# زوق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%88%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زوق

الزَّاوُوق: الزِّئْبَق؛ قال ابن المظفر: أهل المدينة يسمون الزِّئْبَق الزَّاووق، ويدخل الزِّئبَق في التصاوير، ولذلك قالوا لكل مُزَيَّنٍ مُزَوَّق؛ الجوهري: قد يقع في التَّزاوِيق لأنه يُجْعَل مع الذهب على الحديدة، ثم يُدْخَل في النار فيذهب منه الزِّئبَق ويبقى الذهب، ثم قيل لكل مُنَقَّش مُزوَّق وإن لم يكن فيه الزِّئبَق. والمُزَوَّق: المزيَّن به ثم كثر حتى سمي كل مُزَيَّنٍ بشيء مُزَوَّقاً. وكلام مُزَوَّق: مُحَسَّن؛ عن كراع. وفي الحديث: ليس لي ولنبيّ أن يدخل بيتاً مُزَوَّقاً أي مُزَيَّناً؛ قيل: أصله من الزاوُوق وهو الزِّئبَق. وفي الحديث: أنه قال لابن عمر: إذا رأيتَ قُرَيشاً قد هَدَموا البيت ثم بَنَوْه فزَوَّقوه فإن اسْتَطعْتَ أن تموت فمُتْ؛ كَرِهَ تَزْوِيقَ المساجد لما فيه من الترغيب في الدنيا وزينتها أو لشَغْلِها المصلي، وجمع الزاووق زَوَق؛ قال ابن بري وأنشد القزاز:
قد حصَّل الجَدَّ مِنَّا كلُّ مُؤتَشِبٍ،
كما يُحَصِّلُ ما في التِّبْرة الزَّوَقُ
والتِّبْرة: تراب يخرج منه التِّبْر. وزَوَّقْتُ الكلامَ والكتابَ إذا حسَّنْته وقوَّمْته. أبو زيد: يقال هذا كتاب مُزَوَّرٌ مُزَوَّق، وهو المُقَوَّم تقويماً؛ وقد زَوَّر فلان كتابه وزوَّقَه إذا قوَّمه تقويماً.ويقال: فلان أثقل من الزاووق. وفي حديث هشام ابن عروة أنه قال لرجل: أنت أثْقلُ من الزاووق، يعني الزِّئبَق، كذا يُسمّيه أهل المدينة. ودِرْهم مُزَوَّق ومُزَأبعق بمعنى واحد.
أبو عمرو: الزَّوَقةُ نقَّاشو سَمّانِ الرَّوافِد، والسَّمّان: تَزاوِيقُ السُّقوف، وفي نسخة: الزَّوَقةُ الذين يُزَوِّقون السّقوف والطَّوَقةُ الطُّيور والغَوَقة الغربان والقَوَقةُ الدُّيوك والهوقة الهلكى. وروي عن حسان ابن عطية قال: أبْصر أبو الدَّرْداء قد زُوِّق ابنه، فقال: زوِّقوهم ما شئتم فذاك أغْوى لهم.

### Türkçe

**الزَّاوُوق**: **الزِّئْبَق**; İbnü’l-Muzaffer dedi ki: Medine ehli **الزِّئْبَق**’a **الزَّاووق** adını verir; **الزِّئبَق** tasvirlerin içine girer; bundan dolayı her süslenmiş olana **مُزَوَّق** dediler; el-Cevherî: **التَّزاوِيق** içinde vuku bulabilir; çünkü o, altınla birlikte demirin üzerine konulur, sonra ateşe sokulur; böylece ondan **الزِّئبَق** gider, altın kalır; sonra, içinde **الزِّئبَق** olmasa bile her nakışlı olana **مُزوَّق** denildi. Ve **المُزَوَّق**: onunla süslenmiş olan; sonra çoğaldı da bir şeyle süslenmiş her şeye **مُزَوَّقاً** adı verildi. Ve **كلام مُزَوَّق**: güzelleştirilmiş; Kırâ‘dan. Hadiste: “Benim için ve bir peygamber için **بيتاً مُزَوَّقاً**’a girmek yoktur” yani süslenmiş; denildi ki: aslı **الزاوُوق**’tan olup o da **الزِّئبَق**’tır. Hadiste: İbn Ömer’e şöyle dediği: “Kureyş’i, evi yıkmış sonra onu yapmış da onu **فزَوَّقوه** (süslemiş) görürsen, gücün yetiyorsa öl de öl”; mescidlerin **تَزْوِيقَ**’ini, içinde dünyaya ve onun ziynetine rağbet ettirme bulunduğu için yahut namaz kılanı meşgul ettiği için kerih gördü. **الزاووق**’un çoğulu **زَوَق**’tur; İbn Berrî dedi ve el-Kazzâz’dan şu beyti okudu:

قد حصَّل الجَدَّ مِنَّا كلُّ مُؤتَشِبٍ،
كما يُحَصِّلُ ما في التِّبْرة الزَّوَقُ

Ve **التِّبْرة**: içinden **التِّبْر** çıkan topraktır. Ve **زَوَّقْتُ الكلامَ والكتابَ**: onu güzelleştirdiğim ve düzelttiğim zaman. Ebû Zeyd: “Bu, **كتاب مُزَوَّرٌ مُزَوَّق**” denir; o, düzeltme ile düzeltilmiş olandır; falan kimse kitabını **زَوَّر** etti ve onu **زوَّقَه** etti, yani onu düzeltme ile düzelttiği zaman. Ve denir ki: falan kimse **الزاووق**’tan daha ağırdır. Hişâm b. Urve’nin hadisinde: bir adama şöyle dediği: “Sen **الزاووق**’tan daha ağırsın”; yani **الزِّئبَق**; Medine ehli onu böyle adlandırır. Ve **دِرْهم مُزَوَّق** ve **مُزَأبعق** bir mânâdadır.

Ebû Amr: **الزَّوَقةُ** Râfıd’ların Semmân’ının nakkaşlarıdır; ve **السَّمّان**: tavanların **تَزاوِيقُ**’idir. Bir nüshada: **الزَّوَقةُ** tavanları süsleyen kimselerdir; ve **الطَّوَقةُ** kuşlardır; ve **الغَوَقة** kargalardır; ve **القَوَقةُ** horozlardır; ve **الهوقة** helâk olanlardır. Hassân b. Atıyye’den rivayet olundu: Ebû’d-Derdâ, oğlunun **زُوِّق** edildiğini gördü de şöyle dedi: “Onları dilediğiniz kadar **زوِّقوهم**; çünkü bu, onlar için daha çok azdırandır.”
