن سيده: ويدل على أَن  الزوجين في كلام العرب اثنان قول الله عز وجل: وأَنه خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ  الذَّكَرَ والأُنثى؛ فكل واحد منهما كما ترى زوج، ذكراً كان أَو أُنثى.  وقال الله تعالى: فاسْلُكْ فيها من كلٍّ زَوْجَيْن اثنين. وكان الحسن يقول  في قوله عز وجل: ومن كل شيء خلقنا زوجين؛ قال: السماء زَوْج، والأَرض  زوج، والشتاء زوج، والصيف زوج، والليل زوج، والنهار زوج، ويجمع الزوج  أَزْوَاجاً وأَزَاوِيجَ؛ وقد ازْدَوَجَتِ الطير: افْتِعالٌ منه؛ وقوله تعالى:  ثمانيةَ أَزْوَاجٍ؛ أَراد ثمانية أَفراد، دل على ذلك؛ قال: ولا تقول  للواحد من الطير زَوْجٌ، كما تقول للاثنين زوجان، بل يقولون للذكر فرد  وللأُنثى فَرْدَةٌ؛ قال الطرماح:  خَرَجْنَ اثْنَتَيْنِ واثْنَتَيْنِ وفَرْدَةً،  ينادُونَ تَغْلِيساً سِمالَ المَدَاهِنِ  وتسمي العرب، في غير هذا، الاثنين زَكاً، والواحدَ خَساً؛ والافتعال من  هذا الباب: ازْدَوَجَ الطيرُ ازْدواجاً، فهي مُزْدوِجَةٌ. وفي حديث أَبي  ذر: أَنه سمع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول: من أَنفق زَوْجَيْنِ  من ماله في سبيل الله ابْتَدَرَتْه حَجَبَة الجنة؛ قلت: وما زوجان من  ماله؟ قال: عبدان أَو فرَسان أَو بعيران من إِبله، وكان الحسن يقول: دينارين  ودرهمين وعبدين واثنين من كل شيءٍ. وقال ابن شميل: الزوج اثنان، كلُّ  اثنين زَوْجٌ؛ قال: واشتريت زَوْجَين من خفاف أَي أَربعة؛ قال الأَزهري:  وأَنكر النحويون ما قال، والزَّوجُ الفَرْدُ عندهم. ويقال للرجل والمرأَة:  الزوجان. قال الله تعالى: ثمانية أَزواج؛ يريد ثمانية أَفراد؛ وقال:  احْمِلْ فيها من كلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ؛ قال: وهذا هو الصواب. يقال  للمرأَة: إِنها لكثيرة الأَزْواج والزَّوَجَةِ؛ والأَصل في الزَّوْجِ  الصِّنْفُ والنَّوْعُ من كل شيء. وكل شيئين مقترنين، شكلين كانا أَو نقيضين، فهما  زوجان؛ وكلُّ واحد منهما زوج. يريد في الحديث: من أَنفق صنفين من ماله  في سبيل الله، وجعله الزمخشري من حديث أَبي ذر قال: وهو من كلام النبي،  صلى الله عليه وسلم، وروى مثله أَبو هريرة عنه.  وزوج المرأَة: بعلها. وزوج الرجل: امرأَته؛ ابن سيده: والرجل زوج  المرأَة، وهي زوجه وزوجته، وأَباها الأَصمعي بالهاء. وزعم الكسائي عن القاسم بن  مَعْنٍ أَنه سمع من أَزْدِشَنُوءَةَ بغير هاء، والكلام بالهاء، أَلا ترى  أَن القرآن جاء بالتذكير: اسكن أَنت وزوجك الجنة؟ هذا كلُّه قول  اللحياني. قال بعض النحويين: أَما الزوج فأَهل الحجاز يضعونه للمذكر والمؤَنث  وضعاً واحداً، تقول المرأَة: هذا زوجي، ويقول الرجل: هذه زوجي. قال الله عز  وجل: اسْكُنْ أَنتَ وزَوْجُك الجنةَ وأَمْسِكْ عليك زَوْجَكَ؛ وقال:  وإِن أَردتم استبدال زوجٍ مكان زوج؛ أَي امرأَة مكان امرأَة. ويقال أَيضاً:  هي زوجته؛ قال الشاعر:  يا صاحِ، بَلِّغ ذَوِي الزَّوْجاتِ كُلَّهُمُ:  أَنْ ليس وصْلٌ، إِذا انْحَلَّتْ عُرَى الذَّنَبِ  وبنو تميم يقولون: هي زوجته، وأَبى الأَصمعي فقال: زوج لا غير، واحتج  بقول الله عز وجل: اسكن أنت وزوجك الجنة؛ فقيل له: نعم، كذلك قال الله  تعالى، فهل قال عز وجل: لا يقال زوجة؟ وكانت من الأَصمعي في هذا شدَّة وعسر.  وزعم بعضهم أَنه إِنما ترك تفسير القرآن لأَن أَبا عبيدة سبقه بالمجاز  إِليه، وتظاهر أَيضاً بترك تفسير الحديث وذكر الأَنواء؛ وقال الفرزدق:  وإِنَّ الذي يَسعَى يُحَرِّشُ زَوْجَتِي،  كَسَاعٍ إِلى أُسْدِ الشَّرَى يَسْتَبِيلُها  وقال الجوهري أَيضاً: هي زوجته، واحتاج ببيت الفرزدق. وسئل ابن مسعود،  رضي الله عنه، عن الجمل من قوله تعالى: حتى يَلِجَ الجَمَلُ في سَمِّ  الخِياطِ؛ فقال: هو زوج الناقة؛ وجمع الزوج أَزواج وزِوَجَةٌ، قال الله  تعالى: يا أَيها النبي قل لأَزواجك. وقد تَزَوَّج امرأَة وزَوَّجَهُ إِياها  وبها، وأَبى بعضهم تعديتها بالباء. وفي التهذيب: وتقول العرب: زوَّجته  امرأَة. وتزوّجت امرأَة. وليس من كلامهم: تزوَّجت بامرأَة، ولا زوَّجْتُ منه  امرأَةً. قال: وقال الله تعالى: وزوَّجناهم بحور عين، أَي قرنَّاهم بهن،  من قوله تعالى: احْشُرُوا الذين ظلموا وأَزواجَهم، أَي وقُرَناءهم. وقال  الفراء: تَزوجت بامرأَة، لغة في أَزد شنوءة. وتَزَوَّجَ في بني فلان:  نَكَحَ فيهم.  وتَزَاوجَ القومُ وازْدَوَجُوا: تَزَوَّجَ بعضهم بعضاً؛ صحت في  ازْدَوَجُوا لكونها في معنى تَزاوجُوا.  وامرأَة مِزْوَاجٌ: كثيرة التزوّج والتزاوُج؛ قال: والمُزاوَجَةُ  والازْدِواجُ، بمعنى. وازْدَوَجَ الكلامُ وتَزَاوَجَ: أَشبه بعضه بعضاً في  السجع أَو الوزن، أَو كان لإِحدى القضيتين تعلق بالأُخرى. وزَوَّج الشيءَ  بالشيء، وزَوَّجه إِليه: قَرَنَهُ. وفي التنزيل: وزوّجناهم بحور عين؛ أَي  قرناهم؛ وأَنشد ثعلب:  ولا يَلْبَثُ الفِتْيانُ أَنْ يَتَفَرَّقُوا،  إِذا لم يُزَوَّجْ رُوحُ شَكْلٍ إِلى شَكْلِ  وقال الزجاج في قوله تعالى: احشروا الذين ظلموا وأَزواجهم؛ معناه:  ونظراءهم وضرباءهم. تقول: عندي من هذا أَزواج أَي أَمْثال؛ وكذلك زوجان من  الخفاف أَي كل واحد نظير صاحبه؛ وكذلك الزوج المرأَة، والزوج المرء، قد  تناسبا بعقد النكاح.وقوله تعالى: أَو يُزَوِّجُهم ذُكْرَاناً وإِناثاً؛ أَي  يَقْرُنُهم. وكل شيئين اقترن أَحدهما بالآخر: فهما زوجان. قال الفراء:  يجعل بعضهم بنين وبعضهم بنات، فذلك التزويج. قال أَبو منصور: أَراد بالتزويج  التصنيف؛ والزَّوْجُ: الصِّنْفُ. والذكر صنف، والأُنثى صنف. وكان  الأَصمعي لا يجيز أَن يقال لفرخين من الحمام وغيره: زوج، ولا للنعلين زوج،  ويقال في ذلك كله: زوجان لكل اثنين. التهذيب: وقول الشاعر:  عَجِبْتُ مِنَ امْرَاةٍ حَصَانٍ رَأَيْتُها،  لَها ولَدٌ من زَوْجِها، وَهْيَ عَاقِرُ  فَقُلْتُ لَها: بُجْراً، فقَالتْ مُجِيبَتِي:  أَتَعْجَبُ مِنْ هذا، ولي زَوْجٌ آخَرُ؟  أَرادت من زوج حمام لها، وهي عاقر؛ يعني للمرأَة زوج حمام آخر. وقال  أَبو حنيفة: هاج المُكَّاءُ للزَّواج؛ يَعني به السِّفادَ. والزَّوْجُ:  الصنف من كل شيء. وفي التنزيل: وأَنبتتْ من كل زوج بهيج؛ قيل: من كل لون أَو  ضرب حَسَنٍ من النبات. التهذيب: والزَّوْجُ اللَّوْنُ؛ قال الأَعشى:  وكلُّ زَوْجٍ من الدِّيباجِ، يَلْبَسُهُ  أَبو قُدَامَةَ، مَحْبُوًّا بذاكَ مَعَا  وقوله تعالى: وآخَرُ من شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ؛ قال: معناه أَلوان وأَنواع  من العذاب، ووضفه بالأَزواج، لأَنه عنى به الأَنواع من العذاب والأصناف  منه. والزَّوْجُ: النَمَطُ، وقيل: الديباج. وقال لبيد:  من كلِّ مَحْفُوفٍ، يُظِلُّ عِصِيَّهُ  زَوْجٌ، عليه كِلَّةٌ وقِرامُها  قال: وقال بعضهم: الزوج هنا النمط يطرح على الهودج؛ ويشبه أَن يكون  سمِّي بذلك لاشتماله على ما تحته اشتمال الرجل على المرأَة، وهذا ليس  بقوي.والزَّاجُ: معروف؛ الليث: الزاج، يقال له: الشَّبُّ اليماني، وهو من  الأَدوية، وهو من أَخلاط الحِبْرِ، فارسي معرَّب.
مقاييس اللغة:
(زوج) الزاء والواو والجيم أصلٌ يدلُّ على مقارنَة شيءٍ لشيء. من ذلك [الزّوج زوج المرأة. والمرأةُ([7])] زوج بعلِها، وهو الفصيح. قال الله جل ثناؤه: ﴿اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ﴾ [البقرة 35، الأعراف 19]. ويقال لفلانٍ زوجانِ من الحمام، يعني ذكراً وأنثى. فأمّا قولُه جلّ وعزّ في ذِكْر النبات: ﴿مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [الحج 5، ق7]، فيقال أراد به اللَّون، كأنَّه قال: من كل لونٍ بهيج. وهذا لا يبعد أن يكون مِن الذي ذكرناه؛ لأنه يزوَّج غَيْرَه ممّا يقاربه. وكذلك قولهم للنَّمَط الذي يُطرَح على الهودج زَوج؛ لأنَّه زوجٌ لما يُلْقَى عليه. قال لبيد:
مِن كل محفوفٍ يُظِلُّ عِصِيَّهُ *** زَوْجٌ عليه كِلّةٌ وقِرامُها([8])
القاموس المحيط:
الزَّوْجُ البَعْلُ، والزَّوْجَةُ، وخِلافُ الفَرْدِ، والنَّمَطُ يُطْرَحُ على الهَوْدَجِ، واللَّوْنُ من الدِّيباجِ ونحوِهِ، ويقالُ للاثْنَيْنِ هما زَوْجان، وهُما زَوْجٌ. وزَوَّجْتُهُ امرأةً، وتَزَوَّجْتُ امرأةً، وبها، أو هذه قَليلَةٌ. وامرأةٌ مِزْواجٌ كثيرةُ التَّزَوُّجِ. وكثيرَةُ الزِّوَجَةِ، أي الْأَزْواج. " وزَوَّجْناهم بِحُورٍ عِينٍ " قَرَنَّاهُمْ. والْأَزْواج القُرَناءُ. وتَزَوَّجَهُ النَّوْمُ خالَطَهُ. والزَّاجُ مِلْحٌ م. والزِّيجُ، بالكسر خَيْطُ البَنَّاءِ، مُعَرَّبانِ. وزاجَ بينهم حَرَّشَ. والمُزاوَجَةُ الازْدِواج. وزاجٌ لَقَبٌ أحمدَ بنِ مَنْصورٍ الحَنْظَلِيِّ.
تاج العروس:
زوج
" الزَّوْجُ " للمرأَةِ : " البَعْلُ . و " للرَّجل : " الزَّوْجَةُ " بالهاءِ وفي المحكم الرَّجُلُ زَوْجُ المرأَةِ وهي زَوْجُه وزَوْجَتُه . وأَبَاها الأَصمَعِيُّ بالهاءِ . وزعم الكسائيُّ عن القاسم بن مَعْنِ أَنه سَمِعَ من أَزْدِشَنُوءَةَ بغيرِ هَاءٍ والكلامُ بالهاءِ أَلاَ ترى أَنّ القرآن جاءَ بالتذكير : " اسْكُنْ أَنْتَ وزَوْجُكَ الجَنَّة " هذا كله قولُ اللِّحْيَانيّ . قال بعض النّحويّين : أَمّا الزَّوْجُ فأَهْلُ الحِجَازِ يَضَعونه للمذكّر والمؤنّث وَضْعاً واحداً تقول المرأَةُ : هذا زَوْجي ويقول الرجل : هذه زَوْجي . قال تعالى : " وإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ " أَي امرأَةٍ مكان امرأَةٍ وفي المِصْباح : الرَّجل : زَوْجُ المرأَةِ وهي زَوْجُه أَيضاً . هذه هي اللُّغةُ العالية وجاءَ بها القرآن... والجمع منهما أَزْوَاج . قال أَبو حاتم : وأَهل نَجْد يقولون في المرأَة : زَوْجةٌ بالهاءِ وأَهلُ الحَرَمِ يتكلمون بها . وعَكَسَ ابنُ السِّكِّيت فقال : وأَهلُ الحجاز يقولون للمرأَة : زَوْجٌ بغير هاءٍ وسائرُ العرب زوجةٌ بالهاءِ وجمعها زَوْجَاتٌ . والفقهاءُ يقتصرون في الاستعمال عليها للإِيضاح وخَوْف لَبْسِ الذَّكَرِ بالأُنثى إِذ لو قيل : فَرِيضة فيها زَوْجٌ وابنٌ لم يُعْلَم أَذكرٌ أَم أُنثى
وقال الجَوْهَرِيّ : ويقال أَيضاً : هي زَوجَتُه واحْتَجَّ بقول الفَرَزْدَقِ :
وإِنّ الّذي يَسْعَى يُحَرِّشُ زَوْجَتي ... كَسَاعٍ إِلى أُسْدِ الشَّرَى يَسْتَبِيلُهَا والزَّوْج : خلاف الفَرْدِ . يقال زَوْجٌ أَو فَرْدٌ كما يقال : شَفْعٌ أَو وَتْر
والزَّوْجُ : النَّمَطُ . وقيل : الدِّيباج . قال لَبيد :
مِنْ كُلِّ مَحْفُوفٍ يُظِلُّ عِصِيَّهُ ... زَوْجٌ عليهِ كِلَّةٌ وقِرامُها وقال بعضهم : الزَّوجُ هنا : النَّمَطُ يُطْرَحُ على الهَوْدَجِ . ومثله في الصّحاح وأَنشد قول لبيد . ويُشبِه أَن يكون سُمِّيَ بذلك لاشْتماله على ما تَحتَه اشتمالَ الرَّجُلِ على المَرأَة . وهذا ليس بقَوِيٍّ
والزَّوْجُ : اللَّوْنُ من الدِّيبَاج ونَحْوِه . والذي في التهذيب : والزَّوج اللَّوْنُ . قال الأَعْشَى :
وكُلُّ زَوْجٍ منَ الدِّيباجِ يَلْبَسُهُ ... أَبو قُدَامَهَ مَحْبُوًّا بِذاك مَعاَ فتقييدُ المصنِّف بالدِّيباج ونحوه غيرُ سديدٍ . وقوله تعالى : " وآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْواجٌ " قال : مَعناه أَلوانٌ وأَنواعٌ من العَذَاب
ويقال للاثنينِ : هما زَوْجانِ وهما زَوْجٌ كما يقال : هما سِيَّانِ وهما سَوَاءٌ . وفي المحكم : الزَّوْجُ : الفَرْدُ الذي له قَرِينٌ والزَّوْجُ : الاثنانِ . وعنده زَوْجَا نِعَال وزَوْجَا حَمامٍ يعني ذَكَرَيَنِ أَو أُنْثَيَينِ وقيل : يَعني ذَكَرَاً وأُنثى . ولا يقال : زَوْجُ حَمامٍ لأَنّ الزَّوجَ هنا هو الفَرْدُ وقد أُولعت به العَامَّة . وقال أَبو بكر : العَامَّة تُخطِئُ فَتَظنُّ أَن الزَّوجَ اثنانِ وليس ذلك من مَذَاهبِ العربِ إِذ كانوا لا يَتَكلَّمون بالزَّوْجِ مُوَحَّداً في مثل قولهم : زَوْجُ حَمامٍ ولكنهم يُثَنّون فيقولون : عندي زَوْجَانِ من الحَمام يَعنونَ ذَكراَ وأُنثى ؛ وعندي زَوْجَانِ من الخِفَافِ يَعنونَ اليَمِينَ والشِّمَالَ ويُوقِعونَ الزَّوْجَينِ على الجِنْسَيْنِ المُخَتَلفَيْنِ نَحْو الأَسود والأَبيضِ والحُلْوِ والحَامِض وقال ابن شُمَيلٍ : الزَّوْج : اثنانِ كُلُّ اثنينِ : زَوْجٌ . قال : واشتريْت زَوْجينِ من خِفافٍ : أَي أَربعةً . قال الأَزهريّ : وأَنكرَ النّحويّون ما قال . والزَّوْجُ : الفَرْدُ عندهم . ويقال للرجلِ والمرأَةِ : الزَّوْجَانِ . قال الله تعالى : " ثَمَانِيَةَ أَزْوَاج " يريد ثمانيةَ أَفرادٍ وقال هذا هو الصَّواب . والأَصلُ في الزَّوْج الصِّنْفُ والنَّوْعُ من كُلّ شْيءٍ وكلُّ شَيْئينِ مُقْتَرِنَيْنِ : شَكْلَيْنِ كانا أَو نَقِيضَيْنِ : فهما زَوجانِ وكلّ واحدٍ منهما : زَوْجٌ
" وَزَوَّجْتُه امرأَةً " يَتعَدَّى بنفسه إِلى اثنينِ فَتَزَوَّجَها : بمعنى أَنْكَحْتُه امرأَةً فَنَكَحها . " وتَزَوَّجْتُ امرأَةً . و " زَوَّجْتُه بامرأَةٍ . وتَزَوَّجْتُ " بها أَو هذه " تَعْدِيَتُها بالباءِ قليلةٌ نَقَله الجوهريّ عن يونس . وفي التهذيب وتقول العرب : زَوَّجْتُه امرأَةً وتَزَوَّجْتُ امرأَةً وليس من كلامهم : تَزَوَّجْتُ بامْرَأَةٍ ولا زَوَّجْتُ منه امرأَةً وقال الفَرّاءُ : تَزَوَّجْتُ بامرأَة : لغةٌ في أَزْدِشَنُوءَةَ وتَزَوَّج في بني فُلان نَكَحَ فيهم . وعن الأَخفش : وتَجُوز زِيَادَةُ الباءِ فيُقَال : زَوَّجْتُه بامرأَةٍ فتَزَوَّج بها
وامرأَةٌ مِزْوَاجٌ : كثيرَةُ التَّزَوُّجِ والتَّزَاوُجِ
وكثيرَةُ الزِّوَجَةِ كعِنَبَة أَي الأَزْوَاجِ إِشارة إِلى أَنه جَمْعٌ للزَّوْج فقول شيخِنَا : إِنْ الأَقْدَمينَ ذَكَرُوا في جمع الزَّوْج زِوَجَةً كعِنَبَةٍ وقد أَغفله المصنِّفُ كالأَكْثَرِين فيه تأَمُّلٌ
وزَوَّجَ الشيءَ بالشيءِ وزَوَّجَه إِليه : قَرَنه . وفي التَّنْزِيل " وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ " أَي قَرَنّاهُم وأَنشد ثَعْلَب :
" ولا يَلْبَثُ الفِتْيَانُ أَنْ يَتَفَرَّقُواإِذا لَمْ يُزَوَّجْ رُوحُ شَكْلٍ إِلى شَكْلِ قال شيخنا : وفيه إِيماءٌ إِلى أَنْ الآية تكون شاهداً لِمَا حكاه الفَرّاءُ لأَن المرادَ منها القِرَانُ لا التَّزويجُ المعروفُ لأَنه لا تَزْويجَ في الجَنَّة . وفي " واعي اللغة " لأَبي محمد عبد الحقّ الأَزْديّ : كلُّ شَكْل قُرِنَ بصاحبه : فهو زَوجٌ له يقال : زَوَّجْت بين الإِبلِ : أَي قَرَنْت كلَّ واحدٍ بواحِدٍ . وقوله تعالى : " وإِذا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ " أَي قُرِنَتْ كلُّ شِيعةٍ بمَن شايَعتْ . وقيل : قُرِنتْ بأَعمالها . وليس في الجَنَّةِ تَزْوِيجٌ . ولذلك أَدخَلَ الباءَ في قوله تعالى " وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ " وقال الزَّجّاج في قوله تعالى : " احْشُرُوا الّذينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ " " الأَزْوَاجُ : القُرَناءُ " والضُّرَباءُ والنُّظَرَاءُ . وتقول : عندي من هذا أَزْواجٌ : أَي أَمثالٌ . وكذلك زَوْجَانِ من الخِفَافِ أَي كلُّ واحدٍ نَطِيرُ صاحِبِه . وكذلك الزَّوْجُ المَرْأَةُ والزَّوْجُ المَرْءُ قد تَنَاسَبا بعَقْدِ النِّكَاحِ . وقوله تعالى " أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَاناً وَإِنَاثاً " أَي يَقْرِنهم وكلُّ شيئينِ اقترنَ أَحدُهما بالآخَر فهما زَوْجَانِ . قال أَبو منصورٍ : أَراد بالتَّزْوِيجِ التَّصْنِيفَ والزَّوْج : الصِّنْف . والذَّكَرُ صِنْف والأُنثى صِنْف
وتَزَوَّجَه النَّومُ : خالَطَه
" والزّاجُ : مِلْحٌ م " أَي معروف . وقال اللَّيْث : يقال له الشَّبُّ اليَمَاني وهو من الأَدوية وهو من أَخْلاط الحِبْر
" والزِّيجُ بالكسر : خَيْطُ البَنَّاءِ " كشَدّاد وهو المِطْمَر وهما مُعَرَّبانِ الأَول عن زَاك والثاني عن زِه وهو الوَتَر ؛ كذا في " شِفاءِ الغَليل " . وفي " مفاتيح العلوم : " " الزِّيج : كتابٌ يُحسَب فيه سَيْرُ الكواكبِ وتُسْتَخْرَجُ التَّقْوِيماتُ أَعنِي حِسابَ الكواكبِ سَنَةً سَنَةً وهو بالفارسيّة زِه أَي الوَتَر ثم عُرِّبَ فقيل : زِيجٌ وجمعوه على زِيَجَةٍ كقِرَدَة "
بَقيَ أَن المصنّف أَورد الزِّيج في الواو إِشارة إِلى أَنه واويٌّ . وليس كذلك بل الأَوْلَى ذِكرُهَا في آخِرِ الموادّ لكونها مُعّربةً . فإبقاؤها على ظاهرِ حُرُوِفها أَنْسبُ . قاله شيخُنا . وقال الأَصمعيّ في الأَخير : لست أَدري أَعربيٌّ هو أَم مُعرّب
" وزَاج بَينهم " وزَمَجَ : إِذا " حَرَّشَ " وأَغرَى . وقد تقدّم . وقيل : إِن زاج مهموز العين فليس هذا محلّ ذِكْره
ومن المجاز : تَزاوَجَ الكَلامانِ وازْدَوَجَا . وقالوا على سَبِيلِ " المُزاوَجَة " هو والازْدِواجُ بمعنىً واحدٍ . وازْدَوَجَ الكلامُ وتَزاوَجَ : أَشْبَهَ بَعضُه بعضاً في السَّجْعِ أَو الوَزْن أَو كان لإحْدَى القَضِيتَّينِ تَعَلُّقٌ بالأُخرَى
ومن المجاز أَيضاً : أَزْوَجَ بينهما وزَاوَجَ كذا في الأَساس
وفي اللسان : والافتعالُ من هذا البابِ ازْدَوَجَت الطَّيرُ ازْدِوَاجاً فهي مُزْدَوِجَةٌ
وتَزاوَجَ القَوْمُ وازْدَوَجُوا : تَزَوَّجَ بعضُهُم بعضاً . صَحَّت في ازْدَوَجُوا لكَوْنِهَا في معنى تَزَاوَجُوا
ومما يستدرك عليه : الزَّوَاج بالفتح من التَّزويجِ : كالسَّلامِ من التَّسليم . والكسرُ فيه لغة كالنِّكاح وَزْناً ومعنىً وحَمَلُوه على المُفَاعَلَة أَشار إِليه الفَيّوميّ

_Türkçe çeviri henüz yok_
