# زوز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%88%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زوز

زوزان بالضم: جد أبي بكر محمد بن إبراهيم بن زوزان الإنطاكي الحارثي الحافظ شيخ لابن جميع، ذكره في معجمه في المحمدين. وزوزن، بالفتح، أي كجوهر: د، بين هراة ونيسابور، قال الصاغاني: وأحربه أن تكون النون أصلية، وموضع ذكره حرف النون. وقدر زوازية، بالضم: ضخمة عظيمة تضم الجزور، وكذلك زؤزية، وقدر زؤازئة وزؤزئة بالهمز فيهما كما حكاه أبو عبيد، فيكون من باب ما جاء تارة مهموزا وتارة معتلا، وقد ذكر في موضعه. ورجل زوازية: قصير غليظ، وقوم زوازية: قصار غلاظ، على التشبيه بالقدر الضخمة. ورجل زونزى وزوزى، كلاهما على وزن سبنتى: متكايس متحذلق، وأنشد ابن دريد لمنظور الدبيري:
  وزوجها زونزك زونزى                      يفرق إن فزع الضبغطى
  أشبه شيء هو بالحبركى                      إذا حطأت رأسه تشكـى
  وإن نقرت أنفه تبكـى

  الزونزك: القصير الدميم، ويقال: الزونزى هو المتكبر الذي يرى لنفسه ما لا يراه غيره له ويقال: رجل زونزى: ذو أبهة وكبر. في الصحاح: زوزيت به زوزاة، إذا استحقرته وطردته. وقال ابن بري: وهذا وهم من الجوهري، وإنما حقق زوزية أن يذكر في المعتل، لأن لامه حرف علة، وليس لامه زائدة، وقد ذكره هو أيضا في زوى، في باب المعتل، ووزنه بعلبطة وعلابطة، فدل على أن الياء فيهما أصل، كالطاء في علبطة وعلابطة. قال: وهذا هو الصحيح، والأصل فيها زوزوة وزوازوة، لأنه من مضاعف الأربعة، وكذلك زوزى الرجل، إذا نصب ظهره وأسرع في عدوه. أصله زوزو، قلبت الواو الأخيرة ياء لكونها رابعة، إلى آخر ما قاله، والمصنف قلد الجوهري فيما قاله ولم يلتفت إلى ما قاله ابن بري، ولم يصرح على تحقيقه على عادته في القواعد العرفية، وفوق كل ذي علم عليم، والله أعلم.

### Türkçe

**زوزان** (ضم ile): Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm b. **زوزان** el-Entâkî el-Hârisî el-Hâfız’ın dedesi; İbn Cemî‘ için şeyhtir; onu mu‘ceminde “Muhammedler” içinde zikretti.

Ve **زوزن** (fetha ile), yani **جوهر** gibi: **د**; Herat ile Nîsâbûr arasında. es-Sâğânî dedi: Ve en uygunu, **النون**’un aslî olmasıdır; ve onun zikredildiği yer **حرف النون**’dur.

Ve **قدر زوازية** (ضم ile): iri, büyük; **الجزور**’u içine alır; ve yine **زؤزية**; ve **قدر زؤازئة** ve **زؤزئة** (ikisi de hemzeli) Ebû ‘Ubeyd’in hikâye ettiği üzere; böylece, bazen hemzeli bazen mu‘tel gelen babdan olur; ve yerinde zikredilmiştir.

Ve **رجل زوازية**: kısa, kalın. Ve **قوم زوازية**: kısa, kalınlar; iri tencereye benzetme üzere.

Ve **رجل زونزى** ve **زوزى**: ikisi de **سبنتى** vezni üzeredir: kurnazlık taslayan, mütehazzık. İbn Düreyd, Manzûr ed-Dübeyrî’ye ait olarak inşâd etti:
  Ve zevci **زونزك زونزى**                      **الضبغطى** ürkerse korkar
  Ona en çok benzeyen şey **الحبركى**’dır                      Başını eğdiğinde şikâyet eder
  Ve burnunu dürtsen ağlar

**الزونزك**: kısa, çirkin. Ve denir ki: **الزونزى**; kendisi için başkasının ona görmediğini gören mütekebbirdir. Ve denir ki: **رجل زونزى**: heybet ve kibir sahibi.

**الصحاح**’ta: **زوزيت به زوزاة**; onu hakir gördüğün ve kovduğun zaman.

İbn Berrî dedi: Bu, el-Cevherî’den bir vehimdir. Ancak **زوزية**’nin tahkiki, mu‘tel’de zikredilmesidir; çünkü onun lâm’ı illet harfidir; lâm’ı zâid değildir. Ve onu o da **زوى**’da, mu‘tel babında zikretti; ve veznini **بعلبطة** ve **علابطة** yaptı; böylece, ikisindeki **الياء**’ın aslî olduğuna delâlet etti; tıpkı **بعلبطة** ve **علابطة**’daki **الطاء** gibi.

Dedi: Doğru olan budur; ve aslında **زوزوة** ve **زوازوة**’dir; çünkü o, dört harflinin muzâafındandır. Ve yine: **زوزى الرجل**; sırtını diktiği ve koşusunda hızlandığı zaman. Aslı **زوزو**’dur; son **الواو**, dördüncü olması sebebiyle **ياء**’ya çevrildi; onun söylediğinin sonuna kadar.

Ve musannif, el-Cevherî’yi söylediğinde taklit etti ve İbn Berrî’nin söylediğine iltifat etmedi; ve örfî kaidelerde âdeti üzere tahkikini açıkça belirtmedi. Ve her ilim sahibinin üstünde daha iyi bilen vardır; ve Allah daha iyi bilir.
