# زور — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%88%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: زور

زور
زَارَ - يَزُوْرُ
زَارَ - يَزُوْرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يذهب إليه لغرض أو منفعة ويمكث عنده مدة ثم ينصرف عنه: يتحرك من مكان إقامته وسكنه وراحته إلى مكان وموضع جديد، يمكث فيه حيناً من الدهر ثم ينصرف عنه، ويكون في هذا الموضع الجديد شيء يسره أو يهمه أو يسوؤه، وهو يشعر أن لا يد من الوصول إليه والإقامة فيه بدافع الفضول أو المتعة أو الواجب، منها زيارة صديق أو مريض أو نصب أو مقدس
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإقامة في موقع مدة قصيرة"، وهي:
لَبَثُ - يَلْبَثُ، مَكَثَ - يَمْكُثُ، عَمَر - يَعْمُرُ، سَكَنَ - يَسْكُنُ (المتعدي)، زارَ - يَزوْرُ، بَاتَ - يَبيْتُ
يفرق لفظاً:
زَوِرَ- يَزْوَرُ + الكائن + عن شيء أو وجهة: ينحرف ويتخذ مساراً خاطئاً إلى وجهة
زَارَ - يَزُوْرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يذهب إليه لغرض أو منفعة ويمكث عنده مدة ثم ينصرف عنه

زار - يزور - زرتم
 	﴿حتى زرتم المقابر (2)﴾ التكاثر
مختار الصحاح
● [زور] ز و ر: الزُّورُ الكذب والزَّوْرُ بالفتح أعلى الصدر وهو أيضا الزائرون يقال رجل زائِرٌ وقوم زَوْرٌ و زُوَّارٌ مثل سافِرٍ وسَفْرٍ وسُفَّار ونسوة زَوْرٌ أيضا و زُوزٌ مثل نوم ونوح وزائرات و الزَّوْراءُ دجلة بغداد وقد ازْوَرَّ عن الشيء ازْوِراراً أي عدل عنه وانحرف و ازْوارَّ عنه ازوِيراراً و تَزاوَرَ عنه تَزاوُراً كله بمعنى وقُرئ ﴿تَزاوَّر عن كهفهم﴾ وهو مدغم تتزاور و زارَهُ من باب قال وكتب و زُوَارةً بضم الزاي و الزَّوْرَةُ المرة الواحدة و اسْتَزارَهُ سأله أن يزوره و تَزاوَرُوا زار بعضهم بعضا و ازْدارَ افتعل من الزيارة و التَّزْويرُ تزيين الكذب و زَوَّرَ الشيء تزويرا حسنه وقّوّمه و المَزارُ الزيارة وموضع الزيارة أيضا و الزِّيرُ من الأوتار الدقيق و الزِّيارُ بالكسر ما يُزَيِّرُ به البيطار الدابة أي يلوي به جحفلتها
الراغب
زور
- الزور: أعلى الصدر، وزرت فلانا تلقيته بزوري، أو قصدت زوره، نحو: وجهته، ورجل زائر، وقوم زور، نحو سافر وسفر، وقد يقال: رجل زور، فيكون مصدرا موصوفا به نحو: ضيف، والزور: ميل في الزور، والأزور: المائل الزور، وقوله: }تزاور عن كهفهم﴿[الكهف/17]، أي: تميل، قرئ بتخفيف الزاي وتشديده (قرأ بالتشديد﴾تزور﴿ابن عامر ويعقوب، وقرأ:﴾تزاور﴿نافع وأبو جعفر وابن كثير وأبو عمرو. وقرأ بالتخفيف﴾تزاور﴿عاصم وحمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف 288) وقرئ:﴾تزور﴿(قرأ بالتشديد﴾تزور﴿ابن عامر ويعقوب، وقرأ:﴾تزاور﴿نافع وأبو جعفر وابن كثير وأبو عمرو. وقرأ بالتخفيف﴾تزاور﴿عاصم وحمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف 288). قال أبو الحسن: لا معنى لتزور ههنا؛ لأن الازورار الانقباض، يقال: تزاور عنه، وازور عنه، ورجل أزور، وقوم زورن وبئر زوراء: مائلة الحفر وقيل للكذب: زور، لكونه مائلا عن جهته، قال:﴾ظلما وزورا﴿[الفرقان/4]، و﴾قول الزور﴿[الحج/30]،﴾من القول وزورا﴿[المجادلة/2]،﴾لا يشهدون الزور{ [الفرقان/72]، ويسمى الصنم زورا في قول الشاعر:  - 216 - جاءوا بزوريهم وجئنا بالأصم
(الرجز ينسب للأغلب العجلي، وقيل: ليحيى بن منصور، والأول أصح لوجود الأبيات في ديوانه العجلي كما ذكره الجوهري.   وأول الرجز:
إن سرك العز فجخجخ بجثم *** أهل البناة والعديد والكرم
جاؤوا بزوريهم وجئنا بالأصم *** شيخ لنا كالليث من باقي إرم
وهو في ديوانه ص 175؛ واللسان (زور) ؛ والمؤتلف والمختلف ص 23)
لكون ذلك كذبا وميلا عن الحق.
ملخص اللسان
1.     والزَّوْرُ: الزائرون. وزاره يَزُورُه زَوْراً وزِيارَةً وزُوَارَةً وازْدَارَهُ: عاده افْتَعَلَ من الزيارة؛
2.     والزَّوْرَةُ: المرَّة الواحدة. ورجل زائر من قوم زُوَّرٍ وزُوَّارٍ  وزَوْرٍ؛ الأَخيرة اسم للجمع، وقيل: هو جمع زائر. والزَّوْرُ: الذي  يَزُورُك.نسوة زُوَّرٌ وزَوْرٌ مثل نُوَّحٍ ونَوْحٍ وزائرات، ورجل  زَوَّارٌ وزَؤُورٌ
3.     زارَ فلانٌ فلاناً أَي مال إِليه؛ ومنه تَزَاوَرَ عنه  أَي مال عنه.
4.     واسْتَزاره: سأَله أَن  يَزُورَه. والمَزَارُ: الزيارة
5.     والمَزَارُ: موضع الزيارة. وفي الحديث:  إِن لِزَوْركَ عليك حقّاً؛ الزَّوْرُ: الزائرُ،
6. فلان زِيرُ نساءٍ إِذا كان يحب زيارتهن ومحادثتهن ومجالستهن،  سمي بذلك لكثرة زيارته لهن، والجمع الزِّيَرَةُ؛
7.     الزَّوْرُ: الصَّدْرُ، وقيل: وسط الصدر، وقيل: أَعلى الصدر، وقيل:  مُلْتَقَى أَطراف عظام الصدر حيث اجتمعت، وقيل: هو جماعة الصَّدْرِ من  الخُفِّ، والجمع أَزوار.
8.     والزَّوَرُ: عِوَجُ الزَّوْرِ وقيل: هو إِشراف  أَحد جانبيه على الآخر، زَوِرَ زَورَاً، فهو أَزْوَرُ.
9.     وكلب أَزْوَرُ: قد  اسْتَدَقَّ جَوْشَنُ صَدْرِه وخرج كَلْكَلُه كأَنه قد عُصِرَ جانباه
10.                        والزَّوَرُ، بالتحريك: المَيَلُ وهو مثل الصَّعَر.  وعَنُقٌ أَزْوَرُ: مائل
11.                        والزَّوْراءُ: البئر البعيدة القعر؛ وأَرض زَوْراءُ: بعيدة؛
12.                        ومفازة زَوْراءُ: مائلة عن السَّمْتِ والقصدِ. وفلاة زَوْراءُ: بعيدة  فيها ازْوِرَارٌ.
13.                        وقَوْسٌ زَوْراءُ: معطوفة.
14.                        وترى الشمسَ إِذا طلعتْ تَزاوَرُ عن كَهْفِهِمْ ذاتَ اليمين؛ قرأَ بعضهم:  تَزْوَارُ يريد تَتَزاوَرُ، وقرأَ بعضهم: تَزْوَرُّ وتَزْوَارُّ، قال:  وازْوِرارُها في هذا الموضع أَنها كانت تَطْلُع على كهفهم ذات اليمين فلا  تصيبهم وتَغْرُبُ على كهفهم ذات الشمال فلا تصيبهم، وقال الأَخفش: تزاور عن  كهفهم أَي تميل؛
15. والأَزْوَرُ: الذي ينظر بِمُؤْخِرِ عينه
16.                        والازْوِزارُ عن الشيء: العدول عنه، وقد ازْوَرَّ عنه ازْوِراراً  وازْوارَّ عنه ازْوِيرَاراً وتَزاوَرَ عنه تَزاوُراً، كله بمعنى: عَدَلَ عنه  وانحرفَ. وقرئ: تَزَّاوَرُ عن كهفهم، وهو مدغم تَتَزَاوَرُ.
17.                        والزَّوْرُ: العزيمة. وما له زَوْرٌ وزُورٌ ولا صَيُّورٌ بمعنًى أَي ما  له رأْي وعقل يرجع إِليه؛
18.                        والزُّور: الكذب والباطل، وقيل: شهادة الباطل. رجل زُورٌ وقوم زُورٌ  وكلام مُزَوَّرٌ ومُتَزَوَّرٌ: مُمَوَّهٌ بكذب، وقيل: مُحَسَّنٌ، وقيل: هو  المُثَقَّفُ قبل أَن يتلكم به؛ ومنه حديث قول عمر، رضي الله عنه: ما  زَوَّرْتُ كلاماً لأَقوله إِلا سبقني به أَبو بكر، وفي رواية: كنت زَوَّرْتُ  في نفسي كلاماً يومَ سَقِيفَةِ بني ساعدة أَي هَيَّأْتُ وأَصلحت.
19.                        وكلامٌ مُزَوَّرٌ أَي مُحَسَّنٌ؛ التزوير التزويق والتحسين. وزَوَّرْتُ  الشيءَ: حَسَّنْتُه وقوَّمتُه.
20.                        الزُّور: الكذب والباطل والتُّهمة،
21.                        والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الشيء. كل إِصلاح من خير أَو شر فهو تَزْوِيرٌ، ومنه شاهد  الزُّورِ يُزَوَّرُ كلاماً والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الكلام وتَهْيِئَتُه. وفي صدره  تَزْوِيرٌ أَي إِصلاح يحتاج أَن يُزَوَّرَ. التزويرُ تهيئة الكلام  وتقديره، والإِنسان يُزَوِّرُ كلاماً، وهو أَن يُقَوِّمَه ويُتْقِنَهُ قبل  أَن يتكلم به.
22.                        والتَّزْوِيرُ: تَزْيين الكذب
23.                        والزُّورُ: شهادة الباطل وقول الكذب
24.                        زَوَّرْتُ شهادة فلان، معناه أَنه استضعف فغمز وغمزت شهادته فأُسقطت. وقولهم:
25.                        التَّزْوِيرُ التشبيه.
26.                        الزّوَيْرُ صاحب أَمر القوم؛
27.                        وزأْرة الأَسد: أَجَمَتُه؛
لسان العرب
● - زور: الزَّوْرُ: الصَّدْرُ، وقيل: وسط الصدر، وقيل: أَعلى الصدر، وقيل:  مُلْتَقَى أَطراف عظام الصدر حيث اجتمعت، وقيل: هو جماعة الصَّدْرِ من  الخُفِّ، والجمع أَزوار. والزَّوَرُ: عِوَجُ الزَّوْرِ وقيل: هو إِشراف  أَحد جانبيه على الآخر، زَوِرَ زَورَاً، فهو أَزْوَرُ. وكلب أَزْوَرُ: قد  اسْتَدَقَّ جَوْشَنُ صَدْرِه وخرج كَلْكَلُه كأَنه قد عُصِرَ جانباه، وهو  في غير الكلاب مَيَلٌ مَّا لاً يكون مُعْتَدِلَ التربيع نحو الكِرْكِرَةِ  واللِّبْدَةِ، ويستحب في الفرس أَن يكون في زَوْرِه ضِيقٌ وأَن يكون  رَحْبَ اللَّبَانِ، كما قال عبدالله بن سليمة  (* قوله: «عبدالله بن سليمة»  وقيل ابن سليم، وقبله:  ولقد غدوت على القبيص بشيظم * كالجذع وسط الجنة المفروس  كذا بخط السيد مرتضى بهامش الأَصل).  مُتَقَارِب الثَّفِناتِ، ضَيْق زَوْرُه،  رَحْب اللَّبَانِ، شَدِيد طَيِّ ضَريسِ  قال الجوهري: وقد فرق بين الزَّوْرِ واللَّبانِ كما ترى. والزَّوَرُ في  صدر الفرس: دخولُ إِحدى الفَهْدَتَيْنِ وخروجُ الأُخرى؛ وفي قصيد كعب ابن  زهير:  في خَلْقِها عن بناتِ الزَّوْرِ تفضيلُ  الزَّوْرُ: الصدر. وبناته: ما حواليه من الأَضلاع وغيرها.  والزَّوَرُ، بالتحريك: المَيَلُ وهو مثل الصَّعَر.  وعَنُقٌ أَزْوَرُ: مائل. والمُزَوَّرُ من الإِبل: الذي يَسُلُّه  المُزَمَّرُ من بطن أُمه فَيَعْوَجُّ صدره فيغمزه ليقيمه فيبقى فيه من غَمْزِه  أَثر يعلم أَنه مُزَوَّرٌ. وركية زَوْراءُ: غير مستقيمة الحَفْرِ.  والزَّوْراءُ: البئر البعيدة القعر؛ قال الشاعر:  إِذْ تَجْعَلُ الجارَ في زَوْراءَ مُظْلِمَةٍ  زَلْخَ المُقامِ، وتَطْوي دونه المَرَسَا  وأَرض زَوْراءُ: بعيدة؛ قال الأَعشى:  يَسْقِي دِياراً لها قد أَصْبَحَتْ غَرَضاً  زَوْراءَ، أَجْنَفَ عنها القَوْدُ والرَّسَلُ  ومفازة زَوْراءُ: مائلة عن السَّمْتِ والقصدِ. وفلاة زَوْراءُ: بعيدة  فيها ازْوِرَارٌ. وقَوْسٌ زَوْراءُ: معطوفة. وقال الفراء في قوله تعالى:  وترى الشمسَ إِذا طلعتْ تَزاوَرُ عن كَهْفِهِمْ ذاتَ اليمين؛ قرأَ بعضهم:  تَزْوَارُ يريد تَتَزاوَرُ، وقرأَ بعضهم: تَزْوَرُّ وتَزْوَارُّ، قال:  وازْوِرارُها في هذا الموضع أَنها كانت تَطْلُع على كهفهم ذات اليمين فلا  تصيبهم وتَغْرُبُ على كهفهم ذات الشمال فلا تصيبهم، وقال الأَخفش: تزاور عن  كهفهم أَي تميل؛ وأَنشد:  ودونَ لَيْلَى بَلَدٌ سَمَهْدَرُ،  جَدْبُ المُنَدَّى عن هَوانا أَزْوَرُ،  يُنْضِي المَطَايا خِمْسُه العَشَنْزَرُ  قال: والزَّوَرُ مَيَلٌ في وسط الصدر، ويقال للقوس زَوْراءُ لميلهَا،  وللجيش أَزْوَرُ. والأَزْوَرُ: الذي ينظر بِمُؤْخِرِ عينه. قال الأَزهري:  سمعت العرب تقول للبعير المائل السَّنَامِ: هذا البعير زَوْرٌ. وناقة  زَوْرَةٌ: قوية غليظة. وناقة زَوْرَة: تنظر بِمُؤْخِرِ عينها لشدّتها  وحدّتها؛ قال صخر الغيّ:  وماءٍ وَرَدْتُ على زَوْرَةٍ،  كَمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا  ويروى: زُورَةٍ، والأَوّل أَعرف. قال أَبو عمرو: على زَوْرَةٍ أَي على  ناقة شديدة؛ ويقال: فيه ازْوِرارٌ وحَدْرٌ، ويقال: أَراد على فلاة غير  قاصدة. وناقة زِوَرَّةُ أَسفار أَي مُهَيَّأَة للأَسفار مُعَدَّة. ويقال  فيها ازْوِرارٌ من نشاطها.  أَبو زيد: زَوَّرَ الطائر تَزْوِيراً إِذا ارتفعت حَوْصَلَتُه؛ ويقال  للحوصلة: الزَّارَةُ والزَّاوُورَةُ والزَّاوِرَةُ.  وزَاوَرَةُ القَطاةِ، مفتوح الواو: ما حملت فيه الماء لفراخها.  والازْوِزارُ عن الشيء: العدول عنه، وقد ازْوَرَّ عنه ازْوِراراً  وازْوارَّ عنه ازْوِيرَاراً وتَزاوَرَ عنه تَزاوُراً، كله بمعنى: عَدَلَ عنه  وانحرفَ. وقرئ: تَزَّاوَرُ عن كهفهم، وهو مدغم تَتَزَاوَرُ.  والزَّوْراءُ: مِشْرَبَةٌ من فضة مستطيلة شبه التَّلْتَلَةِ.  والزَّوْرَاءُ: القَدَحُ؛ قال النابغة:  وتُسْقى، إِذا ما شئتَ، غَيْرَ مُصَرَّدٍ  بِزَوْراءَ، في حافاتها المِسْكُ كانِعُ  وزَوَّرَ الطائرُ: امتلأَت حوصلته.  والزِّوار: حبل يُشَدُّ من التصدير إِلى خلف الكِرْكِرَةِ حتى يثبت  لئلاَّ يصيب الحَقَبُ الثِّيلَ فيحتبسَ بوله، والجمع أَزْوِرَةٌ.  وزَوْرُ القوم: رئيسهم وسيدهم.  ورجل زُوارٌ وزُوارَةٌ: غليظ إِلى القصر. قال الأَزهري: قرأْت في كتاب  الليث في هذا الباب: يقال للرجل إِذا كان غليظاً إِلى القصر ما هو: إِنه  لَزُوارٌ وزُوَارِيَةٌ؛ قال أَبو منصور: وهذا تصحيف منكر والصواب إِنه  لَزُوازٌ وزُوَازِيَةٌ، بزايين، قال: قال ذلك أَبو عمرو وابن الأَعرابي  وغيرهما.  والزَّوْرُ: العزيمة. وما له زَوْرٌ وزُورٌ ولا صَيُّورٌ بمعنًى أَي ما  له رأْي وعقل يرجع إِليه؛ الضم عن يعقوب والفتح عن أَبي عبيد، وذلك أَنه  قال لا زَوْرَ له ولا صَيُّورَ، قال: وأُراه إِنما أَراد لا زَبْرَ له  فغيره إِذ كتبه. أَبو عبيدة في قولهم ليس لهم زَوْرٌ: أَي ليس لهم قوّة ولا  رأْي. وحبل له زَوْرٌ أَي قوّة؛ قال: وهذا وفاق وقع بين العربية  والفارسية والزَّوْرُ: الزائرون. وزاره يَزُورُه زَوْراً وزِيارَةً وزُوَارَةً  وازْدَارَهُ: عاده افْتَعَلَ من الزيارة؛ قال أَبو كبير:  فدخلتُ بيتاً غيرَ بيتِ سِنَاخَةٍ،  وازْدَرْتُ مُزْدَارَ الكَريم المِفْضَلِ  والزَّوْرَةُ: المرَّة الواحدة. ورجل زائر من قوم زُوَّرٍ وزُوَّارٍ  وزَوْرٍ؛ الأَخيرة اسم للجمع، وقيل: هو جمع زائر. والزَّوْرُ: الذي  يَزُورُك. ورجل زَوْرٌ وقوم زَوْرٌ وامرأَة زَوْرٌ ونساء زَوْرٌ، يكون للواحد  والجمع والمذكر والمؤنث بلفظ واحد لأَنه مصدر؛ قال:  حُبَّ بالزَّوْرِ الذي لا يُرَى  منه، إِلاَّ صَفْحَةٌ عن لِمام  وقال في نسوة زَوْرٍ:  ومَشْيُهُنَّ بالكَثِيبِ مَوْرُ،  كما تَهادَى الفَتَياتُ الزَّوْرُ  وامرأَة زائرة من نسوة زُورٍ؛ عن سيبويه، وكذلك في المذكر كعائذ وعُوذ.  الجوهري: نسوة زُوَّرٌ وزَوْرٌ مثل نُوَّحٍ ونَوْحٍ وزائرات، ورجل  زَوَّارٌ وزَؤُورٌ؛ قال:  إِذا غاب عنها بعلُها لم أَكُنْ  لها زَؤُوراً، ولم تأْنَسْ إِليَّ كِلابُها  وقد تَزاوَرُوا: زارَ بعضُهم بعضاً. والتَّزْوِيرُ: كرامة الزائر  وإِكرامُ المَزُورِ لِلزَّائرِ. أَبو زيد: زَوِّرُوا فلاناً أَي اذْبَحُوا له  وأَكرموه. والتَّزْوِيرُ: أَن يكرم المَزُورُ زائِرَه ويَعْرِفَ له حق  زيارته، وقال بعضهم: زارَ فلانٌ فلاناً أَي مال إِليه؛ ومنه تَزَاوَرَ عنه  أَي مال عنه. وقد زَوَّرَ القومُ صاحبهم تَزْوِيراً إِذا أَحسنوا إِليه.  وأَزَارَهُ: حمله على الزيارة. وفي حديث طلحة: حتى أَزَرْتُه شَعُوبَ أَي  أَوردته المنيةَ فزارها؛ شعوب: من أَسماء المنية. واسْتَزاره: سأَله أَن  يَزُورَه. والمَزَارُ: الزيارة والمَزَارُ: موضع الزيارة. وفي الحديث:  إِن لِزَوْركَ عليك حقّاً؛ الزَّوْرُ: الزائرُ، وهو في الأَصل مصدر وضع  موضع الاسم كصَوْم ونَوْمٍ بمعنى صائم ونائم. وزَوِرَ يَزْوَرُ إِذا مال.  والزَّوْرَةُ: البُعْدُ، وهو من الازْوِرارِ؛ قال الشاعر:  وماءٍ وردتُ على زَوْرَةٍ  وفي حديث أُم سلمة: أَرسلتُ إِلى عثمان، رضي الله عنه: يا بُنَيَّ ما لي  أَرى رَعِيَّتَكَ عنك مُزْوَرِّينَ أَي معرضين منحرفين؛ يقال: ازْوَرَّ  عنه وازْوَارَّ بمعنًى؛ ومنه شعر عمر:  بالخيل عابسةً زُوراً مناكِبُها  الزُّورُ: جمع أَزْوَرَ من الزَّوَرِ الميل. ابن الأَعرابي: الزَّيِّرُ  من الرجال الغضبانُ المُقاطِعُ لصاحبه. قال: والزِّيرُ الزِّرُّ. قال:  ومن العرب من يقلب أَحد الحرفين المدغمين ياء فيقول في مَرٍّ مَيْرٍ، وفي  زِرٍّ زِيرٍ، وهو الدُّجَةُ، وفي رِزٍّ رِيز. قال أَبو منصور: قوله  الزَّيِّرُ الغضبان أَصله مهموز من زأَر الأَسد. ويقال للعدوّ: زائِرٌ، وهم  الزائرُون؛ قال عنترة:  حَلَّتْ بأَرضِ الزائِرِينَ، فأَصْبَحَتْ  عَسِراً عَلَيَّ طِلاَبُكِ ابْنَةَ مَخْرَمِ  قال بعضهم: أَراد أَنها حلت بأَرض الأَعداء. وقال ابن الأَعرابي: الزائر  الغضبان، بالهمز، والزاير الحبيب. قال: وبيت عنترة يروى بالوجهين، فمن  همز أَراد الأَعداء ومن لم يهمز أَراد الأَحباب.  وزأْرة الأَسد: أَجَمَتُه؛ قال ابن جني: وذلك لاعتياده إِياها وزَوْرِه  لها. والزَّأْرَةُ: الأَجَمَةُ ذات الماء والحلفاء والقَصَبِ.  والزَّأْرَة: الأَجَمَة.  والزِّيرُ: الذي يخالط النساء ويريد حديثهنّ لغير شَرٍّ، والجمع  أَزْوارٌ وأَزْيارٌ؛ الأَخيرة من باب عِيدٍ وأَعياد، وزِيَرَةٌ، والأُنثى زِيرٌ،  وقال بعضهم: لا يوصف به المؤنث، وقيل: الزِّيرُ المُخالِطُ لهنّ في  الباطل، ويقال: فلان زِيرُ نساءٍ إِذا كان يحب زيارتهن ومحادثتهن ومجالستهن،  سمي بذلك لكثرة زيارته لهن، والجمع الزِّيَرَةُ؛ قال رؤبة:  قُلْتُ لزِيرٍ لم تَصِلْهُ مَرْيَمُهْ  وفي الحديث: لا يزال أَحدكم كاسِراً وسادَهُ يَتَّكِئٌ عليه ويأْخُذُ  في الحديث فِعْلَ الزِّيرِ؛ الزِّيرُ من الرجال: الذي يحب محادثة النساء  ومجالستهن، سمي بذلك لكثرة زيارته لهن، وأَصله من الواو؛ وقول الأَعشى:  تَرَى الزِّيرَ يَبْكِي بها شَجْوَهُ،  مَخَافَةَ أَنْ سَوْفَ يُدْعَى لها  لها: للخمر؛ يقول: زِيرُ العُودِ يبكي مخافة أَن يَطْرَبَ القوْمُ إِذا  شربوا فيعملوا الزَّيرَ لها للخمر، وبها بالخمر؛ وأَنشد يونس:  تَقُولُ الحارِثِيَّةُ أُمُّ عَمْرٍو:  أَهذا زِيرُهُ أَبَداً وزِيرِي؟  قال معناه: أَهذا دأْبه أَبداً ودأْبي.  والزُّور: الكذب والباطل، وقيل: شهادة الباطل. رجل زُورٌ وقوم زُورٌ  وكلام مُزَوَّرٌ ومُتَزَوَّرٌ: مُمَوَّهٌ بكذب، وقيل: مُحَسَّنٌ، وقيل: هو  المُثَقَّفُ قبل أَن يتلكم به؛ ومنه حديث قول عمر، رضي الله عنه: ما  زَوَّرْتُ كلاماً لأَقوله إِلا سبقني به أَبو بكر، وفي رواية: كنت زَوَّرْتُ  في نفسي كلاماً يومَ سَقِيفَةِ بني ساعدة أَي هَيَّأْتُ وأَصلحت.  والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الشيء. وكلامٌ مُزَوَّرٌ أَي مُحَسَّنٌ؛ قال نصرُ بن  سَيَّارٍ:  أَبْلِغْ أَميرَ المؤمنين رِسالةً،  تَزَوَّرْتُها من مُحْكَمَاتِ الرَّسائِل  والتَّزْوِيرُ: تَزْيين الكذب والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الشيء، وسمع ابن  الأَعرابي يقول: كل إِصلاح من خير أَو شر فهو تَزْوِيرٌ، ومنه شاهد  الزُّورِ يُزَوَّرُ كلاماً والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الكلام وتَهْيِئَتُه. وفي صدره  تَزْوِيرٌ أَي إِصلاح يحتاج أَن يُزَوَّرَ. قال: وقال الحجاج رحم الله  امرأً زَوَّرَ نفسَه على نفسه أَي قوّمها وحسَّنها، وقيل: اتَّهَمَ نفسه  على نفسه، وحقيقته نسبتها إِلى الزور كَفَسَّقَهُ وجَهَّلَهُ، وتقول: أَنا  أُزَوِّرُكَ على نفسك أَي أَتَّهِمُك عليها؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  به زَوَرٌ لم يَسْتَطِعْهُ المُزَوِّرُ  وقولهم: زَوَّرْتُ شهادة فلان راجع إِلى تفسير قول القَتَّالِ:  ونحن أُناسٌ عُودُنا عُودُ نَبْعَةٍ  صَلِيبٌ، وفينا قَسْوَةٌ لا تُزَوَّرُ  قال أَبو عدنان: أَي لا نغْمَزُ لقسوتنا ولا نُسْتَضْعَفُ فقولهم:  زَوَّرْتُ شهادة فلان، معناه أَنه استضعف فغمز وغمزت شهادته فأُسقطت. وقولهم:  قد زَوَّرَ عليه كذا وكذا؛ قال أَبو بكر: فيه أَربعة أَقوال: يكون  التَّزْوِيرُ فعل الكذب والباطل. والزُّور: الكذب. وقال خالد بن كُلْثُومٍ:  التَّزْوِيرُ التشبيه. وقال أَبو زيد: التزوير التزويق والتحسين. وزَوَّرْتُ  الشيءَ: حَسَّنْتُه وقوَّمتُه. وقال الأَصمعي: التزويرُ تهيئة الكلام  وتقديره، والإِنسان يُزَوِّرُ كلاماً، وهو أَن يُقَوِّمَه ويُتْقِنَهُ قبل  أَن يتكلم به. والزُّورُ: شهادة الباطل وقول الكذبل، ولم يشتق من تزوير  الكلام ولكنه اشتق من تَزْوِيرِ الصَّدْرِ. وفي الحديث: المُتَشَبِّعُ بما  لم يُعْطَ كَلاَبِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ؛ الزُّور: الكذب والباطل والتُّهمة،  وقد تكرر ذكر شهادة الزور في الحديث، وهي من الكبائر، فمنها قوله:  عَدَلَتْ شهادَةُ الزور الشِّرْكَ بالله، وإِنما عادلته لقوله تعالى: والذين  لا يدعون مع الله إِلهاً آخر، ثم قال بعدها: والذين لا يشهَدون الزُّورَ.  وزَوَّرَ نَفْسَه: وسمَهَا بالزُّورِ. وفي الخبر عن الحجاج: زَوَّرَ رجلٌ  نَفْسَه. وزَوَّرَ الشهادة. أَبطلها؛ ومن ذلك قوله تعالى: والذين لا  يشهدون الزُّورَ؛ قال ثعلب: الزُّورُ ههنا مجالس اللهو. قال ابن سيده: ولا  أَدري كيف هذا إِلا أَن يريد بمجالس اللهو هنا الشرك بالله، وقيل: أَعياد  النصارى؛ كلاهما عن الزجاج، قال: والذي جاء في الرواية الشرك، وهو جامع  لأَعياد النصارى وغيرها؛ قال: وقيل الزّورُ هنا مجالس الغِنَاء.  وزَوْرُ القوم وزَوِيرُهم وزُوَيْرُهم: سَيِّدُهم ورأْسهم. والزُّورُ  والزُّونُ جميعاً: كل شيء يتخذ رَبّاً ويعبد من دون الله تعالى؛ قال  الأَغلب العجلي:  جاؤُوا بِزُورَيْهِم وجِئْنا بالأَصَمْ  قال ابن بري: قال أَبو عبيدة مَعْمَرُ بن المُثَنَّى إِن البيت ليحيى بن  منصور؛ وأَنشد قبله:  كانَت تَمِيمٌ مَعْشَراً ذَوِي كَرَمْ،  غَلْصَمَةً من الغَلاصِيم العُظَمْ  ما جَبُنُوا، ولا تَوَلَّوْا من أَمَمْ،  قد قابَلوا لو يَنْفُخْون في فَحَمْ  جاؤوا بِزُورَيْهِم، وجئنا بالأَصَمّ  شَيْخٍ لنا، كالليثِ من باقي إِرَمْ  شَيْخٍ لنا مُعاوِدٍ ضَرْبَ البُهَمْ  قال: الأَصَمُّ هو عمرو بن قيس بن مسعود بن عامر وهو رئيس بَكْرِ بن  وائل في ذلك اليوم، وهو يوم الزُّورَيْنِ؛ قال أَبو عبيدة: وهما بَكْرانِ  مُجلَّلانِ قد قَيَّدوهما وقالوا: هذان زُورَانا أَي إِلهانا، فلا نَفِرُّ  حتى يَفِرَّا، فعابهم بذلك وبجعل البعيرين ربَّيْنِ لهم، وهُزِمَتْ تميم  ذلك اليوم وأُخذ البكران فنحر أَحدهما وترك الآخر يضرب في شَوْلِهِمْ.  قال ابن بري: وقد وجدت هذا الشعر للأَغْلَبِ العِجْلِيِّ في ديوانه كما  ذكره الجوهري. وقال شمر: الزُّورانِ رئيسانِ؛ وأَنشد:  إِذ أُقْرِنَ الزُّورانِ: زُورٌ رازِحُ  رَارٌ، وزُورٌ نِقْيُه طُلافِحُ  قال: الطُّلافِحُ المهزول. وقال بعضهم: الزُّورُ صَخْرَةٌ.  ويقال: هذا زُوَيْرُ القوم أَي رئيسهم. والزُّوَيْرُ: زعيم القوم؛ قال  ابن الأَعرابي: الزّوَيْرُ صاحب أَمر القوم؛ قال:  بأَيْدِي رِجالٍ، لا هَوادَة بينهُمْ،  يَسوقونَ لِلمَوْتِ الزُّوَيْرَ اليَلَنْدَدا  وأَنشد الجوهري:  قَدْ نَضْرِبُ الجَيْشَ الخَميسَ الأَزْوَرا،  حتى تَرى زُوَيْرَهُ مُجَوَّرا  وقال أَبو سعيد: الزُّونُ الصنم، وهو بالفارسية زون بشم الزاي السين؛  وقال حميد:  ذات المجوسِ عَكَفَتْ للزُّونِ  أَبو عبيدة: كل ما عبد من دون الله فهو زُورٌ.  والزِّيرُ: الكَتَّانُ؛ قال الحطيئة:  وإِنْ غَضِبَتْ، خِلْتَ بالمِشْفَرَيْن  سَبايِخَ قُطْنٍ، وزيراً نُسالا  والجمع أَزْوارٌ. والزِّيرُ من الأَوْتار: الدَّقيقُ. والزِّيرُ: ما  استحكم فتله من الأَوتار؛ وزيرُ المِزْهَرِ: مشتق منه. ويوم الزُّورَيْنِ:  معروف. والزَّوْرُ: عَسيبُ النَّخْلِ. والزَّارَةُ: الجماعة الضخمة من  الناس والإِبل والغنم. والزِّوَرُّ، مثال الهِجَفِّ: السير الشديد؛ قال  القطامي:  يا ناقُ خُبِّي حَبَباً زِوَرّا،  وقَلِّمي مَنْسِمَكِ المُغْبَرّا  وقيل: الزِّوَرُّ الشديد، فلم يخص به شيء دون شيء. وزارَةُ: حَيٌّ من  أَزْدِ السَّراة. وزارَةُ:  موضع؛ قال:  وكأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ مُدْبِرَةً  نَخْلٌ بِزارَةَ، حَمْلُه السُّعْدُ  قال أَبو منصور: وعَيْنُ الزَّارَةِ بالبحرين معروفة. والزَّارَةُ: قرية  كبيرة؛ وكان مَرْزُبانُ الزَّارَةِ منها، وله حديث معروف.  ومدينة الزَّوْراء: بِبغداد في الجانب الشرقي، سميت زَوْراءَ لازْوِرار  قبلتها. الجوهري: ودِجْلَةُ بَغْدادَ تسمى الزَّوْراءَ. والزَّوْرَاءُ:  دار بالحِيرَةِ بناها النعمان بن المنذر، ذكرها النابغة فقال:  بِزَوْراءَ في أَكْنافِها المِسْكُ كارِعُ  وقال أَبو عمرو: زَوْراءُ ههنا مَكُّوكٌ من فضة مثل التَّلْتَلَة.  ويقال: إِن أَبا جعفر هدم الزَّوْراء بالحِيرَةِ في أَيامه. الجوهري:  والزَّوْراءُ اسم مال كان لأُحَيْحَةَ بن الجُلاح الأَنصاري؛ وقال:  إِني أُقيمُ على الزَّوْراءِ أَعْمُرُها،  إِنَّ الكَريمَ على الإِخوانِ ذو المالِ
مقاييس اللغة:
(زور) الزاء والواو والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على المَيْل والعدول. من ذلك الزُّور: الكذب؛ لأنه مائلٌ عن طريقَةِ الحق. ويقال زوَّرَ فلانٌ الشَّيءَ تزويراً. حتَّى يقولون زوَّر الشيءَ في نفْسه: هيّأَهُ، لأنَّهُ يَعدِل به ِعن طريقةٍ تكون أقربَ إلى قَبولِ السامعِ. فأمَّا قولهم للصَّنم زُور فهو القياس الصحيح. قال:
* جاؤوا بزُورَيْهِمْ وجئنا بالأَصَمّْ([9]) *
والزَّوَر: الميل. يقال ازورَّ  عن كذا، أي مالَ عنه.
ومن الباب : الزائر، لأنّه إذا زارَك فقد عدَلَ عن غيرك.
ثم يُحمل على هذا فيقال لرئيس القوم وصاحِب أمرهم: الزُّوَيْر، وذلك أنهم يعدِلون عن كلِّ أحدٍ إليه. قال:
بأيدِي رجالٍ لا هَوادةَ بينهمْ *** يَسُوقون للموت الزُّوَيْر اليَلَنْدَدا([10])
ويقولون: هذا رجلٌ ليس له زَوْرٌ، أي ليس له صَيُّورٌ يرجِع إليه. والتزوير: كرامة الزَّائِر. والزَّوْرُ: القومُ الزُّوَّار؛ يقال ذلك في الواحد والاثنين والجماعة والنِّساء. قال الشاعر:
ومشيُهنَّ بالخُبَيْبِ المَوْرُ([11]) *** كما تَهَادى الفَتَياتُ الزَّوْرُ
فأمَّا قولهم إن الزِّوَرَّ القويّ الشديد، فإنما هو من الزَّوْر، وهو أعلى الصدر شاذٌّ عن الأصل الذي أصّلْناه.
القاموس المحيط:
الزَّوْرُ وسَطُ الصَّدْرِ، أو ما ارْتَفَعَ منه إلى الكَتِفَيْنِ، أو مُلْتَقَى أطْرافِ عِظامِ الصَّدْرِ حيثُ اجْتَمَعَتْ، والزائِرُ، والزائِرون، كالزُّوَّارِ والزُّوَّرِ، وعَسِيبُ النَّخْلِ، والعقلُ، ويضمُّ، ومَصْدَرُ زَارَ، كالزِّيارَةِ والزُّوَارِ والمَزَارِ، والسَّيِّدُ، كالزويرِ والزُّوَيْرِ، كزُبَيْرٍ وخِدَبٍّ، والخَيالُ يُرَى في النَّوْمِ، وقُوَّةُ العَزِيمةِ، والحَجَرُ الذي يَظْهَرُ لحافِرِ البئْرِ، فَيَعْجِزُ عن كَسْرِهِ، فَيَدَعُهُ ظاهِراً، أو وادٍ قربَ السَّوارِقِيَّةِ، ويَوْمُ الزَّوْرِ لِبَكْرٍ على تَمِيمٍ، لأَنَّهُمْ أخَذُوا بَعِيرَيْنِ فَعَقَلُوهُما، وقالوا هَذانِ زَوْرَانَا لَنْ نَفِرَّ حتى يَفِرَّا، وبالضم الكَذِبُ، والشِّرْكُ بالله تعالى، وأعيادُ اليهودِ والنصارى، والرئيسُ، ومَجْلِسُ الغِناءِ، وما يُعْبَدُ من دون الله تعالى، والقُوَّةُ، وهذِهِ وفاقٌ بين لُغةِ العَرَبِ والفُرْسِ، ونَهَرٌ يَصُبُّ في دَجْلَةَ، والرأيُ، والعقلُ، والباطِلُ، وجَمْعُ الأَزْوَرِ، ولَذَّةُ الطعامِ وطِيبُهُ، ولِينُ الثوبِ ونَقاؤُهُ، وملِكٌ بَنَى شَهْرَزُورَ، وبالتحريكِ المَيْلُ، وعِوَجُ الزَّوْرِ، أو إِشرافُ أحدِ جانِبَيْهِ على الآخَرِ. والأَزْوَرُ من به ذلكَ، والمائِلُ، وكلبٌ اسْتَدَقَّ جَوْشَنُ صَدْرِهِ، والناظِرُ بمُؤْخِرِ عَيْنَيْهِ، أو الذي يُقْبِل على شِقٍّ إذا اشْتَدَّ السَّيْرُ، وإن لم يكنْ في صَدْرِهِ مَيَلٌ. وكهِجَفٍّ السَّيْرُ الشديدُ، والشديدُ، والبعيرُ المُهَيَّأ للأَسْفارِ. والزِوارُ والزِّيارُ، ككِتابٍ كُلُّ شيءٍ كانَ صلاحاً لشَيْءٍ وعِصْمَةً، وحَبْلٌ يُجْعَلُ بين التَّصْديرِ والحَقَبِ ج أزْوِرَةٌ.وزُرْتُ البَعيرَ شَدَدْتُه به. وعَلِيُّ بنُ عبدِ اللّهِ بنِ بَهْرامَ الزِّيارِيُّ محدثٌ. والزَّوْراءُ مالٌ لأُحَيْحَةَ، والبِئْرُ البَعيدَةُ، والقَدَحُ، وإناءٌ من فِضَّةٍ، والقَوْسُ، ودَجْلَةٌ، وبَغْدادُ، لأَنَّ أبوابَها الدَّاخِلَةَ جُعِلَتْ مُزْوَرَّةً عن الخارجَةِ، وع بالمدينةِ قُرْبَ المَسْجِدِ، ودارٌ كانت بالحِيرَةِ، والبعيدَةُ من الأَرَاضِي، وأرضٌ عندَ ذي خِيمٍ.
والزَّارَةُ: الجماعَةُ منَ الإِبِلِ، والحَوْصَلَةُ، كالزاوِرَةِ والزاوُورَةِ، وحيٌّ من أزْدِ السَّراةِ، وة بالبَحْرَيْنِ، منها مَرْزَبانُ الزارةِ، وة بالصعيدِ، وة بأطْرابُلُسِ الغربِ، منها إبراهيمُ الزارِيُّ التاجِرُ المُتَموِّلُ. وزارَةُ: ة من أعمالِ اشْتِيخَنَ، منها يَحْيَى بنُ خُزَيْمَةَ الزارِيُّ.والزِّيرُ: الزرُّ، والكَتَّانُ، والقِطْعَةُ: بهاءٍ، والدَّنُّ، أو الحُبُّ، والعادَةُ، ورَجُلٌ يُحِبُّ مُحادَثَةَ النِّساءِ ويُحِبُّ مُجالَسَتَهُنَّ بغيرِ شَرٍّ أو به.ج: أزْوارٌ وزِيَرَةٌ وأزْيارٌ، وهي زِيرٌ أيضاً، أو خاصٌّ بهم، والدقيقُ من الأَوْتَارِ، أو أحدُّها، وبهاءٍ: هيئةُ الزِّيارَةِ. وكسَيِّدٍ: الغضبانُ.وزُورَةُ، ويفتحُ: ع قربَ الكُوفَةِ، وبالفتح: البُعْدُ، والناقَةُ التي تَنْظُرُ بِمُؤخِرِ عَيْنِها لِشدَّتِها.ويومُ الزُّوَيْرِ: م.وأزارَهُ: حَمَلَهُ على الزِّيارَةِ.وزَوَّرَ: زَيَّنَ الكَذِبَ، الشيءَ: حَسَّنَهُ وقَوَّمَه. الزائِرَ: ألْزَمَهُ، الشَّهادَةَ: أبْطَلَهَا، نَفْسَهُ: وسَمَها بالزُّورِ.والمُزَوَّرُ من الإِبِلِ: الذي إذا سَلَّهُ المُذَمِّرُ مِنْ بَطْنِ أمِّهِ، اعْوَجَّ صَدْرُهُ، فَيَغْمِزُهُ لِيُقِيمَهُ فَيَبقَى فيه من غَمْزِهِ أثَرٌ، يُعْلَمُ منه أنه مُزَوَّرٌ.واسْتَزارَهُ: سألَه أن يَزُورَهُ. وتَزاوَرَ عنه: عَدَلَ وانْحَرَفَ،كازْوَرَّ وأزْوارَّ، القومُ: زارَ بعضُهم بعضاً.وزَوْرانُ: جَدُّ محمدِ بنِ عبدِ الرحمنِ التابِعِيِّ، وبالضم: عبدُ اللّهِ بنُ زُورانَ الكازَرُونِيُّ، وإسحاقُ بنُ زُورانَ السِّيرافِيُّ: محدثونَ.
تاج العروس:
ز و ر
الزَّوْرُ بالفَتْح : الصَّدْر وبه فُسِّر قَوْل كَعْب بْنِ زُهَيْر :
" في خَلْقِهَا عن بَنَاتِ الزَّوْرِ تَفْضِيلُ وبَنَاتُه : ما حَوالَيْه من الأَضْلاع وغَيْرِها . وقيل : وَسَطُ الصَّدْرِ أَو أَعْلاه . وهو ما ارْتَفَع مِنْه إِلى الكَتفَيْن أَو هو مُلْتَقَى أَطْرَافِ عِظَامِ الصَّدْر حيثُ اجْتَمَعَت وقيل : هو جَمَاعةُ الصَّدْر من الخُفِّ والجَمْع أَزوارٌ . ويُسْتَحَبُّ في الفَرَس أَن يَكون في زَوْرِه ضِيقٌ وأَن يكون رَحْبَ اللَّبَانِ كما قال عبدُ اللّه بن سُلَيْمَة :
ولقَدْ غَدَوْتُ علَى القَنِيص بِشَيْظَمٍ ... كالجِذْعِ وَسْطَ الجَنَّةِ المَغْرُوسِ
مُتَقَارِبِ الثَّفِناتِ ضَيْقٍ زَوْرُه ... رَحْبِ اللَّبَانِ شَدِيدِ طَيِّ ضَرِيسِ أَراد بالضَّرِيس الفَقَارَ . قال الجَوْهَرِيّ وقد فَرَّقَ بين الزَّوْرِ واللَّبَانِ كما تَرَى . والزَّوْرُ : الزّائِرُ وهو الذي يَزُورُك . يقال : رَجلٌ زَوْرٌ وفي الحَدِيث " إِنَّ لزَوْرِكَ عليك حَقّاً " وهو في الأَصْل مَصْدرٌ وُضِعَ مَوْضعَ الاسْمِ كصَوْمٍ ونَوْمٍ بمَعْنَى صَائِمٍ ونَائِمٍ . والزَّوْر : الزَّائِرُون اسمٌ للجَمْع وقيل : جَمْعُ زائرٍ . رجلٌ زَوْر وامرأَة زَوْرٌ ونِسَاءٌ زَوْرٌ . يكون للواحِد والجَمِيع والمُذَكَّر والمُؤَنَّث بلَفْظٍ واحِدٍ لأَنه مَصْدر قال :
حُبَّ بالزَّوْر الذي لا يُرَى ... منه إِلا صَفْحَةٌ عن لِمَامْ وقال في نِسْوة زَوْرٍ :
" ومَشْيُهُنَّ بالكَثِيبِ مَوْرُ
" كما تَهَادَى الفَتيَاتُ الزَّوْرُ
كالزُّوَّارِ والزُّوَّر كرُجَّاز ورُكَّع . وقال الجوهريّ : ونِسْوةٌ زَوْرٌ وزُوَّرٌ مثل نَوْحٍ ونُوَّحٍ : زَائِرات . والزَّوْرُ : عَسِيبُ النَّحْلِ هكَذا بالحَاءِ المُهْمَلَة في غالب النُّسخ والصواب بالمُعْجَمَة . وهكذا ضَبَطَه الصَّاغانِيّ وقال : هو بِلُغة أَهْل اليَمَن . والزَّوْرُ : العَقْلُ . ويُضَمّ وقد كَرَّرَه مَرَّتَيْن فإِنه قَالَ بَعْدَ هذا بأَسطُر : والرَّأْيُ والعَقْل : وسَيَأْتي هُناك . والزَّوْر : مَصدر زَارَه يَزُورُه زَوْرَاً أَي لَقِيَه بزَوْرِه أَو قَصَدَ زَوْرَه أَي وِجْهَته كما في البَصائر كالزِّيَارَة بالكَسْر والزُّوَارِ بالضَّمّ والمَزَارِ بالفَتْح مصدر مِيمِيّ وقد سَقَط من بعض النُّسَخ . والزَّوْرُ للقَوْم : السَّيِّد والرَّئيسُ كالزَّوِيرِ كأَمِير والزُّوَيْرِ كزُبَيْر . يقال هذا زُوَيْرُ القَوْمِ أَي رَئِيسُهم وزَعِيمُهم . وقال ابْنُ الأَعرابيِّ : الزُّوَيْر : صاحِبُ أَمرِ القَوْمِ وأَنشد :
بأَيْدِي رِجالٍ لا هَوادَةَ بَيْنَهمْ ... يَسُوقُون للمَوْتِ الزُّوَيْرَ اليَلَنْدَدَا والزِّوَرِّ مثال خِدَبٍّ وهِجَفٍّ . والزَّوْرُ : الخَيَالُ يُرَى في النَّوْم . والزَّوْرُ : قُوَّةُ العَزِيمَةِ والذي وَقعَ في المُحكَم والتَّهْذِيب : الزَّوْرُ : العّزِيمة ولا يُحْتَاج إِلى ذِكْر القُوَّة فإِنها معنًى آخَرُ . والزَّوْرُ : الحَجَرُ الَّذِي يَظْهَر لِحَافِرِ البِئْرِ فيَعْجِزُ عن كَسْرِهِ فيَدَعُه ظاهِراً . وقال بعضُهم : الزَّوْرُ : صَخْرَةٌ هكذا أَطلَقَ ولم يُفَسِّر . والزَّوْر : وَادٍ قُرْبَ السَّوَارِقِيَّة . ويَوْمُ الزَّوْرِ وَيقال : يَوْمُ الزَّوْرَيْن ويَومُ الزَّوْرَيْن لبَكْرٍعلى تَمِيم . قال أَبو عُبَيْدَة : لأَنَّهُمْ أَخَذُوا بَعِيرَيْن . ونَصُّ أَبِي عُبَيْدَة : بَكْرَيْن مُجَلَّلَيْنِ فعَقَلُوهُما أَي قَيَّدُوهما وقالوا : هذانِ زَوْرَانَا أَي إِلهَانَا لَنْ نَفِرّ . ونصّ أَبِي عُبَيْدة فلا نَفِرّ حتَّى يَفرَّا وهُزِمَت تَمِيمٌ ذلِكَ اليَوْم وأُخِذَ البَكْرَانِ فنُحِرَ أَحدُهما وتُرِكَ الآخَرُ يَضْرِب في شَوْلِهِم . قال الأَغْلَبُ العِجْليّ يَعِيبُهم بجَعْلِ البَعِيرَينِ رَبَّيْن لهم
" جاءوا بِزَوْرَيْهم وجِئْنَا بالأَصَمّ وقال أَبو عُبَيْدَة مَعْمَرُ بْنُ المُثَنَّى : إِن البَيْت ليَحْيَى بن مَنْصُور وأَنشد قَبْلَه :
" كانتْ تَمِيمٌ مَعشراً ذَوِي كَرَمْ
" غَلْصَمَةً من الغَلاصِيمِ العُظَمْ
" ما جَبُنُوا ولا تَوَلَّوْا مِنْ أَمَمْ
" قْد قابَلوا لو يَنْفُخُون في فَحَمْ
" جاءُوا بزَوْرَيْهم وجِئْنَا بالأَصَمّ
" شَيْخٍ لنَا كاللَّيْثِ مِنْ باقِي إِرَمْ الأَصمُّ : هو عَمْرو بن قَيْسِ بن مَسْعُودِ بنِ عَامِر رَئِيسُ بَكْرِ بْنِ وَائِل في ذلك اليومِ . والزُّورُ بالضَّمِّ : الكَذِبُ لكَوْنه قَوْلاً مائِلاً عن الحَقّ . قال تعالى : " واجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ " وبه فُسِّر أَيضاً الحَدِيث : " المُتَشَبِّع بما لم يُعْطَ كَلابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ "
والزُّورُ : الشِّرْكُ باللّهِ تَعَالَى وقد عَدَلَت شَهَادَةُ الزُّورِ الشِّرْكَ باللّه كما جاءَ في الحَدِيث لقَوْله تعالى : " والَّذِين لا يَدْعُونَ مَعَ اللّهِ إِلهاً آخَرَ " ثم قال بعدَها : " والَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ " وبه فَسَّرَ الزَّجَّاجُ قولَه تَعالَى : " والَّذِين لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ " . وقيل : إِن المرادَ به في الآية مَجَالِسُ اليَهُودِ والنَّصَارَى عن الزَّجَّاجُ أَيضاً ونصُّ قوله : مَجالِس النّصارى . والزُّورُ : الرَّئِيسُ قاله شَمِر وأَنْشَد :
" إِذْ أُقْرِنَ الزُّورَانِ زُورٌ رَازِحُ
" رَارٌ وزُورٌ نِقْيُه طُلافِحُ
وزَعِيمُ القَوْم لُغَة في الزَّوْر بالفَتْح فلو قال هنا : ويُضَمّ كان أَحْسَن . والسَّيّد والرَّئِيس والزَّعِيم بمَعْنًى . وقيل في تَفْسِير قولِه تَعالَى " والَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ " إِنَّ المراد به مَجْلِسُ الغِنَاءِ قاله الزَّجَّاجُ أَيضاً . ونَصُّه مَجالِسُ الغِنَاءِ . وقال ثَعْلبٌ : الزٌّور هنا : مَجالِسُ اللَّهْو . قال ابنٌ سِيدَه : ولا أَدْرِي كَيْفَ هذَا إِلاّ أَن يُرِيدَ بمجالِس اللَّهْوِ هُنَا الشِّرْكَ باللّه . قال : والَّذي جاءَ في الرِّواية : الشِّرْك وهو جامعٌ لأَعيادِ النَّصَارَى وغيرِها . ومن المَجَاز : ما لَكُمْ تَعْبُدُون الزُّورَ ؟ وهو كُلُّ ما يُتَّخَذُ رَبّاً ويُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللّهِ تَعَالَى كالزُّونِ بالنُّون . وقال أَبو سَعِيد : الزُّون : الصَّنَم وسَيَأْتِي . وقال أَبو عُبِيْدَة : كلّ ما عُبِد من دُونِ اللّهِ فهو زُورٌ . قُلْتُ : ويقال : إِنَّ الزُّور صَنَمٌ بعَيْنه كان مُرَصَّعاً بالجَوْهَر في بلاد الدادر . وعن أبي عُبَيْدة : الزُّورُ : القُوَّةُ . يقال : ليس لهم زُورٌ أَي ليس لهم قُوَّة . وحَبْلٌ له زُورٌ أَي قُوَّة : وهذا وِفَاقٌ وَقَعَ بين لُغَةِ العَربِ والفُرْسِ وصَرَّحَ الخَفَاجِيّ في شِفَاء الغَلِيل بأنَّه معرّب . ونقل عن سِيبَوَيَه وغَيْرِه من الأئِمَّة ذلك وظَنَّ شيَخُنَا أَنَّ هذا جاءَ به المُصَنِّف من عنده فتمَحَّلَ للرَّدّ عليه على عادَته وإنَّمَا هو نصّ كلامِ أبي عُبَيْدة ونَاهِيك بِه . ثم إن الذي في اللُّغَة الفارِسيّة إنَّمَا هو زُور بالضَّمَّة المُمَالَة لا الخَالصة ولم يُنَبِّهُوا على ذلِك . والزُّورُ : نَهرٌ يَصُبّ في دِجْلَةَ . والزُّورُ : الرَّأيُ والعَقْلُ يقال : مالَه زُورٌ زَوْرٌ ولا صَيُّور بمعنى أَي مالَه رأَيٌ وعَقْل يرْجع إليه بالضَّمّ عن يعقوب والفَتْح عن أبي عُبَيد . وقال أبو عُبَيد : وأُراه إنَّما أرادَ لا زَبْرَ له فغَيَّره إذ كتَبَه . والزُّورُ : التُّهَمَة والباطِلُ . وقيل : شَهادَةُ البَاطِل وقَولُ الكَذب ولم يُشْتَقّ منه تَزْوِير الكَلامِ ولكِنه اشتُقَّ من تَزْوِير الصَّدْرِ وقد تَكَّرر ذِكْر شَهادَة الزُّور في الحَدِيث وهي مِنَ الكَبَائِر . والزُّورُ : جَمعُ الأزْورِ وهو المَائلِ الزْور ومنه شعر عمر :
" بالخَيْل عابِسَةً زُوراً مناكِبُها كما يأتي . والزُّورُ : لَذَّةُ الطَّعامِ وطِيبُهُ . والزُّورُ : لِينُ الثَّوبِ ونَقَاؤُه . وزُورٌ : اسم مَلِكٍ بنَى مَدِينَة شَهْرَ زُورَ ومَعْناه مَدِينَة زُور . والزَّوَرُ . بالتَّحْرِيكِ : المَيْلُ وهو مثل الصَّعَر . وقيل : الزَّوَرُ في غَيْر الكِلاَب : مَيَلٌ ما لا يكون مُعْتَدِلَ التَّرْبِيع نحو الكِرْكِرَة واللِّبْدَة . وقيل : الزَّوَرُ : عِوَجُ الزَّوْرِ أَي وَسِط الصَّدْرِ . أو هو إشْرَافُ أحَدِ جانبِيَهْ على الآخَرِ وقد زَوِرَ زَوَراً . والأزْوَرُ : مَنْ به ذلِك . والمائِلُ . يقال : عُنُق أزْوَرُ أَي مائِلُ . وكَلْبٌ أزْوَرُ : قد اسْتَدَقَّ جَوْشَنُ صَدْرِه وخَرجَ كَلْكَلُه كأنَّه قد عُصِرَ جانبِاه . وقيل : الزَّوَرُ في الفَرَس : دُخُولُ إحدَى الفَهْدَتَيْن وخُرُوجُ الأخرَى . والأزْوَر : النَّاظِرُ بمُؤْخِرِ عَيْنَيْهِ لشِدَّته وحِدَّته . أو الأزْوَرُ : البَعِيرُ الذي يُقْبل على شِقٍّ إِذَا اشْتَدَّ السَّيْرُ وإن لم يكُن في صَدْرِهِ مَيَلٌ . والزِّوَرُّ كهِجَفٍّ : السَّيْرُ الشَّدِيدُ . قال القُطَاميّ :
" يا نَاقُ خُبِّي خَبَباً زِوَرَّا
" وقَلِّبِي مَنْسِمَكِ المُغْبَرَّا وقيل : الزِّوَرُّ : الشَّدِيدُ فلم يُخَصَّ به شَيْءٌ دون شَيْءٍ . والزِّوَرُّ أيضاً : البَعِيرُ الصُّلْب المُهَيَّأُ للأسْفارِ . يقال : ناقةٌ زِوَرَّةُ أسْفارِ أَي مُهَيَّأةَ للأسفارِ مُعَدَّة . ويقال فيها ازْوِرارٌ من نَشَاطِها . وقال بَشِير ابن النِّكْث :
" عَجِّلْ لهَا سُقَاتَها يا ابْنَ الأغّرْ
" وأعْلِقِ الحَبْلَ بذَيّالٍ زِوَرّ والزِّوَارُ والزِّيَارُ بالوَاوِ واليَاءِ ككِتَاب : كُلُّ شَيْءٍ كان صَلاَحاً لشَيْءٍ وعِصْمَةً وهو مَجَاز . قال ابن الرِّقاع :
كانُوا زِوَاراً لأهْلِ الشَّامِ قد عَلِمُوا ... لَمَّا رَأَوْا فيهمُ جَوْراً وطُغْيانَا
قال ابن الأَعرابيِّ : زِوَارٌ وزِيَارٌ : عِصْمَةٌ كزِيَارِ الدّابَّة . والزِّوَارُ والزِّيَارُ : حَبْلٌ يُجْعَل بَيْنَ التَّصْدِيرِ والحَقَبِ يُشَدُّ من التَّصْدِير إلى خَلْفِ الكِرْكِرِة حتى يَثْبُتَ لئلاّ يُصِيبَ الحَقَبُ الثِّيلُ فيحْتَبس بَوْلُه قاله أبو عَمْرِو . وقال الفرزدق :
بأرحُلِنا يَجِدْنَ وقد جَعَلْنَا ... لكلِّ نَجِيبَةٍ منها زِيَارَا ج أزْوِرَةٌ . وفي حديثِ الدَّجَّال " رآه مُكبَّلاً بالحَديد بأزْوِرَة " . قال ابن الأثِير : هي جَمْع زِوَارٍ وزِيَارٍ المعنَى أنه جُمِعْت يَدَاهُ إلى صَدْرِه وشُدَّت . وزُرْتُ البَعِيرَ أزُورُه زِوَاراً : شَدَدْتُه به من ذلك . وأبو الحُسَيْن عَلِيُّ بن عَبْدِ الله ابن بَهْرَامَ الزِّيارِيُّ الأسْتَرَاباَذيِ : مُحَدِّثٌ يَرْوي عن إبراهيم بن زُهَيْر الحُلْوَانيّ مات سنة 342 ، كذا في التَّبْصِير للحافظ ابن حَجَر . والزَّوْرَاءُ : اسمُ مَال كان لأُحَيْحَةَ بن الجُلاَحِ الأنْصَارِيّ : وقال :
إني أُقِيم على الزَّوْرَاءِ أعمُرُها ... إنَّ الكَرِيمَ على الإخوانِ ذُو المَالِ ومن المَجَازِ : الزَّوْرَاءُ : البِئْرُ البَعِيدَةُ القَعْرِ . قال الشاعر :
إذْ تَجْعَل الجَارَ في زَوْراءَ مُظِلْمَةٍ ... زَلْخَ المُقَامِ وتَطْوِي دُونَه المَرَسَا وقيل : رَكِيَّةٌ زَوْرَاءُ : غيرُ مُسْتَقِيمَةِ الحَفْرِ . والزَّوْرَاءُ : القَدَحُ قال النابِغَة :
وتُسْقَى إِذَا ما شِئْتَ غَيْرَ مُصَرَّدٍ ... بزَوْرَاءَ في حافَاتِهَا المِسْكُ كانِعُ والزَّوْراءُ : إناءٌ وهو مِشْرَبَةٌ من فِضَّة مُسْتَطِيلَة مثْل التَّلْتَلَة . ومن المَجَاز : رَمَى بالزَّوراءِ أَي القَوْس . وقَوْسٌ زَوْرَاءُ : مَعْطُوفةٌ . وقال الجَوْهَرِيّ : ودَجْلَةُ بْغدَادَ تُسَمَّى الزَّوْرَاءَ . والزَّوْراءُ : بَغْدَادُ أو مَدينةٌ أخْرَى بها في الجانِب الشَّرْقِيّ ؛ لأنَّ أبوابهَا الدَّاخلِةَ جُعِلَتْ مُزْوَرّةً أَي مائلةً عن الأبواب الخارجَةِ وقيل لازْوِرَارِ قبْلَتِها . والزَّوْراءُ : ع بالمدينةِ قُرْبَ المَسْجِدِ الشريفِ وقد جاءَ ذِكرُه في حَدِيث الزُّهْرِيّ عن االسَّائِب . والزَّوْراءُ : دارٌ كانت بالحِيرَةِ بناها النُّعمان بن مُنذر هَدَمها أبو جَعْفَر المَنْصُور في أيّامه . والزَّورَاءُ : البَعِيدَةُ من الأراضِي قال الأعْشَى :
يَسْقِي دِيَاراً لهَا قد أصْبَحَت غَرَضاً ... زَوْراءَ أجْنَفَ عنها القَوْدُ والرَّسَلُ والزَّوْرَاءُ : أرْضٌ عندَ ذيِ خِيمٍ وهي أوَّلُ الدَّهْنَاءِ وآخِرُهَا هُرَيْرَةُ . والزَّارَةُ : الجَمَاعَةُ الضَّخْمَةُ مِنَ الناسِ والإبلِ والغَنَمِ . وقيل : هي من الإبل والناسِ : ما بَيْن الخَمْسِين إلى السِّتِّين . والزَّارَة من الطَّائر : الحَوْصَلَة عن أبي زَيْد كالزَّاوِرَةِ بفَتْح الواو والزَاوُورَة وزاوَرَةُ القَطَاة : ما حَمَلَتْ فيه المَاءَ لِفِراخِها . وزَارَةُ : حَيُّ من أزْدِ السَّرَاةِ نَقَلَه الصَّاغانِيّ . والزَّارَةُ : ة كَبِيرَةٌ بالبَحْرَيْن ومنها مَرْزُبَانُ الزَّارَةِ وله حَدِيث معروف . قال أبو مَنْصُور : وعَيْنُ الزَّارَةِ بالبَحْرَيْن مَعْرُوفَةٌ . والزَّارَة : ة بالصَّعِيدِ وسبقَ للمصنّف في " زرّ " أنّها كُورَة بها فلينظر
وزَارَةُ : ة بأَطْرابُلُسِ الغَرْبِ . منها إبراهيم الزّارِيُّ التاجِرُ المُتَمَوِّلِ كذا ضَبطه السِّلَفيّ ووَصَفَه . وزَارَةُ : ة من أعْمَالِ اشْتِيخَنَ منها يحيى بن خُزَيمة الزَّارِيُّ ويقال : هي بغَيْر هاءٍ رَوَى عن الدَّارميّ وعَنْه طيب بن مُحَمَّد السَّمَرْقَنْديّ قال الحَافظُ ابن حَجَر : ضَبَطَه أبو سَعْد الإدْرِيسيّ هكذا حكاه ابنُ نُقْطَة . وأمَّا السَّمْعانِيّ فذَكَره بتَكْرِير الزاي . والزِّيرُ بالكَسْرِ : الزِّرُّ . قال الأَزْهَرِيّ : ومن العَرب مَنْ يَقْلِب أحَد الحَرْفَيْن المُدْغْمَين ياءً فيَقُول في مَرٍّ : مَيْرٌ وفي زِرٍّ زِيرٌ وفي رِزٍّ رِيزٌ . والزِّيرُ : الكَتَّانُ . قال الحُطَيْئَة :
وإنْ غَضِبَتْ خِلْت بالمِشْفَرَين ... سَبَائِخَ قُطْنٍ وزِيراً نُسَالاً
والقِطْعَةُ منه زِيرَةٌ بِهاءٍ والجَمع أزْوارٌ . والزِّير : الدَّنُّ والجمع أزْيَار أعجميُّ أو الزِّيرُ : الحُبُّ الذي يُعْمَل فيه الماءُ بلُغَة العِراق . وفي حديث الشافِعِيّ رضي الله عنه " كُنتُ أكتُب العِلْم وألُقيه في زِيرٍ لنا " . والزِّير : العَادَةُ أَنشدَ يُونُس :
تَقولُ الحارثِيَّة أمُّ عَمْرٍو ... أهذا زِيرُه أبَداً وزِيرِي قال : مَعْناه أهذا دَأْبُه أبداً ودَأْبي . والزِّير : رَجُلٌ يُحِبُّ محادَثَةَ النِّساءِ ويُحِبّ مُجالَسَتَهُنَّ ومُخَالَطَتَهُنّ سُمِّيَ بذلك لكَثْرة زِيَارَتِه لَهُنّ . ويحب الثاني مُسْتَدرَكٌ . وقيل الزِّيرُ : المُخَالِطُ لهنّ في البَاطِل وقيل : هو الذي يُخَالِطُهنّ ويُرِيدُ حَدِيثَهُنّ . بغيرِ شَرٍّ أو بهِ . وأصلُه الواو وجعله شيخُ الإسلام زكريّا في حواشيه على البَيْضاوِيّ مهموزاً وهو خِلافُ ما عليه أئِمَّةُ اللُّغِة . وفي الحَدِيث : " لا يَزالُ أحدُكم كاسِراً وِسَادَه يَتَّكِئُّ عليه ويأْخُذُ في الحَدِيث فِعْل الزِّيرِ " . ج أزْوارٌ وزِيَرَةٌ وأزْيَارٌ الأخِيرَة من باب عِيدِ وأعْيَادٍ . وهي زِيرٌ أيضاً . تَقُولُ : امرأَةٌ زِيرُ رِجَالٍ . قاله الكِسائيّ وهو قَلِيل أو خاصٌّ بهم أَي بالرِّجال ولا يُوصَف به المُؤَنَّث قاله بَعضُهم وهو الأكثر . ويأتي في الميم أَنَّ التي تُحِبّ مُحَادَثَةَ الرِّجالِ يقال لها : مَرْيَمُ . قال رؤبة :
" قُلتُ لِزِيرٍ لم تَصِلْه مَرْيَمُهْ والزِّير : الدَّقِيقُ من الأوتارِ أو أحدُّها وأحْكَمُها فَتْلاً . وزِيرُ المِزْهَرِ مُشْتَقٌّ منه . والزِّيرَةُ بهاءٍ : هَيْئَةُ الزِّيَارَةِ . يقال : فُلانٌ حَسَنُ الزِّيرِةَ . والزَّيِّر كسَيِّدٍ هكذا في النُّسَخ والصَّواب ككَتِفٍ كما ضَبَطَه الصَّاغِانيّ : الغَضْبَانُ المُقَاطِعُ لصاحِبه عن ابن الأَعرابيِّ . قال الأَزْهَرِيّ . أُرَى أصْلَه الهَمْزَ من زَئِرَ الأسدُ فخفّف . وزُورَةُ بالضَّمّ ويُفْتَحُ : ع قُرْبَ الكُوفَةِ . والزَّوْرَة بالفَتْح : البُعْدُ وهو من الازْوِرَارِ قال الشاعر :
" وماءٍ وَرَدْتُ على زَوْرَةٍ أي على بُعْد . والزَّورَةُ : الناقَةُ التي تَنظُرُ بمُؤْخِرِ عَيْنِها لشِدَّتِهَا وحِدّتها قال صَخْرُ الغَيِّ :
ومَاءٍ وَرَدْتُ على زَوْرَةٍ ... كَمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا هكذا فَسَّره أبو عَمْرو . ويروى : زُورَة بالضَّمّ والأوّل أعرَفُ . ويوْمُ الزُّوَيْر كزُبَيْر : م أَي معروف وكذا يوم الزُّوَيْرَيْنِ . وأزارَهُ : حَمَلَه على الزِّيارِة وأزَرْتُه غَيرى . وزَوَّرَ تَزْوِيراً : زَيَّنَ الكَذِبَ وكَلامٌ مُزَوَّرٌ : مُمَوَّهٌ بالكَذِب . ومن المَجَازِ : زَوَّرَ الشَّيْءَ : حَسَّنَه وقَوَّمه . وأزالَ زَوَرَه : اعوِجَاجَه . وكَلامٌ مُزَوَّرٌ أَي مُحَسَّن . وقيِل : هو المُثَقَّف قَبْلَ أَن يُتَكَلَّمَ به ومنه قَوْلَ عُمَر رضي الله عنه : " ما زَوَّرْت كَلاماً لأقُولَه إلا سَبَقَني به أبو بَكْر " . أَي هَيَّأْت وأصْلَحْت . والتَّزْوِير : إصلاحُ الشَّيْءِ . وسُمع ابن الأَعرابيِّ يقول : كُلُّ إصلاحٍ من خَيْرٍ أو شَرٍّ فهو تَزْوِيرٌ . وقال أَبو زَيْد : التَّزْوِير : التَّزْوِيق والتَّحْسِين . وقال الأَصمَعِيّ : التَّزْوِير : تَهْيِئَة الكَلامِ وتَقدِيرُه والإنْسَان يُزَوِّر كَلاماً وهو أَن يُقَوِّمَه ويُتْقِنَه قبل أَنْ يتكَلَّم به . وزَوَّرَ الزَّائِرَ تَزْوِيراً : أكْرَمَه قال أَبو زَيْد : زَوِّروا فُلاناً أَي اذْبَحُوا له وأكْرِمُوه . والتَّزْوِيرُ : أَن يُكرِمَ المَزُورُ زَائِرَه . زَوَّرَ الشَّهَادةَ : أبْطَلَها وهو راجعٌ إلى تفسير قول القَتَّال :
ونَحْنُ أُناسٌ عُودُنَا عُودُ نَبْعَةٍ ... صَلِيبٌ وفِينَا قَسْوَةٌ لا تُزَوَّرُ
قال أبو عدنان : أَي لا نُغْمَز لقَسْوتنا ولا نُستَضْعَف . فقوله : زَوَّرْت شَهَادَةَ فُلانِ معناه أنَّه استُضعِف فغُمِزَ وغُمِزتْ شَهَادَتُه فأُسقِطَت . وفي الخَبَر الحَجَّاج قال : " رَحِم الله امْرأً زَوَّرَ نَفْسَه على نَفْسِه " قيل : قَوَّمَها وحَسَّنَها . وقيل : اتَّهَمَها على نَفْسه . وقيل : وَسَمَها بالزُّورِ كفَسَّقَه وجَهَّلَه . وتقول : أنا أُزَوِّرك على نَفْسِك أَي أتَّهِمُك عَلَيْها . وأنشد ابن الأَعرابيِّ :
" به زَوَرٌ لم يَسْتَطِعْه المُزَوِّرُ والمُزَوَّرُ من الإبِل كمُعَظَّم : الذي إِذَا سَلَّه المُذَمِّر - كمُحَدّث وقد تقدّم - من بَطْن أُمِّه اعْوَجَّ صَدرُه فيَغَمِزُه ليُقِيمَه فيَبْقَى فيه من غَمْزِهِ أثَرٌ يُعلَم منه أنَّه مُزَوَّر قاله اللَّيْثُ . واسْتَزَارَهُ : سألَه أَن يَزُورَه فزَارَه وازَدَارَه . وتَزاوَرَ عنه تَزَاوُراً عَدَلَ وانْحَرَف . وقُرِئ " تَزَّاوَرُ عن كَهْفِهِم " وهو مُدغَمُ تَتَزَاوَرُ كازْوَرَّ وَازْوارَّ كاحْمَرَّ واحْمِارَّ . وقُرِئَ تَزْوَرُّ ومعنى الكُلِّ : تَمِيل عن الأخَفْشِ . وقد ازْوَرَّ عنه . ازْوِرَاراً . وازْوَارَّ عنه ازْوِيرَاراً . تَزاوَرَ القَوْمُ : زارَ بعضُهُم بَعضاً وهم يَتَزَاوَرُون وبينهم تَزَاوُرٌ . وزَوْرَانُ بالفتح : جَدُّ أبى بكرٍ مُحَمَّد بن عبد الرحمن البَغْدَادِيّ سَمِعَ يحيى بن هاشم السّمسار . وقول المصنّف : التّابِعِيّ كذا في سائر الأُصول خَطَأٌ فإنَّ مُحَمَّد بن عبد الرحمن هذا ليس بتابعيٍّ كما عَرْفت . والصواب أنه سَقط من الكاتب وَحَقُّه بعد عبد الرحمن : والوَلِيدُ بن زَوّارَانَ . فإنه تابعيّ يَرْوِى عن أنَس . وشَذَّ شيخُنَا فضَبَطه بالضَّمّ نَقلاً عن بعضهم عن الكاشِف والصَّواب أنَّه بالفَتْح كما صرَّحَ به الحافِظُ ابن حَجَر والأميرُ وغيرُهما ثم إنَّ قَوْلَ المُصَنّف إن زَوْرَانَ جَدُّ مُحَمَّد وهَمٌ بل الصَّواب أنه لَقَبُ مُحَمَّد . ثم اختُلِف في الوَليد بن زَوْرَانَ فَضَبَطه الأميرُ بتقديم الرَّاءِ على الوَاوِ وجَزَمَ المِزِّيّ في التَّهْذِيب أنَّه بتقديم الواو كما هُنَا . وبالضَّمِّ عبدُ الله بن عَلِيّ بن زُورَانَ الكازَرُونِيُّ عن أبى الصَّلْت المُجير ووَقَعَ في التَّكْمِلة علي بن عبد الله بن زُورَانَ . وإسحاقُ ابن زُورَانَ السِّيرافِيًّ الشَّافعيّ مُحَدِّثُونَ
ومما يستدرك عليه : مَنَارَةٌ زَوْراءٌ : مائِلَةٌ عن السَّمْتِ والقَصْدِ . وفَلاةٌ زَوْراءُ : بَعِيدةٌ فيها ازْوِرَارٌ وهو مَجَاز . وَبَلَدٌ أزْوَرُ وجَيْشٌ أزْوَرُ . قال الأَزْهَرِيّ : سَمِعْتُ العَربَ تقول للبَعِير المَائِل السَّنامِ : هذا البَعِيرُ زَوْرٌ . وناقَةٌ زَوْرَةٌ : قَوِيَّةٌ غَلِيظَةٌ . وفَلاةٌ زَوْرَة : غَيرُ قاصِدَةٍ . وقال أَبو زَيْد : زَوَّرَ الطَّائِرُ تَزْوِيراً : ارتفَعَتْ حَوْصَلَتُه وقال غيرُه : امتَلأَتْ . ورَجلٌ زَوَّارٌ وزَوَّارَةٌ بالتشديد فيهما : غَلِيظٌ إلى القِصَرِ . قال الأَزْهَرِيّ : قرأْتُ في كتاب اللَّيث في هذا الباب : يقال للرَّجل إِذَا كان غَليظاً إلى القِصَر ما هو : إنّه لِزُوارٌ وزُوَارِيَةٌ . قال أبو مَنْصُور ؛ وهذا تَصْحِيفٌ مُنْكر والصَّواب : إنه لَزُوَازٌ وزُوَازِيَةٌ بزاءَيْن . قال : قال ذلك أبو عَمْرٍو وابن الأَعرابيِّ وغَيْرُهما . وازْدَاره : زَارَه افْتَعَلَ من الزِّيارة . قال أبو كَبِير :
فدَخَلْتُ بَيْتاً غَيْرَ بَيْتِ سِنَاخَةٍ ... وازْدَرْتُ مُزْدَارَ الكَريمِ المِفْضَلِ والزَّوْرَة : المَرَّةُ الواحدةُ . وامرأَةٌ زَائِرَةٌ من نِسْوةٍ زُورٍ عن سِيبوَيَه وكذلك في المذكّر كعائِذٍ وعُوذٍ ورَجلٌ زَوَّارٌ وزَؤٌورٌ ككَتَّان وصَبُور . قال :
إذا غَاب عنْها بَعْلُهَا لم أَكنْ لَهَا ... زَؤُوراً ولمْ تَأْنَسْ إليَّ كِلابُها
وقال بَعْضُهم : زارَ فُلانٌ فلانا أَي مَالَ إليه . ومنه تَزَاوَرَ عنه أَي مَالَ . وزَوَّرَ صاحِبَه تَزْوِيرا : أحْسَنَ إليه وعَرَفَ حَقِّ زِيَارَتِه . وفي حَدِيث طَلْحَةَ أزَرْتُه شَعُوبَ فزَارَها أَي أوْرَدْتُه المَنِيَّةَ وهو مَجَاز . وأنا أُزِيرُكم ثَنَائِي وأَزَرْتُكم قَصَائِدي وهو مَجَاز . والمَزَارُ بالفَتْح : مَوْضِعُ الزِّيارةِ . وزَوِرَ يَزْوَر إِذَا مالَ . ويقال للعَدُوِّ : الزَّايِرُ وهم الزَّايِرُون وأصلُه الهَمْز ولم يَذكره المُصَنّف هناك . وبالوَجْهَيْن فُسِّرَ بيتُ عَنْتَرَة :
حَلَّتْ بأْرِضِ الزَّايِرِينَ فأصْبَحَتْ ... عَسِراً عَليَّ طِلابُكِ ابْنَةَ مَخْرَمِ وقد تقدّمت الإشارة إليه . وزَارَةُ الأسَدِ : أجَمَتُه . قال ابن جِنِّي . وذلك لاعْتِياده إيَّاها وزَوْرِه لها . وذَكَرَه المصنّف في زأَر . والزَّارُ : الأجَمَة ذاتُ الحَلْفاءِ والقَصَبِ والماءِ . وكَلامٌ مُتَزَوَّرٌ : مُحَسَّنٌ . قال نَصْرُ بن سَيَّارٍ :
أبِلِغْ أميرَ المؤمنينَ رِسَالَةً ... تَزَوَّرْتُهَا من مُحْكَمَاتِ الرَّسائِلِ أي حَسَّنْتُهَا وثَقَّفْتها . وقال خالدُ بن كُلْثُوم : التَّزْوِيرُ : التَّشْبِيهُ . وزَارَةُ : مَوْضِع قال الشاعر :
وكَأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ مُدْبِرَةً ... نَخْلٌ بِزَارَةَ حَمْلُهُ السُّعْدُ وفي الأسَاس : تَزَوَّرَ : قال الزُّورَ . وَتَزوَّرَه : زَوَّرَه لنَفْسِه . وألقَى زَوْرَه : أقامَ . وكَلمِةٌ زَوْراءُ : دَنِيَّةٌ مُعْوَجَّةٌ . وهو أزْوَرُ عن مقَامِ الذّلّ : أبْعَدُ
واستدرك شيخنا : زَارَه : زوجُ ماسِخَةَ القَوَّاسِ كما نقله السُّهَيليّ وغيره وتقدّمت الإشارة إليه في مسخ . قلت : ونَهْرُ زَاوَرَ كهَاجَر نَهرٌ متَّصل بعُكْبَرَاءَ وزَاوَرُ : قريةٌ عنده . والزَّوْرُ بالفَتْح : موضعٌ بين أرضِ بكر بن وَائِلٍ . وأرضِ تَمِيم على ثلاثةِ أيّامٍ من طَلَحَ . وجَبَلٌ يُذْكَر مع مَنْوَرٍ وجَبلٌ آخَرُ في دِيَارِ بني سُلَيْمٍ في الحِجَاز

زور
زَوِرَ - يَزْوَرُ - زُوْر - تَزَاوَرَ - يَتَزَاوَرُ
زَوِرَ- يَزْوَرُ + الكائن + عن شيء أو وجهة: ينحرف ويتخذ مساراً خاطئاً إلى وجهة: يميل ويزيغ عن مساره الأصلي الصواب إلى شيء أو وجهة، ويتخذ مساراً جديداً منحرفاُ خاطئاً
زُوْر - الزور: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " زَوِرَ- يَزْوَرُ ": الشيء الذي حُرِفَ ومِيْلَ به عن الصواب
﴿واجتنبوا قول الزور﴾: قول شيء منحرف عن الصواب: القول الكذب والباطل
تَزَاوَرَ - يَتَزَاوَرُ: على وزن " تفاعلَ - يتفاعل " من " زَوِرَ- يَزْوَرُ": يتبادل الانحراف والزيغ مع آخر بشكل ذاتي: يسعى كل منهما ليزيغ وينحرف عن الوجهة الصواب نحو الآخر: يأخذ مساراً جديداً منحرفا يجعله يبتعد باستمرار عن المسار الأصلي الصحيح المفترض
زَوَّرَ - يُزَوِّرُ: على وزن"فـَعـَّلَ" من " زَوِرَ- يَزْوَرُ ": يجعله " يَزْوَرُ " على وجه الشدة: يحرفه ويميل به بشدة عن الصواب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انحراف الحركة الذاتية على نفس المستوي نحو الطرف أو الجانب، بعيداً عن وجهتها السابقة الصحيحة" ، وهي:
صَبَأَ - يَصْبَأُ، جَارَ - يَجُوْرُ، زَوِرَ- يَزْوَرُ، جَنِفَ - يَجْنَفُ، حَافَ - يَحِيْفُ، زَاغ َ - يَزيْغُ
يفرق لفظاً:
زَوِرَ- يَزْوَرُ + الكائن + عن شيء أو وجهة: ينحرف ويتخذ مساراً خاطئاً إلى وجهة
زَارَ - يَزُوْرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يذهب إليه لغرض أو منفعة ويمكث عنده مدة ثم ينصرف عنه

تزاور
 { وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَتَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِدًا(17)ْ الكهف
زور - الزور
قول الزور﴿ذلك ومن يعظم حرمات الله فهو خير له عند ربه وأحلت لكم الأنعام إلا ما يتلى عليكم فاجتنبوا الرجس من الأوثانواجتنبوا قول الزور(30)﴾ الحج ﴿الذين يظاهرون منكم من نسائهم ما هن أمهاتهم إن أمهاتهم إلا اللائي ولدنهموإنهم ليقولون منكرا من القول وزورا وإن الله لعفو غفور(2)﴾ المجادلة
يشهد الزور	﴿والذين لا يشهدون الزور وإذا مروا باللغو مروا كراما(72)﴾ الفرقان ﴿ذلك ومن يعظم حرمات الله فهو خير له عند ربه وأحلت لكم الأنعام إلا ما يتلى عليكم فاجتنبوا الرجس من الأوثان واجتنبوا قول الزور(30)﴾ الحج
يجيء الزور	﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا (4)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [زور] ز و ر: الزُّورُ الكذب والزَّوْرُ بالفتح أعلى الصدر وهو أيضا الزائرون يقال رجل زائِرٌ وقوم زَوْرٌ و زُوَّارٌ مثل سافِرٍ وسَفْرٍ وسُفَّار ونسوة زَوْرٌ أيضا و زُوزٌ مثل نوم ونوح وزائرات و الزَّوْراءُ دجلة بغداد وقد ازْوَرَّ عن الشيء ازْوِراراً أي عدل عنه وانحرف و ازْوارَّ عنه ازوِيراراً و تَزاوَرَ عنه تَزاوُراً كله بمعنى وقُرئ ﴿تَزاوَّر عن كهفهم﴾ وهو مدغم تتزاور و زارَهُ من باب قال وكتب و زُوَارةً بضم الزاي و الزَّوْرَةُ المرة الواحدة و اسْتَزارَهُ سأله أن يزوره و تَزاوَرُوا زار بعضهم بعضا و ازْدارَ افتعل من الزيارة و التَّزْويرُ تزيين الكذب و زَوَّرَ الشيء تزويرا حسنه وقّوّمه و المَزارُ الزيارة وموضع الزيارة أيضا و الزِّيرُ من الأوتار الدقيق و الزِّيارُ بالكسر ما يُزَيِّرُ به البيطار الدابة أي يلوي به جحفلتها
الراغب
زور
- الزور: أعلى الصدر، وزرت فلانا تلقيته بزوري، أو قصدت زوره، نحو: وجهته، ورجل زائر، وقوم زور، نحو سافر وسفر، وقد يقال: رجل زور، فيكون مصدرا موصوفا به نحو: ضيف، والزور: ميل في الزور، والأزور: المائل الزور، وقوله: }تزاور عن كهفهم﴿[الكهف/17]، أي: تميل، قرئ بتخفيف الزاي وتشديده (قرأ بالتشديد﴾تزور﴿ابن عامر ويعقوب، وقرأ:﴾تزاور﴿نافع وأبو جعفر وابن كثير وأبو عمرو. وقرأ بالتخفيف﴾تزاور﴿عاصم وحمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف 288) وقرئ:﴾تزور﴿(قرأ بالتشديد﴾تزور﴿ابن عامر ويعقوب، وقرأ:﴾تزاور﴿نافع وأبو جعفر وابن كثير وأبو عمرو. وقرأ بالتخفيف﴾تزاور﴿عاصم وحمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف 288). قال أبو الحسن: لا معنى لتزور ههنا؛ لأن الازورار الانقباض، يقال: تزاور عنه، وازور عنه، ورجل أزور، وقوم زورن وبئر زوراء: مائلة الحفر وقيل للكذب: زور، لكونه مائلا عن جهته، قال:﴾ظلما وزورا﴿[الفرقان/4]، و﴾قول الزور﴿[الحج/30]،﴾من القول وزورا﴿[المجادلة/2]،﴾لا يشهدون الزور{ [الفرقان/72]، ويسمى الصنم زورا في قول الشاعر:  - 216 - جاءوا بزوريهم وجئنا بالأصم
(الرجز ينسب للأغلب العجلي، وقيل: ليحيى بن منصور، والأول أصح لوجود الأبيات في ديوانه العجلي كما ذكره الجوهري.   وأول الرجز:
إن سرك العز فجخجخ بجثم *** أهل البناة والعديد والكرم
جاؤوا بزوريهم وجئنا بالأصم *** شيخ لنا كالليث من باقي إرم
وهو في ديوانه ص 175؛ واللسان (زور) ؛ والمؤتلف والمختلف ص 23)
لكون ذلك كذبا وميلا عن الحق.
ملخص اللسان
1.     والزَّوَرُ: عِوَجُ الزَّوْرِ وقيل: هو إِشراف  أَحد جانبيه على الآخر، زَوِرَ زَورَاً، فهو أَزْوَرُ.
2.     الزَّوْرُ: الصَّدْرُ، وقيل: وسط الصدر، وقيل: أَعلى الصدر، وقيل:  مُلْتَقَى أَطراف عظام الصدر حيث اجتمعت، وقيل: هو جماعة الصَّدْرِ من  الخُفِّ، والجمع أَزوار.
3.     وكلب أَزْوَرُ: قد  اسْتَدَقَّ جَوْشَنُ صَدْرِه وخرج كَلْكَلُه كأَنه قد عُصِرَ جانباه
4.     والزَّوَرُ، بالتحريك: المَيَلُ وهو مثل الصَّعَر.  وعَنُقٌ أَزْوَرُ: مائل
5.     والزَّوْراءُ: البئر البعيدة القعر؛ وأَرض زَوْراءُ: بعيدة؛
6.     ومفازة زَوْراءُ: مائلة عن السَّمْتِ والقصدِ. وفلاة زَوْراءُ: بعيدة  فيها ازْوِرَارٌ.
7.     وقَوْسٌ زَوْراءُ: معطوفة.
8.     وترى الشمسَ إِذا طلعتْ تَزاوَرُ عن كَهْفِهِمْ ذاتَ اليمين؛ قرأَ بعضهم:  تَزْوَارُ يريد تَتَزاوَرُ، وقرأَ بعضهم: تَزْوَرُّ وتَزْوَارُّ، قال:  وازْوِرارُها في هذا الموضع أَنها كانت تَطْلُع على كهفهم ذات اليمين فلا  تصيبهم وتَغْرُبُ على كهفهم ذات الشمال فلا تصيبهم، وقال الأَخفش: تزاور عن  كهفهم أَي تميل؛
9. والأَزْوَرُ: الذي ينظر بِمُؤْخِرِ عينه
10.                        والازْوِزارُ عن الشيء: العدول عنه، وقد ازْوَرَّ عنه ازْوِراراً  وازْوارَّ عنه ازْوِيرَاراً وتَزاوَرَ عنه تَزاوُراً، كله بمعنى: عَدَلَ عنه  وانحرفَ. وقرئ: تَزَّاوَرُ عن كهفهم، وهو مدغم تَتَزَاوَرُ.
11.                        والزَّوْرُ: العزيمة. وما له زَوْرٌ وزُورٌ ولا صَيُّورٌ بمعنًى أَي ما  له رأْي وعقل يرجع إِليه؛
12.                        والزُّور: الكذب والباطل، وقيل: شهادة الباطل. رجل زُورٌ وقوم زُورٌ  وكلام مُزَوَّرٌ ومُتَزَوَّرٌ: مُمَوَّهٌ بكذب، وقيل: مُحَسَّنٌ، وقيل: هو  المُثَقَّفُ قبل أَن يتلكم به؛ ومنه حديث قول عمر، رضي الله عنه: ما  زَوَّرْتُ كلاماً لأَقوله إِلا سبقني به أَبو بكر، وفي رواية: كنت زَوَّرْتُ  في نفسي كلاماً يومَ سَقِيفَةِ بني ساعدة أَي هَيَّأْتُ وأَصلحت.
13.                        وكلامٌ مُزَوَّرٌ أَي مُحَسَّنٌ؛ التزوير التزويق والتحسين. وزَوَّرْتُ  الشيءَ: حَسَّنْتُه وقوَّمتُه.
14.                        الزُّور: الكذب والباطل والتُّهمة،
15.                        والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الشيء.كل إِصلاح من خير أَو شر فهو تَزْوِيرٌ، ومنه شاهد  الزُّورِ يُزَوَّرُ كلاماً والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الكلام وتَهْيِئَتُه. وفي صدره  تَزْوِيرٌ أَي إِصلاح يحتاج أَن يُزَوَّرَ.-  التزويرُ تهيئة الكلام  وتقديره، والإِنسان يُزَوِّرُ كلاماً، وهو أَن يُقَوِّمَه ويُتْقِنَهُ قبل  أَن يتكلم به.
16.                        والتَّزْوِيرُ: تَزْيين الكذب
17.                        والزُّورُ: شهادة الباطل وقول الكذب
18.                        زَوَّرْتُ شهادة فلان، معناه أَنه استضعف فغمز وغمزت شهادته فأُسقطت. وقولهم:
19.                        التَّزْوِيرُ التشبيه.
20.                        الزّوَيْرُ صاحب أَمر القوم؛
21. وزأْرة الأَسد: أَجَمَتُه؛
22.                        والزَّوْرُ: الزائرون. وزاره يَزُورُه زَوْراً وزِيارَةً وزُوَارَةً وازْدَارَهُ: عاده افْتَعَلَ من الزيارة؛
23.                        والزَّوْرَةُ: المرَّة الواحدة. ورجل زائر من قوم زُوَّرٍ وزُوَّارٍ  وزَوْرٍ؛ الأَخيرة اسم للجمع، وقيل: هو جمع زائر. والزَّوْرُ: الذي  يَزُورُك.نسوة زُوَّرٌ وزَوْرٌ مثل نُوَّحٍ ونَوْحٍ وزائرات، ورجل  زَوَّارٌ وزَؤُورٌ
24.                        زارَ فلانٌ فلاناً أَي مال إِليه؛ ومنه تَزَاوَرَ عنه  أَي مال عنه.
25.                        واسْتَزاره: سأَله أَن  يَزُورَه. والمَزَارُ: الزيارة
26.                        والمَزَارُ: موضع الزيارة. وفي الحديث:  إِن لِزَوْركَ عليك حقّاً؛ الزَّوْرُ: الزائرُ،
27.                        فلان زِيرُ نساءٍ إِذا كان يحب زيارتهن ومحادثتهن ومجالستهن،  سمي بذلك لكثرة زيارته لهن، والجمع الزِّيَرَةُ؛
لسان العرب
● - زور: الزَّوْرُ: الصَّدْرُ، وقيل: وسط الصدر، وقيل: أَعلى الصدر، وقيل:  مُلْتَقَى أَطراف عظام الصدر حيث اجتمعت، وقيل: هو جماعة الصَّدْرِ من  الخُفِّ، والجمع أَزوار. والزَّوَرُ: عِوَجُ الزَّوْرِ وقيل: هو إِشراف  أَحد جانبيه على الآخر، زَوِرَ زَورَاً، فهو أَزْوَرُ. وكلب أَزْوَرُ: قد  اسْتَدَقَّ جَوْشَنُ صَدْرِه وخرج كَلْكَلُه كأَنه قد عُصِرَ جانباه، وهو  في غير الكلاب مَيَلٌ مَّا لاً يكون مُعْتَدِلَ التربيع نحو الكِرْكِرَةِ  واللِّبْدَةِ، ويستحب في الفرس أَن يكون في زَوْرِه ضِيقٌ وأَن يكون  رَحْبَ اللَّبَانِ، كما قال عبدالله بن سليمة  (* قوله: «عبدالله بن سليمة»  وقيل ابن سليم، وقبله:  ولقد غدوت على القبيص بشيظم * كالجذع وسط الجنة المفروس  كذا بخط السيد مرتضى بهامش الأَصل).  مُتَقَارِب الثَّفِناتِ، ضَيْق زَوْرُه،  رَحْب اللَّبَانِ، شَدِيد طَيِّ ضَريسِ  قال الجوهري: وقد فرق بين الزَّوْرِ واللَّبانِ كما ترى. والزَّوَرُ في  صدر الفرس: دخولُ إِحدى الفَهْدَتَيْنِ وخروجُ الأُخرى؛ وفي قصيد كعب ابن  زهير:  في خَلْقِها عن بناتِ الزَّوْرِ تفضيلُ  الزَّوْرُ: الصدر. وبناته: ما حواليه من الأَضلاع وغيرها.  والزَّوَرُ، بالتحريك: المَيَلُ وهو مثل الصَّعَر.  وعَنُقٌ أَزْوَرُ: مائل. والمُزَوَّرُ من الإِبل: الذي يَسُلُّه  المُزَمَّرُ من بطن أُمه فَيَعْوَجُّ صدره فيغمزه ليقيمه فيبقى فيه من غَمْزِه  أَثر يعلم أَنه مُزَوَّرٌ. وركية زَوْراءُ: غير مستقيمة الحَفْرِ.  والزَّوْراءُ: البئر البعيدة القعر؛ قال الشاعر:  إِذْ تَجْعَلُ الجارَ في زَوْراءَ مُظْلِمَةٍ  زَلْخَ المُقامِ، وتَطْوي دونه المَرَسَا  وأَرض زَوْراءُ: بعيدة؛ قال الأَعشى:  يَسْقِي دِياراً لها قد أَصْبَحَتْ غَرَضاً  زَوْراءَ، أَجْنَفَ عنها القَوْدُ والرَّسَلُ  ومفازة زَوْراءُ: مائلة عن السَّمْتِ والقصدِ. وفلاة زَوْراءُ: بعيدة  فيها ازْوِرَارٌ. وقَوْسٌ زَوْراءُ: معطوفة. وقال الفراء في قوله تعالى:  وترى الشمسَ إِذا طلعتْ تَزاوَرُ عن كَهْفِهِمْ ذاتَ اليمين؛ قرأَ بعضهم:  تَزْوَارُ يريد تَتَزاوَرُ، وقرأَ بعضهم: تَزْوَرُّ وتَزْوَارُّ، قال:  وازْوِرارُها في هذا الموضع أَنها كانت تَطْلُع على كهفهم ذات اليمين فلا  تصيبهم وتَغْرُبُ على كهفهم ذات الشمال فلا تصيبهم، وقال الأَخفش: تزاور عن  كهفهم أَي تميل؛ وأَنشد:  ودونَ لَيْلَى بَلَدٌ سَمَهْدَرُ،  جَدْبُ المُنَدَّى عن هَوانا أَزْوَرُ،  يُنْضِي المَطَايا خِمْسُه العَشَنْزَرُ  قال: والزَّوَرُ مَيَلٌ في وسط الصدر، ويقال للقوس زَوْراءُ لميلهَا،  وللجيش أَزْوَرُ. والأَزْوَرُ: الذي ينظر بِمُؤْخِرِ عينه. قال الأَزهري:  سمعت العرب تقول للبعير المائل السَّنَامِ: هذا البعير زَوْرٌ. وناقة  زَوْرَةٌ: قوية غليظة. وناقة زَوْرَة: تنظر بِمُؤْخِرِ عينها لشدّتها  وحدّتها؛ قال صخر الغيّ:  وماءٍ وَرَدْتُ على زَوْرَةٍ،  كَمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا  ويروى: زُورَةٍ، والأَوّل أَعرف. قال أَبو عمرو: على زَوْرَةٍ أَي على  ناقة شديدة؛ ويقال: فيه ازْوِرارٌ وحَدْرٌ، ويقال: أَراد على فلاة غير  قاصدة. وناقة زِوَرَّةُ أَسفار أَي مُهَيَّأَة للأَسفار مُعَدَّة. ويقال  فيها ازْوِرارٌ من نشاطها.  أَبو زيد: زَوَّرَ الطائر تَزْوِيراً إِذا ارتفعت حَوْصَلَتُه؛ ويقال  للحوصلة: الزَّارَةُ والزَّاوُورَةُ والزَّاوِرَةُ.  وزَاوَرَةُ القَطاةِ، مفتوح الواو: ما حملت فيه الماء لفراخها.  والازْوِزارُ عن الشيء: العدول عنه، وقد ازْوَرَّ عنه ازْوِراراً  وازْوارَّ عنه ازْوِيرَاراً وتَزاوَرَ عنه تَزاوُراً، كله بمعنى: عَدَلَ عنه  وانحرفَ. وقرئ: تَزَّاوَرُ عن كهفهم، وهو مدغم تَتَزَاوَرُ.  والزَّوْراءُ: مِشْرَبَةٌ من فضة مستطيلة شبه التَّلْتَلَةِ.  والزَّوْرَاءُ: القَدَحُ؛ قال النابغة:  وتُسْقى، إِذا ما شئتَ، غَيْرَ مُصَرَّدٍ  بِزَوْراءَ، في حافاتها المِسْكُ كانِعُ  وزَوَّرَ الطائرُ: امتلأَت حوصلته.  والزِّوار: حبل يُشَدُّ من التصدير إِلى خلف الكِرْكِرَةِ حتى يثبت  لئلاَّ يصيب الحَقَبُ الثِّيلَ فيحتبسَ بوله، والجمع أَزْوِرَةٌ.  وزَوْرُ القوم: رئيسهم وسيدهم.  ورجل زُوارٌ وزُوارَةٌ: غليظ إِلى القصر. قال الأَزهري: قرأْت في كتاب  الليث في هذا الباب: يقال للرجل إِذا كان غليظاً إِلى القصر ما هو: إِنه  لَزُوارٌ وزُوَارِيَةٌ؛ قال أَبو منصور: وهذا تصحيف منكر والصواب إِنه  لَزُوازٌ وزُوَازِيَةٌ، بزايين، قال: قال ذلك أَبو عمرو وابن الأَعرابي  وغيرهما.  والزَّوْرُ: العزيمة. وما له زَوْرٌ وزُورٌ ولا صَيُّورٌ بمعنًى أَي ما  له رأْي وعقل يرجع إِليه؛ الضم عن يعقوب والفتح عن أَبي عبيد، وذلك أَنه  قال لا زَوْرَ له ولا صَيُّورَ، قال: وأُراه إِنما أَراد لا زَبْرَ له  فغيره إِذ كتبه. أَبو عبيدة في قولهم ليس لهم زَوْرٌ: أَي ليس لهم قوّة ولا  رأْي. وحبل له زَوْرٌ أَي قوّة؛ قال: وهذا وفاق وقع بين العربية  والفارسية والزَّوْرُ: الزائرون. وزاره يَزُورُه زَوْراً وزِيارَةً وزُوَارَةً  وازْدَارَهُ: عاده افْتَعَلَ من الزيارة؛ قال أَبو كبير:  فدخلتُ بيتاً غيرَ بيتِ سِنَاخَةٍ،  وازْدَرْتُ مُزْدَارَ الكَريم المِفْضَلِ  والزَّوْرَةُ: المرَّة الواحدة. ورجل زائر من قوم زُوَّرٍ وزُوَّارٍ  وزَوْرٍ؛ الأَخيرة اسم للجمع، وقيل: هو جمع زائر. والزَّوْرُ: الذي  يَزُورُك. ورجل زَوْرٌ وقوم زَوْرٌ وامرأَة زَوْرٌ ونساء زَوْرٌ، يكون للواحد  والجمع والمذكر والمؤنث بلفظ واحد لأَنه مصدر؛ قال:  حُبَّ بالزَّوْرِ الذي لا يُرَى  منه، إِلاَّ صَفْحَةٌ عن لِمام  وقال في نسوة زَوْرٍ:  ومَشْيُهُنَّ بالكَثِيبِ مَوْرُ،  كما تَهادَى الفَتَياتُ الزَّوْرُ  وامرأَة زائرة من نسوة زُورٍ؛ عن سيبويه، وكذلك في المذكر كعائذ وعُوذ.  الجوهري: نسوة زُوَّرٌ وزَوْرٌ مثل نُوَّحٍ ونَوْحٍ وزائرات، ورجل  زَوَّارٌ وزَؤُورٌ؛ قال:  إِذا غاب عنها بعلُها لم أَكُنْ  لها زَؤُوراً، ولم تأْنَسْ إِليَّ كِلابُها  وقد تَزاوَرُوا: زارَ بعضُهم بعضاً. والتَّزْوِيرُ: كرامة الزائر  وإِكرامُ المَزُورِ لِلزَّائرِ. أَبو زيد: زَوِّرُوا فلاناً أَي اذْبَحُوا له  وأَكرموه. والتَّزْوِيرُ: أَن يكرم المَزُورُ زائِرَه ويَعْرِفَ له حق  زيارته، وقال بعضهم: زارَ فلانٌ فلاناً أَي مال إِليه؛ ومنه تَزَاوَرَ عنه  أَي مال عنه. وقد زَوَّرَ القومُ صاحبهم تَزْوِيراً إِذا أَحسنوا إِليه.  وأَزَارَهُ: حمله على الزيارة. وفي حديث طلحة: حتى أَزَرْتُه شَعُوبَ أَي  أَوردته المنيةَ فزارها؛ شعوب: من أَسماء المنية. واسْتَزاره: سأَله أَن  يَزُورَه. والمَزَارُ: الزيارة والمَزَارُ: موضع الزيارة. وفي الحديث:  إِن لِزَوْركَ عليك حقّاً؛ الزَّوْرُ: الزائرُ، وهو في الأَصل مصدر وضع  موضع الاسم كصَوْم ونَوْمٍ بمعنى صائم ونائم. وزَوِرَ يَزْوَرُ إِذا مال.  والزَّوْرَةُ: البُعْدُ، وهو من الازْوِرارِ؛ قال الشاعر:  وماءٍ وردتُ على زَوْرَةٍ  وفي حديث أُم سلمة: أَرسلتُ إِلى عثمان، رضي الله عنه: يا بُنَيَّ ما لي  أَرى رَعِيَّتَكَ عنك مُزْوَرِّينَ أَي معرضين منحرفين؛ يقال: ازْوَرَّ  عنه وازْوَارَّ بمعنًى؛ ومنه شعر عمر:  بالخيل عابسةً زُوراً مناكِبُها  الزُّورُ: جمع أَزْوَرَ من الزَّوَرِ الميل. ابن الأَعرابي: الزَّيِّرُ  من الرجال الغضبانُ المُقاطِعُ لصاحبه. قال: والزِّيرُ الزِّرُّ. قال:  ومن العرب من يقلب أَحد الحرفين المدغمين ياء فيقول في مَرٍّ مَيْرٍ، وفي  زِرٍّ زِيرٍ، وهو الدُّجَةُ، وفي رِزٍّ رِيز. قال أَبو منصور: قوله  الزَّيِّرُ الغضبان أَصله مهموز من زأَر الأَسد. ويقال للعدوّ: زائِرٌ، وهم  الزائرُون؛ قال عنترة:  حَلَّتْ بأَرضِ الزائِرِينَ، فأَصْبَحَتْ  عَسِراً عَلَيَّ طِلاَبُكِ ابْنَةَ مَخْرَمِ  قال بعضهم: أَراد أَنها حلت بأَرض الأَعداء. وقال ابن الأَعرابي: الزائر  الغضبان، بالهمز، والزاير الحبيب. قال: وبيت عنترة يروى بالوجهين، فمن  همز أَراد الأَعداء ومن لم يهمز أَراد الأَحباب.  وزأْرة الأَسد: أَجَمَتُه؛ قال ابن جني: وذلك لاعتياده إِياها وزَوْرِه  لها. والزَّأْرَةُ: الأَجَمَةُ ذات الماء والحلفاء والقَصَبِ.  والزَّأْرَة: الأَجَمَة.  والزِّيرُ: الذي يخالط النساء ويريد حديثهنّ لغير شَرٍّ، والجمع  أَزْوارٌ وأَزْيارٌ؛ الأَخيرة من باب عِيدٍ وأَعياد، وزِيَرَةٌ، والأُنثى زِيرٌ،  وقال بعضهم: لا يوصف به المؤنث، وقيل: الزِّيرُ المُخالِطُ لهنّ في  الباطل، ويقال: فلان زِيرُ نساءٍ إِذا كان يحب زيارتهن ومحادثتهن ومجالستهن،  سمي بذلك لكثرة زيارته لهن، والجمع الزِّيَرَةُ؛ قال رؤبة:  قُلْتُ لزِيرٍ لم تَصِلْهُ مَرْيَمُهْ  وفي الحديث: لا يزال أَحدكم كاسِراً وسادَهُ يَتَّكِئٌ عليه ويأْخُذُ  في الحديث فِعْلَ الزِّيرِ؛ الزِّيرُ من الرجال: الذي يحب محادثة النساء  ومجالستهن، سمي بذلك لكثرة زيارته لهن، وأَصله من الواو؛ وقول الأَعشى:  تَرَى الزِّيرَ يَبْكِي بها شَجْوَهُ،  مَخَافَةَ أَنْ سَوْفَ يُدْعَى لها  لها: للخمر؛ يقول: زِيرُ العُودِ يبكي مخافة أَن يَطْرَبَ القوْمُ إِذا  شربوا فيعملوا الزَّيرَ لها للخمر، وبها بالخمر؛ وأَنشد يونس:  تَقُولُ الحارِثِيَّةُ أُمُّ عَمْرٍو:  أَهذا زِيرُهُ أَبَداً وزِيرِي؟  قال معناه: أَهذا دأْبه أَبداً ودأْبي.  والزُّور: الكذب والباطل، وقيل: شهادة الباطل. رجل زُورٌ وقوم زُورٌ  وكلام مُزَوَّرٌ ومُتَزَوَّرٌ: مُمَوَّهٌ بكذب، وقيل: مُحَسَّنٌ، وقيل: هو  المُثَقَّفُ قبل أَن يتلكم به؛ ومنه حديث قول عمر، رضي الله عنه: ما  زَوَّرْتُ كلاماً لأَقوله إِلا سبقني به أَبو بكر، وفي رواية: كنت زَوَّرْتُ  في نفسي كلاماً يومَ سَقِيفَةِ بني ساعدة أَي هَيَّأْتُ وأَصلحت.  والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الشيء. وكلامٌ مُزَوَّرٌ أَي مُحَسَّنٌ؛ قال نصرُ بن  سَيَّارٍ:  أَبْلِغْ أَميرَ المؤمنين رِسالةً،  تَزَوَّرْتُها من مُحْكَمَاتِ الرَّسائِل  والتَّزْوِيرُ: تَزْيين الكذب والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الشيء، وسمع ابن  الأَعرابي يقول: كل إِصلاح من خير أَو شر فهو تَزْوِيرٌ، ومنه شاهد  الزُّورِ يُزَوَّرُ كلاماً والتَّزْوِيرُ: إِصلاح الكلام وتَهْيِئَتُه. وفي صدره  تَزْوِيرٌ أَي إِصلاح يحتاج أَن يُزَوَّرَ. قال: وقال الحجاج رحم الله  امرأً زَوَّرَ نفسَه على نفسه أَي قوّمها وحسَّنها، وقيل: اتَّهَمَ نفسه  على نفسه، وحقيقته نسبتها إِلى الزور كَفَسَّقَهُ وجَهَّلَهُ، وتقول: أَنا  أُزَوِّرُكَ على نفسك أَي أَتَّهِمُك عليها؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  به زَوَرٌ لم يَسْتَطِعْهُ المُزَوِّرُ  وقولهم: زَوَّرْتُ شهادة فلان راجع إِلى تفسير قول القَتَّالِ:  ونحن أُناسٌ عُودُنا عُودُ نَبْعَةٍ  صَلِيبٌ، وفينا قَسْوَةٌ لا تُزَوَّرُ  قال أَبو عدنان: أَي لا نغْمَزُ لقسوتنا ولا نُسْتَضْعَفُ فقولهم:  زَوَّرْتُ شهادة فلان، معناه أَنه استضعف فغمز وغمزت شهادته فأُسقطت. وقولهم:  قد زَوَّرَ عليه كذا وكذا؛ قال أَبو بكر: فيه أَربعة أَقوال: يكون  التَّزْوِيرُ فعل الكذب والباطل. والزُّور: الكذب. وقال خالد بن كُلْثُومٍ:  التَّزْوِيرُ التشبيه. وقال أَبو زيد: التزوير التزويق والتحسين. وزَوَّرْتُ  الشيءَ: حَسَّنْتُه وقوَّمتُه. وقال الأَصمعي: التزويرُ تهيئة الكلام  وتقديره، والإِنسان يُزَوِّرُ كلاماً، وهو أَن يُقَوِّمَه ويُتْقِنَهُ قبل  أَن يتكلم به. والزُّورُ: شهادة الباطل وقول الكذبل، ولم يشتق من تزوير  الكلام ولكنه اشتق من تَزْوِيرِ الصَّدْرِ. وفي الحديث: المُتَشَبِّعُ بما  لم يُعْطَ كَلاَبِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ؛ الزُّور: الكذب والباطل والتُّهمة،  وقد تكرر ذكر شهادة الزور في الحديث، وهي من الكبائر، فمنها قوله:  عَدَلَتْ شهادَةُ الزور الشِّرْكَ بالله، وإِنما عادلته لقوله تعالى: والذين  لا يدعون مع الله إِلهاً آخر، ثم قال بعدها: والذين لا يشهَدون الزُّورَ.  وزَوَّرَ نَفْسَه: وسمَهَا بالزُّورِ. وفي الخبر عن الحجاج: زَوَّرَ رجلٌ  نَفْسَه. وزَوَّرَ الشهادة. أَبطلها؛ ومن ذلك قوله تعالى: والذين لا  يشهدون الزُّورَ؛ قال ثعلب: الزُّورُ ههنا مجالس اللهو. قال ابن سيده: ولا  أَدري كيف هذا إِلا أَن يريد بمجالس اللهو هنا الشرك بالله، وقيل: أَعياد  النصارى؛ كلاهما عن الزجاج، قال: والذي جاء في الرواية الشرك، وهو جامع  لأَعياد النصارى وغيرها؛ قال: وقيل الزّورُ هنا مجالس الغِنَاء.  وزَوْرُ القوم وزَوِيرُهم وزُوَيْرُهم: سَيِّدُهم ورأْسهم. والزُّورُ  والزُّونُ جميعاً: كل شيء يتخذ رَبّاً ويعبد من دون الله تعالى؛ قال  الأَغلب العجلي:  جاؤُوا بِزُورَيْهِم وجِئْنا بالأَصَمْ  قال ابن بري: قال أَبو عبيدة مَعْمَرُ بن المُثَنَّى إِن البيت ليحيى بن  منصور؛ وأَنشد قبله:  كانَت تَمِيمٌ مَعْشَراً ذَوِي كَرَمْ،  غَلْصَمَةً من الغَلاصِيم العُظَمْ  ما جَبُنُوا، ولا تَوَلَّوْا من أَمَمْ،  قد قابَلوا لو يَنْفُخْون في فَحَمْ  جاؤوا بِزُورَيْهِم، وجئنا بالأَصَمّ  شَيْخٍ لنا، كالليثِ من باقي إِرَمْ  شَيْخٍ لنا مُعاوِدٍ ضَرْبَ البُهَمْ  قال: الأَصَمُّ هو عمرو بن قيس بن مسعود بن عامر وهو رئيس بَكْرِ بن  وائل في ذلك اليوم، وهو يوم الزُّورَيْنِ؛ قال أَبو عبيدة: وهما بَكْرانِ  مُجلَّلانِ قد قَيَّدوهما وقالوا: هذان زُورَانا أَي إِلهانا، فلا نَفِرُّ  حتى يَفِرَّا، فعابهم بذلك وبجعل البعيرين ربَّيْنِ لهم، وهُزِمَتْ تميم  ذلك اليوم وأُخذ البكران فنحر أَحدهما وترك الآخر يضرب في شَوْلِهِمْ.  قال ابن بري: وقد وجدت هذا الشعر للأَغْلَبِ العِجْلِيِّ في ديوانه كما  ذكره الجوهري. وقال شمر: الزُّورانِ رئيسانِ؛ وأَنشد:  إِذ أُقْرِنَ الزُّورانِ: زُورٌ رازِحُ  رَارٌ، وزُورٌ نِقْيُه طُلافِحُ  قال: الطُّلافِحُ المهزول. وقال بعضهم: الزُّورُ صَخْرَةٌ.  ويقال: هذا زُوَيْرُ القوم أَي رئيسهم. والزُّوَيْرُ: زعيم القوم؛ قال  ابن الأَعرابي: الزّوَيْرُ صاحب أَمر القوم؛ قال:  بأَيْدِي رِجالٍ، لا هَوادَة بينهُمْ،  يَسوقونَ لِلمَوْتِ الزُّوَيْرَ اليَلَنْدَدا  وأَنشد الجوهري:  قَدْ نَضْرِبُ الجَيْشَ الخَميسَ الأَزْوَرا،  حتى تَرى زُوَيْرَهُ مُجَوَّرا  وقال أَبو سعيد: الزُّونُ الصنم، وهو بالفارسية زون بشم الزاي السين؛  وقال حميد:  ذات المجوسِ عَكَفَتْ للزُّونِ  أَبو عبيدة: كل ما عبد من دون الله فهو زُورٌ.  والزِّيرُ: الكَتَّانُ؛ قال الحطيئة:  وإِنْ غَضِبَتْ، خِلْتَ بالمِشْفَرَيْن  سَبايِخَ قُطْنٍ، وزيراً نُسالا  والجمع أَزْوارٌ. والزِّيرُ من الأَوْتار: الدَّقيقُ. والزِّيرُ: ما  استحكم فتله من الأَوتار؛ وزيرُ المِزْهَرِ: مشتق منه. ويوم الزُّورَيْنِ:  معروف. والزَّوْرُ: عَسيبُ النَّخْلِ. والزَّارَةُ: الجماعة الضخمة من  الناس والإِبل والغنم. والزِّوَرُّ، مثال الهِجَفِّ: السير الشديد؛ قال  القطامي:  يا ناقُ خُبِّي حَبَباً زِوَرّا،  وقَلِّمي مَنْسِمَكِ المُغْبَرّا  وقيل: الزِّوَرُّ الشديد، فلم يخص به شيء دون شيء. وزارَةُ: حَيٌّ من  أَزْدِ السَّراة. وزارَةُ:  موضع؛ قال:  وكأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ مُدْبِرَةً  نَخْلٌ بِزارَةَ، حَمْلُه السُّعْدُ  قال أَبو منصور: وعَيْنُ الزَّارَةِ بالبحرين معروفة. والزَّارَةُ: قرية  كبيرة؛ وكان مَرْزُبانُ الزَّارَةِ منها، وله حديث معروف.  ومدينة الزَّوْراء: بِبغداد في الجانب الشرقي، سميت زَوْراءَ لازْوِرار  قبلتها. الجوهري: ودِجْلَةُ بَغْدادَ تسمى الزَّوْراءَ. والزَّوْرَاءُ:  دار بالحِيرَةِ بناها النعمان بن المنذر، ذكرها النابغة فقال:  بِزَوْراءَ في أَكْنافِها المِسْكُ كارِعُ  وقال أَبو عمرو: زَوْراءُ ههنا مَكُّوكٌ من فضة مثل التَّلْتَلَة.  ويقال: إِن أَبا جعفر هدم الزَّوْراء بالحِيرَةِ في أَيامه. الجوهري:  والزَّوْراءُ اسم مال كان لأُحَيْحَةَ بن الجُلاح الأَنصاري؛ وقال:  إِني أُقيمُ على الزَّوْراءِ أَعْمُرُها،  إِنَّ الكَريمَ على الإِخوانِ ذو المالِ
مقاييس اللغة:
(زور) الزاء والواو والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على المَيْل والعدول. من ذلك الزُّور: الكذب؛ لأنه مائلٌ عن طريقَةِ الحق. ويقال زوَّرَ فلانٌ الشَّيءَ تزويراً. حتَّى يقولون زوَّر الشيءَ في نفْسه: هيّأَهُ، لأنَّهُ يَعدِل به ِعن طريقةٍ تكون أقربَ إلى قَبولِ السامعِ. فأمَّا قولهم للصَّنم زُور فهو القياس الصحيح. قال:
* جاؤوا بزُورَيْهِمْ وجئنا بالأَصَمّْ([9]) *
والزَّوَر: الميل. يقال ازورَّ  عن كذا، أي مالَ عنه.
ومن الباب : الزائر، لأنّه إذا زارَك فقد عدَلَ عن غيرك.
ثم يُحمل على هذا فيقال لرئيس القوم وصاحِب أمرهم: الزُّوَيْر، وذلك أنهم يعدِلون عن كلِّ أحدٍ إليه. قال:
بأيدِي رجالٍ لا هَوادةَ بينهمْ *** يَسُوقون للموت الزُّوَيْر اليَلَنْدَدا([10])
ويقولون: هذا رجلٌ ليس له زَوْرٌ، أي ليس له صَيُّورٌ يرجِع إليه. والتزوير: كرامة الزَّائِر. والزَّوْرُ: القومُ الزُّوَّار؛ يقال ذلك في الواحد والاثنين والجماعة والنِّساء. قال الشاعر:
ومشيُهنَّ بالخُبَيْبِ المَوْرُ([11]) *** كما تَهَادى الفَتَياتُ الزَّوْرُ
فأمَّا قولهم إن الزِّوَرَّ القويّ الشديد، فإنما هو من الزَّوْر، وهو أعلى الصدر شاذٌّ عن الأصل الذي أصّلْناه.
القاموس المحيط:
الزَّوْرُ وسَطُ الصَّدْرِ، أو ما ارْتَفَعَ منه إلى الكَتِفَيْنِ، أو مُلْتَقَى أطْرافِ عِظامِ الصَّدْرِ حيثُ اجْتَمَعَتْ، والزائِرُ، والزائِرون، كالزُّوَّارِ والزُّوَّرِ، وعَسِيبُ النَّخْلِ، والعقلُ، ويضمُّ، ومَصْدَرُ زَارَ، كالزِّيارَةِ والزُّوَارِ والمَزَارِ، والسَّيِّدُ، كالزويرِ والزُّوَيْرِ، كزُبَيْرٍ وخِدَبٍّ، والخَيالُ يُرَى في النَّوْمِ، وقُوَّةُ العَزِيمةِ، والحَجَرُ الذي يَظْهَرُ لحافِرِ البئْرِ، فَيَعْجِزُ عن كَسْرِهِ، فَيَدَعُهُ ظاهِراً، أو وادٍ قربَ السَّوارِقِيَّةِ، ويَوْمُ الزَّوْرِ لِبَكْرٍ على تَمِيمٍ، لأَنَّهُمْ أخَذُوا بَعِيرَيْنِ فَعَقَلُوهُما، وقالوا هَذانِ زَوْرَانَا لَنْ نَفِرَّ حتى يَفِرَّا، وبالضم الكَذِبُ، والشِّرْكُ بالله تعالى، وأعيادُ اليهودِ والنصارى، والرئيسُ، ومَجْلِسُ الغِناءِ، وما يُعْبَدُ من دون الله تعالى، والقُوَّةُ، وهذِهِ وفاقٌ بين لُغةِ العَرَبِ والفُرْسِ، ونَهَرٌ يَصُبُّ في دَجْلَةَ، والرأيُ، والعقلُ، والباطِلُ، وجَمْعُ الأَزْوَرِ، ولَذَّةُ الطعامِ وطِيبُهُ، ولِينُ الثوبِ ونَقاؤُهُ، وملِكٌ بَنَى شَهْرَزُورَ، وبالتحريكِ المَيْلُ، وعِوَجُ الزَّوْرِ، أو إِشرافُ أحدِ جانِبَيْهِ على الآخَرِ. والأَزْوَرُ من به ذلكَ، والمائِلُ، وكلبٌ اسْتَدَقَّ جَوْشَنُ صَدْرِهِ، والناظِرُ بمُؤْخِرِ عَيْنَيْهِ، أو الذي يُقْبِل على شِقٍّ إذا اشْتَدَّ السَّيْرُ، وإن لم يكنْ في صَدْرِهِ مَيَلٌ. وكهِجَفٍّ السَّيْرُ الشديدُ، والشديدُ، والبعيرُ المُهَيَّأ للأَسْفارِ. والزِوارُ والزِّيارُ، ككِتابٍ كُلُّ شيءٍ كانَ صلاحاً لشَيْءٍ وعِصْمَةً، وحَبْلٌ يُجْعَلُ بين التَّصْديرِ والحَقَبِ ج أزْوِرَةٌ.وزُرْتُ البَعيرَ شَدَدْتُه به. وعَلِيُّ بنُ عبدِ اللّهِ بنِ بَهْرامَ الزِّيارِيُّ محدثٌ. والزَّوْراءُ مالٌ لأُحَيْحَةَ، والبِئْرُ البَعيدَةُ، والقَدَحُ، وإناءٌ من فِضَّةٍ، والقَوْسُ، ودَجْلَةٌ، وبَغْدادُ، لأَنَّ أبوابَها الدَّاخِلَةَ جُعِلَتْ مُزْوَرَّةً عن الخارجَةِ، وع بالمدينةِ قُرْبَ المَسْجِدِ، ودارٌ كانت بالحِيرَةِ، والبعيدَةُ من الأَرَاضِي، وأرضٌ عندَ ذي خِيمٍ.
والزَّارَةُ: الجماعَةُ منَ الإِبِلِ، والحَوْصَلَةُ، كالزاوِرَةِ والزاوُورَةِ، وحيٌّ من أزْدِ السَّراةِ، وة بالبَحْرَيْنِ، منها مَرْزَبانُ الزارةِ، وة بالصعيدِ، وة بأطْرابُلُسِ الغربِ، منها إبراهيمُ الزارِيُّ التاجِرُ المُتَموِّلُ. وزارَةُ: ة من أعمالِ اشْتِيخَنَ، منها يَحْيَى بنُ خُزَيْمَةَ الزارِيُّ.والزِّيرُ: الزرُّ، والكَتَّانُ، والقِطْعَةُ: بهاءٍ، والدَّنُّ، أو الحُبُّ، والعادَةُ، ورَجُلٌ يُحِبُّ مُحادَثَةَ النِّساءِ ويُحِبُّ مُجالَسَتَهُنَّ بغيرِ شَرٍّ أو به.ج: أزْوارٌ وزِيَرَةٌ وأزْيارٌ، وهي زِيرٌ أيضاً، أو خاصٌّ بهم، والدقيقُ من الأَوْتَارِ، أو أحدُّها، وبهاءٍ: هيئةُ الزِّيارَةِ. وكسَيِّدٍ: الغضبانُ.وزُورَةُ، ويفتحُ: ع قربَ الكُوفَةِ، وبالفتح: البُعْدُ، والناقَةُ التي تَنْظُرُ بِمُؤخِرِ عَيْنِها لِشدَّتِها.ويومُ الزُّوَيْرِ: م.وأزارَهُ: حَمَلَهُ على الزِّيارَةِ.وزَوَّرَ: زَيَّنَ الكَذِبَ، الشيءَ: حَسَّنَهُ وقَوَّمَه. الزائِرَ: ألْزَمَهُ، الشَّهادَةَ: أبْطَلَهَا، نَفْسَهُ: وسَمَها بالزُّورِ.والمُزَوَّرُ من الإِبِلِ: الذي إذا سَلَّهُ المُذَمِّرُ مِنْ بَطْنِ أمِّهِ، اعْوَجَّ صَدْرُهُ، فَيَغْمِزُهُ لِيُقِيمَهُ فَيَبقَى فيه من غَمْزِهِ أثَرٌ، يُعْلَمُ منه أنه مُزَوَّرٌ.واسْتَزارَهُ: سألَه أن يَزُورَهُ. وتَزاوَرَ عنه: عَدَلَ وانْحَرَفَ،كازْوَرَّ وأزْوارَّ، القومُ: زارَ بعضُهم بعضاً.وزَوْرانُ: جَدُّ محمدِ بنِ عبدِ الرحمنِ التابِعِيِّ، وبالضم: عبدُ اللّهِ بنُ زُورانَ الكازَرُونِيُّ، وإسحاقُ بنُ زُورانَ السِّيرافِيُّ: محدثونَ.
تاج العروس:
ز و ر
الزَّوْرُ بالفَتْح : الصَّدْر وبه فُسِّر قَوْل كَعْب بْنِ زُهَيْر :
" في خَلْقِهَا عن بَنَاتِ الزَّوْرِ تَفْضِيلُ وبَنَاتُه : ما حَوالَيْه من الأَضْلاع وغَيْرِها . وقيل : وَسَطُ الصَّدْرِ أَو أَعْلاه . وهو ما ارْتَفَع مِنْه إِلى الكَتفَيْن أَو هو مُلْتَقَى أَطْرَافِ عِظَامِ الصَّدْر حيثُ اجْتَمَعَت وقيل : هو جَمَاعةُ الصَّدْر من الخُفِّ والجَمْع أَزوارٌ . ويُسْتَحَبُّ في الفَرَس أَن يَكون في زَوْرِه ضِيقٌ وأَن يكون رَحْبَ اللَّبَانِ كما قال عبدُ اللّه بن سُلَيْمَة :
ولقَدْ غَدَوْتُ علَى القَنِيص بِشَيْظَمٍ ... كالجِذْعِ وَسْطَ الجَنَّةِ المَغْرُوسِ
مُتَقَارِبِ الثَّفِناتِ ضَيْقٍ زَوْرُه ... رَحْبِ اللَّبَانِ شَدِيدِ طَيِّ ضَرِيسِ أَراد بالضَّرِيس الفَقَارَ . قال الجَوْهَرِيّ وقد فَرَّقَ بين الزَّوْرِ واللَّبَانِ كما تَرَى . والزَّوْرُ : الزّائِرُ وهو الذي يَزُورُك . يقال : رَجلٌ زَوْرٌ وفي الحَدِيث " إِنَّ لزَوْرِكَ عليك حَقّاً " وهو في الأَصْل مَصْدرٌ وُضِعَ مَوْضعَ الاسْمِ كصَوْمٍ ونَوْمٍ بمَعْنَى صَائِمٍ ونَائِمٍ . والزَّوْر : الزَّائِرُون اسمٌ للجَمْع وقيل : جَمْعُ زائرٍ . رجلٌ زَوْر وامرأَة زَوْرٌ ونِسَاءٌ زَوْرٌ . يكون للواحِد والجَمِيع والمُذَكَّر والمُؤَنَّث بلَفْظٍ واحِدٍ لأَنه مَصْدر قال :
حُبَّ بالزَّوْر الذي لا يُرَى ... منه إِلا صَفْحَةٌ عن لِمَامْ وقال في نِسْوة زَوْرٍ :
" ومَشْيُهُنَّ بالكَثِيبِ مَوْرُ
" كما تَهَادَى الفَتيَاتُ الزَّوْرُ
كالزُّوَّارِ والزُّوَّر كرُجَّاز ورُكَّع . وقال الجوهريّ : ونِسْوةٌ زَوْرٌ وزُوَّرٌ مثل نَوْحٍ ونُوَّحٍ : زَائِرات . والزَّوْرُ : عَسِيبُ النَّحْلِ هكَذا بالحَاءِ المُهْمَلَة في غالب النُّسخ والصواب بالمُعْجَمَة . وهكذا ضَبَطَه الصَّاغانِيّ وقال : هو بِلُغة أَهْل اليَمَن . والزَّوْرُ : العَقْلُ . ويُضَمّ وقد كَرَّرَه مَرَّتَيْن فإِنه قَالَ بَعْدَ هذا بأَسطُر : والرَّأْيُ والعَقْل : وسَيَأْتي هُناك . والزَّوْر : مَصدر زَارَه يَزُورُه زَوْرَاً أَي لَقِيَه بزَوْرِه أَو قَصَدَ زَوْرَه أَي وِجْهَته كما في البَصائر كالزِّيَارَة بالكَسْر والزُّوَارِ بالضَّمّ والمَزَارِ بالفَتْح مصدر مِيمِيّ وقد سَقَط من بعض النُّسَخ . والزَّوْرُ للقَوْم : السَّيِّد والرَّئيسُ كالزَّوِيرِ كأَمِير والزُّوَيْرِ كزُبَيْر . يقال هذا زُوَيْرُ القَوْمِ أَي رَئِيسُهم وزَعِيمُهم . وقال ابْنُ الأَعرابيِّ : الزُّوَيْر : صاحِبُ أَمرِ القَوْمِ وأَنشد :
بأَيْدِي رِجالٍ لا هَوادَةَ بَيْنَهمْ ... يَسُوقُون للمَوْتِ الزُّوَيْرَ اليَلَنْدَدَا والزِّوَرِّ مثال خِدَبٍّ وهِجَفٍّ . والزَّوْرُ : الخَيَالُ يُرَى في النَّوْم . والزَّوْرُ : قُوَّةُ العَزِيمَةِ والذي وَقعَ في المُحكَم والتَّهْذِيب : الزَّوْرُ : العّزِيمة ولا يُحْتَاج إِلى ذِكْر القُوَّة فإِنها معنًى آخَرُ . والزَّوْرُ : الحَجَرُ الَّذِي يَظْهَر لِحَافِرِ البِئْرِ فيَعْجِزُ عن كَسْرِهِ فيَدَعُه ظاهِراً . وقال بعضُهم : الزَّوْرُ : صَخْرَةٌ هكذا أَطلَقَ ولم يُفَسِّر . والزَّوْر : وَادٍ قُرْبَ السَّوَارِقِيَّة . ويَوْمُ الزَّوْرِ وَيقال : يَوْمُ الزَّوْرَيْن ويَومُ الزَّوْرَيْن لبَكْرٍعلى تَمِيم . قال أَبو عُبَيْدَة : لأَنَّهُمْ أَخَذُوا بَعِيرَيْن . ونَصُّ أَبِي عُبَيْدَة : بَكْرَيْن مُجَلَّلَيْنِ فعَقَلُوهُما أَي قَيَّدُوهما وقالوا : هذانِ زَوْرَانَا أَي إِلهَانَا لَنْ نَفِرّ . ونصّ أَبِي عُبَيْدة فلا نَفِرّ حتَّى يَفرَّا وهُزِمَت تَمِيمٌ ذلِكَ اليَوْم وأُخِذَ البَكْرَانِ فنُحِرَ أَحدُهما وتُرِكَ الآخَرُ يَضْرِب في شَوْلِهِم . قال الأَغْلَبُ العِجْليّ يَعِيبُهم بجَعْلِ البَعِيرَينِ رَبَّيْن لهم
" جاءوا بِزَوْرَيْهم وجِئْنَا بالأَصَمّ وقال أَبو عُبَيْدَة مَعْمَرُ بْنُ المُثَنَّى : إِن البَيْت ليَحْيَى بن مَنْصُور وأَنشد قَبْلَه :
" كانتْ تَمِيمٌ مَعشراً ذَوِي كَرَمْ
" غَلْصَمَةً من الغَلاصِيمِ العُظَمْ
" ما جَبُنُوا ولا تَوَلَّوْا مِنْ أَمَمْ
" قْد قابَلوا لو يَنْفُخُون في فَحَمْ
" جاءُوا بزَوْرَيْهم وجِئْنَا بالأَصَمّ
" شَيْخٍ لنَا كاللَّيْثِ مِنْ باقِي إِرَمْ الأَصمُّ : هو عَمْرو بن قَيْسِ بن مَسْعُودِ بنِ عَامِر رَئِيسُ بَكْرِ بْنِ وَائِل في ذلك اليومِ . والزُّورُ بالضَّمِّ : الكَذِبُ لكَوْنه قَوْلاً مائِلاً عن الحَقّ . قال تعالى : " واجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ " وبه فُسِّر أَيضاً الحَدِيث : " المُتَشَبِّع بما لم يُعْطَ كَلابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ "
والزُّورُ : الشِّرْكُ باللّهِ تَعَالَى وقد عَدَلَت شَهَادَةُ الزُّورِ الشِّرْكَ باللّه كما جاءَ في الحَدِيث لقَوْله تعالى : " والَّذِين لا يَدْعُونَ مَعَ اللّهِ إِلهاً آخَرَ " ثم قال بعدَها : " والَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ " وبه فَسَّرَ الزَّجَّاجُ قولَه تَعالَى : " والَّذِين لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ " . وقيل : إِن المرادَ به في الآية مَجَالِسُ اليَهُودِ والنَّصَارَى عن الزَّجَّاجُ أَيضاً ونصُّ قوله : مَجالِس النّصارى . والزُّورُ : الرَّئِيسُ قاله شَمِر وأَنْشَد :
" إِذْ أُقْرِنَ الزُّورَانِ زُورٌ رَازِحُ
" رَارٌ وزُورٌ نِقْيُه طُلافِحُ
وزَعِيمُ القَوْم لُغَة في الزَّوْر بالفَتْح فلو قال هنا : ويُضَمّ كان أَحْسَن . والسَّيّد والرَّئِيس والزَّعِيم بمَعْنًى . وقيل في تَفْسِير قولِه تَعالَى " والَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ " إِنَّ المراد به مَجْلِسُ الغِنَاءِ قاله الزَّجَّاجُ أَيضاً . ونَصُّه مَجالِسُ الغِنَاءِ . وقال ثَعْلبٌ : الزٌّور هنا : مَجالِسُ اللَّهْو . قال ابنٌ سِيدَه : ولا أَدْرِي كَيْفَ هذَا إِلاّ أَن يُرِيدَ بمجالِس اللَّهْوِ هُنَا الشِّرْكَ باللّه . قال : والَّذي جاءَ في الرِّواية : الشِّرْك وهو جامعٌ لأَعيادِ النَّصَارَى وغيرِها . ومن المَجَاز : ما لَكُمْ تَعْبُدُون الزُّورَ ؟ وهو كُلُّ ما يُتَّخَذُ رَبّاً ويُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللّهِ تَعَالَى كالزُّونِ بالنُّون . وقال أَبو سَعِيد : الزُّون : الصَّنَم وسَيَأْتِي . وقال أَبو عُبِيْدَة : كلّ ما عُبِد من دُونِ اللّهِ فهو زُورٌ . قُلْتُ : ويقال : إِنَّ الزُّور صَنَمٌ بعَيْنه كان مُرَصَّعاً بالجَوْهَر في بلاد الدادر . وعن أبي عُبَيْدة : الزُّورُ : القُوَّةُ . يقال : ليس لهم زُورٌ أَي ليس لهم قُوَّة . وحَبْلٌ له زُورٌ أَي قُوَّة : وهذا وِفَاقٌ وَقَعَ بين لُغَةِ العَربِ والفُرْسِ وصَرَّحَ الخَفَاجِيّ في شِفَاء الغَلِيل بأنَّه معرّب . ونقل عن سِيبَوَيَه وغَيْرِه من الأئِمَّة ذلك وظَنَّ شيَخُنَا أَنَّ هذا جاءَ به المُصَنِّف من عنده فتمَحَّلَ للرَّدّ عليه على عادَته وإنَّمَا هو نصّ كلامِ أبي عُبَيْدة ونَاهِيك بِه . ثم إن الذي في اللُّغَة الفارِسيّة إنَّمَا هو زُور بالضَّمَّة المُمَالَة لا الخَالصة ولم يُنَبِّهُوا على ذلِك . والزُّورُ : نَهرٌ يَصُبّ في دِجْلَةَ . والزُّورُ : الرَّأيُ والعَقْلُ يقال : مالَه زُورٌ زَوْرٌ ولا صَيُّور بمعنى أَي مالَه رأَيٌ وعَقْل يرْجع إليه بالضَّمّ عن يعقوب والفَتْح عن أبي عُبَيد . وقال أبو عُبَيد : وأُراه إنَّما أرادَ لا زَبْرَ له فغَيَّره إذ كتَبَه . والزُّورُ : التُّهَمَة والباطِلُ . وقيل : شَهادَةُ البَاطِل وقَولُ الكَذب ولم يُشْتَقّ منه تَزْوِير الكَلامِ ولكِنه اشتُقَّ من تَزْوِير الصَّدْرِ وقد تَكَّرر ذِكْر شَهادَة الزُّور في الحَدِيث وهي مِنَ الكَبَائِر . والزُّورُ : جَمعُ الأزْورِ وهو المَائلِ الزْور ومنه شعر عمر :
" بالخَيْل عابِسَةً زُوراً مناكِبُها كما يأتي . والزُّورُ : لَذَّةُ الطَّعامِ وطِيبُهُ . والزُّورُ : لِينُ الثَّوبِ ونَقَاؤُه . وزُورٌ : اسم مَلِكٍ بنَى مَدِينَة شَهْرَ زُورَ ومَعْناه مَدِينَة زُور . والزَّوَرُ . بالتَّحْرِيكِ : المَيْلُ وهو مثل الصَّعَر . وقيل : الزَّوَرُ في غَيْر الكِلاَب : مَيَلٌ ما لا يكون مُعْتَدِلَ التَّرْبِيع نحو الكِرْكِرَة واللِّبْدَة . وقيل : الزَّوَرُ : عِوَجُ الزَّوْرِ أَي وَسِط الصَّدْرِ . أو هو إشْرَافُ أحَدِ جانبِيَهْ على الآخَرِ وقد زَوِرَ زَوَراً . والأزْوَرُ : مَنْ به ذلِك . والمائِلُ . يقال : عُنُق أزْوَرُ أَي مائِلُ . وكَلْبٌ أزْوَرُ : قد اسْتَدَقَّ جَوْشَنُ صَدْرِه وخَرجَ كَلْكَلُه كأنَّه قد عُصِرَ جانبِاه . وقيل : الزَّوَرُ في الفَرَس : دُخُولُ إحدَى الفَهْدَتَيْن وخُرُوجُ الأخرَى . والأزْوَر : النَّاظِرُ بمُؤْخِرِ عَيْنَيْهِ لشِدَّته وحِدَّته . أو الأزْوَرُ : البَعِيرُ الذي يُقْبل على شِقٍّ إِذَا اشْتَدَّ السَّيْرُ وإن لم يكُن في صَدْرِهِ مَيَلٌ . والزِّوَرُّ كهِجَفٍّ : السَّيْرُ الشَّدِيدُ . قال القُطَاميّ :
" يا نَاقُ خُبِّي خَبَباً زِوَرَّا
" وقَلِّبِي مَنْسِمَكِ المُغْبَرَّا وقيل : الزِّوَرُّ : الشَّدِيدُ فلم يُخَصَّ به شَيْءٌ دون شَيْءٍ . والزِّوَرُّ أيضاً : البَعِيرُ الصُّلْب المُهَيَّأُ للأسْفارِ . يقال : ناقةٌ زِوَرَّةُ أسْفارِ أَي مُهَيَّأةَ للأسفارِ مُعَدَّة . ويقال فيها ازْوِرارٌ من نَشَاطِها . وقال بَشِير ابن النِّكْث :
" عَجِّلْ لهَا سُقَاتَها يا ابْنَ الأغّرْ
" وأعْلِقِ الحَبْلَ بذَيّالٍ زِوَرّ والزِّوَارُ والزِّيَارُ بالوَاوِ واليَاءِ ككِتَاب : كُلُّ شَيْءٍ كان صَلاَحاً لشَيْءٍ وعِصْمَةً وهو مَجَاز . قال ابن الرِّقاع :
كانُوا زِوَاراً لأهْلِ الشَّامِ قد عَلِمُوا ... لَمَّا رَأَوْا فيهمُ جَوْراً وطُغْيانَا
قال ابن الأَعرابيِّ : زِوَارٌ وزِيَارٌ : عِصْمَةٌ كزِيَارِ الدّابَّة . والزِّوَارُ والزِّيَارُ : حَبْلٌ يُجْعَل بَيْنَ التَّصْدِيرِ والحَقَبِ يُشَدُّ من التَّصْدِير إلى خَلْفِ الكِرْكِرِة حتى يَثْبُتَ لئلاّ يُصِيبَ الحَقَبُ الثِّيلُ فيحْتَبس بَوْلُه قاله أبو عَمْرِو . وقال الفرزدق :
بأرحُلِنا يَجِدْنَ وقد جَعَلْنَا ... لكلِّ نَجِيبَةٍ منها زِيَارَا ج أزْوِرَةٌ . وفي حديثِ الدَّجَّال " رآه مُكبَّلاً بالحَديد بأزْوِرَة " . قال ابن الأثِير : هي جَمْع زِوَارٍ وزِيَارٍ المعنَى أنه جُمِعْت يَدَاهُ إلى صَدْرِه وشُدَّت . وزُرْتُ البَعِيرَ أزُورُه زِوَاراً : شَدَدْتُه به من ذلك . وأبو الحُسَيْن عَلِيُّ بن عَبْدِ الله ابن بَهْرَامَ الزِّيارِيُّ الأسْتَرَاباَذيِ : مُحَدِّثٌ يَرْوي عن إبراهيم بن زُهَيْر الحُلْوَانيّ مات سنة 342 ، كذا في التَّبْصِير للحافظ ابن حَجَر . والزَّوْرَاءُ : اسمُ مَال كان لأُحَيْحَةَ بن الجُلاَحِ الأنْصَارِيّ : وقال :
إني أُقِيم على الزَّوْرَاءِ أعمُرُها ... إنَّ الكَرِيمَ على الإخوانِ ذُو المَالِ ومن المَجَازِ : الزَّوْرَاءُ : البِئْرُ البَعِيدَةُ القَعْرِ . قال الشاعر :
إذْ تَجْعَل الجَارَ في زَوْراءَ مُظِلْمَةٍ ... زَلْخَ المُقَامِ وتَطْوِي دُونَه المَرَسَا وقيل : رَكِيَّةٌ زَوْرَاءُ : غيرُ مُسْتَقِيمَةِ الحَفْرِ . والزَّوْرَاءُ : القَدَحُ قال النابِغَة :
وتُسْقَى إِذَا ما شِئْتَ غَيْرَ مُصَرَّدٍ ... بزَوْرَاءَ في حافَاتِهَا المِسْكُ كانِعُ والزَّوْراءُ : إناءٌ وهو مِشْرَبَةٌ من فِضَّة مُسْتَطِيلَة مثْل التَّلْتَلَة . ومن المَجَاز : رَمَى بالزَّوراءِ أَي القَوْس . وقَوْسٌ زَوْرَاءُ : مَعْطُوفةٌ . وقال الجَوْهَرِيّ : ودَجْلَةُ بْغدَادَ تُسَمَّى الزَّوْرَاءَ . والزَّوْراءُ : بَغْدَادُ أو مَدينةٌ أخْرَى بها في الجانِب الشَّرْقِيّ ؛ لأنَّ أبوابهَا الدَّاخلِةَ جُعِلَتْ مُزْوَرّةً أَي مائلةً عن الأبواب الخارجَةِ وقيل لازْوِرَارِ قبْلَتِها . والزَّوْراءُ : ع بالمدينةِ قُرْبَ المَسْجِدِ الشريفِ وقد جاءَ ذِكرُه في حَدِيث الزُّهْرِيّ عن االسَّائِب . والزَّوْراءُ : دارٌ كانت بالحِيرَةِ بناها النُّعمان بن مُنذر هَدَمها أبو جَعْفَر المَنْصُور في أيّامه . والزَّورَاءُ : البَعِيدَةُ من الأراضِي قال الأعْشَى :
يَسْقِي دِيَاراً لهَا قد أصْبَحَت غَرَضاً ... زَوْراءَ أجْنَفَ عنها القَوْدُ والرَّسَلُ والزَّوْرَاءُ : أرْضٌ عندَ ذيِ خِيمٍ وهي أوَّلُ الدَّهْنَاءِ وآخِرُهَا هُرَيْرَةُ . والزَّارَةُ : الجَمَاعَةُ الضَّخْمَةُ مِنَ الناسِ والإبلِ والغَنَمِ . وقيل : هي من الإبل والناسِ : ما بَيْن الخَمْسِين إلى السِّتِّين . والزَّارَة من الطَّائر : الحَوْصَلَة عن أبي زَيْد كالزَّاوِرَةِ بفَتْح الواو والزَاوُورَة وزاوَرَةُ القَطَاة : ما حَمَلَتْ فيه المَاءَ لِفِراخِها . وزَارَةُ : حَيُّ من أزْدِ السَّرَاةِ نَقَلَه الصَّاغانِيّ . والزَّارَةُ : ة كَبِيرَةٌ بالبَحْرَيْن ومنها مَرْزُبَانُ الزَّارَةِ وله حَدِيث معروف . قال أبو مَنْصُور : وعَيْنُ الزَّارَةِ بالبَحْرَيْن مَعْرُوفَةٌ . والزَّارَة : ة بالصَّعِيدِ وسبقَ للمصنّف في " زرّ " أنّها كُورَة بها فلينظر
وزَارَةُ : ة بأَطْرابُلُسِ الغَرْبِ . منها إبراهيم الزّارِيُّ التاجِرُ المُتَمَوِّلِ كذا ضَبطه السِّلَفيّ ووَصَفَه . وزَارَةُ : ة من أعْمَالِ اشْتِيخَنَ منها يحيى بن خُزَيمة الزَّارِيُّ ويقال : هي بغَيْر هاءٍ رَوَى عن الدَّارميّ وعَنْه طيب بن مُحَمَّد السَّمَرْقَنْديّ قال الحَافظُ ابن حَجَر : ضَبَطَه أبو سَعْد الإدْرِيسيّ هكذا حكاه ابنُ نُقْطَة . وأمَّا السَّمْعانِيّ فذَكَره بتَكْرِير الزاي . والزِّيرُ بالكَسْرِ : الزِّرُّ . قال الأَزْهَرِيّ : ومن العَرب مَنْ يَقْلِب أحَد الحَرْفَيْن المُدْغْمَين ياءً فيَقُول في مَرٍّ : مَيْرٌ وفي زِرٍّ زِيرٌ وفي رِزٍّ رِيزٌ . والزِّيرُ : الكَتَّانُ . قال الحُطَيْئَة :
وإنْ غَضِبَتْ خِلْت بالمِشْفَرَين ... سَبَائِخَ قُطْنٍ وزِيراً نُسَالاً
والقِطْعَةُ منه زِيرَةٌ بِهاءٍ والجَمع أزْوارٌ . والزِّير : الدَّنُّ والجمع أزْيَار أعجميُّ أو الزِّيرُ : الحُبُّ الذي يُعْمَل فيه الماءُ بلُغَة العِراق . وفي حديث الشافِعِيّ رضي الله عنه " كُنتُ أكتُب العِلْم وألُقيه في زِيرٍ لنا " . والزِّير : العَادَةُ أَنشدَ يُونُس :
تَقولُ الحارثِيَّة أمُّ عَمْرٍو ... أهذا زِيرُه أبَداً وزِيرِي قال : مَعْناه أهذا دَأْبُه أبداً ودَأْبي . والزِّير : رَجُلٌ يُحِبُّ محادَثَةَ النِّساءِ ويُحِبّ مُجالَسَتَهُنَّ ومُخَالَطَتَهُنّ سُمِّيَ بذلك لكَثْرة زِيَارَتِه لَهُنّ . ويحب الثاني مُسْتَدرَكٌ . وقيل الزِّيرُ : المُخَالِطُ لهنّ في البَاطِل وقيل : هو الذي يُخَالِطُهنّ ويُرِيدُ حَدِيثَهُنّ . بغيرِ شَرٍّ أو بهِ . وأصلُه الواو وجعله شيخُ الإسلام زكريّا في حواشيه على البَيْضاوِيّ مهموزاً وهو خِلافُ ما عليه أئِمَّةُ اللُّغِة . وفي الحَدِيث : " لا يَزالُ أحدُكم كاسِراً وِسَادَه يَتَّكِئُّ عليه ويأْخُذُ في الحَدِيث فِعْل الزِّيرِ " . ج أزْوارٌ وزِيَرَةٌ وأزْيَارٌ الأخِيرَة من باب عِيدِ وأعْيَادٍ . وهي زِيرٌ أيضاً . تَقُولُ : امرأَةٌ زِيرُ رِجَالٍ . قاله الكِسائيّ وهو قَلِيل أو خاصٌّ بهم أَي بالرِّجال ولا يُوصَف به المُؤَنَّث قاله بَعضُهم وهو الأكثر . ويأتي في الميم أَنَّ التي تُحِبّ مُحَادَثَةَ الرِّجالِ يقال لها : مَرْيَمُ . قال رؤبة :
" قُلتُ لِزِيرٍ لم تَصِلْه مَرْيَمُهْ والزِّير : الدَّقِيقُ من الأوتارِ أو أحدُّها وأحْكَمُها فَتْلاً . وزِيرُ المِزْهَرِ مُشْتَقٌّ منه . والزِّيرَةُ بهاءٍ : هَيْئَةُ الزِّيَارَةِ . يقال : فُلانٌ حَسَنُ الزِّيرِةَ . والزَّيِّر كسَيِّدٍ هكذا في النُّسَخ والصَّواب ككَتِفٍ كما ضَبَطَه الصَّاغِانيّ : الغَضْبَانُ المُقَاطِعُ لصاحِبه عن ابن الأَعرابيِّ . قال الأَزْهَرِيّ . أُرَى أصْلَه الهَمْزَ من زَئِرَ الأسدُ فخفّف . وزُورَةُ بالضَّمّ ويُفْتَحُ : ع قُرْبَ الكُوفَةِ . والزَّوْرَة بالفَتْح : البُعْدُ وهو من الازْوِرَارِ قال الشاعر :
" وماءٍ وَرَدْتُ على زَوْرَةٍ أي على بُعْد . والزَّورَةُ : الناقَةُ التي تَنظُرُ بمُؤْخِرِ عَيْنِها لشِدَّتِهَا وحِدّتها قال صَخْرُ الغَيِّ :
ومَاءٍ وَرَدْتُ على زَوْرَةٍ ... كَمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا هكذا فَسَّره أبو عَمْرو . ويروى : زُورَة بالضَّمّ والأوّل أعرَفُ . ويوْمُ الزُّوَيْر كزُبَيْر : م أَي معروف وكذا يوم الزُّوَيْرَيْنِ . وأزارَهُ : حَمَلَه على الزِّيارِة وأزَرْتُه غَيرى . وزَوَّرَ تَزْوِيراً : زَيَّنَ الكَذِبَ وكَلامٌ مُزَوَّرٌ : مُمَوَّهٌ بالكَذِب . ومن المَجَازِ : زَوَّرَ الشَّيْءَ : حَسَّنَه وقَوَّمه . وأزالَ زَوَرَه : اعوِجَاجَه . وكَلامٌ مُزَوَّرٌ أَي مُحَسَّن . وقيِل : هو المُثَقَّف قَبْلَ أَن يُتَكَلَّمَ به ومنه قَوْلَ عُمَر رضي الله عنه : " ما زَوَّرْت كَلاماً لأقُولَه إلا سَبَقَني به أبو بَكْر " . أَي هَيَّأْت وأصْلَحْت . والتَّزْوِير : إصلاحُ الشَّيْءِ . وسُمع ابن الأَعرابيِّ يقول : كُلُّ إصلاحٍ من خَيْرٍ أو شَرٍّ فهو تَزْوِيرٌ . وقال أَبو زَيْد : التَّزْوِير : التَّزْوِيق والتَّحْسِين . وقال الأَصمَعِيّ : التَّزْوِير : تَهْيِئَة الكَلامِ وتَقدِيرُه والإنْسَان يُزَوِّر كَلاماً وهو أَن يُقَوِّمَه ويُتْقِنَه قبل أَنْ يتكَلَّم به . وزَوَّرَ الزَّائِرَ تَزْوِيراً : أكْرَمَه قال أَبو زَيْد : زَوِّروا فُلاناً أَي اذْبَحُوا له وأكْرِمُوه . والتَّزْوِيرُ : أَن يُكرِمَ المَزُورُ زَائِرَه . زَوَّرَ الشَّهَادةَ : أبْطَلَها وهو راجعٌ إلى تفسير قول القَتَّال :
ونَحْنُ أُناسٌ عُودُنَا عُودُ نَبْعَةٍ ... صَلِيبٌ وفِينَا قَسْوَةٌ لا تُزَوَّرُ
قال أبو عدنان : أَي لا نُغْمَز لقَسْوتنا ولا نُستَضْعَف . فقوله : زَوَّرْت شَهَادَةَ فُلانِ معناه أنَّه استُضعِف فغُمِزَ وغُمِزتْ شَهَادَتُه فأُسقِطَت . وفي الخَبَر الحَجَّاج قال : " رَحِم الله امْرأً زَوَّرَ نَفْسَه على نَفْسِه " قيل : قَوَّمَها وحَسَّنَها . وقيل : اتَّهَمَها على نَفْسه . وقيل : وَسَمَها بالزُّورِ كفَسَّقَه وجَهَّلَه . وتقول : أنا أُزَوِّرك على نَفْسِك أَي أتَّهِمُك عَلَيْها . وأنشد ابن الأَعرابيِّ :
" به زَوَرٌ لم يَسْتَطِعْه المُزَوِّرُ والمُزَوَّرُ من الإبِل كمُعَظَّم : الذي إِذَا سَلَّه المُذَمِّر - كمُحَدّث وقد تقدّم - من بَطْن أُمِّه اعْوَجَّ صَدرُه فيَغَمِزُه ليُقِيمَه فيَبْقَى فيه من غَمْزِهِ أثَرٌ يُعلَم منه أنَّه مُزَوَّر قاله اللَّيْثُ . واسْتَزَارَهُ : سألَه أَن يَزُورَه فزَارَه وازَدَارَه . وتَزاوَرَ عنه تَزَاوُراً عَدَلَ وانْحَرَف . وقُرِئ " تَزَّاوَرُ عن كَهْفِهِم " وهو مُدغَمُ تَتَزَاوَرُ كازْوَرَّ وَازْوارَّ كاحْمَرَّ واحْمِارَّ . وقُرِئَ تَزْوَرُّ ومعنى الكُلِّ : تَمِيل عن الأخَفْشِ . وقد ازْوَرَّ عنه . ازْوِرَاراً . وازْوَارَّ عنه ازْوِيرَاراً . تَزاوَرَ القَوْمُ : زارَ بعضُهُم بَعضاً وهم يَتَزَاوَرُون وبينهم تَزَاوُرٌ . وزَوْرَانُ بالفتح : جَدُّ أبى بكرٍ مُحَمَّد بن عبد الرحمن البَغْدَادِيّ سَمِعَ يحيى بن هاشم السّمسار . وقول المصنّف : التّابِعِيّ كذا في سائر الأُصول خَطَأٌ فإنَّ مُحَمَّد بن عبد الرحمن هذا ليس بتابعيٍّ كما عَرْفت . والصواب أنه سَقط من الكاتب وَحَقُّه بعد عبد الرحمن : والوَلِيدُ بن زَوّارَانَ . فإنه تابعيّ يَرْوِى عن أنَس . وشَذَّ شيخُنَا فضَبَطه بالضَّمّ نَقلاً عن بعضهم عن الكاشِف والصَّواب أنَّه بالفَتْح كما صرَّحَ به الحافِظُ ابن حَجَر والأميرُ وغيرُهما ثم إنَّ قَوْلَ المُصَنّف إن زَوْرَانَ جَدُّ مُحَمَّد وهَمٌ بل الصَّواب أنه لَقَبُ مُحَمَّد . ثم اختُلِف في الوَليد بن زَوْرَانَ فَضَبَطه الأميرُ بتقديم الرَّاءِ على الوَاوِ وجَزَمَ المِزِّيّ في التَّهْذِيب أنَّه بتقديم الواو كما هُنَا . وبالضَّمِّ عبدُ الله بن عَلِيّ بن زُورَانَ الكازَرُونِيُّ عن أبى الصَّلْت المُجير ووَقَعَ في التَّكْمِلة علي بن عبد الله بن زُورَانَ . وإسحاقُ ابن زُورَانَ السِّيرافِيًّ الشَّافعيّ مُحَدِّثُونَ
ومما يستدرك عليه : مَنَارَةٌ زَوْراءٌ : مائِلَةٌ عن السَّمْتِ والقَصْدِ . وفَلاةٌ زَوْراءُ : بَعِيدةٌ فيها ازْوِرَارٌ وهو مَجَاز . وَبَلَدٌ أزْوَرُ وجَيْشٌ أزْوَرُ . قال الأَزْهَرِيّ : سَمِعْتُ العَربَ تقول للبَعِير المَائِل السَّنامِ : هذا البَعِيرُ زَوْرٌ . وناقَةٌ زَوْرَةٌ : قَوِيَّةٌ غَلِيظَةٌ . وفَلاةٌ زَوْرَة : غَيرُ قاصِدَةٍ . وقال أَبو زَيْد : زَوَّرَ الطَّائِرُ تَزْوِيراً : ارتفَعَتْ حَوْصَلَتُه وقال غيرُه : امتَلأَتْ . ورَجلٌ زَوَّارٌ وزَوَّارَةٌ بالتشديد فيهما : غَلِيظٌ إلى القِصَرِ . قال الأَزْهَرِيّ : قرأْتُ في كتاب اللَّيث في هذا الباب : يقال للرَّجل إِذَا كان غَليظاً إلى القِصَر ما هو : إنّه لِزُوارٌ وزُوَارِيَةٌ . قال أبو مَنْصُور ؛ وهذا تَصْحِيفٌ مُنْكر والصَّواب : إنه لَزُوَازٌ وزُوَازِيَةٌ بزاءَيْن . قال : قال ذلك أبو عَمْرٍو وابن الأَعرابيِّ وغَيْرُهما . وازْدَاره : زَارَه افْتَعَلَ من الزِّيارة . قال أبو كَبِير :
فدَخَلْتُ بَيْتاً غَيْرَ بَيْتِ سِنَاخَةٍ ... وازْدَرْتُ مُزْدَارَ الكَريمِ المِفْضَلِ والزَّوْرَة : المَرَّةُ الواحدةُ . وامرأَةٌ زَائِرَةٌ من نِسْوةٍ زُورٍ عن سِيبوَيَه وكذلك في المذكّر كعائِذٍ وعُوذٍ ورَجلٌ زَوَّارٌ وزَؤٌورٌ ككَتَّان وصَبُور . قال :
إذا غَاب عنْها بَعْلُهَا لم أَكنْ لَهَا ... زَؤُوراً ولمْ تَأْنَسْ إليَّ كِلابُها
وقال بَعْضُهم : زارَ فُلانٌ فلانا أَي مَالَ إليه . ومنه تَزَاوَرَ عنه أَي مَالَ . وزَوَّرَ صاحِبَه تَزْوِيرا : أحْسَنَ إليه وعَرَفَ حَقِّ زِيَارَتِه . وفي حَدِيث طَلْحَةَ أزَرْتُه شَعُوبَ فزَارَها أَي أوْرَدْتُه المَنِيَّةَ وهو مَجَاز . وأنا أُزِيرُكم ثَنَائِي وأَزَرْتُكم قَصَائِدي وهو مَجَاز . والمَزَارُ بالفَتْح : مَوْضِعُ الزِّيارةِ . وزَوِرَ يَزْوَر إِذَا مالَ . ويقال للعَدُوِّ : الزَّايِرُ وهم الزَّايِرُون وأصلُه الهَمْز ولم يَذكره المُصَنّف هناك . وبالوَجْهَيْن فُسِّرَ بيتُ عَنْتَرَة :
حَلَّتْ بأْرِضِ الزَّايِرِينَ فأصْبَحَتْ ... عَسِراً عَليَّ طِلابُكِ ابْنَةَ مَخْرَمِ وقد تقدّمت الإشارة إليه . وزَارَةُ الأسَدِ : أجَمَتُه . قال ابن جِنِّي . وذلك لاعْتِياده إيَّاها وزَوْرِه لها . وذَكَرَه المصنّف في زأَر . والزَّارُ : الأجَمَة ذاتُ الحَلْفاءِ والقَصَبِ والماءِ . وكَلامٌ مُتَزَوَّرٌ : مُحَسَّنٌ . قال نَصْرُ بن سَيَّارٍ :
أبِلِغْ أميرَ المؤمنينَ رِسَالَةً ... تَزَوَّرْتُهَا من مُحْكَمَاتِ الرَّسائِلِ أي حَسَّنْتُهَا وثَقَّفْتها . وقال خالدُ بن كُلْثُوم : التَّزْوِيرُ : التَّشْبِيهُ . وزَارَةُ : مَوْضِع قال الشاعر :
وكَأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ مُدْبِرَةً ... نَخْلٌ بِزَارَةَ حَمْلُهُ السُّعْدُ وفي الأسَاس : تَزَوَّرَ : قال الزُّورَ . وَتَزوَّرَه : زَوَّرَه لنَفْسِه . وألقَى زَوْرَه : أقامَ . وكَلمِةٌ زَوْراءُ : دَنِيَّةٌ مُعْوَجَّةٌ . وهو أزْوَرُ عن مقَامِ الذّلّ : أبْعَدُ
واستدرك شيخنا : زَارَه : زوجُ ماسِخَةَ القَوَّاسِ كما نقله السُّهَيليّ وغيره وتقدّمت الإشارة إليه في مسخ . قلت : ونَهْرُ زَاوَرَ كهَاجَر نَهرٌ متَّصل بعُكْبَرَاءَ وزَاوَرُ : قريةٌ عنده . والزَّوْرُ بالفَتْح : موضعٌ بين أرضِ بكر بن وَائِلٍ . وأرضِ تَمِيم على ثلاثةِ أيّامٍ من طَلَحَ . وجَبَلٌ يُذْكَر مع مَنْوَرٍ وجَبلٌ آخَرُ في دِيَارِ بني سُلَيْمٍ في الحِجَاز

### Türkçe

زور
**زَارَ - يَزُوْرُ**
**زَارَ - يَزُوْرُ** + varlık + bir varlığı veya bir şeyi: bir amaç veya fayda için ona gider ve onun yanında bir müddet kalır, sonra ondan ayrılır: ikametinin, meskeninin ve rahatının yerinden yeni bir yere ve mevkie hareket eder; onda zamanın bir kısmı kadar kalır, sonra ondan ayrılır; ve bu yeni mevkide onu sevindiren veya onu ilgilendiren yahut onu üzen bir şey bulunur; ve merak veya haz yahut görev sevkiyle ona ulaşmanın ve onda ikamet etmenin kaçınılmaz olduğunun farkındadır; buna, bir dostu veya bir hastayı veya bir anıtı veya bir mukaddesi ziyaret etmek dahildir.

Ve lafız, “bir yerde kısa bir müddet ikamet” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَبَثُ - يَلْبَثُ**، **مَكَثَ - يَمْكُثُ**، **عَمَر - يَعْمُرُ**، **سَكَنَ - يَسْكُنُ** (müteaddi), **زارَ - يَزوْرُ**، **بَاتَ - يَبيْتُ**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**زَوِرَ- يَزْوَرُ** + varlık + bir şeyden veya bir yönden: sapar ve bir yöne doğru yanlış bir güzergâh edinir.
**زَارَ - يَزُوْرُ** + varlık + bir varlığı veya bir şeyi: bir amaç veya fayda için ona gider ve onun yanında bir müddet kalır, sonra ondan ayrılır.

**زار - يزور - زرتم**
	﴿**حتى زرتم المقابر (2)**﴾ **التكاثر**

مختار الصحاح
● [**زور**] **ز و ر**: **الزُّورُ** yalan; **الزَّوْرُ** (fetha ile) göğsün üst kısmıdır; o aynı zamanda ziyaret edenlerdir. Denir ki: **رجل زائِرٌ** ve **قوم زَوْرٌ** ve **زُوَّارٌ**, tıpkı **سافِرٍ** ve **سَفْرٍ** ve **سُفَّار** gibi. Ve kadınlar da **نسوة زَوْرٌ**; ayrıca **زُوزٌ** (tıpkı **نوم** ve **نوح** gibi) ve **زائرات**. Ve **الزَّوْراءُ**: Bağdat Dicle’sidir. Ve o, şeyden **ازْوَرَّ** eder: **ازْوِراراً**; yani ondan döndü ve saptı. Ve ondan **ازْوارَّ** etti: **ازوِيراراً**. Ve ondan **تَزاوَرَ** etti: **تَزاوُراً**; hepsi aynı mânâdadır. Ve ﴿**تَزاوَّر عن كهفهم**﴾ diye okunmuştur; o, idğamlıdır: **تتزاور**. Ve onu **زارَهُ**: **قال** ve **كتب** bâbından; ve **زُوَارةً** (zâ’nın zammıyla). Ve **الزَّوْرَةُ**: bir defalık (ziyaret). Ve onu **اسْتَزارَهُ**: ondan kendisini ziyaret etmesini istedi. Ve **تَزاوَرُوا**: birbirlerini ziyaret ettiler. Ve **ازْدارَ**: ziyaretten **افتعل** kalıbıdır. Ve **التَّزْويرُ**: yalanı süslemektir. Ve **زَوَّرَ** şeyi **تزويرا**: onu güzelleştirdi ve doğrulttu. Ve **المَزارُ**: ziyaret; ve ziyaret yeri de. Ve **الزِّيرُ**: ince tellerdendir. Ve **الزِّيارُ** (kesra ile): baytarın hayvana onunla **يُزَيِّرُ** ettiği şey; yani onunla dudağını (jaflatasını) büker.

الراغب
**زور**
- **الزور**: göğsün üst kısmı; ve **زرت فلانا**: onu **بزوري** ile karşıladım; yahut onun **زوره**’unu kastettim; tıpkı: onu yönelttim gibi. Ve **رجل زائر** ve **قوم زور**; tıpkı **سافر** ve **سفر** gibi. Ve bazen **رجل زور** denir; böylece o, **ضيف** gibi, onunla vasıflanmış bir mastar olur. Ve **الزور**: **الزور**’da bir meyildir. Ve **الأزور**: **الزور**’u meyilli olandır. Ve onun sözü: ﴿**تزاور عن كهفهم**﴾ [**الكهف/17**], yani: meyleder. **الزاي**’ın hafifletilmesiyle ve şeddelenmesiyle okunmuştur (şedde ile ﴿**تزور**﴾ okudu: İbn Âmir ve Ya‘kūb; ve ﴿**تزاور**﴾ okudu: Nâfi‘, Ebû Ca‘fer, İbn Kesîr ve Ebû ‘Amr. Ve hafifletmeyle ﴿**تزاور**﴾ okudu: Âsım, Hamza, Kisâî ve Halef. Bak: **الإتحاف 288**) ve ﴿**تزور**﴾ diye de okunmuştur (şedde ile ﴿**تزور**﴾ okudu: İbn Âmir ve Ya‘kūb; ve ﴿**تزاور**﴾ okudu: Nâfi‘, Ebû Ca‘fer, İbn Kesîr ve Ebû ‘Amr. Ve hafifletmeyle ﴿**تزاور**﴾ okudu: Âsım, Hamza, Kisâî ve Halef. Bak: **الإتحاف 288**). Ebû’l-Hasen dedi ki: burada **تزور**’un mânâsı yoktur; çünkü **الازورار** büzülmedir. Denir ki: ondan **تزاور** etti ve ondan **ازور** etti; ve **رجل أزور**; ve **قوم زورن**. Ve **بئر زوراء**: kazısı meyilli (kuyu). Ve yalana **زور** denildi; onun, yönünden meyilli olmasından dolayı. Dedi ki: ﴿**ظلما وزورا**﴾ [**الفرقان/4**], ve ﴿**قول الزور**﴾ [**الحج/30**], ﴿**من القول وزورا**﴾ [**المجادلة/2**], ﴿**لا يشهدون الزور**﴾ [**الفرقان/72**]. Ve şairin sözünde puta da **زورا** adı verilir:
- 216 -
**جاءوا بزوريهم وجئنا بالأصم**
(Recez, Aglab el-‘Aclî’ye nispet edilir; ve denildi ki: Yahyâ b. Mansûr’undur; birincisi daha sahihtir; çünkü beyitlerin onun ‘Aclî divanında bulunması sebebiyle, Cevherî’nin zikrettiği üzere. Ve recezin başı:
**إن سرك العز فجخجخ بجثم *** أهل البناة والعديد والكرم**
**جاؤوا بزوريهم وجئنا بالأصم *** شيخ لنا كالليث من باقي إرم**
Ve onun divanında s. 175; ve **اللسان** (**زور**); ve **المؤتلف والمختلف** s. 23)
Bunun, yalan ve haktan meyil olmasından dolayı.

ملخص اللسان
1.     Ve **الزَّوْرُ**: ziyaret edenlerdir. Ve onu **زاره يَزُورُه**: **زَوْراً** ve **زِيارَةً** ve **زُوَارَةً**; ve onu **ازْدَارَهُ**: onu ziyaret etti; ziyaretten **افْتَعَلَ** kalıbıdır;
2.     Ve **الزَّوْرَةُ**: bir defalıktır. Ve **رجل زائر**: **قوم زُوَّرٍ** ve **زُوَّارٍ** ve **زَوْرٍ**’dandır; sonuncusu cem‘ için isimdir; ve denildi ki: o, **زائر**’in cem‘idir. Ve **الزَّوْرُ**: seni ziyaret eden kimsedir. Kadınlar: **نسوة زُوَّرٌ** ve **زَوْرٌ**, tıpkı **نُوَّحٍ** ve **نَوْحٍ** ve **زائرات** gibi; ve erkek: **رجل زَوَّارٌ** ve **زَؤُورٌ**.
3.     **زارَ فلانٌ فلاناً**: yani ona meyletti; bundan: ondan **تَزَاوَرَ عنه**: yani ondan meyletti.
4.     Ve onu **اسْتَزاره**: onu ziyaret etmesini istedi. Ve **المَزَارُ**: ziyarettir.
5.     Ve **المَزَارُ**: ziyaret yeridir. Ve hadiste: “Şüphesiz senin **لِزَوْركَ** üzerinde bir hakkın vardır”; **الزَّوْرُ**: ziyaretçidir.
6.     **فلان زِيرُ نساءٍ**: eğer onların ziyaretini, onlarla konuşmayı ve onlarla oturmayı severse; onlara ziyaretinin çokluğundan dolayı bununla adlandırıldı; cem‘i **الزِّيَرَةُ**’dir.
7.     **الزَّوْرُ**: göğüstür; ve denildi ki: göğsün ortasıdır; ve denildi ki: göğsün üst kısmıdır; ve denildi ki: göğüs kemiklerinin uçlarının birleştiği yerin buluşmasıdır; ve denildi ki: o, **الخُفِّ**’ün göğsünün topluluğudur; cem‘i **أَزوار**’dır.
8.     Ve **الزَّوَرُ**: **الزَّوْرِ**’ün eğriliğidir; ve denildi ki: iki yanından birinin ötekine üstün gelmesidir. **زَوِرَ زَورَاً**; o hâlde o **أَزْوَرُ**’dur.
9.     Ve **كلب أَزْوَرُ**: göğsünün zırhı incelmiş ve göğüs altı çıkmıştır; sanki iki yanı sıkılmış gibidir.
10.                        Ve **الزَّوَرُ** (hareke ile): meyildir; ve o, **الصَّعَر** gibidir. Ve **عَنُقٌ أَزْوَرُ**: meyilli.
11.                        Ve **الزَّوْراءُ**: dibi uzak kuyu; ve **أَرض زَوْراءُ**: uzak.
12.                        Ve **مفازة زَوْراءُ**: doğrultudan ve kasttan meyilli. Ve **فلاة زَوْراءُ**: uzak; onda **ازْوِرَارٌ** vardır.
13.                        Ve **قَوْسٌ زَوْراءُ**: bükülmüş.
14.                        Ve güneşi, doğduğunda, onların mağarasından sağ tarafa doğru **تَزاوَرُ** eder görürsün; bazısı **تَزْوَارُ** okudu; **تَتَزاوَرُ** ister. Ve bazısı **تَزْوَرُّ** ve **تَزْوَارُّ** okudu. Dedi ki: bu mevkide onun **ازْوِرارُ**’ı, onların mağarasına sağ taraftan doğuyor olup onlara isabet etmemesi ve onların mağarasına sol taraftan batıyor olup onlara isabet etmemesidir. Ve Ahfeş dedi ki: onların mağarasından **تزاور** eder: yani meyleder.
15. **الأَزْوَرُ**: gözünün arka tarafıyla bakan kimsedir.
16.                        Ve şeyden **الازْوِزارُ**: ondan dönmektir. Ve ondan **ازْوَرَّ** etti: **ازْوِراراً**; ve ondan **ازْوارَّ** etti: **ازْوِيرَاراً**; ve ondan **تَزاوَرَ** etti: **تَزاوُراً**; hepsi şu mânâdadır: ondan döndü ve saptı. Ve “onların mağarasından **تَزَّاوَرُ** eder” diye okunmuştur; o, idğamlıdır: **تَتَزَاوَرُ**.
17.                        Ve **الزَّوْرُ**: azimdir. Ve onun için ne **زَوْرٌ** vardır ne **زُورٌ** ne de **صَيُّورٌ**; mânâca: yani ona döneceği bir görüş ve akıl yoktur.
18.                        Ve **الزُّور**: yalan ve bâtıldır; ve denildi ki: bâtıl şahitliktir. **رجل زُورٌ** ve **قوم زُورٌ**. Ve **كلام مُزَوَّرٌ** ve **مُتَزَوَّرٌ**: yalanla yaldızlanmış; ve denildi ki: güzelleştirilmiş; ve denildi ki: onunla konuşulmadan önce düzeltilmiş olan. Bundan, Ömer’in, Allah ondan razı olsun, sözünün hadisi: “Ben, söyleyeceğim bir söz için **زَوَّرْتُ** etmedim ki, Ebû Bekir onunla beni geçmesin”; ve bir rivayette: “Ben, Benî Sâ‘ide sakîfesi günü içimde bir söz **زَوَّرْتُ** etmiştim”; yani hazırladım ve düzelttim.

19.                        **وكلامٌ مُزَوَّرٌ** yani **مُحَسَّنٌ**; **التزوير** **التزويق** ve **التحسين**’dir. **وزَوَّرْتُ  الشيءَ**: onu güzelleştirdim ve doğrulttum.

20.                        **الزُّور**: yalan, bâtıl ve itham,

21.                        ve **التَّزْوِيرُ**: şeyin ıslahı. Hayırdan veya şerden her ıslah **تَزْوِيرٌ**’dur; bundan da **شاهد  الزُّورِ** (yalan şahit) sözünü **يُزَوَّرُ** (düzeltip hazırlar); ve **التَّزْوِيرُ**: sözün ıslahı ve hazırlanmasıdır. Ve onun göğsünde **تَزْوِيرٌ** vardır, yani **يحتاج أَن يُزَوَّرَ** (düzeltilmeye ihtiyaç duyan) bir ıslah. **التزويرُ** sözün hazırlanması ve takdir edilmesidir; insan bir söz **يُزَوِّرُ**; bu, onu doğrultup sağlamlaştırmasıdır; onu söylemeden önce.

22.                        ve **التَّزْوِيرُ**: yalanı süslemek

23.                        ve **الزُّورُ**: bâtıl şahitlik ve yalan söylemek

24.                        **زَوَّرْتُ شهادة فلان**; bunun manası: onu zayıf gördü de ayıpladı; onun şahitliği de ayıplandı, böylece düşürüldü. Ve onların sözü:

25.                        **التَّزْوِيرُ** benzetmedir.

26.                        **الزّوَيْرُ** kavmin işinin sahibi;

27.                        ve **وزأْرة الأَسد**: onun **أَجَمَتُه**’si (sazlığı/ormanlığı);

لسان العرب

● - زور: **الزَّوْرُ**: göğüs; ve denildi ki: göğsün ortası; ve denildi ki: göğsün üstü; ve denildi ki: göğüs kemiklerinin uçlarının birleştiği yer, birleştiği vakit; ve denildi ki: o, **الخُفِّ**’ün göğüs topluluğudur; çoğulu **أَزوار**’dır. **والزَّوَرُ**: **الزَّوْرِ**’ün eğriliği; ve denildi ki: o, iki yanından birinin ötekine üstün gelmesidir; **زَوِرَ** **زَورَاً**; o hâlde o **أَزْوَرُ**’dur. Ve **كلب أَزْوَرُ**: göğsünün zırhı incelmiş ve göğüs altı çıkmıştır; sanki iki yanı sıkılmış gibidir; ve o, köpekler dışında, **الكِرْكِرَةِ** ve **اللِّبْدَةِ** tarafına doğru, dörtgenliği düzgün olmayacak şekilde bir meyildir. Ve atta, **زَوْرِه**’inde bir darlık bulunması ve **اللَّبَانِ**’ı geniş olması müstehap görülür; Abdullah b. Süleyme’nin dediği gibi:
(* Sözü: “عبدالله بن سليمة” ve denildi ki İbn Süleym; ve ondan önce:
ولقد غدوت على القبيص بشيظم * كالجذع وسط الجنة المفروس
asıl nüshanın kenarında Seyyid Murtazâ’nın hattıyla böyledir).
**مُتَقَارِب الثَّفِناتِ**، **ضَيْق زَوْرُه**،
**رَحْب اللَّبَانِ**، **شَدِيد طَيِّ ضَريسِ**
Cevherî dedi ki: Gördüğün üzere **الزَّوْرِ** ile **اللَّبانِ** arasında ayırım yapmıştır. Ve atın göğsünde **الزَّوَرُ**: iki **الفَهْدَة**’den birinin içeri girmesi ve ötekinin dışarı çıkmasıdır; ve Ka‘b b. Züheyr’in kasidesinde:
في خَلْقِها عن بناتِ الزَّوْرِ تفضيلُ
**الزَّوْرُ**: göğüstür. Ve “kızları”: onun çevresindeki kaburgalar ve başkalarıdır.

**والزَّوَرُ** (harekeli): meyildir; ve o, **الصَّعَر** gibidir.

Ve **عَنُقٌ أَزْوَرُ**: eğik. Ve develerden **المُزَوَّرُ**: **المُزَمَّرُ**’un onu anasının karnından çekip çıkardığı, böylece göğsü eğrilen; sonra onu düzeltmek için onu sıktığı; böylece sıkmasından bir iz kalır da onun **مُزَوَّرٌ** olduğu bilinir. Ve **ركية زَوْراءُ**: kazısı düzgün olmayan.

Ve **الزَّوْراءُ**: dibi uzak kuyu; şair dedi ki:
إِذْ تَجْعَلُ الجارَ في زَوْراءَ مُظْلِمَةٍ
زَلْخَ المُقامِ، وتَطْوي دونه المَرَسَا

Ve **أَرض زَوْراءُ**: uzak; A‘şâ dedi ki:
يَسْقِي دِياراً لها قد أَصْبَحَتْ غَرَضاً
زَوْراءَ، أَجْنَفَ عنها القَوْدُ والرَّسَلُ

Ve **مفازة زَوْراءُ**: yön ve kasıttan sapmış. Ve **فلاة زَوْراءُ**: uzak; onda **ازْوِرَارٌ** vardır. Ve **قَوْسٌ زَوْراءُ**: bükülmüş. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi ki:
وترى الشمسَ إِذا طلعتْ تَزاوَرُ عن كَهْفِهِمْ ذاتَ اليمين؛
bazıları **تَزْوَارُ** okudu; **تَتَزاوَرُ**’u kasteder; ve bazıları **تَزْوَرُّ** ve **تَزْوَارُّ** okudu; dedi ki: Bu yerde onun **ازْوِرارُ**’ı, onun onların mağarasına sağ taraftan doğması, böylece onlara isabet etmemesi; ve onların mağarasına sol taraftan batması, böylece onlara isabet etmemesidir. Ahfeş dedi ki: **تزاور عن كهفهم** yani meyleder; ve şu beyti delil getirdi:
ودونَ لَيْلَى بَلَدٌ سَمَهْدَرُ،
جَدْبُ المُنَدَّى عن هَوانا أَزْوَرُ،
يُنْضِي المَطَايا خِمْسُه العَشَنْزَرُ

Dedi ki: **والزَّوَرُ** göğsün ortasında bir meyildir; ve yayı, meylinden dolayı **زَوْراءُ** diye adlandırırlar; ve orduya **أَزْوَرُ** (denir). Ve **الأَزْوَرُ**: gözünün arka tarafıyla bakan kimsedir. Ezherî dedi ki: Arapların, hörgücü eğik deve için şöyle dediklerini işittim: Bu deve **زَوْرٌ**’dur. Ve **ناقة زَوْرَةٌ**: güçlü, kalın. Ve **ناقة زَوْرَة**: şiddetinden ve keskinliğinden dolayı gözünün arka tarafıyla bakar; Sahr el-Gayy dedi ki:
وماءٍ وَرَدْتُ على زَوْرَةٍ،
كَمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا

Ve **زُورَةٍ** diye de rivayet edilir; birincisi daha bilinir. Ebû Amr dedi ki: **على زَوْرَةٍ** yani şiddetli bir deve üzerinde; ve denilir: onda **ازْوِرارٌ** ve **حَدْرٌ** vardır; ve denilir: kasıtlı olmayan bir çöl üzerinde (demek) istedi. Ve **ناقة زِوَرَّةُ أَسفار** yani yolculuklara hazırlanmış, yolculuklar için donatılmış. Ve denilir: onda, canlılığından dolayı **ازْوِرارٌ** vardır.

Ebû Zeyd: **زَوَّرَ الطائر تَزْوِيراً**: kursağı yükseldiği zaman; ve kursağa **الزَّارَةُ** ve **الزَّاوُورَةُ** ve **الزَّاوِرَةُ** denilir.

Ve **زَاوَرَةُ القَطاةِ** (vavı fethalı): yavruları için suyu taşıdığı şeydir.

Ve bir şeyden **الازْوِزارُ**: ondan sapmaktır; ve ondan **ازْوَرَّ** **ازْوِراراً** ve ondan **ازْوارَّ** **ازْوِيرَاراً** ve ondan **تَزاوَرَ** **تَزاوُراً**; hepsi şu anlamdadır: ondan saptı ve eğrildi. Ve şu şekilde okundu: **تَزَّاوَرُ عن كهفهم**; o, **تَتَزَاوَرُ**’un idğamlısıdır.

Ve **الزَّوْراءُ**: gümüşten, uzunlamasına, **التَّلْتَلَةِ**’ye benzer bir içecek kabıdır.

Ve **الزَّوْرَاءُ**: kadeh; Nâbiga dedi ki:
وتُسْقى، إِذا ما شئتَ، غَيْرَ مُصَرَّدٍ
بِزَوْراءَ، في حافاتها المِسْكُ كانِعُ

Ve **زَوَّرَ الطائرُ**: kursağı doldu.

Ve **الزِّوار**: **التصدير**’den **الكِرْكِرَةِ**’nin arkasına kadar bağlanan ip; sağlam dursun diye; ta ki **الحَقَبُ** **الثِّيلَ**’e isabet edip idrarını tutmasın; çoğulu **أَزْوِرَةٌ**’dir.

Ve **زَوْرُ القوم**: onların reisi ve efendisi.

Ve **رجل زُوارٌ** ve **زُوارَةٌ**: kısalığa meyleden kalın (kimse). Ezherî dedi ki: Leys’in kitabında bu bapta okudum: Adam, kısalığa meyleden kalın olduğu zaman ona denilir: o, **لَزُوارٌ** ve **زُوَارِيَةٌ**’dir. Ebû Mansûr dedi ki: Bu, çirkin bir tashiftir; doğrusu: o, **لَزُوازٌ** ve **زُوَازِيَةٌ**’dir; iki **زاي** ile. Dedi ki: Bunu Ebû Amr ve İbnü’l-A‘râbî ve başkaları söylemiştir.

Ve **الزَّوْرُ**: azim. Ve onun **زَوْرٌ**’u da **زُورٌ**’u da **صَيُّورٌ**’u da yoktur, anlamca: kendisine döneceği bir görüşü ve aklı yoktur; zamme Yakub’dan, fetha Ebû Ubeyd’dendir. Bu da şundandır ki o: **لا زَوْرَ له ولا صَيُّورَ** dedi; dedi ki: Bana öyle geliyor ki o, ancak **لا زَبْرَ له** demek istedi; onu yazdığı vakit değiştirdi. Ebû Ubeyde, “onların **زَوْرٌ**’u yoktur” sözlerinde: yani onların ne kuvveti ne de görüşü vardır. Ve bir ipin **زَوْرٌ**’u vardır yani kuvvet; dedi ki: Bu, Arapça ile Farsça arasında vuku bulan bir uygunluktur. Ve **الزَّوْرُ**: ziyaret edenlerdir. Ve onu ziyaret etti: **زاره يَزُورُه زَوْراً** ve **زِيارَةً** ve **زُوَارَةً**; ve **ازْدَارَهُ**: onu ziyaret etti; ziyaretin **افْتَعَلَ** babından; Ebû Kebîr dedi ki:
فدخلتُ بيتاً غيرَ بيتِ سِنَاخَةٍ،
وازْدَرْتُ مُزْدَارَ الكَريم المِفْضَلِ

Ve **الزَّوْرَةُ**: bir defadır. Ve **رجل زائر**: **زُوَّرٍ** ve **زُوَّارٍ** ve **زَوْرٍ** kavminden; sonuncusu cem‘ için isimdir; ve denildi ki: o, **زائر**’in çoğuludur. Ve **الزَّوْرُ**: seni ziyaret eden kimsedir. Ve **رجل زَوْرٌ** ve **قوم زَوْرٌ** ve **امرأَة زَوْرٌ** ve **نساء زَوْرٌ**; tekil ve çoğul, müzekker ve müennes için tek lafızla olur; çünkü o bir mastardır; dedi ki:
حُبَّ بالزَّوْرِ الذي لا يُرَى
منه، إِلاَّ صَفْحَةٌ عن لِمام

Ve **نسوة زَوْرٍ** hakkında dedi ki:
ومَشْيُهُنَّ بالكَثِيبِ مَوْرُ،
كما تَهادَى الفَتَياتُ الزَّوْرُ

Ve **امرأَة زائرة**: **نسوة زُورٍ**’dandır; Sîbeveyh’ten; müzekkerde de böyledir: **عائذ** ve **عُوذ** gibi. Cevherî: **نسوة زُوَّرٌ** ve **زَوْرٌ**; **نُوَّحٍ** ve **نَوْحٍ** ve **زائرات** gibi. Ve **رجل زَوَّارٌ** ve **زَؤُورٌ**; dedi ki:
إِذا غاب عنها بعلُها لم أَكُنْ
لها زَؤُوراً، ولم تأْنَسْ إِليَّ كِلابُها

Ve **تَزاوَرُوا**: birbirlerini ziyaret ettiler. Ve **التَّزْوِيرُ**: ziyaretçiye ikram ve ziyaret edilenin ziyaretçiyi ağırlaması. Ebû Zeyd: **زَوِّرُوا فلاناً** yani onun için kesin ve ona ikram edin. Ve **التَّزْوِيرُ**: ziyaret edilenin ziyaretçisini ikram etmesi ve ziyaret hakkını bilmesidir. Ve bazıları dedi ki: Falan, falanı ziyaret etti yani ona meyletti; bundan: **تَزَاوَرَ عنه** yani ondan meyletti. Ve kavim, arkadaşlarına **زَوَّرَ** **تَزْوِيراً**: ona iyi davrandıkları zaman.

Ve **أَزَارَهُ**: onu ziyarete sevk etti. Talha hadîsinde: **حتى أَزَرْتُه شَعُوبَ** yani onu ölüme götürdüm de onu ziyaret etti; **شعوب**: ölümün isimlerindendir. Ve **اسْتَزاره**: onu ziyaret etmesini istedi. Ve **المَزَارُ**: ziyaret; ve **المَزَارُ**: ziyaret yeri.

Ve hadiste: **إِن لِزَوْركَ عليك حقّاً**; **الزَّوْرُ**: ziyaretçi; ve o aslında, **صَوْم** ve **نَوْمٍ** gibi, **صائم** ve **نائم** mânâsında, isim yerinde konulmuş bir mastardır. Ve **زَوِرَ يَزْوَرُ**: meylettiği zaman (böyledir). Ve **الزَّوْرَةُ**: uzaklık; ve o, **الازْوِرارِ**dandır; şair dedi ki:
وماءٍ وردتُ على زَوْرَةٍ
Ve Ümmü Seleme hadîsinde: Osman’a, Allah ondan razı olsun, gönderdim: “Yavrucuğum, bana ne oluyor da senin raiyyetini senden **مُزْوَرِّينَ** görüyorum?” yani yüz çevirenler, sapmışlar; denir ki: **ازْوَرَّ** ondan ve **ازْوَارَّ** (aynı) mânâ ile; ve ondan Ömer’in şiiri:
بالخيل عابسةً زُوراً مناكِبُها
**الزُّورُ**: **أَزْوَرَ**ın çoğuludur; **الزَّوَرِ**den, (yani) meyilden. İbnü’l-A‘râbî: **الزَّيِّرُ** erkeklerden, öfkeli, arkadaşını terk eden (kimsedir). Dedi ki: ve **الزِّيرُ** **الزِّرُّ**dür. Dedi ki: Araplardan, idğamlı iki harften birini **ياء**ya çeviren kimse vardır; **مَرٍّ** hakkında **مَيْرٍ**, **زِرٍّ** hakkında **زِيرٍ** der; ve o **الدُّجَةُ**dir; ve **رِزٍّ** hakkında **رِيز**. Ebû Mansûr dedi ki: onun “**الزَّيِّرُ** öfkeli” sözü, aslı hemzeli olup aslandan **زأَر**dandır. Ve düşmana **زائِرٌ** denir; onlar **الزائرُون**dur; Antara dedi ki:
حَلَّتْ بأَرضِ الزائِرِينَ، فأَصْبَحَتْ
عَسِراً عَلَيَّ طِلاَبُكِ ابْنَةَ مَخْرَمِ
Bazıları dedi ki: onun, düşmanların yurduna konduğunu kastetti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الزائر** öfkelidir, hemze ile; **الزاير** ise sevgilidir. Dedi ki: Antara’nın beyti iki vecihle rivayet olunur; kim hemze yaparsa düşmanları kasteder, kim hemze yapmazsa sevgilileri kasteder.

Ve **زأْرة الأَسد**: onun sazlığıdır; İbn Cinnî dedi ki: bu, onun ona alışması ve onu **زَوْرِه** sebebiyledir. Ve **الزَّأْرَةُ**: su, **الحلفاء** ve **القَصَبِ** sahibi sazlıktır.

Ve **الزَّأْرَة**: sazlıktır.

Ve **الزِّيرُ**: kadınlarla karışıp onların sohbetini, bir kötülük olmaksızın, isteyen kimsedir; çoğulu **أَزْوارٌ** ve **أَزْيارٌ**dur; sonuncusu **عِيدٍ** ve **أَعياد** babındandır; ve **زِيَرَةٌ**; dişisi **زِيرٌ**dur. Bazıları dedi ki: müennes bununla vasıflanmaz; ve denildi ki: **الزِّيرُ** onlarla bâtılda karışan kimsedir. Ve denir ki: falan **زِيرُ نساءٍ**dır; kadınları ziyaret etmeyi, onlarla konuşmayı ve onlarla oturmayı sevdiği zaman; onlara ziyaretinin çokluğundan dolayı bununla adlandırıldı; çoğulu **الزِّيَرَةُ**dur; Ru’be dedi ki:
قُلْتُ لزِيرٍ لم تَصِلْهُ مَرْيَمُهْ
Ve hadiste: sizden biriniz, yastığını kıran olarak, ona yaslanıp, sohbet içinde **فِعْلَ الزِّيرِ**i almaya devam eder; **الزِّيرُ** erkeklerden: kadınlarla konuşmayı ve onlarla oturmayı seven kimsedir; onlara ziyaretinin çokluğundan dolayı bununla adlandırıldı; ve aslı **الواو**dandır. Ve A‘şâ’nın sözü:
تَرَى الزِّيرَ يَبْكِي بها شَجْوَهُ،
مَخَافَةَ أَنْ سَوْفَ يُدْعَى لها
**لها**: şarap için; der ki: **زِيرُ العُودِ** ağlar; (sebebi) içtikleri zaman kavmin coşmasından korkmasıdır; böylece şarap için ona **الزَّيرَ** yaparlar; ve **بها** şarap iledir. Ve Yûnus inşâd etti:
تَقُولُ الحارِثِيَّةُ أُمُّ عَمْرٍو:
أَهذا زِيرُهُ أَبَداً وزِيرِي؟
Dedi ki: mânâsı: bu onun âdeti midir daima ve benim âdetim?

Ve **الزُّور**: yalan ve bâtıl; ve denildi ki: bâtıl şahitlik. Adam **زُورٌ** ve kavim **زُورٌ**dur. Ve **كلام مُزَوَّرٌ** ve **مُتَزَوَّرٌ**: yalanla yaldızlanmış; ve denildi ki: güzelleştirilmiş; ve denildi ki: o, onunla konuşmadan önce düzeltilmiş olandır. Ve ondan, Ömer’in sözü hadisi, Allah ondan razı olsun: “Söylemek için bir söz **زَوَّرْتُ** etmedim ki Ebû Bekir onunla beni geçmesin”; ve bir rivayette: “Ben, Benî Sâ‘ide sakîfesi günü içimde bir söz **زَوَّرْتُ** etmiştim”; yani hazırladım ve düzelttim.

Ve **التَّزْوِيرُ**: bir şeyi düzeltmektir. Ve **كلامٌ مُزَوَّرٌ**: yani güzelleştirilmiş; Nasr b. Seyyâr dedi ki:
أَبْلِغْ أَميرَ المؤمنين رِسالةً،
تَزَوَّرْتُها من مُحْكَمَاتِ الرَّسائِل
Ve **التَّزْوِيرُ**: yalanı süslemektir. Ve **التَّزْوِيرُ**: bir şeyi düzeltmektir. Ve İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işitti: hayırdan veya şerden her düzeltme **تَزْوِيرٌ**dur. Ve ondan: **شاهد الزُّورِ** bir söz **يُزَوَّرُ** eder. Ve **التَّزْوِيرُ**: sözü düzeltmek ve onu hazırlamaktır. Ve onun göğsünde **تَزْوِيرٌ** vardır: yani **يُزَوَّرَ** edilmeye muhtaç bir düzeltme. Dedi ki: Haccâc dedi: Allah, kendisini kendi nefsine karşı **زَوَّرَ** eden kimseye rahmet etsin; yani onu doğrulttu ve güzelleştirdi. Ve denildi ki: nefsini kendi nefsine karşı itham etti; ve hakikati, onu **الزور**a nisbet etmektir; **فَسَّقَهُ** ve **جَهَّلَهُ** gibi. Ve dersin ki: ben seni nefsine karşı **أُزَوِّرُكَ** ederim; yani seni onun hakkında itham ederim. Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
به زَوَرٌ لم يَسْتَطِعْهُ المُزَوِّرُ
Ve onların “falanın şahitliğini **زَوَّرْتُ** ettim” sözü, **القَتَّالِ**in sözünün tefsirine râcidir:
ونحن أُناسٌ عُودُنا عُودُ نَبْعَةٍ
صَلِيبٌ، وفينا قَسْوَةٌ لا تُزَوَّرُ
Ebû Adnân dedi ki: yani katılığımızdan dolayı yumuşatılmayız ve zayıf görülmeyiz. Böylece onların “falanın şahitliğini **زَوَّرْتُ** ettim” sözü: mânâsı, onun zayıf görüldüğü, böylece ayıplandığı; şahitliği ayıplanıp düşürüldüğüdür. Ve onların “ona karşı şöyle şöyle **زَوَّرَ** etti” sözü; Ebû Bekir dedi ki: onda dört söz vardır: **التَّزْوِيرُ** yalan ve bâtılın fiili olur. Ve **الزُّور**: yalandır. Hâlid b. Kulthûm dedi ki: **التَّزْوِيرُ** benzetmedir. Ebû Zeyd dedi ki: **التزوير** süsleme ve güzelleştirmedir. Ve **زَوَّرْتُ الشيءَ**: onu güzelleştirdim ve doğrulttum. Asma‘î dedi ki: **التزويرُ** sözün hazırlanması ve takdir edilmesidir; insan bir söz **يُزَوِّرُ** eder; ve o, onunla konuşmadan önce onu doğrultması ve sağlam yapmasıdır. Ve **الزُّورُ**: bâtıl şahitlik ve yalan sözdür; sözün **تزوير**inden türetilmemiştir; fakat **تَزْوِيرِ الصَّدْرِ**den türetilmiştir. Ve hadiste: kendisine verilmemiş şeyle doygun görünen, **ثَوْبَيْ زُورٍ** giyen gibidir; **الزُّور**: yalan, bâtıl ve ithamdır. Ve hadiste **شهادة الزور**un zikri tekrar etmiştir; ve o büyük günahlardandır; ondan (biri) onun sözü: **شهادَةُ الزور** Allah’a şirk ile denk kılındı; onu ancak, Allah Teâlâ’nın “Allah ile beraber başka bir ilâha dua etmezler” sözü sebebiyle, sonra onun ardından “ve **الزُّورَ**a şahitlik etmezler” demesi sebebiyle, denk kıldı.

Ve **زَوَّرَ نَفْسَه**: onu **الزُّورِ** ile damgaladı. Ve Haccâc’dan haber içinde: bir adam nefsini **زَوَّرَ** etti. Ve **زَوَّرَ الشهادة**: onu iptal etti. Ve bundan, Allah Teâlâ’nın sözü: “ve **الزُّورَ**a şahitlik etmezler”; Sa‘leb dedi ki: **الزُّورُ** burada eğlence meclisleridir. İbn Sîde dedi ki: bunu nasıl (olur) bilmiyorum; ancak burada eğlence meclisleriyle Allah’a şirki kastetmek ister; ve denildi ki: Hristiyanların bayramları; ikisi de Zeccâc’dandır. Dedi ki: rivayette gelen şirk olup, Hristiyanların bayramlarını ve başkasını toplayıcıdır. Dedi ki: ve denildi ki: **الزّورُ** burada şarkı meclisleridir.

Ve **زَوْرُ القوم** ve **زَوِيرُهم** ve **زُوَيْرُهم**: onların efendisi ve başıdır. Ve **الزُّورُ** ve **الزُّونُ** birlikte: Allah Teâlâ’dan başka rab edinilip kendisine ibadet edilen her şeydir. Aglab el-‘Aclî dedi ki:
جاؤُوا بِزُورَيْهِم وجِئْنا بالأَصَمْ
İbn Berrî dedi ki: Ebû Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ dedi ki: beyt Yahyâ b. Mansûr’undur. Ve ondan önceyi inşâd etti:
كانَت تَمِيمٌ مَعْشَراً ذَوِي كَرَمْ،
غَلْصَمَةً من الغَلاصِيم العُظَمْ
ما جَبُنُوا، ولا تَوَلَّوْا من أَمَمْ،
قد قابَلوا لو يَنْفُخْون في فَحَمْ
جاؤوا بِزُورَيْهِم، وجئنا بالأَصَمّ
شَيْخٍ لنا، كالليثِ من باقي إِرَمْ
شَيْخٍ لنا مُعاوِدٍ ضَرْبَ البُهَمْ
Dedi ki: **الأَصَمُّ**, Amr b. Kays b. Mes‘ûd b. Âmir’dir; o gün, Bekr b. Vâil’in reisidir; ve o, **يوم الزُّورَيْنِ**dir. Ebû Ubeyde dedi ki: ikisi, iki Bekr (devesi)dir; örtülmüşlerdir; onları bağlamışlar ve “bunlar bizim **زُورَانا**mızdır” demişlerdir; yani ilâhımızdır; böylece onlar kaçıncaya kadar biz kaçmayız. Böylece onları bununla ve iki deveyi kendilerine iki rab kılmalarıyla ayıpladı,

Ve o gün Temîm yenildi ve iki genç deve alındı; ikisinden biri boğazlandı, diğeri ise onların **شَوْلِهِمْ**’inde vurulup duracak şekilde bırakıldı.

İbn Berrî dedi: Cevherî’nin zikrettiği gibi, ben bu şiiri **الأَغْلَبِ العِجْلِيِّ**’nin divanında buldum. Şemmer dedi: **الزُّورانِ** iki reîstir; ve inşâd etti:

**إِذ أُقْرِنَ الزُّورانِ: زُورٌ رازِحُ
رَارٌ، وزُورٌ نِقْيُه طُلافِحُ**

Dedi: **الطُّلافِحُ** zayıf düşmüş olandır. Bazıları dedi: **الزُّورُ** bir kayadır. Ve denir: Bu, kavmin **زُوَيْرُ**’udur; yani onların reîsi. Ve **الزُّوَيْرُ**: kavmin zâimi; İbnü’l-A‘râbî dedi: **الزّوَيْرُ** kavmin işinin sahibidir; dedi:

**بأَيْدِي رِجالٍ، لا هَوادَة بينهُمْ،
يَسوقونَ لِلمَوْتِ الزُّوَيْرَ اليَلَنْدَدا**

Cevherî inşâd etti:

**قَدْ نَضْرِبُ الجَيْشَ الخَميسَ الأَزْوَرا،
حتى تَرى زُوَيْرَهُ مُجَوَّرا**

Ebû Saîd dedi: **الزُّونُ** puttur; ve o Farsçada **زون**’dur; **الزاي** **السين** ile. Humeyd dedi:

**ذات المجوسِ عَكَفَتْ للزُّونِ**

Ebû Ubeyde: Allah’tan başka ibadet edilen her şey **زُورٌ**’dur.

Ve **الزِّيرُ**: ketendir; Hutay’e dedi:

**وإِنْ غَضِبَتْ، خِلْتَ بالمِشْفَرَيْن
سَبايِخَ قُطْنٍ، وزيراً نُسالا**

Çoğulu **أَزْوارٌ**’dur. Ve **الزِّيرُ** (telllerden): ince olandır. Ve **الزِّيرُ**: telllerden bükümü sağlamlaşmış olan şeydir; **وزيرُ المِزْهَرِ** ondan türetilmiştir. Ve **يوم الزُّورَيْنِ**: bilinen (bir gün)dür. Ve **الزَّوْرُ**: hurma dalının orta damarıdır. Ve **الزَّارَةُ**: insanlardan, develerden ve koyunlardan iri (kalabalık) topluluktur. Ve **الزِّوَرُّ**, **الهِجَفِّ** vezninde: şiddetli yürüyüştür; Kutâmî dedi:

**يا ناقُ خُبِّي حَبَباً زِوَرّا،
وقَلِّمي مَنْسِمَكِ المُغْبَرّا**

Ve denildi: **الزِّوَرُّ** şiddetli olandır; böylece onu bir şeyle sınırlayıp başka bir şeyden ayırmadı.

Ve **زارَةُ**: **أَزْدِ السَّراة**’dan bir kabiledir. Ve **زارَةُ**: bir yerdir; dedi:

**وكأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ مُدْبِرَةً
نَخْلٌ بِزارَةَ، حَمْلُه السُّعْدُ**

Ebû Mansûr dedi: Ve Bahreyn’de **عَيْنُ الزَّارَةِ** bilinir. Ve **الزَّارَةُ**: büyük bir köydür; ve **مَرْزُبانُ الزَّارَةِ** ondan idi ve onun bilinen bir hadisi vardır.

Ve **مدينة الزَّوْراء**: Bağdat’ta doğu yakasında; kıblesinin **ازْوِرار**’ı sebebiyle **زَوْراءَ** diye adlandırıldı. Cevherî: Bağdat’ın Dicle’sine **الزَّوْراءَ** denir. Ve **الزَّوْرَاءُ**: Hîre’de bir evdir; onu Nu‘mân b. Münzir yaptı; Nâbiga onu zikredip şöyle dedi:

**بِزَوْراءَ في أَكْنافِها المِسْكُ كارِعُ**

Ebû Amr dedi: Buradaki **زَوْراءُ**, **التَّلْتَلَة** gibi gümüşten bir ölçektir. Ve denir: Ebû Ca‘fer, kendi günlerinde Hîre’deki **الزَّوْراء**’yı yıktı. Cevherî: Ve **الزَّوْراءُ**, Ensârî **أُحَيْحَةَ بن الجُلاح**’a ait bir malın adıdır; ve dedi:

**إِني أُقيمُ على الزَّوْراءِ أَعْمُرُها،
إِنَّ الكَريمَ على الإِخوانِ ذو المالِ**

مقاييس اللغة:
(**زور**) **الزاء** ve **الواو** ve **الراء** tek bir asıldır; meyil ve sapmaya delâlet eder. Bundan **الزُّور**: yalandır; çünkü hak yolundan meyletmiştir. Ve “Falanca, şeyi **زوَّرَ**; **تزويراً**” denir. Hatta “Şeyi kendi nefsinde **زوَّر** etti” derler: onu hazırladı; çünkü onunla, dinleyenin kabulüne daha yakın olacak bir yola doğru onu saptırır. Amma puta **زُور** demeleri ise, doğru kıyastır. Dedi ki:
* Onlar **بزُورَيْهِمْ** ile geldiler, biz de **بالأَصَمّْ** ile geldik([9]) *
Ve **الزَّوَر**: meyildir. “Şundan **ازورَّ**” denir; yani ondan meyletti.
Ve babdandır: **الزائر**; çünkü sana ziyaret ettiğinde, senden başkasından sapmış olur.
Sonra bu üzerine hamledilir de kavmin reisine ve işlerinin sahibine “**الزُّوَيْر**” denir; çünkü onlar her bir kimseden ona doğru saparlar. Dedi ki:
Birtakım adamların elleriyle—aralarında yumuşaklık yoktur— *** ölümü, **الزُّوَيْر** **اليَلَنْدَدا**’ya sürerler([10])
Ve derler: “Bu, **زَوْرٌ**’u olmayan bir adamdır”; yani kendisine döneceği bir **صَيُّورٌ**’u yoktur. Ve **التزوير**: ziyaretçiye ikramdır. Ve **الزَّوْرُ**: ziyaretçi kavimdir; bu, bir, iki, cemaat ve kadınlar hakkında söylenir. Şair dedi ki:
Ve onların **بالخُبَيْبِ** yürüyüşleri **المَوْرُ**’dur([11]) *** tıpkı **الفَتَياتُ الزَّوْرُ**’un salınarak yürümesi gibi
Amma onların “**الزِّوَرَّ** güçlü, şiddetli olandır” sözleri ise, ancak **الزَّوْر**’dandır; o da göğsün üst tarafıdır; bizim asılladığımız asıldan şâzdır.

القاموس المحيط:
**الزَّوْرُ**: göğsün ortası; yahut ondan omuzlara doğru yükselen kısmı; yahut göğüs kemiklerinin uçlarının birleştiği yer, toplandıkları yer; ve **الزائِرُ**; ve **الزائِرون**—**كالزُّوَّارِ** ve **الزُّوَّرِ** gibi—; ve hurma dalının orta damarı; ve akıl; ve (zâ) dammeli de gelir; ve **زارَ**’ın masdarıdır; **كالزِّيارَةِ** ve **الزُّوَارِ** ve **المَزَارِ** gibi; ve efendi; **كالزويرِ** ve **الزُّوَيْرِ** gibi; **كزُبَيْرٍ** ve **خِدَبٍّ** gibi; ve uykuda görülen hayal; ve azmin kuvveti; ve kuyu kazan kimseye görünen taş; onu kıramaz da onu görünür bırakır; yahut **السَّوارِقِيَّةِ** yakınında bir vadi; ve **يَوْمُ الزَّوْرِ**: Bekr’in Temîm’e karşı (günü); çünkü onlar iki deve aldılar da ikisini bağladılar ve “Bunlar bizim **زَوْرَانَا**’mızdır; onlar kaçmadıkça biz kaçmayacağız” dediler; ve damme ile: yalan; ve Allah Teâlâ’ya şirk; ve Yahudi ve Hıristiyanların bayramları; ve reis; ve şarkı meclisi; ve Allah Teâlâ’dan başka ibadet edilen şey; ve kuvvet; ve bu, Arap dili ile Fars dili arasında bir uygunluktur; ve Dicle’ye dökülen bir nehir; ve görüş; ve akıl; ve bâtıl; ve **الأَزْوَرِ**’in cemi; ve yemeğin lezzeti ve hoşluğu; ve elbisenin yumuşaklığı ve temizliği; ve **شَهْرَزُورَ**’u bina eden bir melik; ve hareke ile: meyil; ve **الزَّوْرِ**’un eğriliği; yahut iki yanından birinin diğerine üstün gelmesi. Ve **الأَزْوَرُ**: onda bu bulunan; ve meyilli olan; ve göğsünün zırhı incelmiş bir köpek; ve gözlerinin arkasından bakan; yahut yürüyüş şiddetlendiğinde, göğsünde meyil olmasa bile bir tarafa yönelen. Ve **كهِجَفٍّ**: şiddetli yürüyüş; ve şiddetli; ve seferler için hazırlanmış deve. Ve **الزِوارُ** ve **الزِّيارُ**—**ككِتابٍ** gibi—: bir şey için salah ve koruma olan her şey; ve **التَّصْديرِ** ile **الحَقَبِ** arasına konulan bir ip; cemi **أزْوِرَةٌ**. “Deveyi **زُرْتُ**” (demek): onunla onu sıktım. Ve **عَلِيُّ بنُ عبدِ اللّهِ بنِ بَهْرامَ الزِّيارِيُّ** bir muhaddistir. Ve **الزَّوْراءُ**: **أُحَيْحَةَ**’nin malı; ve uzak kuyu; ve kadeh; ve gümüşten bir kap; ve yay; ve Dicle; ve Bağdat; çünkü onun iç kapıları dış kapılardan **مُزْوَرَّةً** (yana çevrilmiş) kılınmıştır; ve Medine’de mescid yakınında bir yer; ve Hîre’de bulunan bir ev; ve arazilerden uzak olan; ve **ذي خِيمٍ** yanında bir arazi.
Ve **الزَّارَةُ**: develerden bir topluluk; ve kursak; **كالزاوِرَةِ** ve **الزاوُورَةِ** gibi; ve **أزْدِ السَّراةِ**’den bir kabile; ve Bahreyn’de bir yer; ondan **مَرْزَبانُ الزارةِ**; ve Saîd’de bir yer; ve Trablusgarp’ta bir yer; ondan, sermaye sahibi tüccar **إبراهيمُ الزارِيُّ**. Ve **زارَةُ**: **اشْتِيخَنَ** amellerinden bir yer; ondan **يَحْيَى بنُ خُزَيْمَةَ الزارِيُّ**. Ve **الزِّيرُ**: düğme; ve keten; ve parça—(sonunda) **بهاءٍ** ile—; ve küp; yahut büyük testi; ve âdet; ve kadınlarla konuşmayı seven ve onlarla oturmayı—şer olmaksızın yahut onunla—seven bir adam. Cemi: **أزْوارٌ** ve **زِيَرَةٌ** ve **أزْيارٌ**; ve o da **زِيرٌ**’dir; yahut onlara mahsustur; ve tellerin incesi; yahut en keskin olanı; ve **بهاءٍ** ile: ziyaretin heyeti. Ve **كسَيِّدٍ**: öfkeli olan. Ve **زُورَةُ**—ve fetha da yapılır—: Kûfe yakınında bir yer; ve fetha ile: uzaklık; ve şiddetinden gözünün arkasından bakan dişi deve. Ve **يومُ الزُّوَيْرِ**: bir yer. Ve “Onu **أزارَهُ**” (demek): onu ziyarete sevk etti. Ve “**زَوَّرَ**” (demek): yalanı süsledi; “şeyi” (demek): onu güzelleştirdi ve düzeltti. “Ziyaretçiyi” (demek): onu (bir şeye) bağladı. “Şahitliği” (demek): onu iptal etti. “Kendisini” (demek): onu **الزُّورِ** ile damgaladı. Ve develerden **المُزَوَّرُ**: **المُذَمِّرُ** onu anasının karnından çekip çıkardığında göğsü eğrilen; onu doğrultmak için onu sıkar; böylece onun sıkmasından onda bir iz kalır; ondan onun **مُزَوَّرٌ** olduğu bilinir. Ve “Onu **اسْتَزارَهُ**” (demek): ondan kendisini ziyaret etmesini istedi. Ve “Ondan **تَزاوَرَ**” (demek): saptı ve eğrildi; **كازْوَرَّ** ve **أزْوارَّ** gibi. “Kavim” (demek): birbirlerini ziyaret ettiler. Ve **زَوْرانُ**: tâbiî **محمدِ بنِ عبدِ الرحمنِ**’ın dedesi; ve damme ile: **عبدُ اللّهِ بنُ زُورانَ الكازَرُونِيُّ** ve **إسحاقُ بنُ زُورانَ السِّيرافِيُّ**: muhaddislerdir.

تاج العروس:
ز و ر
**الزَّوْرُ** fetha ile: göğüstür; ve onunla **كَعْب بْنِ زُهَيْر**’in sözü tefsir edilmiştir:
“Onun yaratılışında **بَنَاتِ الزَّوْرِ**’dan üstünlük vardır”; ve “onun kızları”: onun çevresindeki kaburgalardan ve başkalarından olan şeylerdir. Ve denildi: göğsün ortası yahut üstüdür. Ve o, ondan omuzlara doğru yükselen şeydir; yahut göğüs kemiklerinin uçlarının birleştiği yerdir, toplandıkları yer. Ve denildi: göğsün, tırnaktan olan topluluğudur; ve cem‘i **أَزوارٌ**’dır. Ve atta, **زَوْرِه**’inde bir darlık olması ve göğüs önünün geniş olması müstehab görülür; **عبدُ اللّه بن سُلَيْمَة**’nin dediği gibi:
Ve andolsun, ben **القَنِيص** üzerine **بِشَيْظَمٍ** ile sabahladım ... cennetin ortasında dikilmiş kütük gibi
Nasırları birbirine yakın, **زَوْرُه** dar ... göğüs önü geniş, **ضَرِيسِ**’in kıvrımı şiddetli
**الضَّرِيس** ile omurgayı kastetti. **الجَوْهَرِيّ** dedi: gördüğün gibi **الزَّوْرِ** ile **اللَّبَانِ** arasında ayırım yapmıştır. Ve **الزَّوْرُ**: ziyaretçidir; o, seni ziyaret edendir. “Adam **زَوْرٌ**” denir. Ve hadiste: “Şüphesiz senin üzerinde **لزَوْرِكَ** bir hak vardır.” Ve o, aslında bir masdardır; **صَوْمٍ** ve **نَوْمٍ** gibi, **صَائِمٍ** ve **نَائِمٍ** manasında isim yerine konulmuştur. Ve **الزَّوْر**: ziyaretçilerdir; cem için bir isimdir; ve denildi: **زائرٍ**’in cemidir. “Adam **زَوْر**”, “kadın **زَوْرٌ**” ve “kadınlar **زَوْرٌ**”. Masdar olduğu için, tek ve hepsi, müzekker ve müennes için tek bir lafızla olur. Dedi ki:
**بالزَّوْر**’a—görünmeyen—sevdirildi ... ondan ancak bir sayfa, hafif bir dokunuştan (ibaret) görünür
Ve **نِسْوة زَوْرٍ** hakkında dedi ki:
“Ve onların **بالكَثِيبِ** yürüyüşleri **مَوْرُ**’dur
“tıpkı **الفَتيَاتُ الزَّوْرُ**’un salınarak yürümesi gibi”

**كالزُّوَّارِ** ve **الزُّوَّر**; **رُجَّاز** ve **رُكَّع** gibidir. **الجوهريّ** dedi ki: **ونِسْوةٌ زَوْرٌ وزُوَّرٌ**; **نَوْحٍ** ve **نُوَّحٍ** gibi: **زَائِرات** (ziyaret edenler).

**والزَّوْرُ**: arının **عَسِيبُ النَّحْلِ**’idir; çoğu nüshada böylece **بالحَاءِ المُهْمَلَة** ile (yazılmıştır); doğrusu ise **بالمُعْجَمَة** iledir. **الصَّاغانِيّ** de onu böylece ضبط etti ve dedi ki: o, Yemen ehlinin lügatindedir.

**والزَّوْرُ**: akıldır. Ve zamme ile de gelir. Onu iki kere tekrar etmiştir; çünkü bundan sonra birkaç satır sonra dedi ki: **والرَّأْيُ والعَقْل**; ve orada gelecektir.

**والزَّوْر**: **زَارَه يَزُورُه زَوْرَاً**’ın masdarıdır; yani onu **بزَوْرِه** ile (kendi **زَوْر**’u ile) karşıladı; yahut onun **زَوْرَه**’unu, yani yönünü kastetti; **البَصائر**’de olduğu üzere; kesre ile **كالزِّيَارَة** gibi; zamme ile **والزُّوَارِ** gibi; fetha ile **والمَزَارِ** gibi; mîmî masdardır; bazı nüshalardan düşmüştür.

**والزَّوْرُ للقَوْم**: kavmin efendisi ve reisidir; **كالزَّوِيرِ** ( **كَأَمِير** gibi) ve **والزُّوَيْرِ** ( **كزُبَيْر** gibi). Denir ki: **هذا زُوَيْرُ القَوْمِ**; yani onların reisi ve önderi.

**ابْنُ الأَعرابيِّ** dedi ki: **الزُّوَيْر**: kavmin işinin sahibi. Ve şu beyti okudu:
بأَيْدِي رِجالٍ لا هَوادَةَ بَيْنَهمْ ... يَسُوقُون للمَوْتِ الزُّوَيْرَ اليَلَنْدَدَا

**والزِّوَرِّ**: **خِدَبٍّ** ve **هِجَفٍّ** misalidir.

**والزَّوْرُ**: uykuda görülen hayaldir.

**والزَّوْرُ**: azmin kuvvetidir. **المُحكَم** ve **التَّهْذِيب**’de vâki olan: **الزَّوْرُ**: azimdir; kuvveti zikretmeye ihtiyaç yoktur; çünkü o başka bir mânadır.

**والزَّوْرُ**: kuyu kazan kimseye görünüp onu kırmaktan âciz bırakan taş; onu açıkta bırakır. Bazıları dedi ki: **الزَّوْرُ**: bir kaya; böylece mutlak söyledi, açıklamadı.

**والزَّوْر**: **السَّوَارِقِيَّة** yakınında bir vadidir.

**ويَوْمُ الزَّوْرِ**; ve denir ki: **يَوْمُ الزَّوْرَيْن**; ve **يَومُ الزَّوْرَيْن** Bekr’indir, Temîm’e karşı. **أَبو عُبَيْدَة** dedi ki: çünkü onlar iki deve aldılar. **أَبِي عُبَيْدَة**’nin nassı: iki örtülü iki genç deve; onları **فعَقَلُوهُما** yani bağladılar; ve dediler ki: **هذانِ زَوْرَانَا** yani: “bunlar bizim ilâhlarımızdır; kaçmayacağız.” **أَبِي عُبَيْدة**’nin nassı: “onlar kaçıncaya kadar biz kaçmayız.” O gün Temîm bozguna uğratıldı; iki genç deve alındı; birisi boğazlandı, diğeri bırakıldı; onların **شَوْل**’lerinde (sütü çekilmiş develerinde) tekme atıp duruyordu.

**الأَغْلَبُ العِجْليّ** onları, iki deveyi kendilerine iki rab yapmalarıyla ayıplayarak dedi:
" جاءوا بِزَوْرَيْهم وجِئْنَا بالأَصَمّ

**أَبو عُبَيْدَة مَعْمَرُ بْنُ المُثَنَّى** dedi ki: bu beyit **يَحْيَى بن مَنْصُور**’undur. Ve ondan önce şunu okudu:
" كانتْ تَمِيمٌ مَعشراً ذَوِي كَرَمْ
" غَلْصَمَةً من الغَلاصِيمِ العُظَمْ
" ما جَبُنُوا ولا تَوَلَّوْا مِنْ أَمَمْ
" قْد قابَلوا لو يَنْفُخُون في فَحَمْ
" جاءُوا بزَوْرَيْهم وجِئْنَا بالأَصَمّ
" شَيْخٍ لنَا كاللَّيْثِ مِنْ باقِي إِرَمْ

**الأَصمُّ**: o, o gün **بَكْرِ بْنِ وَائِل**’in reisi olan **عَمْرو بن قَيْسِ بن مَسْعُودِ بنِ عَامِر**’dir.

**والزُّورُ** zamme ile: yalandır; çünkü o, haktan meyleden bir sözdür. Yüce Allah dedi ki: **" واجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ "**. Ve bununla şu hadis de tefsir edilmiştir: **" المُتَشَبِّع بما لم يُعْطَ كَلابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ "**.

**والزُّورُ**: Yüce Allah’a şirk koşmaktır. Ve **شَهَادَةُ الزُّورِ** Allah’a şirke denk kılınmıştır; hadiste geldiği üzere; Yüce Allah’ın şu sözü sebebiyle: **" والَّذِين لا يَدْعُونَ مَعَ اللّهِ إِلهاً آخَرَ "**; sonra onun ardından dedi ki: **" والَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ "**. **الزَّجَّاجُ**, Yüce Allah’ın şu sözünü bununla tefsir etti: **" والَّذِين لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ "**. Ve denildi ki: âyette bununla murad, Yahudi ve Hristiyan meclisleridir; yine **الزَّجَّاجُ**’dan. Sözünün nassı: **مَجالِس النّصارى**.

**والزُّورُ**: reistir; bunu **شَمِر** söyledi ve şu beyti okudu:
" إِذْ أُقْرِنَ الزُّورَانِ زُورٌ رَازِحُ
" رَارٌ وزُورٌ نِقْيُه طُلافِحُ

Kavmin önderi, fetha ile **الزَّوْر**’da bir lügattir; burada “ve zamme ile gelir” deseydi daha iyi olurdu. Efendi, reis ve önder aynı mânadadır.

Yüce Allah’ın şu sözünün tefsirinde denildi ki: **" والَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ "**; bununla murad, şarkı meclisidir; bunu da **الزَّجَّاجُ** söyledi. Nassı: **مَجالِسُ الغِنَاءِ**.

**ثَعْلبٌ** dedi ki: burada **الزٌّور**: eğlence meclisleridir. **ابنٌ سِيدَه** dedi ki: bunu nasıl (söylediğini) bilmiyorum; ancak burada eğlence meclisleriyle Allah’a şirki kastetmiş olması müstesna. Dedi ki: rivayette gelen: şirk’tir; ve o, Hristiyan bayramlarını ve başkalarını toplayıcıdır.

Mecazdan: **ما لَكُمْ تَعْبُدُون الزُّورَ ؟**; o, Yüce Allah’tan başka rab edinilip ibadet edilen her şeydir; **كالزُّونِ بالنُّون** gibi. **أَبو سَعِيد** dedi ki: **الزُّون**: puttur; ve gelecektir. **أَبو عُبِيْدَة** dedi ki: Allah’tan başka ibadet edilen her şey **زُورٌ**’dur. Dedim ki: ve denilir ki: **الزُّور** bizzat bir puttur; mücevherle süslenmişti; **بلاد الدادر**’de.

**أبي عُبَيْدة**’den: **الزُّورُ**: kuvvettir. Denir ki: **ليس لهم زُورٌ**; yani onların kuvveti yoktur. Ve **وحَبْلٌ له زُورٌ**; yani kuvvet: bu, Arap lügati ile Fars lügati arasında vâki olan bir uygunluktur. **الخَفَاجِيّ**, **شِفَاء الغَلِيل**’de bunun muarreb olduğunu açıkça söyledi. **سِيبَوَيَه** ve başka imamlar’dan bunu nakletti. Şeyhimiz zannetti ki bunu musannif kendi yanından getirdi; âdeti üzere ona reddetmek için zorladı; hâlbuki o, **أبي عُبَيْدة**’nin sözünün nassıdır; ve o sana yeter. Sonra Fars dilinde olan ancak imâleli zamme ile **زُور**’dur; hâlis (zamme) değildir; buna dikkat çekmediler.

**والزُّورُ**: Dicle’ye dökülen bir nehirdir.

**والزُّورُ**: görüş ve akıldır. Denir ki: **مالَه زُورٌ زَوْرٌ ولا صَيُّور**; mânâca: onun kendisine döneceği bir görüşü ve aklı yoktur; zamme ile (okunuş) Yakub’dan; fetha ile Ebû Ubeyd’den. **أبو عُبَيد** dedi ki: ben onu, ancak “onun **زَبْر**’i yoktur” demek istedi sanıyorum; yazarken onu değiştirdi.

**والزُّورُ**: itham ve bâtıldır. Ve denildi ki: bâtıl şahitliği ve yalan sözü. Ondan **تَزْوِير الكَلامِ** türetilmemiştir; fakat **تَزْوِير الصَّدْرِ**’den türetilmiştir. Hadiste **شَهادَة الزُّور**’un zikri tekrar tekrar gelmiştir; ve o, büyük günahlardandır.

**والزُّورُ**: **الأزْورِ**’un cem’idir; o da meyilli olan **الزْور**’dur. Ondan Ömer’in şiiri:
" بالخَيْل عابِسَةً زُوراً مناكِبُها
(geleceği üzere).

**والزُّورُ**: yemeğin lezzeti ve hoşluğudur.

**والزُّورُ**: elbisenin yumuşaklığı ve temizliğidir.

**وزُورٌ**: **شَهْرَ زُورَ** şehrini bina eden bir melikin adıdır; mânası: **مَدِينَة زُور** (Zûr şehri).

**والزَّوَرُ** (tahrîk ile): meyildir; ve o, **الصَّعَر** gibidir. Ve denildi ki: köpekler dışında **الزَّوَرُ**: dörtgenliğin düzgün olmadığı bir meyildir; **الكِرْكِرَة** ve **اللِّبْدَة** gibi. Ve denildi ki: **الزَّوَرُ**: **الزَّوْرِ**’un, yani göğsün ortasının eğriliğidir. Yahut iki yanından birinin ötekine üstün çıkmasıdır. Ve o, **زَوِرَ زَوَراً**.

**والأزْوَرُ**: kendisinde bu olan kimsedir. Ve meyilli olan. Denir ki: **عُنُق أزْوَرُ**; yani meyilli.

**وكَلْبٌ أزْوَرُ**: göğsünün zırhı incelmiş, göğüs çıkıntısı dışarı çıkmıştır; sanki iki yanı sıkılmış gibidir.

Ve denildi ki: atta **الزَّوَرُ**: iki **الفَهْدَة**’den birinin içeri girmesi ve ötekinin dışarı çıkmasıdır.

**والأزْوَر**: şiddeti ve keskinliği sebebiyle gözlerinin arkasından bakan kimsedir. Yahut **الأزْوَرُ**: yürüyüş şiddetlendiğinde bir yana yönelen devedir; göğsünde meyil olmasa bile.

**والزِّوَرُّ** ( **كهِجَفٍّ** gibi): şiddetli yürüyüştür. **القُطَاميّ** dedi ki:
" يا نَاقُ خُبِّي خَبَباً زِوَرَّا

“Ve benim tozlanmış tırnağını çevir.” Ve denildi ki: **الزِّوَرُّ**: şiddetli olandır; böylece bir şey, bir şeyden ayrı olarak ona tahsis edilmedi. Ve **الزِّوَرُّ** ayrıca: yolculuklar için hazırlanmış katı, sert devedir. Denilir: yolculuklar **زِوَرَّةُ** olan bir dişi deve; yani yolculuklar için hazırlanmış, hazırlanıp donatılmış. Ve onda, canlılığından dolayı bir **ازْوِرارٌ** olduğu da denilir. Beşîr b. en-Nikth dedi ki:
" Onun sulamasını çabuklaştır, ey **الأغّرْ**’in oğlu
" Ve ipi, kuyruğu olan bir **زِوَرّ**’a as

Ve **الزِّوَارُ** ve **الزِّيَارُ** vav ve ya ile, **ككِتَاب** gibi: her şey ki bir şey için uygunluk ve koruma idi; ve bu mecazdır. İbn er-Rikâ‘ dedi ki:
Şam ehli için **زِوَاراً** idiler; bilmişlerdi ... onlarda zulüm ve azgınlık gördüklerinde

İbn el-A‘râbî dedi ki: **زِوَارٌ** ve **زِيَارٌ**: bir korumadır; binek hayvanının **زِيَارِ**’ı gibi. Ve **الزِّوَارُ** ve **الزِّيَارُ**: **التَّصْدِير** ile **الحَقَب** arasına konulan bir iptir; **التَّصْدِير**’den **الكِرْكِرِة**’nin arkasına doğru bağlanır, sabit kalsın diye; ta ki **الحَقَب** **الثِّيل**’e isabet etmesin de onun idrarı tutulmasın; bunu Ebû ‘Amr söyledi. Ferazdak dedi ki:
Semerlerimizle bulurlar; ve biz yaptık ... onlardan her seçkin deve için bir **زِيَارَا**
Çoğulu **أزْوِرَةٌ**. Ve Deccâl hadîsinde: “Onu demirle, **بأزْوِرَة** ile bağlanmış gördü.” İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **زِوَارٍ** ve **زِيَارٍ**’ın cem‘idir; mânâsı, iki elinin göğsüne toplanıp bağlanmış olmasıdır. Ve **زُرْتُ البَعِيرَ أزُورُه زِوَاراً**: onu bununla bağladım; bundan dolayı. Ve Ebû’l-Hüseyn Alî b. ‘Abdillâh b. Behrâm **الزِّيارِيُّ** el-Esterâbâzî: bir muhaddistir; İbrâhîm b. Zuheyr el-Hulvânî’den rivayet eder; 342 yılında öldü; Hâfız İbn Hacer’in **التَّبْصِير**’inde böyle.

Ve **الزَّوْرَاءُ**: Ensârî Uhâyha b. el-Culâh’ın bir malının adıdır; ve dedi ki:
Ben **الزَّوْرَاءِ** üzerinde ikamet ederim, onu imar ederim ... şüphesiz kerîm, kardeşler üzerinde mal sahibidir

Ve mecazdan: **الزَّوْرَاءُ**: dibi uzak olan kuyu. Şair dedi ki:
Komşuyu karanlık bir **زَوْراءَ**’da kıldığında ... ikameti kaygan ve onun ötesinde halatı dürersin

Ve denildi ki: **رَكِيَّةٌ زَوْرَاءُ**: kazısı düzgün olmayan. Ve **الزَّوْرَاءُ**: kadeh. Nâbiga dedi ki:
İstediğinde, soğutulmamış olarak içirilirsin ... kenarlarında miskin yayıldığı bir **بزَوْرَاءَ** ile

Ve **الزَّوْراءُ**: bir kaptır; gümüşten, **التَّلْتَلَة** gibi uzun bir içme kabıdır. Ve mecazdan: **رَمَى بالزَّوراءِ** yani yay ile. Ve **قَوْسٌ زَوْرَاءُ**: eğri, bükülmüş. Cevherî dedi ki: Bağdat’ın Dicle’sine **الزَّوْرَاءَ** denir. Ve **الزَّوْراءُ**: Bağdat’tır; yahut onun doğu tarafında başka bir şehirdir; çünkü iç kapıları **مُزْوَرّةً** kılınmıştır, yani dış kapılardan yana meyilli; ve denildi ki kıblesinin **ازْوِرَارِ**’ından dolayı. Ve **الزَّوْراءُ**: Medine’de, Mescid-i Şerîf yakınında bir yerdir; Zührî’nin Sâib’den hadîsinde onun zikri gelmiştir. Ve **الزَّوْراءُ**: Hîre’de bir evdi; Nu‘mân b. Münzir onu inşa etti; Ebû Ca‘fer el-Mansûr kendi günlerinde onu yıktı. Ve **الزَّورَاءُ**: arazilerden uzak olan. A‘şâ dedi ki:
Onun için, artık hedef olmuş diyarları sular ... sürücü ve yumuşak yürüyüş ondan yana eğrilmiş uzak bir **زَوْراءَ**

Ve **الزَّوْرَاءُ**: Zî Hîym yanında bir arazidir; **الدَّهْنَاءِ**’nın evvelidir; sonu ise Hureyre’dir. Ve **الزَّارَةُ**: insanlardan, develerden ve koyunlardan büyük topluluk. Ve denildi ki: develerden ve insanlardan, elli ile altmış arasındakidir. Ve kuştan **الزَّارَة**: kursak; Ebû Zeyd’den; vavın fethiyle **كالزَّاوِرَةِ** ve **الزَاوُورَة**; ve **زاوَرَةُ القَطَاة**: yavruları için suyu taşıdığı şey. Ve **زَارَةُ**: Serât Ezd’inden bir kabiledir; Sâgânî nakletti. Ve **الزَّارَةُ**: Bahreyn’de büyük bir yerleşimdir; ondan **مَرْزُبَانُ الزَّارَةِ** vardır; onun meşhur bir hadîsi vardır. Ebû Mansûr dedi ki: Bahreyn’de **عَيْنُ الزَّارَةِ** meşhurdur. Ve **الزَّارَة**: Sa‘îd’de bir yerleşimdir; musannifin “**زرّ**”da onun bir **كُورَة** olduğunu daha önce geçti; bakılsın. Ve **زَارَةُ**: Trablusgarb’da bir yerleşimdir. Ondan, zengin tüccar İbrâhîm **الزّارِيُّ**; Silefî onu böyle ضبط etti ve vasfetti. Ve **زَارَةُ**: İştiyhan amellerinden bir yerleşimdir; ondan Yahyâ b. Huzeyme **الزَّارِيُّ**; ve denilir: o, hâ’sızdır; Dârimî’den rivayet etti; ondan da Tayyib b. Muhammed es-Semerkandî. Hâfız İbn Hacer dedi ki: Ebû Sa‘d el-İdrîsî onu böyle ضبط etti; İbn Nukta bunu böyle hikâye etti. Amma Sem‘ânî onu zâ’nın tekrarıyla zikretti.

Ve **الزِّيرُ** kesre ile: **الزِّرُّ**. Ezherî dedi ki: Araplardan, idğamlı iki harften birini ya’ya çeviren vardır; böylece **مَرٍّ** hakkında **مَيْرٌ** der; ve **زِرٍّ** hakkında **زِيرٌ**; ve **رِزٍّ** hakkında **رِيزٌ**. Ve **الزِّيرُ**: ketendir. Hutay’e dedi ki:
Eğer kızarsa, iki dudakla zannettim ... pamuk şeritleri ve dökülen bir **زِيراً** keten

Ve ondan parça **زِيرَةٌ** hâ ile; çoğulu **أزْوارٌ**. Ve **الزِّير**: küptür; çoğulu **أزْيَار**; yabancıdır. Yahut **الزِّيرُ**: Irak lehçesinde, içinde su yapılan büyük testidir. Şâfiî (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “İlmi yazardım ve onu bizim bir **زِيرٍ**’e atardım.” Ve **الزِّير**: âdettir. Yûnus şu beyti okuttu:
Hârisiyye, ‘Amr’ın annesi der ki ... bu onun **زِيرُه**’i midir ebeden ve benim **زِيرِي**’m
Dedi ki: mânâsı, bu onun da’bı mıdır ebeden ve benim da’bım. Ve **الزِّير**: kadınlarla konuşmayı seven, onlarla oturmayı ve onlarla karışmayı seven erkektir; onlara çokça ziyaretinden dolayı böyle adlandırıldı. “Ve ikinciyi sever” müstedrektir. Ve denildi ki **الزِّيرُ**: onlarla bâtılda karışandır. Ve denildi ki: onlarla karışan ve onların konuşmasını isteyen kimsedir; şersiz yahut şer ile. Aslı vavdır; Şeyhu’l-İslâm Zekeriyyâ, Beyzâvî üzerine hâşiyelerinde onu hemzeli kıldı; bu, lugat imamlarının üzerinde bulunduğu şeye aykırıdır. Hadîste: “Sizden biri yastığını kırar halde olmaya devam eder; ona yaslanır ve hadîse dalar; **الزِّير**’in fiili gibi.” Çoğulu **أزْوارٌ** ve **زِيَرَةٌ** ve **أزْيَارٌ**; sonuncusu **عِيدِ** ve **أعْيَادٍ** babındandır. Ve o, **زِيرٌ**’dir de. Dersin: erkeklerin **زِيرُ**’u olan bir kadın. Bunu Kisâî söyledi; ve bu azdır; yahut onlara, yani erkeklere mahsustur; müennese onunla vasıf verilmez; bunu bazıları söyledi; ve çoğunluk budur. Mîm’de, erkeklerle konuşmayı sevene **مَرْيَمُ** denildiği gelecektir. Ru’be dedi ki:
" **زِيرٍ**’e dedim; ona **مَرْيَمُهْ** ulaşmadı

Ve **الزِّير**: kirişlerin ince olanı; yahut en keskin olanı ve bükümce en sağlam olanı. **زِيرُ المِزْهَرِ** ondan türemiştir. Ve **الزِّيرَةُ** hâ ile: ziyaretin heyetidir. Denilir: falan, **الزِّيرِةَ**’si güzeldir. Ve **الزَّيِّر** **كسَيِّدٍ**; nüshalarda böyle; doğrusu, Sâgânî’nin ضبط ettiği üzere **كَكَتِفٍ**: arkadaşından kopan, öfkeli; İbn el-A‘râbî’den. Ezherî dedi ki: aslını, aslanın **زَئِرَ**’inden hemze görüyorum; sonra hafifletildi. Ve **زُورَةُ** damme ile, ve fetha da edilir: Kûfe yakınında bir yerdir. Ve **الزَّوْرَة** fetha ile: uzaklıktır; **الازْوِرَارِ**’dandır. Şair dedi ki:
" Ve bir su ki onu bir **زَوْرَةٍ** üzerine vardım; yani bir uzaklık üzerine

Ve **الزَّورَةُ**: şiddetinden ve keskinliğinden dolayı gözünün arkasından bakan dişi devedir. Sahr el-Gayy dedi ki:
Ve bir su ki onu bir **زَوْرَةٍ** üzerine vardım ... **السَّبَنْتَى** yürüyüşü gibi; **الشَّفِيفَا**’yı rahatça gider
Ebû ‘Amr bunu böyle tefsir etti. Ve **زُورَة** damme ile diye de rivayet edilir; birincisi daha bilinir. Ve **يَوْمُ الزُّوَيْر** **كزُبَيْر**: bilinen bir gün; ve aynı şekilde **يوم الزُّوَيْرَيْنِ**. Ve **أزارَهُ**: onu **الزِّيارِة**’ye sevk etti; ve **أزَرْتُه** başkasını.

Ve **زَوَّرَ تَزْوِيراً**: yalanı süsledi; ve **كَلامٌ مُزَوَّرٌ**: yalanla yaldızlanmış. Ve mecazdan: **زَوَّرَ الشَّيْءَ**: onu güzelleştirdi ve doğrulttu. Ve onun **زَوَر**’ini giderdi: eğriliğini. Ve **كَلامٌ مُزَوَّرٌ** yani güzelleştirilmiş. Ve denildi ki: o, söylenmeden önce düzeltilip doğrultulmuş olandır. Ondan, Ömer’in (Allah ondan razı olsun) sözü: “Söylemek için hiçbir sözü **زَوَّرْت** etmedim ki Ebû Bekir onunla beni geçmesin.” Yani hazırladım ve ıslah ettim. Ve **التَّزْوِير**: şeyin ıslahıdır. Ve İbn el-A‘râbî’nin şöyle dediği işitildi: hayırdan veya şerden her ıslah, o **تَزْوِيرٌ**’dur. Ebû Zeyd dedi ki: **التَّزْوِير**: **التَّزْوِيق** ve güzelleştirmedir. Asma‘î dedi ki: **التَّزْوِير**: sözün hazırlanması ve takdir edilmesidir; insan bir sözü **يُزَوِّر** eder; o da, konuşmadan önce onu doğrultup sağlamlaştırmasıdır. Ve **زَوَّرَ الزَّائِرَ تَزْوِيراً**: ona ikram etti. Ebû Zeyd dedi ki: **زَوِّروا** falanı; yani onun için kesin ve ona ikram edin. Ve **التَّزْوِيرُ**: ziyaret edilenin, ziyaretçisini ikram etmesidir. **زَوَّرَ الشَّهَادةَ**: onu iptal etti; bu, Kattâl’ın sözünün tefsirine döner:
Ve biz, odunumuz **نَبْعَةٍ** odunu olan kimseleriz ... serttir; ve bizde, **لا تُزَوَّرُ** bir katılık vardır

قال أبو عدنان : Yani, katılığımız sebebiyle bize göz kırpılmaz ve zayıf sayılmayız. Şu sözü: **زَوَّرْت** **شَهَادَةَ** **فُلانِ**; mânâsı, onun zayıf sayıldığı, böylece kendisine göz kırpıldığı ve şehadetine göz kırpıldığı, sonra da düşürüldüğüdür. Ve haberde, **الحَجَّاج** dedi ki: "Allah, kendi nefsi üzerine nefsini **زَوَّرَ** eden kimseye rahmet etsin." Denildi ki: Onu doğrulttu ve güzelleştirdi. Ve denildi ki: Onu kendi nefsi üzerine itham etti. Ve denildi ki: Onu **الزُّورِ** ile damgaladı; tıpkı onu fâsık sayması ve onu câhil sayması gibi. Ve dersin ki: Ben seni kendi nefsin üzerine **أُزَوِّرك**; yani seni onun hakkında itham ederim. Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
"Onunla bir **زَوَرٌ** vardır; onu ne **المُزَوِّرُ** ne de **المُزَوَّرُ** (develerden) yapabildi; **كمُعَظَّم**: o ki, **المُذَمِّر** onu (onu çekip çıkardığında) — **كمُحَدّث** ve daha önce geçti — anasının karnından çekip çıkardığında göğsü eğrilir; onu doğrultmak için ona göz kırpar; böylece onda, göz kırpmasından bir iz kalır; ondan, onun **مُزَوَّر** olduğu bilinir; bunu **اللَّيْثُ** söyledi. Ve **اسْتَزَارَهُ**: ondan kendisini ziyaret etmesini istedi; böylece onu ziyaret etti; ve onu **ازَدَارَهُ**. Ve ondan **تَزاوَرَ** ederek: döndü ve saptı. Ve " **تَزَّاوَرُ** عن كَهْفِهِم " diye okundu; o, **تَتَزَاوَرُ**’un idğamlısıdır; tıpkı **ازْوَرَّ** ve **ازْوارَّ** gibi; **احْمَرَّ** ve **احْمِارَّ** gibi. Ve **تَزْوَرُّ** diye okundu; hepsinin mânâsı: **الأخَفْشِ**’e göre, mağaralarından yana meyleder. Ve ondan **ازْوَرَّ** etti: **ازْوِرَاراً**. Ve ondan **ازْوَارَّ** etti: **ازْوِيرَاراً**. **تَزاوَرَ** kavim: birbirlerini ziyaret ettiler; onlar **يَتَزَاوَرُون**; aralarında **تَزَاوُرٌ** vardır. Ve **زَوْرَانُ** (fetha ile): Ebû Bekir Muhammed b. Abdirrahman el-Bağdâdî’nin dedesidir; Yahyâ b. Hâşim es-semsâr’dan işitti. Ve musannifin sözü: **التّابِعِيّ**; diğer bütün asıllarda da böyledir; hatadır; çünkü bu Muhammed b. Abdirrahman tâbiî değildir; bildiğin gibi. Doğrusu, kâtibden düşmüştür; ve Abdirrahman’dan sonra hakkı şudur: **والوَلِيدُ بن زَوّارَانَ**. Çünkü o tâbiîdir; Enes’ten rivayet eder. Ve şeyhimiz şâz kaldı da onu zamme ile ضبط etti; bazıları vasıtasıyla **الكاشِف**’ten naklen; doğrusu, hâfız İbn Hacer’in, emîrin ve başkalarının açıkça belirttiği üzere fetha iledir. Sonra, musannifin “**زَوْرَانَ** Muhammed’in dedesidir” sözü vehimdir; bilakis doğrusu, onun Muhammed’in lakabı olduğudur. Sonra **الوَليد** b. **زَوْرَانَ** hakkında ihtilaf edildi; emîr onu **الرَّاءِ**’yi **الوَاوِ**’dan önce getirerek ضبط etti; **المِزِّيّ** ise **التَّهْذِيب**’de, burada olduğu gibi **الواو**’u önce getirerek olduğunu kesinledi. Ve zamme ile: **عبدُ الله بن عَلِيّ بن زُورَانَ** el-Kâzerûnî; Ebû’s-Salt el-Mücîr’den. Ve **التَّكْمِلة**’de: Ali b. Abdullah b. **زُورَانَ** vâki oldu. Ve İshak b. **زُورَانَ** es-Sîrâfî eş-Şâfiî; muhaddislerdir.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **مَنَارَةٌ زَوْراءٌ**: istikamet ve kasıttan meyilli. Ve **فَلاةٌ زَوْراءُ**: uzak; onda **ازْوِرَارٌ** vardır; bu mecazdır. Ve **وَبَلَدٌ أزْوَرُ** ve **جَيْشٌ أزْوَرُ**. **الأَزْهَرِيّ** dedi ki: Arapları, hörgücü meyilli deve için şöyle derken işittim: Bu deve **زَوْرٌ**dur. Ve **ناقَةٌ زَوْرَةٌ**: kuvvetli, kalın. Ve **فَلاةٌ زَوْرَة**: kasıtlı olmayan. Ve Ebû Zeyd dedi ki: **زَوَّرَ** kuş **تَزْوِيراً**: kursağı yükseldi. Başkası dedi ki: doldu. Ve **رَجلٌ زَوَّارٌ** ve **زَوَّارَةٌ** (ikisi de teşdîd ile): kısalığa meyleden kalın (yapılı). **الأَزْهَرِيّ** dedi ki: Bu bâbda Leys’in kitabında okudum: Adam, kısalığa meyleden kalın olduğunda ona denir: O, **لِزُوارٌ** ve **زُوَارِيَةٌ**’dir. Ebû Mansûr dedi ki; bu, inkâr edilen bir tashîftir; doğrusu: O, **لَزُوَازٌ** ve **زُوَازِيَةٌ**’dir; iki **زاء** ile. Dedi ki: Bunu Ebû Amr, İbnü’l-A‘râbî ve başkaları söyledi. Ve **ازْدَاره**: onu ziyaret etti; **افْتَعَلَ** (babı), **الزِّيارة**’dan. Ebû Kebîr dedi ki:
“Sinâha’nın evi olmayan bir eve girdim ... ve faziletli kerîmin ziyaretgâhını **ازْدَرْتُ**.”
Ve **الزَّوْرَة**: bir defadır. Ve **امرأَةٌ زَائِرَةٌ**; **نِسْوةٍ زُورٍ**’dan; **سِيبوَيَه**’e göre; müzekkerde de böyledir; **عائِذٍ** ve **عُوذٍ** gibi. Ve **رَجلٌ زَوَّارٌ** ve **زَؤٌورٌ**; **كَتَّان** ve **صَبُور** gibi. Dedi ki:
“Onun kocası ondan uzak kaldığında, ona karşı **زَؤُوراً** olmadım ... ve köpekleri bana ünsiyet etmedi.”
Ve bazısı dedi ki: Falan, falanı ziyaret etti; yani ona meyletti. Ondandır: ondan **تَزَاوَرَ** etti; yani meyletti. Ve **زَوَّرَ** arkadaşına **تَزْوِيرا**: ona iyilik etti ve ziyaretinin hakkını bildi. Ve Talha hadîsinde: **أزَرْتُه** Şa‘ûb’u; böylece onu **زَارَها**; yani ona ölümü getirdim; bu mecazdır. Ve ben size övgümü **أُزِيرُ** ederim; ve kasidelerimi size **أَزَرْتُ**; bu mecazdır. Ve **المَزَارُ** (fetha ile): ziyaret yeri. Ve **زَوِرَ يَزْوَر**: meylettiğinde. Ve düşmana denir: **الزَّايِرُ**; onlar **الزَّايِرُون**’dur; aslı hemzedir; musannif onu orada zikretmedi. Ve iki vecihle, **عَنْتَرَة**’nin beyti tefsir edildi:
“**الزَّايِرِينَ**’in toprağına kondu da sabahladı ... ey Mahrem’in kızı, seni istemek bana zor oldu.”
Ve ona işaret daha önce geçti. Ve **زَارَةُ الأسَدِ**: onun sık ormanlığıdır. İbn Cinnî dedi. Bu, onun oraya alışması ve onu ziyaret etmesi sebebiyledir. Musannif onu **زأَر**’de zikretti. Ve **الزَّارُ**: **الحَلْفاءِ** ve kamış ve su sahibi sık ormanlıktır. Ve **كَلامٌ مُتَزَوَّرٌ**: güzelleştirilmiş. Nasr b. Seyyâr dedi ki:
“Müminlerin emîrine bir risale ulaştır ... onu, sağlam risalelerden **تَزَوَّرْتُهَا**.”
Yani onu güzelleştirdim ve onu düzelttim. Ve Hâlid b. Kulthûm dedi ki: **التَّزْوِيرُ**: benzetmedir. Ve **زَارَةُ**: bir yerdir; şair dedi ki:
“Sanki mahallenin göç kervanı geri dönerek ... **بِزَارَةَ**’da hurmalık; onun yükü **السُّعْدُ**.”
Ve **الأسَاس**’ta: **تَزَوَّرَ**: **الزُّورَ** söyledi. Ve **تَزوَّرَه**: onu kendisi için **زَوَّرَه** etti. Ve **ألقَى زَوْرَه**: ikamet etti. Ve **كَلمِةٌ زَوْراءُ**: alçak, eğri. Ve o, zillet makamından **أزْوَرُ**dur: daha uzaktır.

Ve şeyhimiz istidrâk etti: **زَارَه**: Mâsiha el-Kavvâs’ın kocasıdır; Süheylî ve başkaları naklettiği üzere; ve ona işaret **مسخ**’ta geçti. Dedim ki: Ve **نَهْرُ زَاوَرَ**; **هَاجَر** gibi; Ukberâ’ya bitişik bir nehirdir; ve **زَاوَرُ**: onun yanında bir köydür. Ve **الزَّوْرُ** (fetha ile): Bekr b. Vâil’in toprağı ile Temîm’in toprağı arasında bir yerdir; Talh’tan üç gün mesafededir. Ve **جَبَلٌ**: **مَنْوَرٍ** ile birlikte zikredilir; ve Hicaz’da Benî Süleym diyarında başka bir dağ.

زور
**زَوِرَ** - **يَزْوَرُ** - **زُوْر** - **تَزَاوَرَ** - **يَتَزَاوَرُ**
**زَوِرَ- يَزْوَرُ** + varlık + bir şeyden veya bir yönden: sapar ve bir yöne yanlış bir güzergâh tutar: meyleder ve aslî doğru güzergâhından bir şeye veya bir yöne sapar; ve yeni, sapmış, yanlış bir güzergâh tutar.
**زُوْر** - **الزور**: " **فـُعـْل** " vezninde; **زَوِرَ- يَزْوَرُ**’dan, mef‘ûl mânâsında isim-fiildir: doğruluktan saptırılmış ve kendisiyle meyledilmiş olan şey.
﴿**واجتنبوا قول الزور**﴾: doğruluktan sapmış bir söz söylemek: yalan ve bâtıl söz.

تَزَاوَرَ - يَتَزَاوَرُ: **زَوِرَ- يَزْوَرُ**’dan, “**تفاعلَ - يتفاعل**” vezni üzerinedir: bir başkasıyla özsel biçimde eğrilik ve sapmayı karşılıklı değiş tokuş eder: her biri, ötekine doğru doğru yönelişten sapmaya ve eğrilmeye çalışır: varsayılan asıl doğru güzergâhtan sürekli uzaklaşmasını sağlayan, eğri yeni bir güzergâh alır.

زَوَّرَ - يُزَوِّرُ: **زَوِرَ- يَزْوَرُ**’dan, “**فـَعـَّلَ**” vezni üzerinedir: onu, şiddet ve kuvvet üzere **يَزْوَرُ** kılar: onu çarpıtır ve onu doğru olandan şiddetle yana meylettirir.

Ve lafız, “önceki doğru yönelişinden uzak olarak, uç ya da yan tarafa doğru aynı düzlem üzerinde öz hareketin sapması” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**صَبَأَ - يَصْبَأُ**، **جَارَ - يَجُوْرُ**، **زَوِرَ- يَزْوَرُ**، **جَنِفَ - يَجْنَفُ**، **حَافَ - يَحِيْفُ**، **زَاغ َ - يَزيْغُ**

Lafız bakımından ayırt eder:
**زَوِرَ- يَزْوَرُ** + varlık + bir şeyden yahut bir yönden: sapar ve bir yöne doğru hatalı bir güzergâh edinir.
**زَارَ - يَزُوْرُ** + varlık + bir varlığı yahut bir şeyi: bir amaç yahut fayda için ona gider ve onun yanında bir müddet kalır, sonra ondan ayrılır.

تزاور
{ وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَتَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِدًا(17)ْ الكهف
“Güneşi, doğduğu vakit, mağaralarından sağ tarafa doğru **تَتَزَاوَرُ** eder görürsün; battığı vakit de onları sol taraftan sıyırır; onlar da onun içinde bir genişliktedir. Bu, Allah’ın âyetlerindendir. Allah kime hidayet ederse işte o, hidayete erendir; kimi de saptırırsa, artık onun için yol gösteren bir dost bulamazsın.” (17) **الكهف**

زور - الزور
**قول الزور** ﴿ذلك ومن يعظم حرمات الله فهو خير له عند ربه وأحلت لكم الأنعام إلا ما يتلى عليكم فاجتنبوا الرجس من الأوثانواجتنبوا قول الزور(30)﴾ الحج ﴿الذين يظاهرون منكم من نسائهم ما هن أمهاتهم إن أمهاتهم إلا اللائي ولدنهموإنهم ليقولون منكرا من القول وزورا وإن الله لعفو غفور(2)﴾ المجادلة
**قول الزور**: ﴿“İşte bu; kim Allah’ın hürmetlerini yüceltirse, bu onun için Rabbinin katında daha hayırlıdır. Size, size okunan dışında, davarlar helâl kılındı. Öyleyse putlardan olan pislikten sakının ve **قول الزور**’dan sakının.” (30)﴾ **الحج** ﴿“Kadınlarından zıhâr yapanlarınız; onlar, onların anneleri değildir. Onların anneleri ancak onları doğuranlardır. Şüphesiz onlar, sözden bir münker ve **زورا** söylüyorlar. Ve şüphesiz Allah, elbette affedici, bağışlayıcıdır.” (2)﴾ **المجادلة**

**يشهد الزور**	﴿والذين لا يشهدون الزور وإذا مروا باللغو مروا كراما(72)﴾ الفرقان ﴿ذلك ومن يعظم حرمات الله فهو خير له عند ربه وأحلت لكم الأنعام إلا ما يتلى عليكم فاجتنبوا الرجس من الأوثان واجتنبوا قول الزور(30)﴾ الحج
**يشهد الزور**: ﴿“Ve onlar ki **الزور**’a şahitlik etmezler; boş sözün yanından geçtiklerinde, keremli olarak geçerler.” (72)﴾ **الفرقان** ﴿“İşte bu; kim Allah’ın hürmetlerini yüceltirse, bu onun için Rabbinin katında daha hayırlıdır. Size, size okunan dışında, davarlar helâl kılındı. Öyleyse putlardan olan pislikten sakının ve **قول الزور**’dan sakının.” (30)﴾ **الحج**

**يجيء الزور**	﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا (4)﴾ الفرقان
**يجيء الزور**: ﴿“Kâfir olanlar dedi ki: Bu, ancak onun uydurduğu bir iftiradır; başka bir kavim de ona bunun üzerinde yardım etti. Artık onlar bir zulüm ve **زورا** ile geldiler.” (4)﴾ **الفرقان**

مختار الصحاح
● [زور] ز و ر: **الزُّورُ** yalan; fetha ile **الزَّوْرُ** göğsün üst kısmıdır; o, aynı zamanda ziyaret edenlerdir. Denir ki: **رجل زائِرٌ** ve **قوم زَوْرٌ** ve **زُوَّارٌ**; **سافِرٍ** ve **سَفْرٍ** ve **سُفَّار** gibi. Ve **نسوة زَوْرٌ** da; ve **زُوزٌ**; **نوم** ve **نوح** gibi. Ve **زائرات**. Ve **الزَّوْراءُ**: Bağdat’ın Dicle’sidir. Ve bir şeyden **ازْوَرَّ** etti, **ازْوِراراً**; yani ondan döndü ve saptı. Ve ondan **ازْوارَّ** etti, **ازوِيراراً**. Ve ondan **تَزاوَرَ** etti, **تَزاوُراً**; hepsi “ondan döndü ve saptı” mânâsınadır. Ve ﴿**تَزاوَّر عن كهفهم**﴾ diye okunmuştur; o, idğamlıdır: **تتزاور**. Ve onu **زارَهُ**; **قال** ve **كتب** bâbındandır. Ve **زُوَارةً**; **الزاي**’ın zammesiyle. Ve **الزَّوْرَةُ**: bir defalık seferdir. Ve onu **اسْتَزارَهُ**: ondan kendisini ziyaret etmesini istedi. Ve **تَزاوَرُوا**: birbirlerini ziyaret ettiler. Ve **ازْدارَ**: ziyaretten **افتعل**’dir. Ve **التَّزْويرُ**: yalanı süslemektir. Ve bir şeyi **زَوَّرَ** etti, **تزويرا**: onu güzelleştirdi ve onu doğrulttu. Ve **المَزارُ**: ziyaret; ve ziyaret yeri de. Ve **الزِّيرُ**: ince olan tellerdendir. Ve kesra ile **الزِّيارُ**: baytarın, hayvanın dudağını onunla büktüğü şey; yani onunla onun üst dudağını büker.

الراغب
زور
- **الزور**: göğsün üst kısmı; ve falancayı **زرت**: onu **بزوري** ile karşıladım; yahut onun **زوره**’unu kastettim; şu gibi: **وجهته**. Ve **رجل زائر**; ve **قوم زور**; **سافر** ve **سفر** gibi. Ve bazen: **رجل زور** denir; böylece o, onunla vasıflanmış bir masdar olur; **ضيف** gibi. Ve **الزور**: **الزور**’da meyildir. Ve **الأزور**: **الزور**’u meyilli olandır. Ve onun sözü: ﴿**تزاور عن كهفهم**﴾ [**الكهف/17**]; yani: meyleder. **الزاي**’ın tahfîfi ve teşdîdiyle okunmuştur (teşdîd ile ﴿**تزور**﴾ okudu: İbn Âmir ve Ya‘kūb; ve ﴿**تزاور**﴾ okudu: Nâfi‘, Ebû Ca‘fer, İbn Kesîr ve Ebû ‘Amr. Ve tahfîf ile ﴿**تزاور**﴾ okudu: Âsım, Hamza, Kisâî ve Halef. Bak: **الإتحاف** 288). Ve ﴿**تزور**﴾ diye de okunmuştur (teşdîd ile ﴿**تزور**﴾ okudu: İbn Âmir ve Ya‘kūb; ve ﴿**تزاور**﴾ okudu: Nâfi‘, Ebû Ca‘fer, İbn Kesîr ve Ebû ‘Amr. Ve tahfîf ile ﴿**تزاور**﴾ okudu: Âsım, Hamza, Kisâî ve Halef. Bak: **الإتحاف** 288). Ebû’l-Hasen dedi: Burada **تزور**’un mânâsı yoktur; çünkü **الازورار** büzülmedir. Denir ki: ondan **تزاور** etti; ve ondan **ازور** etti. Ve **رجل أزور**; ve **قوم زورن**. Ve **بئر زوراء**: kazısı meyilli. Ve yalana **زور** denildi; onun, yönünden meyilli olmasından dolayı. Dedi ki: ﴿**ظلما وزورا**﴾ [**الفرقان/4**], ve ﴿**قول الزور**﴾ [**الحج/30**], ﴿**من القول وزورا**﴾ [**المجادلة/2**], ﴿**لا يشهدون الزور**﴾ [**الفرقان/72**]. Ve şairin sözünde puta **زورا** adı verilir:
- 216 -
جاءوا بزوريهم وجئنا بالأصم

(Bu recez, Aglab el-‘Aclî’ye nisbet edilir; ve denildi ki: Yahyâ b. Mansûr’undur; birincisi daha sahihtir; çünkü beyitlerin, Cevherî’nin zikrettiği üzere, ‘Aclî’nin divanında bulunması sebebiyle. Ve recezin başı:
إن سرك العز فجخجخ بجثم *** أهل البناة والعديد والكرم
جاؤوا بزوريهم وجئنا بالأصم *** شيخ لنا كالليث من باقي إرم
Ve o, onun divanında s. 175; ve **اللسان** (**زور**); ve **المؤتلف والمختلف** s. 23)

Bunun, yalan ve haktan meyil olması sebebiyledir.

ملخص اللسان
1.     Ve **الزَّوَرُ**: **الزَّوْرِ**’un eğriliğidir; ve denildi ki: iki yanından birinin ötekine üstün çıkmasıdır. **زَوِرَ** etti, **زَورَاً**; o hâlde o, **أَزْوَرُ**’dur.
2.     **الزَّوْرُ**: göğüstür; ve denildi ki: göğsün ortasıdır; ve denildi ki: göğsün üst kısmıdır; ve denildi ki: göğüs kemiklerinin uçlarının birleştiği yerin buluşmasıdır; ve denildi ki: o, **الخُفِّ**’ten göğsün topluluğudur. Çoğulu: **أَزوار**.
3.     Ve **كلب أَزْوَرُ**: göğsünün zırhı incelmiş, ve göğüs çıkıntısı, sanki iki yanı sıkılmış gibi çıkmıştır.
4.     Ve harekeli olarak **الزَّوَرُ**: meyildir; o, **الصَّعَر** gibidir. Ve **عَنُقٌ أَزْوَرُ**: meyilli.
5.     Ve **الزَّوْراءُ**: dibi uzak kuyu; ve **أَرض زَوْراءُ**: uzak.
6.     Ve **مفازة زَوْراءُ**: doğrultu ve kasıttan meyilli. Ve **فلاة زَوْراءُ**: uzak; onda **ازْوِرَارٌ** vardır.
7.     Ve **قَوْسٌ زَوْراءُ**: eğilmiş.
8.     “Güneşi, doğduğu vakit, onların mağarasından sağ tarafa doğru **تَزاوَرُ** eder görürsün”; bazısı **تَزْوَارُ** okudu; **تَتَزاوَرُ** ister. Ve bazısı **تَزْوَرُّ** ve **تَزْوَارُّ** okudu. Dedi ki: Bu yerde onun **ازْوِرارُ**’ı, onun, mağaralarının üzerine sağ taraftan doğup onlara isabet etmemesi; ve mağaralarının üzerine sol taraftan batıp onlara isabet etmemesidir. Ve Ahfeş dedi: **تزاور عن كهفهم**; yani meyleder.
9.     Ve **الأَزْوَرُ**: gözünün arka tarafıyla bakan kimsedir.
10.                        Ve bir şeyden **الازْوِزارُ**: ondan dönmektir. Ve ondan **ازْوَرَّ** etti, **ازْوِراراً**; ve ondan **ازْوارَّ** etti, **ازْوِيرَاراً**; ve ondan **تَزاوَرَ** etti, **تَزاوُراً**; hepsi şu mânâdadır: ondan döndü ve saptı. Ve “**تَزَّاوَرُ عن كهفهم**” diye okunmuştur; o, idğamlı **تَتَزَاوَرُ**’dur.
11.                        Ve **الزَّوْرُ**: azimdir. “Onun **زَوْرٌ**’u da **زُورٌ**’u da **صَيُّورٌ**’u da yoktur” mânâca; yani ona döneceği bir görüş ve akıl yoktur.
12.                        Ve **الزُّور**: yalan ve bâtıldır; ve denildi ki: bâtıl şahitliktir. **رجل زُورٌ** ve **قوم زُورٌ**. Ve **كلام مُزَوَّرٌ** ve **مُتَزَوَّرٌ**: yalanla yaldızlanmış; ve denildi ki: güzelleştirilmiş; ve denildi ki: onunla konuşmadan önce düzeltilmiş olan. Ve ondan, Ömer’in, Allah ondan razı olsun, **قول** hadisi: “Ben, söyleyeceğim bir söz için **زَوَّرْتُ** etmedim ki, Ebû Bekir onunla beni geçmesin.” Ve bir rivayette: “Ben, **سَقِيفَةِ بني ساعدة** günü içimde bir söz **زَوَّرْتُ** etmiştim”; yani hazırladım ve ıslah ettim.

13.                        **وكلامٌ مُزَوَّرٌ** yani **مُحَسَّنٌ**; **التزوير** **التزويق** ve **التحسين**dir. Ve **زَوَّرْتُ  الشيءَ**: onu güzelleştirdim ve onu doğrulttum.
14.                        **الزُّور**: yalan, bâtıl ve itham,
15.                        ve **التَّزْوِيرُ**: şeyin ıslahı. Hayırdan veya şerden her ıslah **تَزْوِيرٌ**dur; bundan da **شاهد  الزُّورِ** (vardır): söz(ler)i **يُزَوَّرُ**. Ve **التَّزْوِيرُ**: sözün ıslahı ve hazırlanmasıdır. Ve onun göğsünde **تَزْوِيرٌ** vardır, yani ıslah; **أَن يُزَوَّرَ**a muhtaçtır.- **التزويرُ** sözün hazırlanması ve takdir edilmesidir; insan söz(ler)i **يُزَوِّرُ**; o da, onu doğrultması ve onu sağlam yapmasıdır; onunla konuşmadan önce.
16.                        ve **التَّزْوِيرُ**: yalanı süsleme
17.                        ve **الزُّورُ**: bâtıl şahitlik ve yalan söyleme
18.                        **زَوَّرْتُ شهادة فلان**; manası: onu zayıf gördü de ayıpladı; ben de onun şahitliğini ayıpladım; böylece düşürüldü. Ve onların sözü:
19.                        **التَّزْوِيرُ** benzetmedir.
20.                        **الزّوَيْرُ**: kavmin işinin sahibi;
21. **وزأْرة الأَسد**: onun sık ağaçlı yeri;
22.                        ve **الزَّوْرُ**: ziyaretçiler. Ve onu ziyaret etti: onu **يَزُورُه** **زَوْراً** ve **زِيارَةً** ve **زُوَارَةً**; ve **ازْدَارَهُ**: onu ziyaret etti; ziyaret(ten) **افْتَعَلَ** babındandır;
23.                        ve **الزَّوْرَةُ**: bir defa(lık). Ve **زائر** bir adam, **زُوَّرٍ** ve **زُوَّارٍ** ve **زَوْرٍ** kavminden; sonuncusu cem‘ için bir isimdir; ve denildi ki: o, **زائر**in cem‘idir. Ve **الزَّوْرُ**: seni ziyaret eden kimsedir. Kadınlar: **زُوَّرٌ** ve **زَوْرٌ**, **نُوَّحٍ** ve **نَوْحٍ** ve **زائرات** gibi; ve bir adam: **زَوَّارٌ** ve **زَؤُورٌ**
24.                        **زارَ** falan, falanı; yani ona meyletti; bundan da **تَزَاوَرَ عنه**: ondan meyletti.
25.                        ve **اسْتَزاره**: ondan, onu ziyaret etmesini istedi. Ve **المَزَارُ**: ziyaret
26.                        ve **المَزَارُ**: ziyaret yeri. Ve hadiste: “Şüphesiz senin üzerinde **لِزَوْركَ** bir hak vardır”; **الزَّوْرُ**: ziyaretçi,
27.                        falan, kadınların **زِيرُ**udur; eğer onların ziyaretini, onlarla konuşmayı ve onlarla oturmayı severse; onları çokça ziyaret etmesinden dolayı bununla adlandırıldı; cem‘i **الزِّيَرَةُ**dir؛
لسان العرب

● - زور: **الزَّوْرُ**: göğüs; ve denildi: göğsün ortası; ve denildi: göğsün üstü; ve denildi: göğüs kemiklerinin uçlarının birleştiği yer, birleştiği vakit; ve denildi: o, **الخُفِّ**’ün göğsünün topluluğudur; çoğulu **أَزوار**. Ve **الزَّوَرُ**: **الزَّوْرِ**’ün eğriliği; ve denildi: o, iki yanından birinin ötekine üstün gelmesidir; **زَوِرَ** **زَورَاً**; o hâlde o **أَزْوَرُ**’dur. Ve **أَزْوَرُ** köpek: göğsünün zırhı incelmiş ve göğüs altı çıkmış, sanki iki yanı sıkılmış gibidir; ve o, köpekler dışında, **الكِرْكِرَةِ** ve **اللِّبْدَةِ** tarafına doğru, dörtgenliği düzgün olmayacak bir meyildir. Ve atta, **زَوْرِه**’inde bir darlık bulunması ve **اللَّبَانِ**’ı geniş olması müstehap görülür; Abdullah b. Süleyme’nin dediği gibi:
(* Sözü: «عبدالله بن سليمة» ve denildi: İbn Süleym; ve ondan önce:
ولقد غدوت على القبيص بشيظم * كالجذع وسط الجنة المفروس
asıl nüshanın kenarında Seyyid Murtazâ’nın hattıyla böyledir).
**مُتَقَارِب الثَّفِناتِ**، **ضَيْق زَوْرُه**، **رَحْب اللَّبَانِ**، **شَدِيد طَيِّ ضَريسِ**
Cevherî dedi: Görüyorsun ya, **الزَّوْرِ** ile **اللَّبانِ** arasında ayırım yapmıştır. Ve atın göğsünde **الزَّوَرُ**: iki **الفَهْدَتَيْنِ**’den birinin içeri girmesi ve ötekinin dışarı çıkmasıdır; ve Ka‘b b. Züheyr’in kasidesinde:
في خَلْقِها عن بناتِ الزَّوْرِ تفضيلُ
**الزَّوْرُ**: göğüs. Ve onun kızları: kaburgalardan ve başkalarından onun çevresinde olan şeylerdir.
Ve **الزَّوَرُ** (harekeli): meyildir; ve o, **الصَّعَر** gibidir.
Ve **أَزْوَرُ** boyun: eğik. Ve develerden **المُزَوَّرُ**: **المُزَمَّرُ**’un onu anasının karnından çekip çıkardığı, böylece göğsü eğrilen; sonra onu doğrultmak için onu sıktığı, böylece sıkmasından bir iz kalır da onun **مُزَوَّرٌ** olduğu bilinir. Ve **زَوْراءُ** kuyu: kazısı düzgün olmayan.
Ve **الزَّوْراءُ**: dibi uzak kuyu; şair dedi ki:
إِذْ تَجْعَلُ الجارَ في زَوْراءَ مُظْلِمَةٍ
زَلْخَ المُقامِ، وتَطْوي دونه المَرَسَا
Ve **زَوْراءُ** yer: uzak; A‘şâ dedi ki:
يَسْقِي دِياراً لها قد أَصْبَحَتْ غَرَضاً
زَوْراءَ، أَجْنَفَ عنها القَوْدُ والرَّسَلُ
Ve **زَوْراءُ** çöl: doğrultudan ve kasttan sapmış. Ve **زَوْراءُ** ıssızlık: uzak; onda **ازْوِرَارٌ** vardır. Ve **زَوْراءُ** yay: bükülmüş. Ve Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında:
وترى الشمسَ إِذا طلعتْ تَزاوَرُ عن كَهْفِهِمْ ذاتَ اليمين؛
bazıları **تَزْوَارُ** okudu; **تَتَزاوَرُ** ister. Ve bazıları **تَزْوَرُّ** ve **تَزْوَارُّ** okudu; dedi ki: Bu yerde onun **ازْوِرارُ**’ı, onun onların mağarasına sağ taraftan doğuyor olmasıdır; böylece onlara isabet etmez; ve onların mağarasına sol taraftan batıyor olmasıdır; böylece onlara isabet etmez. Ve Ahfeş dedi: **تزاور** onların mağarasından, yani meyleder; ve şu beyti delil getirdi:
ودونَ لَيْلَى بَلَدٌ سَمَهْدَرُ،
جَدْبُ المُنَدَّى عن هَوانا أَزْوَرُ،
يُنْضِي المَطَايا خِمْسُه العَشَنْزَرُ
Dedi ki: ve **الزَّوَرُ** göğsün ortasında bir meyildir; ve yaya, meyli sebebiyle **زَوْراءُ** denir; ve orduya **أَزْوَرُ**. Ve **الأَزْوَرُ**: gözünün arka tarafıyla bakan kimsedir. Ezherî dedi: Arapların, hörgücü eğik deve için şöyle dediklerini işittim: Bu deve **زَوْرٌ**dur. Ve **زَوْرَةٌ** dişi deve: güçlü, kalın. Ve **زَوْرَة** dişi deve: şiddetinden ve keskinliğinden gözünün arka tarafıyla bakar; Sahr el-Gayy dedi ki:
وماءٍ وَرَدْتُ على زَوْرَةٍ،
كَمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا
Ve rivayet olunur: **زُورَةٍ**; birincisi daha bilinir. Ebû Amr dedi: **على زَوْرَةٍ** yani şiddetli bir dişi deve üzerinde; ve denir: onda **ازْوِرارٌ** ve **حَدْرٌ** vardır; ve denir: kastı olmayan bir ıssızlık üzerinde demek istedi. Ve **زِوَرَّةُ أَسفار** dişi deve: yani seferlere hazırlanmış, seferler için donatılmış. Ve denir: onda, canlılığından dolayı **ازْوِرارٌ** vardır.
Ebû Zeyd: Kuşu **زَوَّرَ** **تَزْوِيراً**: kursağı yükseldiği zaman; ve kursağa **الزَّارَةُ** ve **الزَّاوُورَةُ** ve **الزَّاوِرَةُ** denir.
Ve **زَاوَرَةُ القَطاةِ** (vavı fethalı): yavruları için suyu taşıdığı şey.
Ve bir şeyden **الازْوِزارُ**: ondan dönmektir; ve ondan **ازْوَرَّ** **ازْوِراراً** ve ondan **ازْوارَّ** **ازْوِيرَاراً** ve ondan **تَزاوَرَ** **تَزاوُراً**; hepsi şu mânâdadır: ondan döndü ve saptı. Ve şöyle okunmuştur: **تَزَّاوَرُ** onların mağarasından; o, idğamlı **تَتَزَاوَرُ**’dur.
Ve **الزَّوْراءُ**: gümüşten, uzunlamasına, **التَّلْتَلَةِ** benzeri bir içecek kabı.
Ve **الزَّوْرَاءُ**: kadeh; Nâbiga dedi ki:
وتُسْقى، إِذا ما شئتَ، غَيْرَ مُصَرَّدٍ
بِزَوْراءَ، في حافاتها المِسْكُ كانِعُ
Ve kuş **زَوَّرَ**: kursağı doldu.
Ve **الزِّوار**: **التصدير**’den **الكِرْكِرَةِ**’nin arkasına kadar bağlanan bir ip; sağlam dursun diye; ta ki **الحَقَبُ** **الثِّيلَ**’e isabet edip de idrarı tutmasın; çoğulu **أَزْوِرَةٌ**.
Ve **زَوْرُ** kavim: onların reisi ve efendisi.
Ve **زُوارٌ** ve **زُوارَةٌ** adam: kısalığa meyleden kalın. Ezherî dedi: Leys’in kitabında bu bâbda okudum: Adam, kısalığa meyleden kalın olduğu zaman ona denir: o, elbette **زُوارٌ** ve **زُوَارِيَةٌ**’dir; Ebû Mansûr dedi: Bu, çirkin bir tashiftir; doğrusu: o, elbette **زُوازٌ** ve **زُوَازِيَةٌ**’dir; iki **زاي** ile. Dedi ki: Bunu Ebû Amr ve İbnü’l-A‘râbî ve başkaları söylemiştir.
Ve **الزَّوْرُ**: azim. Ve onun **زَوْرٌ**’u ve **زُورٌ**’u ve **صَيُّورٌ**’u yoktur, mânâca: yani ona döneceği bir görüş ve akıl yoktur; zamme Ya‘kûb’dan, fetha Ebû Ubeyd’dendir. Bu da şundandır ki o, “onun **زَوْرَ**’u yoktur ve **صَيُّورَ**’u yoktur” dedi; dedi ki: Ben onu, ancak “onun **زَبْرَ**’i yoktur” demek istedi sanıyorum; yazdığı vakit onu değiştirmiş. Ebû Ubeyde, “onların **زَوْرٌ**’u yoktur” sözlerinde: yani onların kuvveti ve görüşü yoktur. Ve ipin **زَوْرٌ**’u vardır: yani kuvvet; dedi ki: Bu, Arapça ile Farsça arasında vuku bulan bir uygunluktur. Ve **الزَّوْرُ**: ziyaret edenlerdir. Ve onu ziyaret etti: **زَوْراً** ve **زِيارَةً** ve **زُوَارَةً**; ve onu **ازْدَارَهُ**: onu ziyaret etti; ziyaretin **افْتَعَلَ** babındandır; Ebû Kebîr dedi ki:
فدخلتُ بيتاً غيرَ بيتِ سِنَاخَةٍ،
وازْدَرْتُ مُزْدَارَ الكَريم المِفْضَلِ
Ve **الزَّوْرَةُ**: bir defadır. Ve **زُوَّرٍ** ve **زُوَّارٍ** ve **زَوْرٍ** kavminden **زائر** adam; sonuncusu cem‘ için isimdir; ve denildi: o, **زائر**’in cem‘idir. Ve **الزَّوْرُ**: seni ziyaret eden kimsedir. Ve **زَوْرٌ** adam ve **زَوْرٌ** kavim ve **زَوْرٌ** kadın ve **زَوْرٌ** kadınlar; tekil ve çoğul, müzekker ve müennes için tek lafızla olur; çünkü o masdardır; dedi ki:
حُبَّ بالزَّوْرِ الذي لا يُرَى
منه، إِلاَّ صَفْحَةٌ عن لِمام
Ve **زَوْرٍ** kadınlar hakkında dedi ki:
ومَشْيُهُنَّ بالكَثِيبِ مَوْرُ،
كما تَهادَى الفَتَياتُ الزَّوْرُ
Ve **زائرة** kadın, **زُورٍ** kadınlardan; Sîbeveyh’ten; müzekkerde de böyledir: **عائذ** ve **عُوذ** gibi. Cevherî: **زُوَّرٌ** ve **زَوْرٌ** kadınlar, **نُوَّحٍ** ve **نَوْحٍ** ve **زائرات** gibi; ve **زَوَّارٌ** ve **زَؤُورٌ** adam; dedi ki:
إِذا غاب عنها بعلُها لم أَكُنْ
لها زَؤُوراً، ولم تأْنَسْ إِليَّ كِلابُها
Ve **تَزاوَرُوا**: birbirlerini ziyaret ettiler. Ve **التَّزْوِيرُ**: ziyaretçiye ikram ve ziyaret edilenin ziyaretçiye ikram etmesidir. Ebû Zeyd: **زَوِّرُوا** falanı: yani onun için kesin ve ona ikram edin. Ve **التَّزْوِيرُ**: ziyaret edilenin ziyaretçisini ikram etmesi ve onun ziyaret hakkını bilmesidir. Ve bazıları dedi: Falan, falanı ziyaret etti: yani ona meyletti; bundan da **تَزَاوَرَ عنه**: yani ondan meyletti. Ve kavim, arkadaşlarını **زَوَّرَ** **تَزْوِيراً**: ona iyi davrandıkları zaman.
Ve onu **أَزَارَهُ**: onu ziyarete sevk etti. Ve Talha hadîsinde: “ta ki onu **أَزَرْتُه شَعُوبَ**” yani onu ölüme götürdüm de onu ziyaret etti; **شَعُوب**: ölümün isimlerindendir. Ve onu **اسْتَزاره**: onu ziyaret etmesini ondan istedi. Ve **المَزَارُ**: ziyaret; ve **المَزَارُ**: ziyaret yeri.

Ve hadiste: **إِن لِزَوْركَ عليك حقّاً**; **الزَّوْرُ**: ziyaret eden, o aslında isim yerinde konulmuş bir mastardır; **صَوْم** ve **نَوْم** gibi, **صائم** ve **نائم** mânâsında. Ve **زَوِرَ يَزْوَرُ**: meylettiği zaman. Ve **الزَّوْرَةُ**: uzaklık; o, **الازْوِرارِ**dandır; şair dedi ki:
وماءٍ وردتُ على زَوْرَةٍ

Ve Ümmü Seleme hadîsinde: Osman’a, Allah ondan razı olsun, gönderdim: “Yavrucuğum, bana ne oluyor da senin raiyyetini senden **مُزْوَرِّينَ** görüyorum?” yani yüz çevirenler, sapıp ayrılanlar; denir ki: **ازْوَرَّ** ondan ve **ازْوَارَّ** aynı mânâda; ve ondan Ömer’in şiiri:
بالخيل عابسةً زُوراً مناكِبُها

**الزُّورُ**: **أَزْوَرَ**ın çoğuludur; **الزَّوَرِ**den, yani meyilden. İbnü’l-A‘râbî: **الزَّيِّرُ** erkeklerden: öfkeli, arkadaşını terk eden. Dedi ki: ve **الزِّيرُ** **الزِّرُّ**dur. Dedi ki: Araplardan kimi, idğamlı iki harften birini **ياء**ya çevirir; **مَرّ** hakkında **مَيْر** der, **زِرّ** hakkında **زِير** der—o **الدُّجَةُ**dir—ve **رِزّ** hakkında **رِيز**. Ebû Mansûr dedi ki: onun “**الزَّيِّرُ** öfkeli” sözü, aslı hemzelidir; aslı aslanın **زأَر**ından. Ve düşmana **زائِرٌ** denir; onlar **الزائرُون**dur; ‘Antere dedi ki:
حَلَّتْ بأَرضِ الزائِرِينَ، فأَصْبَحَتْ
عَسِراً عَلَيَّ طِلاَبُكِ ابْنَةَ مَخْرَمِ

Bazıları dedi ki: onun, düşmanların yurduna konduğunu kastetti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الزائر** öfkelidir, hemze ile; **الزاير** ise sevgilidir. Dedi ki: ‘Antere’nin beyti iki vecihle rivayet edilir; kim hemze yaparsa düşmanları kasteder, kim hemze yapmazsa sevgilileri kasteder.

Ve **زأْرة الأَسد**: onun sık ağaçlığıdır; İbn Cinnî dedi ki: bu, ona alışması ve onu **زَوْرِه** sebebiyledir. Ve **الزَّأْرَةُ**: su, kofa (**الحلفاء**) ve kamış (**القَصَبِ**) sahibi sık ağaçlıktır.
Ve **الزَّأْرَة**: sık ağaçlıktır.

Ve **الزِّيرُ**: kadınlarla karışıp onların sohbetini şer olmaksızın isteyen; çoğulu **أَزْوارٌ** ve **أَزْيارٌ**dur; sonuncusu **عِيد** ve **أَعياد** babındandır; ve **زِيَرَةٌ**; dişisi **زِيرٌ**dur. Bazıları dedi ki: müennes onunla vasıflanmaz. Ve denildi ki: **الزِّيرُ** onlarla bâtılda karışandır. Ve denir ki: falan **زِيرُ نساءٍ**dır; eğer onların ziyaretini, onlarla konuşmayı ve onlarla oturmayı severse; onlara ziyaretinin çokluğundan dolayı bununla adlandırıldı; çoğulu **الزِّيَرَةُ**dur; Ru’be dedi ki:
قُلْتُ لزِيرٍ لم تَصِلْهُ مَرْيَمُهْ

Ve hadiste: sizden biri yastığını kırar halde, ona yaslanıp, konuşmada **فِعْلَ الزِّيرِ**e girişir olmaktan geri durmaz; **الزِّيرُ** erkeklerden: kadınlarla konuşmayı ve onlarla oturmayı seven; onlara ziyaretinin çokluğundan dolayı bununla adlandırıldı; aslı **الواو**dandır. Ve A‘şâ’nın sözü:
تَرَى الزِّيرَ يَبْكِي بها شَجْوَهُ،
مَخَافَةَ أَنْ سَوْفَ يُدْعَى لها

“**لها**”: şarap içindir; der ki: **زِيرُ العُودِ** ağlar; korkusundan ki kavim içtikleri zaman coşsunlar da şarap için ona **الزَّيرَ** yapsınlar; ve “**بها**” şarap iledir. Yûnus inşâd etti:
تَقُولُ الحارِثِيَّةُ أُمُّ عَمْرٍو:
أَهذا زِيرُهُ أَبَداً وزِيرِي؟

Dedi ki: mânâsı: bu onun âdeti midir daima ve benim âdetim?

Ve **الزُّور**: yalan ve bâtıl; ve denildi ki: bâtıl şehadeti. Adam **زُورٌ** ve kavim **زُورٌ**dur. Ve **كلام مُزَوَّرٌ** ve **مُتَزَوَّرٌ**: yalanla yaldızlanmış; ve denildi ki: güzelleştirilmiş; ve denildi ki: o, onunla konuşmadan önce düzeltilmiş olandır. Ve ondan Ömer’in sözü hadisi, Allah ondan razı olsun: “Ben bir söz **زَوَّرْتُ** etmedim ki onu söyleyeyim, ancak Ebû Bekir onunla beni geçti.” Bir rivayette: “Ben Benî Sâ‘ide sakîfesi günü içimde bir söz **زَوَّرْتُ**”; yani hazırladım ve düzelttim.

Ve **التَّزْوِيرُ**: bir şeyi düzeltmektir. Ve **كلامٌ مُزَوَّرٌ**: yani güzelleştirilmiş; Nasr b. Seyyâr dedi ki:
أَبْلِغْ أَميرَ المؤمنين رِسالةً،
تَزَوَّرْتُها من مُحْكَمَاتِ الرَّسائِل

Ve **التَّزْوِيرُ**: yalanı süslemektir; ve **التَّزْوِيرُ**: bir şeyi düzeltmektir. İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işitti: hayırdan veya şerden her düzeltme **تَزْوِيرٌ**dur; ve ondan: **شاهد الزُّورِ** bir söz **يُزَوَّرُ**; ve **التَّزْوِيرُ**: sözü düzeltmek ve onu hazırlamaktır. Ve onun göğsünde **تَزْوِيرٌ** vardır; yani **يُزَوَّرَ**a muhtaç bir düzeltme. Dedi ki: ve Haccâc dedi: “Allah rahmet etsin, kendisini kendi üzerine **زَوَّرَ** eden kimseye”; yani onu doğrulttu ve güzelleştirdi. Ve denildi ki: kendisini kendi üzerine itham etti; hakikati, onu **الزور**a nisbet etmektir; tıpkı “onu fâsık saydı” ve “onu cahil saydı” gibi. Ve dersin ki: “Ben seni kendi nefsin üzerine **أُزَوِّرُكَ**”; yani seni onun hakkında itham ederim. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
به زَوَرٌ لم يَسْتَطِعْهُ المُزَوِّرُ

Ve onların “falanın şehadetini **زَوَّرْتُ**” sözleri, **القَتَّالِ**in sözünün tefsirine racidir:
ونحن أُناسٌ عُودُنا عُودُ نَبْعَةٍ
صَلِيبٌ، وفينا قَسْوَةٌ لا تُزَوَّرُ

Ebû ‘Adnân dedi ki: yani katılığımızdan dolayı yumuşatılmayız ve zayıf görülmeyiz. O hâlde onların “falanın şehadetini **زَوَّرْتُ**” sözünün mânâsı: onun zayıf görüldüğü, ayıplandığı; şehadeti ayıplanıp düşürüldüğü. Ve onların “ona karşı şöyle şöyle **زَوَّرَ**” sözleri; Ebû Bekir dedi ki: onda dört söz vardır: **التَّزْوِيرُ** yalan ve bâtılın fiili olur. Ve **الزُّور**: yalandır. Hâlid b. Kulthûm dedi ki: **التَّزْوِيرُ** benzetmedir. Ebû Zeyd dedi ki: **التزوير** süsleme ve güzelleştirmedir. Ve “şeyi **زَوَّرْتُ**”: onu güzelleştirdim ve doğrulttum. Asma‘î dedi ki: **التزويرُ** sözün hazırlanması ve takdir edilmesidir; insan bir sözü **يُزَوِّرُ**; o da, konuşmadan önce onu doğrultması ve sağlam yapmasıdır. Ve **الزُّورُ**: bâtıl şehadeti ve yalan sözdür; sözün **تزوير**inden türetilmemiştir; fakat **تَزْوِيرِ الصَّدْرِ**den türetilmiştir. Ve hadiste: **المُتَشَبِّعُ بما لم يُعْطَ كَلاَبِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ**; **الزُّور**: yalan, bâtıl ve ithamdır. Hadiste **شهادة الزور**un zikri tekrar etmiştir; o büyük günahlardandır. Ondan: “**عَدَلَتْ شهادَةُ الزور الشِّرْكَ بالله**”; onu ancak, Allah Teâlâ’nın sözü sebebiyle ona denk kıldı: “**والذين لا يدعون مع الله إِلهاً آخر**”, sonra onun ardından dedi: “**والذين لا يشهَدون الزُّورَ**”.

Ve **زَوَّرَ نَفْسَه**: onu **الزُّورِ** ile damgaladı. Ve Haccâc’dan haberde: bir adam kendisini **زَوَّرَ** etti. Ve **زَوَّرَ الشهادة**: onu iptal etti. Ve bundan Allah Teâlâ’nın sözü: “**والذين لا يشهدون الزُّورَ**”; Sa‘leb dedi ki: **الزُّورُ** burada eğlence meclisleridir. İbn Sîde dedi ki: bunu nasıl (olur) bilmiyorum; ancak burada eğlence meclisleriyle Allah’a şirk koşmayı kastetmek ister; ve denildi ki: Hristiyanların bayramları; ikisi de Zeccâc’dandır. Dedi ki: rivayette gelen şirk’tir; o, Hristiyanların bayramlarını ve başkasını toplayıcıdır. Dedi ki: ve denildi ki: **الزّورُ** burada şarkı meclisleridir.

Ve **زَوْرُ القوم** ve **زَوِيرُهم** ve **زُوَيْرُهم**: onların efendisi ve başıdır. Ve **الزُّورُ** ve **الزُّونُ** birlikte: Allah Teâlâ’dan başka rab edinilip kendisine ibadet edilen her şeydir; Aglab el-‘Aclî dedi ki:
جاؤُوا بِزُورَيْهِم وجِئْنا بالأَصَمْ

İbn Berrî dedi ki: Ebû ‘Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ dedi ki: beyit Yahyâ b. Mansûr’undur. Ve ondan önceyi inşâd etti:
كانَت تَمِيمٌ مَعْشَراً ذَوِي كَرَمْ،
غَلْصَمَةً من الغَلاصِيم العُظَمْ
ما جَبُنُوا، ولا تَوَلَّوْا من أَمَمْ،
قد قابَلوا لو يَنْفُخْون في فَحَمْ
جاؤوا بِزُورَيْهِم، وجئنا بالأَصَمّ
شَيْخٍ لنا، كالليثِ من باقي إِرَمْ
شَيْخٍ لنا مُعاوِدٍ ضَرْبَ البُهَمْ

Dedi ki: **الأَصَمُّ** o gün Bakr b. Vâil’in reisi olan ‘Amr b. Kays b. Mes‘ûd b. ‘Âmir’dir; o gün **يوم الزُّورَيْنِ**dir. Ebû ‘Ubeyde dedi ki: ikisi, bağlamış oldukları iki örtülü iki Bakr devesidir; ve dediler ki: “Bunlar bizim **زُورَانا**mızdır”; yani ilâhımızdır; o hâlde onlar kaçıncaya kadar biz kaçmayız. Böylece onları bununla ve iki deveyi kendilerine iki rab kılmalarıyla ayıpladı.

Ve o gün Temîm yenildi ve iki genç deve alındı; ikisinden biri boğazlandı, diğeri ise onların **شَوْلِهِمْ**’inde vurula vurula bırakıldı.

İbn Berrî dedi: Cevherî’nin zikrettiği gibi, ben bu şiiri **الأَغْلَبِ العِجْلِيِّ**’nin divanında buldum. Şemmer dedi: **الزُّورانِ** iki reîstir; ve inşâd etti:

**إِذ أُقْرِنَ الزُّورانِ: زُورٌ رازِحُ
رَارٌ، وزُورٌ نِقْيُه طُلافِحُ**

Dedi: **الطُّلافِحُ** zayıf düşmüş olandır. Bazıları dedi: **الزُّورُ** bir kayadır.

Ve denir: Bu, kavmin **زُوَيْرُ**’udur; yani onların reîsi. Ve **الزُّوَيْرُ**: kavmin zâimi; İbnü’l-A‘râbî dedi: **الزّوَيْرُ** kavmin işinin sahibidir; dedi:

**بأَيْدِي رِجالٍ، لا هَوادَة بينهُمْ،
يَسوقونَ لِلمَوْتِ الزُّوَيْرَ اليَلَنْدَدا**

Cevherî inşâd etti:

**قَدْ نَضْرِبُ الجَيْشَ الخَميسَ الأَزْوَرا،
حتى تَرى زُوَيْرَهُ مُجَوَّرا**

Ebû Saîd dedi: **الزُّونُ** puttur; ve o Farsçada **زون**’dur; **الزاي** ve **السين** ile. Humeyd dedi:

**ذات المجوسِ عَكَفَتْ للزُّونِ**

Ebû Ubeyde: Allah’tan başka ibadet edilen her şey **زُورٌ**’dur.

Ve **الزِّيرُ**: keten; Hutay’e dedi:

**وإِنْ غَضِبَتْ، خِلْتَ بالمِشْفَرَيْن
سَبايِخَ قُطْنٍ، وزيراً نُسالا**

Çoğulu **أَزْوارٌ**’dur. Ve **الزِّيرُ** (telllerden): ince olandır. Ve **الزِّيرُ**: telllerden bükümü sağlamlaşmış olan şeydir; **وزيرُ المِزْهَرِ** ondan türetilmiştir. Ve **يوم الزُّورَيْنِ**: bilinen (meşhur)dir. Ve **الزَّوْرُ**: hurma ağacının **عَسيبُ**’idir. Ve **الزَّارَةُ**: insanlardan, develerden ve koyunlardan iri (kalabalık) topluluk.

Ve **الزِّوَرُّ**, **الهِجَفِّ** vezninde: şiddetli yürüyüştür; Kutâmî dedi:

**يا ناقُ خُبِّي حَبَباً زِوَرّا،
وقَلِّمي مَنْسِمَكِ المُغْبَرّا**

Ve denildi: **الزِّوَرُّ** şiddetli olandır; böylece onunla bir şey, başka bir şeyden ayrı kılınmadı. Ve **زارَةُ**: **أَزْدِ السَّراة**’dan bir kabiledir. Ve **زارَةُ**: bir yerdir; dedi:

**وكأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ مُدْبِرَةً
نَخْلٌ بِزارَةَ، حَمْلُه السُّعْدُ**

Ebû Mansûr dedi: Ve Bahreyn’de **عَيْنُ الزَّارَةِ** bilinir. Ve **الزَّارَةُ**: büyük bir köydür; ve **مَرْزُبانُ الزَّارَةِ** ondan idi; ve onun bilinen bir hadisi vardır.

Ve **مدينة الزَّوْراء**: Bağdat’ta doğu yakasındadır; kıblesinin **ازْوِرار**’ı sebebiyle **زَوْراءَ** diye adlandırıldı. Cevherî: Bağdat’ın Dicle’sine **الزَّوْراءَ** denir. Ve **الزَّوْرَاءُ**: Hîre’de bir dardır; onu Nu‘mân b. Münzir yaptı; Nâbiga onu zikretti de şöyle dedi:

**بِزَوْراءَ في أَكْنافِها المِسْكُ كارِعُ**

Ebû Amr dedi: Buradaki **زَوْراءُ**, **التَّلْتَلَة** gibi gümüşten bir **مَكُّوكٌ**’tur. Ve denir: Ebû Ca‘fer, kendi günlerinde Hîre’deki **الزَّوْراء**’yı yıktı. Cevherî: Ve **الزَّوْراءُ**, Ensâr’dan Uhayyiha b. Cülâh’a ait bir malın adıdır; ve dedi:

**إِني أُقيمُ على الزَّوْراءِ أَعْمُرُها،
إِنَّ الكَريمَ على الإِخوانِ ذو المالِ**

مقايisü’l-luğa:
(**زور**) **الزاء** ve **الواو** ve **الراء** tek bir asıldır; meyil ve sapmaya delâlet eder. Bundan **الزُّور**: yalan; çünkü o, hakkın yolundan meyletmiştir. Ve denir: falan kimse şeyi **زوَّرَ** eder, **تزويراً** (tahrif ederek). Hatta derler: **زوَّر** şeyi kendi nefsinde: onu hazırladı; çünkü onunla, dinleyenin kabulüne daha yakın olacak bir yoldan onu saptırır. Amma put için **زُور** demeleri ise, doğru kıyastır. Dedi ki:
* Onlar **بزُورَيْهِمْ** ile geldiler, biz de **بالأَصَمّْ** ile geldik([9]) *
Ve **الزَّوَر**: meyildir. Denir: **ازورَّ** şundan; yani ondan meyletti.
Ve babdandır: **الزائر**; çünkü sana ziyaret ettiğinde, senden başkasından sapmış olur.
Sonra bu üzerine hamledilir de kavmin reisine ve işlerinin sahibine: **الزُّوَيْر** denir; çünkü onlar her bir kimseden ona saparlar. Dedi ki:
بأيدِي رجالٍ لا هَوادةَ بينهمْ *** يَسُوقون للموت الزُّوَيْر اليَلَنْدَدا([10])
Ve derler: bu, **زَوْرٌ**u olmayan bir adamdır; yani kendisine döneceği bir **صَيُّورٌ**u yoktur. Ve **التزوير**: ziyaretçinin ikramıdır. Ve **الزَّوْرُ**: ziyaretçi kavim; bu, bir, iki, cemaat ve kadınlar hakkında söylenir. Şair dedi ki:
ومشيُهنَّ بالخُبَيْبِ المَوْرُ([11]) *** كما تَهَادى الفَتَياتُ الزَّوْرُ
Amma onların “**الزِّوَرَّ** güçlü, şiddetli (kimsedir)” sözleri ise, ancak **الزَّوْر**dandır; o da göğsün üst tarafıdır; bizim asılladığımız asıldan şâzdır.

القاموس المحيط:
**الزَّوْرُ**: göğsün ortası; yahut ondan omuzlara doğru yükselen kısmı; yahut göğüs kemiklerinin uçlarının birleştiği yer; ve **الزائِرُ**; ve **الزائِرون**; **كالزُّوَّارِ** ve **الزُّوَّرِ** gibi; ve hurma dalının sapı; ve akıl; ve (bu) damme ile de gelir; ve **زَارَ**’ın masdarı; **كالزِّيارَةِ** ve **الزُّوَارِ** ve **المَزَارِ** gibi; ve efendi; **كالزويرِ** ve **الزُّوَيْرِ** gibi; **كزُبَيْرٍ** ve **خِدَبٍّ** gibi; ve uykuda görülen hayal; ve azmin kuvveti; ve kuyu kazan kimseye görünen taş; onu kırmaktan âciz kalır da onu görünür bırakır; yahut **السَّوارِقِيَّةِ** yakınında bir vadi; ve **يَوْمُ الزَّوْرِ**: Bekr’in Temîm’e karşı (günü); çünkü onlar iki deve aldılar da ikisini bağladılar ve “bunlar bizim **زَوْرَانَا**mızdır; onlar kaçıncaya kadar biz kaçmayacağız” dediler; ve damme ile: yalan; ve Allah Teâlâ’ya şirk; ve Yahudi ve Hristiyanların bayramları; ve reis; ve şarkı meclisi; ve Allah Teâlâ’dan başka ibadet olunan şey; ve kuvvet; ve bu, Arap dili ile Fars dili arasında bir uygunluktur; ve Dicle’ye dökülen bir nehir; ve görüş; ve akıl; ve bâtıl; ve **الأَزْوَرِ**’in cemi; ve yemeğin lezzeti ve hoşluğu; ve elbisenin yumuşaklığı ve temizliği; ve **شَهْرَزُورَ**’u bina eden bir melik; ve hareke ile: meyil; ve **الزَّوْر**’un eğriliği; yahut iki yanından birinin ötekine üstün gelmesi. Ve **الأَزْوَرُ**: onda bu olan; ve meyilli olan; ve göğsünün zırhı incelmiş bir köpek; ve gözlerinin arkasından bakan; yahut yürüyüş şiddetlendiğinde bir tarafa yönelen, göğsünde meyil olmasa bile. Ve **كهِجَفٍّ** gibi: şiddetli yürüyüş; ve şiddetli (olan); ve seferler için hazırlanmış deve. Ve **الزِوارُ** ve **الزِّيارُ**, **ككِتابٍ** gibi: bir şey için salah ve koruma olan her şey; ve **حَبْلٌ**: **التَّصْديرِ** ile **الحَقَبِ** arasına konulan ip; cemi **أزْوِرَةٌ**. Ve “deveyi **زُرْتُ**”: onunla onu sıktım. Ve **عَلِيُّ بنُ عبدِ اللّهِ بنِ بَهْرامَ الزِّيارِيُّ** bir muhaddistir. Ve **الزَّوْراءُ**: **أُحَيْحَةَ**’nin malı; ve uzak kuyu; ve kadeh; ve gümüşten bir kap; ve yay; ve Dicle; ve Bağdat; çünkü onun iç kapıları dıştakilerden **مُزْوَرَّةً** (saptırılmış) kılınmıştır; ve Medine’de mescid yakınında bir yer; ve Hîre’de bulunan bir ev; ve arazilerden uzak olan; ve **ذِي خِيمٍ** yanında bir arazi.
Ve **الزَّارَةُ**: develerden bir cemaat; ve kursak; **كالزاوِرَةِ** ve **الزاوُورَةِ** gibi; ve **أزْدِ السَّراةِ**’den bir kabile; ve Bahreyn’de bir yer; ondan **مَرْزَبانُ الزارةِ**; ve Saîd’de bir yer; ve Trablusgarp’ta bir yer; ondan, sermayedar tüccar **إبراهيمُ الزارِيُّ**. Ve **زارَةُ**: **اشْتِيخَنَ** amellerinden bir yer; ondan **يَحْيَى بنُ خُزَيْمَةَ الزارِيُّ**. Ve **الزِّيرُ**: düğme; ve keten; ve parça: **بهاءٍ** ile; ve küp; yahut büyük testi; ve âdet; ve kadınlarla konuşmayı seven ve onlarla oturmayı seven bir adam; şer olmaksızın yahut onunla. Cemi: **أزْوارٌ** ve **زِيَرَةٌ** ve **أزْيارٌ**; ve o, **زِيرٌ** de olur; yahut onlara mahsustur; ve tellerin incesi; yahut en keskin olanı; ve **بهاءٍ** ile: **الزِّيارَةِ**’nin heyeti. Ve **كسَيِّدٍ** gibi: öfkeli. Ve **زُورَةُ**, ve fetha ile de gelir: Kûfe yakınında bir yer; ve fetha ile: uzaklık; ve şiddetinden gözünün arkasından bakan dişi deve. Ve **يومُ الزُّوَيْرِ**: bir yer. Ve onu **أزارَهُ**: onu ziyarete taşıdı (sevk etti). Ve **زَوَّرَ**: yalanı süsledi; şeyi: onu güzelleştirdi ve düzeltti. **الزائِرَ**: onu ilzam etti; **الشَّهادَةَ**: onu iptal etti; **نَفْسَهُ**: onu **الزُّورِ** ile damgaladı. Ve develerden **المُزَوَّرُ**: **المُذَمِّرُ** onu anasının karnından çekip çıkardığında göğsü eğrilen; onu doğrultmak için onu sıkar; sonra onun sıkmasından onda bir iz kalır; ondan onun **مُزَوَّرٌ** olduğu bilinir. Ve **اسْتَزارَهُ**: ondan kendisini ziyaret etmesini istedi. Ve ondan **تَزاوَرَ**: saptı ve eğrildi; **كازْوَرَّ** ve **أزْوارَّ** gibi. Kavim: birbirlerini ziyaret ettiler. Ve **زَوْرانُ**: tâbiî **محمدِ بنِ عبدِ الرحمنِ**’ın dedesi; ve damme ile: **عبدُ اللّهِ بنُ زُورانَ الكازَرُونِيُّ**, ve **إسحاقُ بنُ زُورانَ السِّيرافِيُّ**: muhaddislerdir.

تاج العروس:
ز و ر
**الزَّوْرُ** fetha ile: göğüs; ve onunla, **كَعْب بْنِ زُهَيْر**’in sözü tefsir edilmiştir:
" في خَلْقِهَا عن بَنَاتِ الزَّوْرِ تَفْضِيلُ
ve onun **بَنَاتُه**’u: onun çevresindeki kaburgalardan ve başkalarından olan şeylerdir. Ve denildi: göğsün ortası yahut üstüdür. Ve o, ondan omuzlara yükselen şeydir; yahut göğüs kemiklerinin uçlarının birleştiği yerdir; ve denildi: toynağın göğsünün topluluğudur; ve cem’i **أَزوارٌ**dur. Ve atta, **زَوْرِه**’inde darlık olması ve göğsünün geniş olması müstehaptır; **عبدُ اللّه بن سُلَيْمَة**’nin dediği gibi:
ولقَدْ غَدَوْتُ علَى القَنِيص بِشَيْظَمٍ ... كالجِذْعِ وَسْطَ الجَنَّةِ المَغْرُوسِ
مُتَقَارِبِ الثَّفِناتِ ضَيْقٍ زَوْرُه ... رَحْبِ اللَّبَانِ شَدِيدِ طَيِّ ضَرِيسِ
**الضَّرِيس** ile **الفَقَارَ**ı kastetti. **الجَوْهَرِيّ** dedi ki: gördüğün gibi **الزَّوْرِ** ile **اللَّبَانِ** arasında ayırmıştır. Ve **الزَّوْرُ**: ziyaretçidir; o, seni ziyaret edendir. Denir: **رَجلٌ زَوْرٌ**. Ve hadiste: " إِنَّ لزَوْرِكَ عليك حَقّاً " ve o, aslında bir masdardır; **صَوْمٍ** ve **نَوْمٍ** gibi, **صَائِمٍ** ve **نَائِمٍ** manasında isim yerine konmuştur. Ve **الزَّوْر**: ziyaretçilerdir; cem için bir isimdir; ve denildi: **زائرٍ**’in cem’idir. **رجلٌ زَوْر** ve **امرأَة زَوْرٌ** ve **نِسَاءٌ زَوْرٌ**. Bir ve hepsi, müzekker ve müennes için tek lafızla olur; çünkü o masdardır. Dedi ki:
حُبَّ بالزَّوْر الذي لا يُرَى ... منه إِلا صَفْحَةٌ عن لِمَامْ
Ve **نِسْوة زَوْرٍ** hakkında dedi ki:
" ومَشْيُهُنَّ بالكَثِيبِ مَوْرُ
" كما تَهَادَى الفَتيَاتُ الزَّوْرُ

**كالزُّوَّارِ** ve **الزُّوَّر**; **رُجَّاز** ve **رُكَّع** gibidir. Cevherî dedi ki: **ونِسْوةٌ زَوْرٌ وزُوَّرٌ**; **نَوْحٍ** ve **نُوَّحٍ** gibi: **زَائِرات** (ziyaret edenler).

**والزَّوْرُ**: arının **عَسِيبُ النَّحْلِ**’idir; çoğu nüshada **الحَاءِ المُهْمَلَة** ile böyledir; doğrusu **المُعْجَمَة** iledir. Sâğânî de onu böyle ضبط etti ve dedi ki: o, Yemen ehlinin lügatindedir.

**والزَّوْرُ**: akıldır. Damme ile de gelir. Onu iki kere tekrar etmiştir; çünkü bundan sonra birkaç satır sonra şöyle demiştir: **والرَّأْيُ والعَقْل**; orada gelecektir.

**والزَّوْر**: **زَارَه يَزُورُه زَوْرَاً**’ın masdarıdır; yani onu **بزَوْرِه** ile karşıladı; yahut **زَوْرَه**’u, yani yönünü kastetti; **البَصائر**’de olduğu üzere; kesre ile **كالزِّيَارَة** gibi, damme ile **والزُّوَارِ** gibi ve fetha ile **والمَزَارِ**; (bu) mîmî masdardır; bazı nüshalardan düşmüştür.

**والزَّوْرُ للقَوْم**: efendi ve reîstir; **كالزَّوِيرِ** ( **كأَمِير** gibi) ve **والزُّوَيْرِ** ( **كزُبَيْر** gibi). “Bu, kavmin **زُوَيْرُ**’udur” denir; yani onların reîsi ve zâimidir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الزُّوَيْر**: kavmin işinin sahibidir. Şu beyti okudu:
بأَيْدِي رِجالٍ لا هَوادَةَ بَيْنَهمْ ... يَسُوقُون للمَوْتِ الزُّوَيْرَ اليَلَنْدَدَا

**والزِّوَرِّ**: **خِدَبٍّ** ve **هِجَفٍّ** misalidir.

**والزَّوْرُ**: uykuda görülen hayaldir.

**والزَّوْرُ**: azmin kuvvetidir. **المُحكَم** ve **التَّهْذِيب**’de vâki olan: **الزَّوْرُ**: azimdir; kuvveti zikretmeye ihtiyaç yoktur; çünkü o başka bir mânadır.

**والزَّوْرُ**: kuyu kazan kimseye görünüp onu kırmaktan âciz bırakan taş; onu açıkta bırakır. Bazıları dedi ki: **الزَّوْرُ**: bir kayadır; böyle mutlak söyledi, açıklamadı.

**والزَّوْر**: **السَّوَارِقِيَّة** yakınında bir vadidir.

**ويَوْمُ الزَّوْرِ**; ve “**يَوْمُ الزَّوْرَيْن**” denir; ve **يَومُ الزَّوْرَيْن** Bekr’indir, Temîm’e karşı. Ebû Ubeyde dedi ki: çünkü onlar iki deve aldılar. Ebû Ubeyde’nin lafzı: “iki örtülü iki genç deve”; onları **فعَقَلُوهُما**; yani onları bağladılar ve dediler ki: “Bunlar bizim **زَوْرَانَا**’mızdır”; yani “bizim iki ilâhımızdır; kaçmayacağız.” Ebû Ubeyde’nin lafzı: “onlar kaçıncaya kadar biz kaçmayız.” O gün Temîm bozguna uğratıldı; iki genç deve alındı; birisi boğazlandı, diğeri bırakıldı; onların **شَوْلِهِم**’i içinde tepinip duruyordu. A‘leb el-İclî onları, iki deveyi kendilerine iki rab yapmalarıyla ayıplayarak dedi:
" جاءوا بِزَوْرَيْهم وجِئْنَا بالأَصَمّ

Ebû Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ dedi ki: bu beyit Yahyâ b. Mansûr’undur. Ondan önce şu beyitleri okudu:
" كانتْ تَمِيمٌ مَعشراً ذَوِي كَرَمْ
" غَلْصَمَةً من الغَلاصِيمِ العُظَمْ
" ما جَبُنُوا ولا تَوَلَّوْا مِنْ أَمَمْ
" قْد قابَلوا لو يَنْفُخُون في فَحَمْ
" جاءُوا بزَوْرَيْهم وجِئْنَا بالأَصَمّ
" شَيْخٍ لنَا كاللَّيْثِ مِنْ باقِي إِرَمْ

**الأَصمُّ**: o, o gün Bekr b. Vâil’in reîsi olan Amr b. Kays b. Mes‘ûd b. Âmir’dir.

**والزُّورُ** (damme ile): yalandır; çünkü o, haktan meyleden bir sözdür. Yüce Allah dedi ki: " واجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ " Ve bununla şu hadis de tefsir edilmiştir: " المُتَشَبِّع بما لم يُعْطَ كَلابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ "

**والزُّورُ**: Yüce Allah’a şirk koşmaktır. Hadiste geldiği üzere, **شَهَادَةُ الزُّورِ** Allah’a şirke denk kılınmıştır; Yüce Allah’ın şu sözü sebebiyle: " والَّذِين لا يَدْعُونَ مَعَ اللّهِ إِلهاً آخَرَ " sonra onun ardından dedi ki: " والَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ " Zecâc da Yüce Allah’ın şu sözünü bununla tefsir etti: " والَّذِين لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ " . Denildi ki: âyette bununla murad, Yahudi ve Hristiyan meclisleridir; Zecâc’dan da (naklen). Onun sözünün lafzı: **مَجالِس النّصارى**.

**والزُّورُ**: reîstir; bunu Şemir söyledi ve şu beyti okudu:
" إِذْ أُقْرِنَ الزُّورَانِ زُورٌ رَازِحُ
" رَارٌ وزُورٌ نِقْيُه طُلافِحُ

Kavmin zâimi, fetha ile **الزَّوْر**’da bir lügattir; burada “ve damme ile gelir” deseydi daha iyi olurdu. Efendi, reîs ve zâim aynı mânâdadır.

Yüce Allah’ın " والَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ " sözünün tefsirinde denildi ki: bununla murad, şarkı meclisidir; bunu Zecâc da söyledi. Onun lafzı: **مَجالِسُ الغِنَاءِ**. Sa‘leb dedi ki: burada **الزٌّور**: eğlence meclisleridir. İbn Sîde dedi ki: bunu nasıl (söylediğini) bilmiyorum; ancak burada eğlence meclisleriyle Allah’a şirki kastetmiş olsun. Dedi ki: rivayette gelen: şirk’tir; o, Hristiyan bayramlarını ve başkalarını toplayıcıdır.

Mecazdan: “Size ne oluyor da **الزُّورَ**’a tapıyorsunuz?”; o, Yüce Allah’tan başka rab edinilip tapılan her şeydir; **كالزُّونِ بالنُّون** gibi. Ebû Sa‘îd dedi ki: **الزُّون**: puttur; gelecektir. Ebû Ubeyde dedi ki: Allah’tan başka tapılan her şey **زُورٌ**’dur. Dedim ki: denilir ki: **الزُّور** bizzat bir puttur; **بلاد الدادر**’de cevherle süslenmişti.

Ebû Ubeyde’den: **الزُّورُ**: kuvvettir. “Onların **زُورٌ**’u yoktur” denir; yani onların kuvveti yoktur. “Kuvveti olan bir ip” ( **وحَبْلٌ له زُورٌ** ) yani kuvvet: bu, Arap lügati ile Fars arasında vâki olan bir uygunluktur. Hafâcî **شِفَاء الغَلِيل**’de bunun mu‘arreb olduğunu açıkça söyledi. Sîbeveyh ve başkası imamlardan bunu nakletti. Şeyhimiz zannetti ki bunu musannif kendi yanından getirdi; âdeti üzere ona reddetmek için zorlandı; hâlbuki bu, Ebû Ubeyde’nin sözünün nassıdır; bu sana yeter. Sonra Fars dilinde olan ancak imâleli damme ile **زُور**’dur, hâlis (düz) olan değil; buna dikkat çekmediler.

**والزُّورُ**: Dicle’ye dökülen bir nehirdir.

**والزُّورُ**: görüş ve akıldır. “Onun **زُورٌ زَوْرٌ**’u ve **صَيُّور**’u yoktur” denir; mânâca: onun, kendisine döneceği bir görüşü ve aklı yoktur. Damme ile Yakub’dan; fetha ile Ebû Ubeyd’den. Ebû Ubeyd dedi ki: ben onu, ancak “onun **زَبْرَ**’i yoktur” demek istedi sanıyorum; yazarken onu değiştirdi.

**والزُّورُ**: töhmet ve bâtıldır. Denildi ki: bâtıl şehadeti ve yalan sözdür. Ondan **تَزْوِير الكَلامِ** türetilmemiştir; fakat **تَزْوِير الصَّدْرِ**’den türetilmiştir. Hadiste **شَهادَة الزُّور**’un zikri tekrar tekrar gelmiştir; o, büyük günahlardandır.

**والزُّورُ**: **الأزْورِ**’un cem‘idir; o da meyleden **الزْور**’dur. Ondan Ömer’in şiiri:
" بالخَيْل عابِسَةً زُوراً مناكِبُها
(ileride geleceği üzere).

**والزُّورُ**: yemeğin lezzeti ve hoşluğudur.

**والزُّورُ**: elbisenin yumuşaklığı ve temizliğidir.

**وزُورٌ**: **شَهْرَ زُورَ** şehrini bina eden bir melikin adıdır; mânâsı: **مَدِينَة زُور**.

**والزَّوَرُ** (harekeli): meyildir; o, **الصَّعَر** gibidir. Denildi ki: köpekler dışında **الزَّوَرُ**: düzgün dörtgen olmayan bir meyildir; **الكِرْكِرَة** ve **اللِّبْدَة** gibi. Denildi ki: **الزَّوَرُ**: **الزَّوْرِ**’un eğriliğidir; yani göğsün ortası. Yahut iki yanından birinin ötekine üstün çıkmasıdır. **وقد زَوِرَ زَوَراً**.

**والأزْوَرُ**: kendisinde bu olan kimsedir; ve meyledendir. “**عُنُق أزْوَرُ**” denir; yani meyilli.

**وكَلْبٌ أزْوَرُ**: göğsünün zırhı incelmiş, göğüs çıkıntısı dışarı çıkmıştır; sanki iki yanı sıkılmıştır.

Denildi ki: atta **الزَّوَرُ**: iki **الفَهْدَتَيْن**’den birinin içeri girmesi ve ötekinin dışarı çıkmasıdır.

**والأزْوَر**: şiddeti ve keskinliği sebebiyle gözlerinin arkasından bakan kimsedir.

Yahut **الأزْوَرُ**: yürüyüş şiddetlendiğinde, göğsünde meyil olmasa bile bir tarafa yönelen devedir.

**والزِّوَرُّ** ( **كهِجَفٍّ** gibi): şiddetli yürüyüştür. Kutâmî dedi ki:
" يا نَاقُ خُبِّي خَبَباً زِوَرَّا

“Ve benim tozlanmış tırnağını çevir.” Ve denildi ki: **الزِّوَرُّ**: şiddetli olandır; böylece bir şey, bir şeyden ayrı olarak ona tahsis edilmedi. Ve **الزِّوَرُّ** ayrıca: yolculuklar için hazırlanmış katı, sert deve(dir). Denilir: **ناقةٌ زِوَرَّةُ أسْفارِ** yani yolculuklar için hazırlanmış, teçhiz edilmiş. Ve onda, canlılığından dolayı bir **ازْوِرارٌ** olduğu söylenir. Beşîr b. en-Nikth dedi ki:
“Onun sulamasını çabuklaştır, ey **ابْنَ الأغّرْ**
“Ve ipi **بذَيّالٍ زِوَرّ** ile as.”

Ve **الزِّوَارُ** ve **الزِّيَارُ** vav ve ya ile, **ككِتَاب** gibi: her şey ki bir şey için salah ve koruma olur; ve o mecazdır. İbn er-Rikā‘ dedi ki:
Onlar Şam ehli için **زِوَاراً** idiler; bilmişlerdi ... onlarda zulüm ve azgınlık gördükleri vakit

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **زِوَارٌ** ve **زِيَارٌ**: koruma(dır); binek hayvanının **زِيَارِ**’ı gibi. Ve **الزِّوَارُ** ve **الزِّيَارُ**: **التَّصْدِير** ile **الحَقَب** arasına konulan bir ip; **التَّصْدِير**’den **الكِرْكِرِة**’nin arkasına kadar bağlanır ki sabit olsun; **الحَقَب** **الثِّيل**’e isabet etmesin de onun idrarı tutulmasın diye. Bunu Ebû ‘Amr söyledi. Ferazdak dedi ki:
Binek eyerlerimizle bulurlar; ve biz yaptık ... onlardan her seçkin deve için bir **زِيَارَا**

Çoğulu **أزْوِرَةٌ**. Ve Deccâl hadîsinde: “Onu demirle, **بأزْوِرَة** ile bağlanmış gördü.” İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **زِوَارٍ** ve **زِيَارٍ**’ın cem‘idir; mânâsı, iki elinin göğsüne toplanıp bağlanmış olmasıdır. Ve **زُرْتُ البَعِيرَ أزُورُه زِوَاراً**: onu bununla bağladım; bundan dolayı. Ve Ebû’l-Hüseyn ‘Alî b. ‘Abdillâh b. Behrâm **الزِّيارِيُّ** el-Esterâbâzî: İbrâhîm b. Zuheyr el-Hulvânî’den rivayet eden bir muhaddistir; 342 yılında öldü; Hâfız İbn Hacer’in **التَّبْصِير**’inde böyle(ce).

Ve **الزَّوْرَاءُ**: Ensârî Uhâyha b. el-Culâh’ın bir malının adıdır; ve dedi ki:
Ben **الزَّوْرَاءِ** üzerinde ikamet ederim, onu imar ederim ... şüphesiz kerîm, kardeşler üzerine mal sahibidir

Ve mecazdan: **الزَّوْرَاءُ**: dibi uzak olan kuyu. Şair dedi ki:
Komşuyu karanlık bir **زَوْراءَ**’da kıldığın vakit ... ikamet yeri kaygan; ve onun ötesinde halatı dürersin

Ve denildi ki: **رَكِيَّةٌ زَوْرَاءُ**: kazısı düzgün olmayan. Ve **الزَّوْرَاءُ**: kadeh. Nâbiga dedi ki:
İstediğin vakit soğutulmamış olarak içirilirsin ... kenarlarında miskin yayıldığı bir **بزَوْرَاءَ** ile

Ve **الزَّوْراءُ**: bir kap; ve o, gümüşten, **التَّلْتَلَة** gibi uzun bir içme kabıdır. Ve mecazdan: **رَمَى بالزَّوراءِ** yani yay(la attı). Ve **قَوْسٌ زَوْرَاءُ**: eğri(bükük). Cevherî dedi ki: Bağdat’ın Dicle’sine **الزَّوْرَاءَ** denilir. Ve **الزَّوْراءُ**: Bağdat; yahut onunla doğu yakasında başka bir şehir; çünkü onun iç kapıları **مُزْوَرّةً** kılındı, yani dış kapılardan yana eğik; ve denildi ki kıblesinin **ازْوِرَارِ**’ından dolayı. Ve **الزَّوْراءُ**: Medine’de, Mescid-i Şerîf yakınında bir yer; Zührî’nin es-Sâib’den hadîsinde onun zikri gelmiştir. Ve **الزَّوْراءُ**: Hîre’de bir evdi; Nu‘mân b. Münzir onu bina etti; Ebû Ca‘fer el-Mansûr günlerinde onu yıktı. Ve **الزَّورَاءُ**: arazilerden uzak olan. A‘şâ dedi ki:
Onun için yurtları sular; artık hedef olmuş ... **زَوْراءَ**; sürüş ve yumuşak gidiş ondan yana eğildi

Ve **الزَّوْرَاءُ**: Zî Hîym yanında bir toprak; **الدَّهْنَاءِ**’nın evveli; sonu ise Hureyre’dir. Ve **الزَّارَةُ**: insanlardan, develerden ve koyunlardan büyük topluluk. Ve denildi ki: develerden ve insanlardan, elli ile altmış arası olan. Ve kuştan **الزَّارَة**: kursak; Ebû Zeyd’den; **كالزَّاوِرَةِ** (vavın fethiyle) ve **الزَاوُورَة** gibi. Ve **زاوَرَةُ القَطَاة**: yavruları için suyu taşıdığı şey. Ve **زَارَةُ**: Serât Ezd’inden bir kabile; Sâgānî onu nakletti. Ve **الزَّارَةُ**: Bahreyn’de büyük bir yer; ondan **مَرْزُبَانُ الزَّارَةِ** (Zâre merzubânı) vardır; onun meşhur bir hadîsi vardır. Ebû Mansûr dedi ki: Bahreyn’de **عَيْنُ الزَّارَةِ** meşhurdur. Ve **الزَّارَة**: Sa‘îd’de bir yer; musannifin “**زرّ**”de onun, içinde bir **كُورَة** olduğu geçti; bakılsın.

Ve **زَارَةُ**: Trablus el-Garb’da bir yer. Ondan, zengin tüccar **إبراهيم الزّارِيُّ**; Silefî onu böyle ضبط etti ve vasfetti. Ve **زَارَةُ**: İştiyhan amellerinden bir yer; ondan Yahyâ b. Huzeyme **الزَّارِيُّ**; ve denilir ki: hâ’sızdır; Dârimî’den rivayet etti; ondan da Tayyib b. Muhammed es-Semerkandî. Hâfız İbn Hacer dedi ki: Ebû Sa‘d el-İdrîsî onu böyle ضبط etti; İbn Nukta bunu böyle hikâye etti. Amma Sem‘ânî onu zâ’nın tekrarıyla zikretti.

Ve **الزِّيرُ** (kesre ile): **الزِّرُّ**. Ezherî dedi ki: Araplardan, idğamlı iki harften birini yâ’ya çeviren vardır; böylece **مَرٍّ** hakkında **مَيْرٌ** der; ve **زِرٍّ**’de **زِيرٌ**; ve **رِزٍّ**’de **رِيزٌ**. Ve **الزِّيرُ**: keten. Hutay’e dedi ki:
Eğer kızarsa, iki dudakla zannettim ... pamuk yığınları ve dökülen bir **زِيراً**

Ve ondan parça **زِيرَةٌ** (hâ ile); cem‘i **أزْوارٌ**. Ve **الزِّير**: küp; cem‘i **أزْيَار**; acemîdir. Yahut **الزِّيرُ**: içinde su yapılan büyük kap; Irak lügatinde. Şâfi‘î (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “İlmi yazardım ve onu bizim bir **زِيرٍ**’e atardım.” Ve **الزِّير**: âdet. Yûnus inşâd etti:
Hârisiyye, Ebû ‘Amr’ın annesi der ki ... bu onun **زِيرُه**’i midir ebeden ve benim **زِيرِي**’m

Dedi ki: mânâsı, bu onun sürekli gidişi midir ve benim gidişim. Ve **الزِّير**: kadınlarla konuşmayı seven, onlarla oturmayı ve onlara karışmayı seven bir adam; onlara çokça ziyaretinden dolayı böyle adlandırıldı. “Ve ikinciyi sever” müstedrektir. Ve denildi ki **الزِّيرُ**: onlara bâtılda karışan. Ve denildi ki: onlara karışan ve onların konuşmasını isteyen kimsedir; şersiz yahut onunla. Aslı vavdır; Şeyhü’l-İslâm Zekeriyyâ, Beyzâvî üzerine hâşiyelerinde onu hemzeli kıldı; bu, lugat imamlarının üzerinde bulunduğu şeye muhaliftir. Ve hadîste: “Sizden biri yastığını kırarcasına onu dayandığı hâlde durmadan; ve söze dalar; **فِعْل الزِّيرِ**.” Cem‘i **أزْوارٌ** ve **زِيَرَةٌ** ve **أزْيَارٌ**; sonuncusu **عِيدِ** ve **أعْيَادٍ** babındandır. Ve o, **زِيرٌ** de olur. Dersin: **امرأَةٌ زِيرُ رِجَالٍ**. Bunu Kisâî söyledi; ve o azdır; yahut onlara, yani erkeklere mahsustur; müennese onunla vasıf verilmez; bunu bazısı söyledi; ve bu daha çoktur. Mîm’de, erkeklerle konuşmayı sevene **مَرْيَمُ** denildiği gelecektir. Ru’be dedi ki:
“**زِيرٍ**’e dedim; ona **مَرْيَمُهْ** ulaşmadı”

Ve **الزِّير**: kirişlerden ince olanı; yahut en keskin olanı ve bükümce en sağlam olanı. **زِيرُ المِزْهَرِ** ondan مشتقّtır. Ve **الزِّيرَةُ** (hâ ile): ziyaretin heyeti. Denilir: falan, **الزِّيرِةَ**’si güzel. Ve **الزَّيِّر** **كسَيِّدٍ**; nüshalarda böyle; doğrusu, Sâgānî’nin ضبط ettiği üzere **كَكَتِفٍ**: arkadaşından kopan öfkeli; İbnü’l-A‘râbî’den. Ezherî dedi ki: aslını, aslanın **زَئِرَ**’inden hemze olarak görüyorum; sonra hafifletildi.

Ve **زُورَةُ** (zamme ile; ve feth edilir): Kûfe yakınında bir yer. Ve **الزَّوْرَة** (fetha ile): uzaklık; ve o **الازْوِرَارِ**’dandır. Şair dedi ki:
“Ve bir su(ya) vardım, bir **زَوْرَةٍ** üzerine” yani bir uzaklık üzerine. Ve **الزَّورَةُ**: şiddetinden ve keskinliğinden dolayı gözünün arka tarafıyla bakan dişi deve. Sahrü’l-Gayy dedi ki:
Ve bir su(ya) vardım, bir **زَوْرَةٍ** üzerine ... **السَّبَنْتَى** yürüyüşü gibi; inceyi görür

Ebû ‘Amr onu böyle tefsir etti. Ve rivayet edilir: **زُورَة** (zamme ile); birincisi daha bilinir. Ve **يَوْمُ الزُّوَيْر** **كزُبَيْر**: bir yer, yani meşhur; ve yine **يوم الزُّوَيْرَيْنِ**. Ve **أزارَهُ**: onu **الزِّيارِة**’ye taşıdı; ve **أزَرْتُه** başkasını.

Ve **زَوَّرَ تَزْوِيراً**: yalanı süsledi. Ve **كَلامٌ مُزَوَّرٌ**: yalanla yaldızlanmış. Ve mecazdan: **زَوَّرَ الشَّيْءَ**: onu güzelleştirdi ve doğrulttu. Ve onun **زَوَر**’ini giderdi: onun eğriliğini. Ve **كَلامٌ مُزَوَّرٌ** yani güzelleştirilmiş. Ve denildi ki: o, söylenmeden önce düzeltilmiş olandır. Ondan, Ömer’in (Allah ondan razı olsun) sözü: “Söylemek için bir söz **ما زَوَّرْت** etmedim ki Ebû Bekir onunla beni geçmesin.” Yani hazırladım ve ıslah ettim. Ve **التَّزْوِير**: şeyin ıslahı. Ve İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediği işitildi: her ıslah, hayırdan yahut şerden, o **تَزْوِيرٌ**’dür. Ebû Zeyd dedi ki: **التَّزْوِير**: **التَّزْوِيق** ve güzelleştirme. Asma‘î dedi ki: **التَّزْوِير**: sözün hazırlanması ve takdir edilmesi; ve insan bir söz **يُزَوِّر**; o, onu doğrultması ve onu, onunla konuşmadan önce sağlamlaştırmasıdır.

Ve **زَوَّرَ الزَّائِرَ تَزْوِيراً**: ona ikram etti. Ebû Zeyd dedi ki: **زَوِّروا فُلاناً** yani onun için kesin ve ona ikram edin. Ve **التَّزْوِيرُ**: ziyaret edilenin, ziyaretçisine ikram etmesidir. **زَوَّرَ الشَّهَادةَ**: onu iptal etti; ve o, **القَتَّال**’ın sözünün tefsirine döner:
Ve biz, odunumuz **نَبْعَةٍ** odunu olan insanlarız ... sert; ve bizde, **لا تُزَوَّرُ** bir katılık vardır

Ebû Adnân dedi: yani katılığımızdan dolayı bize göz ucuyla işaret edilmez ve zayıf görülmeyiz. Şu sözü: **زَوَّرْت** **شَهَادَةَ** **فُلانِ**; mânâsı, onun zayıf görülmüş olmasıdır; böylece göz ucuyla işaret edildi ve onun **شَهَادَتُه** göz ucuyla işaret edildi de düşürüldü. Ve haberde: Haccâc dedi: “Allah, kendi nefsi üzerine nefsini **زَوَّرَ** eden kimseye rahmet etsin.” Denildi ki: onu doğrulttu ve güzelleştirdi. Ve denildi ki: onu kendi nefsi üzerine itham etti. Ve denildi ki: onu **الزُّورِ** ile damgaladı; tıpkı onu fâsık sayması ve onu câhil sayması gibi. Ve dersin: ben seni kendi nefsin üzerine **أُزَوِّرك**; yani seni onun hakkında itham ederim. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
“Onunla bir **زَوَرٌ** vardır; onu ne **المُزَوِّرُ** ne de **المُزَوَّرُ** (yapabilir).”

Develerden **المُزَوَّرُ**: **كمُعَظَّم**: o ki, **المُذَمِّر** — **كمُحَدّث** ve daha önce geçti — onu anasının karnından çekip çıkardığında göğsü eğrilir; onu doğrultmak için ona bastırır (göğsünü sıkar); böylece onda bu bastırmasından bir iz kalır; ondan onun **مُزَوَّر** olduğu bilinir; bunu Leys söyledi.

Ve **اسْتَزَارَهُ**: ondan kendisini ziyaret etmesini istedi; o da onu ziyaret etti; ve **ازَدَارَهُ**. Ve ondan **تَزاوَرَ** **تَزَاوُراً**: döndü ve saptı. Ve “**تَزَّاوَرُ** عن كَهْفِهِم” diye okundu; bu, **تَتَزَاوَرُ**’un idğamlısıdır; tıpkı **ازْوَرَّ** ve **ازْوارَّ** gibi; **احْمَرَّ** ve **احْمِارَّ** gibi. Ve **تَزْوَرُّ** diye okundu; hepsinin mânâsı: Ahfeş’e göre, (o) mağaralarından yana meyleder. Ve ondan **ازْوَرَّ** etti: **ازْوِرَاراً**. Ve ondan **ازْوَارَّ** etti: **ازْوِيرَاراً**.

**تَزاوَرَ القَوْمُ**: birbirlerini ziyaret ettiler; onlar **يَتَزَاوَرُون**; aralarında **تَزَاوُرٌ** vardır.

**وزَوْرَانُ** (fetha ile): Bağdâdî Ebû Bekir Muhammed b. Abdurrahman’ın dedesidir; Yahyâ b. Hâşim es-semsâr’dan işitmiştir. Müellifin sözü: **التّابِعِيّ**; diğer bütün nüshalarda böyledir; hatadır. Çünkü bu Muhammed b. Abdurrahman tâbiî değildir; bildiğin gibi. Doğrusu: kâtibden düşmüştür; doğrusu, Abdurrahman’dan sonra: “ve **الوَلِيدُ بن زَوّارَانَ**”dır. Çünkü o tâbiîdir; Enes’ten rivayet eder. Şeyhimiz şâz kaldı da onu damme ile ضبط etti; bazılarına göre, **الكاشِف**’ten naklen. Doğrusu, Hâfız İbn Hacer’in, Emîr’in ve başkalarının açıkça belirttiği üzere fetha iledir. Sonra, müellifin “**زَوْرَانَ** Muhammed’in dedesidir” sözü vehimdir; bilakis doğrusu, onun Muhammed’in lakabı olmasıdır. Sonra **الوَليد بن زَوْرَانَ** hakkında ihtilâf edildi: Emîr onu **الرَّاءِ**’yi **الوَاوِ**’dan önce getirerek ضبط etti; Mizzî ise **التَّهْذِيب**’de, burada olduğu gibi **الواو**’nun önce getirilmesi olduğuna kesin hükmetti. Ve damme ile: **عبدُ الله بن عَلِيّ بن زُورَانَ الكازَرُونِيُّ**; Ebû’s-Salt el-Mücîr’den. **التَّكْمِلة**’de: **علي بن عبد الله بن زُورَانَ** vâki oldu. Ve **إسحاقُ ابن زُورَانَ السِّيرافِيًّ الشَّافعيّ**; muhaddislerdir.

Ve ona ilâve olarak: **مَنَارَةٌ زَوْراءٌ**: istikamet ve kasıttan meyilli. Ve **فَلاةٌ زَوْراءُ**: uzak; onda **ازْوِرَارٌ** vardır; bu mecazdır. Ve **وَبَلَدٌ أزْوَرُ** ve **جَيْشٌ أزْوَرُ**. Ezherî dedi: Arapların, hörgücü meyilli deve için şöyle dediklerini işittim: bu deve **زَوْرٌ**dur. Ve **ناقَةٌ زَوْرَةٌ**: kuvvetli, kalın. Ve **فَلاةٌ زَوْرَة**: kasıtlı olmayan. Ebû Zeyd dedi: kuş **زَوَّرَ** **تَزْوِيراً**: kursağı yükseldi. Başkası dedi: doldu. Ve **رَجلٌ زَوَّارٌ** ve **زَوَّارَةٌ** (ikisi de teşdîd ile): kısalığa meyleden kalın (yapılı). Ezherî dedi: Leys’in kitabında bu bâbda okudum: adam, kısalığa meyleden kalın olduğunda ona denir: o, **لِزُوارٌ** ve **زُوَارِيَةٌ**’dir. Ebû Mansûr dedi: bu, inkâr edilen bir tashîftir; doğrusu: o, **لَزُوَازٌ** ve **زُوَازِيَةٌ**’dir; iki **زاء** ile. Dedi: bunu Ebû Amr, İbnü’l-A‘râbî ve başkaları söyledi.

Ve **ازْدَاره**: onu ziyaret etti; **افْتَعَلَ** (bâbı), **الزِّيارة**’dan. Ebû Kebîr dedi:
“Sinâha’nın evi olmayan bir eve girdim... ve faziletli kerîmin ziyaretgâhını **ازْدَرْتُ**.”

Ve **الزَّوْرَة**: bir defalık (ziyaret). Ve **امرأَةٌ زَائِرَةٌ**; **نِسْوةٍ زُورٍ**’dan; Sîbeveyh’e göre; müzekkerde de böyledir; **عائِذٍ** ve **عُوذٍ** gibi. Ve **رَجلٌ زَوَّارٌ** ve **زَؤٌورٌ**; **كَتَّان** ve **صَبُور** gibi. Dedi:
“Onun kocası ondan kaybolduğunda, ona karşı **زَؤُوراً** olmadım... ve köpekleri bana alışmadı.”

Bazıları dedi: falan, falanı ziyaret etti; yani ona meyletti. Ondan: ondan **تَزَاوَرَ** etti; yani meyletti. Ve **زَوَّرَ** sahibine **تَزْوِيرا**: ona iyilik etti ve ziyaretinin hakkını bildi. Talha hadîsinde: **أزَرْتُه شَعُوبَ فزَارَها**; yani ona ölümü getirdim; bu mecazdır. Ve ben size övgülerimi **أُزِيرُ** ederim ve size kasidelerimi **أَزَرْتُ** ederim; bu mecazdır. Ve **المَزَارُ** (fetha ile): ziyaret yeri. Ve **زَوِرَ يَزْوَر**: meylettiğinde. Ve düşmana denir: **الزَّايِرُ**; onlar **الزَّايِرُون**’dur; aslı hemzedir; müellif onu orada zikretmedi. Ve Antara’nın beyti iki vecihle tefsir edildi:
“**الزَّايِرِينَ**’in toprağına kondu da sabahladı... ey Mahrem’in kızı, seni istemek bana zor oldu.”
Ona işaret daha önce geçti.

Ve **زَارَةُ الأسَدِ**: onun sık ormanlığıdır. İbn Cinnî dedi. Bu, onun oraya alışması ve onu ziyaret etmesi sebebiyledir. Müellif onu **زأَر** maddesinde zikretti. Ve **الزَّارُ**: **الحَلْفاءِ** ve **القَصَبِ** ve su sahibi sık ormanlıktır. Ve **كَلامٌ مُتَزَوَّرٌ**: güzelleştirilmiş. Nasr b. Seyyâr dedi:
“Müminlerin emîrine bir mesaj ulaştır... onu sağlam mektupların arasından **تَزَوَّرْتُهَا**.”
Yani onu güzelleştirdim ve onu düzelttim. Hâlid b. Kulthûm dedi: **التَّزْوِيرُ**: benzetmedir. Ve **زَارَةُ**: bir yerdir; şair dedi:
“Sanki kabilenin göçü geri dönerken... **بِزَارَةَ**’da, yükü **السُّعْدُ** olan hurmalıklardır.”

Ve **الأسَاس**’ta: **تَزَوَّرَ**: **الزُّورَ** söyledi. Ve **تَزوَّرَه**: onu kendisi için **زَوَّرَ** etti. Ve **ألقَى زَوْرَه**: ikamet etti. Ve **كَلمِةٌ زَوْراءُ**: alçak, eğri. Ve o, zillet makamından **أزْوَرُ**dur: daha uzaktır.

Şeyhimiz ilâve etti: **زَارَه**: Mâsiha el-Kavvâs’ın kocasıdır; Süheylî ve başkalarının naklettiği üzere; ona işaret **مسخ**’ta geçti. Ben derim: **نَهْرُ زَاوَرَ** (Hâcer gibi): Ukberâ’ya bitişik bir nehirdir; ve **زَاوَرُ**: onun yanında bir köydür. Ve **الزَّوْرُ** (fetha ile): Bekr b. Vâil’in toprağı ile Temîm’in toprağı arasında bir yerdir; **طَلَحَ**’dan üç gün mesafede. Ve **جَبَلٌ**: **مَنْوَرٍ** ile birlikte zikredilir; ve Hicaz’da Benî Süleym diyarında başka bir dağ.
