# زوج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%88%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زوج

الزَّوْجُ: خلاف الفَرْدِ. يقال: زَوْجٌ أَو فَرْدٌ، كما يقال: خَساً أَو زَكاً، أَو شَفْعٌ أَو وِتْرٌ؛ قال أَبو وَجْزَة السَّعْدِيُّ:ما زِلْنَ يَنْسُبْنَ، وَهْناً، كلَّ صادِقَةٍ، باتَتْ تُباشِرُ عُرْماً غير أَزْوَاجِ
لأَن بَيْضَ القَطَا لا يكون إِلاَّ وِتْراً. وقال تعالى: وأَنبتنا فيها من كل زوجٍ بَهيج؛ وكل واحد منهما أَيضاً يسمى زَوْجاً، ويقال: هما زَوْجان للاثنين وهما زَوْجٌ، كما يقال: هما سِيَّانِ وهما سَواءٌ؛ ابن سيده: الزَّوْجُ الفَرْدُ الذي له قَرِينٌ. والزوج: الاثنان. وعنده زَوْجَا نِعالٍ وزوجا حمام؛ يعني ذكرين أَو أُنثيين، وقيل: يعني ذكراً وأُنثى. ولا يقال: زوج حمام لأَن الزوج هنا هو الفرد، وقد أُولعت به العامة. قال أَبو بكر: العامة تخطئ فتظن أَن الزوج اثنان، وليس ذلك من مذاهب العرب، إِذ كانوا لا يتكلمون بالزَّوْجِ مُوَحَّداً في مثل قولهم زَوْجُ حَمامٍ، ولكنهم يثنونه فيقولون: عندي زوجان من الحمام، يعنون ذكراً وأُنثى، وعندي زوجان من الخفاف يعنون اليمين والشمال، ويوقعون الزوجين على الجنسين المختلفين نحو الأَسود والأَبيض والحلو والحامض. قال ابن سيده: ويدل على أَن الزوجين في كلام العرب اثنان قول الله عز وجل: وأَنه خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ والأُنثى؛ فكل واحد منهما كما ترى زوج، ذكراً كان أَو أُنثى. وقال الله تعالى: فاسْلُكْ فيها من كلٍّ زَوْجَيْن اثنين. وكان الحسن يقول في قوله عز وجل: ومن كل شيء خلقنا زوجين؛ قال: السماء زَوْج، والأَرض زوج، والشتاء زوج، والصيف زوج، والليل زوج، والنهار زوج، ويجمع الزوج أَزْوَاجاً وأَزَاوِيجَ؛ وقد ازْدَوَجَتِ الطير: افْتِعالٌ منه؛ وقوله تعالى: ثمانيةَ أَزْوَاجٍ؛ أَراد ثمانية أَفراد، دل على ذلك؛ قال: ولا تقول للواحد من الطير زَوْجٌ، كما تقول للاثنين زوجان، بل يقولون للذكر فرد وللأُنثى فَرْدَةٌ؛ قال الطرماح:
خَرَجْنَ اثْنَتَيْنِ واثْنَتَيْنِ وفَرْدَةً،
ينادُونَ تَغْلِيساً سِمالَ المَدَاهِنِ
وتسمي العرب، في غير هذا، الاثنين زَكاً، والواحدَ خَساً؛ والافتعال من هذا الباب: ازْدَوَجَ الطيرُ ازْدواجاً، فهي مُزْدوِجَةٌ. وفي حديث أَبي ذر: أَنه سمع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يقول: من أَنفق زَوْجَيْنِ من ماله في سبيل الله ابْتَدَرَتْه حَجَبَة الجنة؛ قلت: وما زوجان من ماله؟ قال: عبدان أَو فرَسان أَو بعيران من إِبله، وكان الحسن يقول: دينارين ودرهمين وعبدين واثنين من كل شيءٍ. وقال ابن شميل: الزوج اثنان، كلُّ اثنين زَوْجٌ؛ قال: واشتريت زَوْجَين من خفاف أَي أَربعة؛ قال الأَزهري: وأَنكر النحويون ما قال، والزَّوجُ الفَرْدُ عندهم. ويقال للرجل والمرأَة: الزوجان. قال الله تعالى: ثمانية أَزواج؛ يريد ثمانية أَفراد؛ وقال: احْمِلْ فيها من كلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ؛ قال: وهذا هو الصواب. يقال للمرأَة: إِنها لكثيرة الأَزْواج والزَّوَجَةِ؛ والأَصل في الزَّوْجِ الصِّنْفُ والنَّوْعُ من كل شيء. وكل شيئين مقترنين، شكلين كانا أَو نقيضين، فهما زوجان؛ وكلُّ واحد منهما زوج. يريد في الحديث: من أَنفق صنفين من ماله في سبيل الله، وجعله الزمخشري من حديث أَبي ذر قال: وهو من كلام النبي، صلى الله عليه وسلم، وروى مثله أَبو هريرة عنه.
وزوج المرأَة: بعلها. وزوج الرجل: امرأَته؛ ابن سيده: والرجل زوج المرأَة، وهي زوجه وزوجته، وأَباها الأَصمعي بالهاء. وزعم الكسائي عن القاسم بن مَعْنٍ أَنه سمع من أَزْدِشَنُوءَةَ بغير هاء، والكلام بالهاء، أَلا ترى أَن القرآن جاء بالتذكير: اسكن أَنت وزوجك الجنة؟ هذا كلُّه قول اللحياني. قال بعض النحويين: أَما الزوج فأَهل الحجاز يضعونه للمذكر والمؤَنث وضعاً واحداً، تقول المرأَة: هذا زوجي، ويقول الرجل: هذه زوجي. قال الله عز وجل: اسْكُنْ أَنتَ وزَوْجُك الجنةَ وأَمْسِكْ عليك زَوْجَكَ؛ وقال: وإِن أَردتم استبدال زوجٍ مكان زوج؛ أَي امرأَة مكان امرأَة. ويقال أَيضاً: هي زوجته؛ قال الشاعر:
يا صاحِ، بَلِّغ ذَوِي الزَّوْجاتِ كُلَّهُمُ:
أَنْ ليس وصْلٌ، إِذا انْحَلَّتْ عُرَى الذَّنَبِ
وبنو تميم يقولون: هي زوجته، وأَبى الأَصمعي فقال: زوج لا غير، واحتج بقول الله عز وجل: اسكن أنت وزوجك الجنة؛ فقيل له: نعم، كذلك قال الله تعالى، فهل قال عز وجل: لا يقال زوجة؟ وكانت من الأَصمعي في هذا شدَّة وعسر. وزعم بعضهم أَنه إِنما ترك تفسير القرآن لأَن أَبا عبيدة سبقه بالمجاز إِليه، وتظاهر أَيضاً بترك تفسير الحديث وذكر الأَنواء؛ وقال الفرزدق: وإِنَّ الذي يَسعَى يُحَرِّشُ زَوْجَتِي،
كَسَاعٍ إِلى أُسْدِ الشَّرَى يَسْتَبِيلُها
وقال الجوهري أَيضاً: هي زوجته، واحتاج ببيت الفرزدق. وسئل ابن مسعود، رضي الله عنه، عن الجمل من قوله تعالى: حتى يَلِجَ الجَمَلُ في سَمِّ الخِياطِ؛ فقال: هو زوج الناقة؛ وجمع الزوج أَزواج وزِوَجَةٌ، قال الله تعالى: يا أَيها النبي قل لأَزواجك. وقد تَزَوَّج امرأَة وزَوَّجَهُ إِياها وبها، وأَبى بعضهم تعديتها بالباء. وفي التهذيب: وتقول العرب: زوَّجته امرأَة. وتزوّجت امرأَة. وليس من كلامهم: تزوَّجت بامرأَة، ولا زوَّجْتُ منه امرأَةً. قال: وقال الله تعالى: وزوَّجناهم بحور عين، أَي قرنَّاهم بهن، من قوله تعالى: احْشُرُوا الذين ظلموا وأَزواجَهم، أَي وقُرَناءهم. وقال الفراء: تَزوجت بامرأَة، لغة في أَزد شنوءة. وتَزَوَّجَ في بني فلان: نَكَحَ فيهم.
وتَزَاوجَ القومُ وازْدَوَجُوا: تَزَوَّجَ بعضهم بعضاً؛ صحت في ازْدَوَجُوا لكونها في معنى تَزاوجُوا.
وامرأَة مِزْوَاجٌ: كثيرة التزوّج والتزاوُج؛ قال: والمُزاوَجَةُ والازْدِواجُ، بمعنى. وازْدَوَجَ الكلامُ وتَزَاوَجَ: أَشبه بعضه بعضاً في السجع أَو الوزن، أَو كان لإِحدى القضيتين تعلق بالأُخرى. وزَوَّج الشيءَ بالشيء، وزَوَّجه إِليه: قَرَنَهُ. وفي التنزيل: وزوّجناهم بحور عين؛ أَي قرناهم؛ وأَنشد ثعلب:
ولا يَلْبَثُ الفِتْيانُ أَنْ يَتَفَرَّقُوا،
إِذا لم يُزَوَّجْ رُوحُ شَكْلٍ إِلى شَكْلِ
وقال الزجاج في قوله تعالى: احشروا الذين ظلموا وأَزواجهم؛ معناه: ونظراءهم وضرباءهم. تقول: عندي من هذا أَزواج أَي أَمْثال؛ وكذلك زوجان من الخفاف أَي كل واحد نظير صاحبه؛ وكذلك الزوج المرأَة، والزوج المرء، قد تناسبا بعقد النكاح.وقوله تعالى: أَو يُزَوِّجُهم ذُكْرَاناً وإِناثاً؛ أَي يَقْرُنُهم. وكل شيئين اقترن أَحدهما بالآخر: فهما زوجان. قال الفراء: يجعل بعضهم بنين وبعضهم بنات، فذلك التزويج. قال أَبو منصور: أَراد بالتزويج التصنيف؛ والزَّوْجُ: الصِّنْفُ. والذكر صنف، والأُنثى صنف. وكان الأَصمعي لا يجيز أَن يقال لفرخين من الحمام وغيره: زوج، ولا للنعلين زوج، ويقال في ذلك كله: زوجان لكل اثنين. التهذيب: وقول الشاعر: عَجِبْتُ مِنَ امْرَاةٍ حَصَانٍ رَأَيْتُها،
لَها ولَدٌ من زَوْجِها، وَهْيَ عَاقِرُ
فَقُلْتُ لَها: بُجْراً، فقَالتْ مُجِيبَتِي:
أَتَعْجَبُ مِنْ هذا، ولي زَوْجٌ آخَرُ؟
أَرادت من زوج حمام لها، وهي عاقر؛ يعني للمرأَة زوج حمام آخر. وقال أَبو حنيفة: هاج المُكَّاءُ للزَّواج؛ يَعني به السِّفادَ. والزَّوْجُ: الصنف من كل شيء. وفي التنزيل: وأَنبتتْ من كل زوج بهيج؛ قيل: من كل لون أَو ضرب حَسَنٍ من النبات. التهذيب: والزَّوْجُ اللَّوْنُ؛ قال الأَعشى: وكلُّ زَوْجٍ من الدِّيباجِ، يَلْبَسُهُ
أَبو قُدَامَةَ، مَحْبُوًّا بذاكَ مَعَا
وقوله تعالى: وآخَرُ من شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ؛ قال: معناه أَلوان وأَنواع من العذاب، ووضفه بالأَزواج، لأَنه عنى به الأَنواع من العذاب والأصناف منه. والزَّوْجُ: النَمَطُ، وقيل: الديباج. وقال لبيد:
من كلِّ مَحْفُوفٍ، يُظِلُّ عِصِيَّهُ
زَوْجٌ، عليه كِلَّةٌ وقِرامُها
قال: وقال بعضهم: الزوج هنا النمط يطرح على الهودج؛ ويشبه أَن يكون سمِّي بذلك لاشتماله على ما تحته اشتمال الرجل على المرأَة، وهذا ليس بقوي.والزَّاجُ: معروف؛ الليث: الزاج، يقال له: الشَّبُّ اليماني، وهو من الأَدوية، وهو من أَخلاط الحِبْرِ، فارسي معرَّب.

### Türkçe

**الزَّوْجُ**: **الفَرْدِ**’ün zıddı. Denir: **زَوْجٌ** yahut **فَرْدٌ**; denildiği gibi: **خَساً** yahut **زَكاً**, yahut **شَفْعٌ** yahut **وِتْرٌ**. Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi ki:
“Durmadan nisbet ederler, zayıflıkla, her doğruyu;
geceleyin **عُرْماً**’yı, **أَزْوَاجِ** olmayan (kimselerle) doğrudan temas eder hâlde.”
Çünkü **القَطَا**’nın yumurtası ancak **وِتْراً** olur. Ve Yüce Allah dedi ki: “Ve onda her **زوجٍ** **بَهيج**’den bitirdik.” Ve ikisinden her biri de ayrıca **زَوْجاً** diye adlandırılır; ve denir: ikisi, iki kişi için **زَوْجان**’dır; hâlbuki ikisi **زَوْجٌ**’dur; denildiği gibi: ikisi **سِيَّانِ**’dır, hâlbuki ikisi **سَواءٌ**’dur. İbn Sîde: **الزَّوْجُ**: kendisinin **قَرِينٌ**’i olan **الفَرْدُ**’dür. Ve **الزوج**: iki (şey)dir. Ve onun yanında iki **زَوْجَا** ayakkabı ve iki **زوجا** güvercin vardır; yani iki erkek yahut iki dişi; ve denildi: bir erkek ve bir dişi demektir. Ve “**زوج** güvercin” denmez; çünkü **الزوج** burada tek (fert)tir; ve avam ona tutulmuştur. Ebû Bekir dedi ki: Avam hata eder de **الزوج**’ün iki (şey) olduğunu sanır; hâlbuki bu Arapların mezheplerinden değildir; zira onlar “**زَوْجُ حَمامٍ**” sözleri gibi bir sözde **الزَّوْجِ** ile tekil olarak konuşmazlardı; fakat onu ikil yaparlar da derler: “Bende güvercinden iki **زوجان** var”; bir erkek ve bir dişi kastederler; ve “Bende mestlerden iki **زوجان** var”; sağ ve solu kastederler; ve iki **الزوجين**’i, **الأَسود** ve **الأَبيض**, **الحلو** ve **الحامض** gibi farklı iki cins üzerine düşürürler. İbn Sîde dedi ki: Arapların كلامında **الزوجين**’in iki (şey) olduğuna delil, Aziz ve Celil Allah’ın sözü: “Ve O, **الزَّوْجَيْنِ**’i, **الذَّكَرَ** ve **الأُنثى**’yı yarattı.”; böylece ikisinden her biri, gördüğün gibi, **زوج**’dur; erkek de olsa dişi de olsa. Ve Yüce Allah dedi ki: “Onda her birinden iki **زَوْجَيْن** (olarak) iki (tane) sok.” Hasan, Aziz ve Celil O’nun sözü hakkında şöyle derdi: “Ve her şeyden iki **زوجين** yarattık”; dedi ki: gök **زَوْج**’dur, yer **زوج**’dur, kış **زوج**’dur, yaz **زوج**’dur, gece **زوج**’dur, gündüz **زوج**’dur. Ve **الزوج** **أَزْوَاجاً** ve **أَزَاوِيجَ** olarak cem‘ edilir. Ve kuşlar **ازْدَوَجَتِ**: ondan **افْتِعالٌ**’dır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “sekiz **أَزْوَاجٍ**”; sekiz **أَفراد**’ı kastetti; buna delil getirdi; dedi ki: Kuşun bir tanesine **زَوْجٌ** demezsin; iki tanesine “iki **زوجان**” dediğin gibi; bilakis erkeğe **فرد** derler, dişiye **فَرْدَةٌ**. Tırmâh dedi ki:
“İkişer ikişer ve bir **فَرْدَةً** olarak çıktılar,
seher vakti yağ tulumlarının sol yanlarını çağırırlar.”
Araplar, bunun dışında, iki (şeyi) **زَكاً**, bir (şeyi) **خَساً** diye adlandırır. Ve bu babdan **الافتعال**: kuş **ازْدَوَجَ** **ازْدواجاً**; o da **مُزْدوِجَةٌ**’dir. Ebû Zer hadîsinde: O, Resûlullah’ı, sallallahu aleyhi ve sellem, şöyle derken işitti: “Kim malından Allah yolunda iki **زَوْجَيْنِ** infak ederse, cennetin kapıcıları onu karşılamak için yarışır.” Dedim: Malından iki **زوجان** nedir? Dedi: iki köle yahut iki at yahut develerinden iki deve. Hasan derdi ki: iki dinar ve iki dirhem ve iki köle ve her şeyden iki (tane). İbn Şümeyl dedi ki: **الزوج** iki (şey)dir; her iki (şey) **زَوْجٌ**’dur. Dedi: “Mestlerden iki **زَوْجَين** satın aldım”; yani dört. Ezherî dedi ki: Nahivciler onun dediğini inkâr ettiler; ve onların yanında **الزَّوجُ** tek (fert)tir. Ve erkeğe ve kadına: **الزوجان** denir. Yüce Allah dedi ki: “sekiz **أَزواج**”; sekiz **أَفراد** ister. Ve dedi: “Onda her birinden iki **زَوْجَيْنِ** iki (tane) taşı.” Dedi: Bu, doğru olanın ta kendisidir. Kadın için denir: o, **الأَزْواج** ve **الزَّوَجَةِ** bakımından çoktur. Ve **الزَّوْجِ**’ün aslı, her şeyden **الصِّنْفُ** ve **النَّوْعُ**’dur. Ve birbirine bitişik iki şey, benzer de olsalar zıt da olsalar, ikisi **زوجان**’dır; ve ikisinden her biri **زوج**’dur. Hadîste murad: malından iki صنف infak eden. Zemahşerî onu Ebû Zer hadîsinden kıldı; dedi: Bu, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, كلامındandır; ve Ebû Hureyre ondan benzerini rivayet etti.

Kadının **زوج**’u: kocasıdır. Erkeğin **زوج**’u: karısıdır. İbn Sîde: Erkek, kadının **زوج**’udur; o da onun **زوجه**’si ve **زوجته**’sidir; ve Asma‘î onu **الهاء** ile reddetti. Kisâî, Kâsım b. Ma‘n’dan naklen, **أَزْدِشَنُوءَةَ**’den **هاء**sız işittiğini iddia etti; fakat söz **الهاء** iledir; görmüyor musun ki Kur’ân müzekkerlikle geldi: “Sen ve **زوجك** cennete yerleş.”? Bütün bunlar Lihyânî’nin sözüdür. Bazı nahivciler dedi ki: **الزوج**’a gelince, Hicaz ehli onu müzekker ve müennes için tek bir وضع ile koyarlar; kadın der: “Bu benim **زوجي**’mdir”; erkek der: “Bu benim **زوجي**’mdir.” Aziz ve Celil Allah dedi ki: “Sen ve **زَوْجُك** cennete yerleş” ve “**زَوْجَكَ** üzerinde tut.” Ve dedi: “Eğer bir **زوجٍ**’ü bir **زوج**’ün yerine değiştirmek isterseniz”; yani bir kadın yerine bir kadın. Ve ayrıca denir: o, onun **زوجته**’sidir. Şair dedi ki:
“Ey arkadaş, **ذَوِي الزَّوْجاتِ**’ın hepsine ulaştır:
Kuyruğun bağları çözüldüğünde artık bir وصل yoktur.”
Benû Temîm der: o, onun **زوجته**’sidir. Asma‘î reddetti ve dedi: **زوج** başka değil. Ve Aziz ve Celil Allah’ın sözüyle delil getirdi: “Sen ve **زوجك** cennete yerleş.” Ona denildi ki: Evet, Yüce Allah böyle dedi; peki Aziz ve Celil O, “**زوجة** denmez” dedi mi? Asma‘î’den bu hususta bir şiddet ve zorluk vardı. Bazıları, Kur’ân’ı tefsiri ancak Ebû Ubeyde mecaz ile ona kendisinden önce gittiği için terk ettiğini iddia etti; ve hadîsi tefsiri ve **الأَنواء**’ı zikri terk etmekle de görünüş sergiledi. Ferazdak dedi ki:
“Şüphesiz benim **زَوْجَتِي**’mi kışkırtmaya çalışan,
Şerâ aslanlarına doğru koşup onu avlamak isteyen gibidir.”
Cevherî de dedi ki: o, onun **زوجته**’sidir; ve Ferazdak’ın beytiyle delil getirdi. İbn Mes‘ûd’a, radıyallahu anh, Yüce Allah’ın sözü olan “ta ki **الجَمَلُ** iğnenin deliğine girinceye kadar”daki **الجمل** hakkında soruldu; dedi: o, dişi devenin **زوج**’udur. Ve **الزوج**’un cemi: **أَزواج** ve **زِوَجَةٌ**. Yüce Allah dedi ki: “Ey Peygamber, **أَزواجك**’a söyle.” Ve bir kadınla **تَزَوَّج** etti; ve onu kendisine onunla ve onunla (**بها**) **زَوَّجَهُ**. Bazıları onun **الباء** ile geçişli kılınmasını reddetti. **التهذيب**’de: Araplar der: “Onu bir kadınla **زوَّجته**.” Ve “Bir kadınla **تزوّجت**.” Ve onların كلامından değildir: “Bir kadınla **تزوَّجت بامرأَة**”; ne de “Ondan bir kadın **زوَّجْتُ منه امرأَةً**.” Dedi: Yüce Allah dedi ki: “Ve onları **بحور عين** ile **زوَّجناهم**”; yani onları onlarla eşleştirdik; Yüce Allah’ın sözü olan “Zulmedenleri ve **أَزواجَهم**’i toplayın”dan; yani onların **قُرَناءهم**’i. Ferrâ dedi ki: “Bir kadınla **تَزوجت بامرأَة**”, **أَزد شنوءة**’de bir dildir. Ve “Falancaların içinde **تَزَوَّجَ**”: onların içinde **نَكَحَ** etti.

Kavim **تَزَاوجَ** etti ve **ازْدَوَجُوا**: bazısı bazısıyla **تَزَوَّجَ** etti; **ازْدَوَجُوا**’da sahih oldu; çünkü o, **تَزاوجُوا** mânâsındadır.

**مِزْوَاجٌ** kadın: **التزوّج** ve **التزاوُج**’u çok olan. Dedi: **المُزاوَجَةُ** ve **الازْدِواجُ** aynı mânâdadır. Ve söz **ازْدَوَجَ** etti ve **تَزَاوَجَ**: sec‘de yahut vezinde bazısı bazısına benzedi; yahut iki قضيتين’den birinin ötekine تعلقı oldu. Ve bir şeyi bir şeyle **زَوَّج** etti, ve onu ona **زَوَّجه**: onu eşledi. Ve tenzîlde: “Ve onları **بحور عين** ile **زوّجناهم**”; yani onları eşledik. Sa‘leb inşâd etti:
“Delikanlılar,
Eğer bir **شَكْلٍ**’in ruhu bir **شَكْلِ**’e **يُزَوَّجْ** edilmezse, ayrışmaları gecikmez.”
Zeccâc, Yüce Allah’ın “Zulmedenleri ve **أَزواجهم**’i toplayın” sözü hakkında dedi ki: mânâsı: onların benzerleri ve denkleridir. Dersin: “Bende bundan **أَزواج** var”; yani **أَمْثال**. Ve mestlerden iki **زوجان** da böyledir; yani her biri arkadaşının benzeridir. Ve kadın **الزوج**’dur, erkek **الزوج**’dur; nikâh akdiyle birbirine uygun düştüler. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Yahut onları erkekler ve dişiler olarak **يُزَوِّجُهم**”; yani onları eşler. Ve birbirine bitişen iki şey: ikisi **زوجان**’dır. Ferrâ dedi ki: Bazısını oğullar, bazısını kızlar kılar; işte bu **التزويج**’dir. Ebû Mansûr dedi ki: **التزويج** ile murad **التصنيف**’tir; ve **الزَّوْجُ**: **الصِّنْفُ**’tur. Erkek bir صنف, dişi bir صنf. Asma‘î, güvercinden ve başkasından iki yavruya “**زوج**” denmesini, ne de iki ayakkabıya “**زوج**” denmesini câiz görmezdi; ve bütün bunlarda denir: her iki (şey) için “iki **زوجان**”. **التهذيب**: Şairin sözü:
“Gördüğüm iffetli bir kadına şaştım:
Onun **زوجِها**’sından bir çocuğu var, hâlbuki o kısırdır.
Ona dedim ki: ‘Bakire olarak’; bana cevap verdi:
‘Buna mı şaşıyorsun, hâlbuki benim başka bir **زَوْجٌ**’um var?’”
O, kısır olduğu hâlde, kendisine ait bir güvercinin **زوج**’undan (çocuk) murad etti; yani kadının başka bir güvercin **زوج**’u vardır. Ebû Hanîfe dedi ki: **المُكَّاءُ** **للزَّواج** için coştu; bununla **السِّفادَ**’ı kasteder. **الزَّوْجُ**: her şeyden **الصنف**. Ve tenzîlde: “Ve her **زوج** **بهيج**’den bitirdi”; denildi: her renk yahut bitkiden güzel bir tür. **التهذيب**: **الزَّوْجُ** renk’tir. A‘şâ dedi ki:
“Dîbâcdan her **زَوْجٍ**’u, onu giyer
Ebû Kudâme; bununla birlikte ona bağışlanmış olarak.”
Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve onun **شَكْلِهِ**’nden başka **أَزْوَاجٌ**”; dedi: mânâsı azaptan renkler ve türlerdir; ve onu **أَزْوَاج** ile vasfetti; çünkü onunla azabın türlerini ve صنفlarını kastetti. Ve **الزَّوْجُ**: **النَمَطُ**; ve denildi: dîbâc. Lebîd dedi ki:
“Her bir çevresi sarılmış (şey)den, değneklerini gölgeler,
Üzerinde bir örtü ve onun perdesi bulunan bir **زَوْجٌ**.”
Dedi: Bazıları dedi ki: buradaki **الزوج** hedece üzerine serilen **النمط**’tır. Ve altta olanı, erkeğin kadını kuşatması gibi kuşattığı için böyle adlandırılmış olması benzer; fakat bu güçlü değildir. Ve **الزَّاجُ**: bilinen (bir şey)dir. Leys: **الزاج**; ona “**الشَّبُّ اليماني**” denir; o, ilaçlardandır; ve o, mürekkebin karışımlarındandır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır.
