# زوق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%88%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زوق

الزوق، بالضم: ة، على شط دجلة، بين الجزيرة والموصل، وهما زوقان كما في العباب.
 وقال أبو عمرو: الزوق كصرد : الزئبق، كالزاووق وهي لغة أهل المدينة، يقولون: هو أثقل من الزاووق. ويفهم من كلام ابن بري: أن الزوق : جمع للزاووق، وأنشد القزاز:
  قد حصل الجد منا كل مؤتشـب                      كما يحصل ما في التبرة الزوق ومنه التزويق للتزيين والتحسين لأنه يجعل مع الذهب، فيطلى به، فيدخل في النار، فيطير الزاووق، ويبقى الذهب، ثم قيل لكل منقش ومزين : مزوق وإن لم يكن فيه الزئبق. وقال الليث: ويدخل الزئبق في التصاوير، ولذلك قالوا لكل مزين: مزوق، وقال غيره: المزوق: المزين بالزئبق، ثم كثر حتى سمي كل مزين بشيء مزوقا.
 قال شيخنا: فهو إذن عربي صحيح، وليس خطأ كما توهمه البعض، لكنه عامي مبتذل. كما نبه عليه في شفاء الغليل، انتهى.
 قلت: قال ابن فارس : الزاي والواو والقاف ليس بشيء، وقولهم: زوقت الشيء: إذا زينته وموهته ليس بأصل، قال: ويقولون: إنه من الزاووق، وهو الزئبق، وكل هذا كلام انتهى.
 قلت: وفي الحديث:  أنه قال لابن عمر: إذا رأيت قريشا قد هدموا البيت ثم بنوه فزوقوه، فإن استطعت أن تموت فمت  كره تزويق المساجد لما فيه من الترغيب في الدنيا وزينتها أو لشغلها المصلى.
 ومما يستدرك عليه: كلام مزوق، أي: محسن، عن كراع، وقد زوقه تزويقا.
 وقال غيره: زوقت الكتاب والكلام: إذا حسنته وقومته، وقال أبو زيد: يقال: هذا كتاب مزوق مزور، وهو المقوم تقويما، وقد زور فلان كتابه وزوقه: إذا قومه تقويما، وهو مجاز.
 وزوقوا الجارية: زينوها بالنقوش، وتلك الزينة تسمى الزواق، كسحاب، ويقال للمرأة: تزيني وتذيقي، وهو من ذلك، وقيل: هو من ريف البناء.
 ودرهم مروق: مطلي بالزئبق. وتقول: هذا شعر مزوق، لو أنه مروق: إذا كان محبرا غير منقح. والزوقة، محركة: الذين ينقشون سقوف البيوت، عن أبي عمرو. وزياق، ككتاب : قرية بمصر.

### Türkçe

**الزوق**، zamme ile: Dicle kıyısında, el-Cezîre ile el-Mevsıl arasında bir yer; el-ʿUbâb’da olduğu üzere bunlar iki **زوق**’tur.

Ebû ʿAmr dedi: **الزوق**, **صرد** gibi: **الزئبق**; **الزاووق** gibi; bu Medine ehlinin bir dilidir; “O, **الزاووق**’tan daha ağırdır” derler. İbn Berrî’nin sözünden anlaşılır ki: **الزوق**: **الزاووق**’un cem‘idir. el-Kazzâz şu beyti okudu:

  Bizden her sarmaşık gibi dolaşanın bütün ciddiyeti elde edilmiştir
  tıpkı **التبرة** içinde olanın, **الزوق**’un elde edilmesi gibi

Bundan **التزويق** süsleme ve güzelleştirme içindir; çünkü altınla birlikte yapılır; onunla kaplanır; ateşe sokulur; **الزاووق** uçar, altın kalır. Sonra her nakışlı ve süslü olana: **مزوق** denildi; içinde **الزئبق** olmasa bile. el-Leys dedi: **الزئبق** tasvirlerin içine girer; bundan dolayı her süslenmiş olana: **مزوق** dediler. Başkası dedi: **المزوق**: **الزئبق** ile süslenmiş olandır; sonra çoğaldı da bir şeyle süslenmiş her şeye **مزوقا** adı verildi.

Şeyhimiz dedi: O hâlde o, sahih Arapçadır; bazılarının zannettiği gibi hata değildir; fakat avamî, bayağıdır. Şifâʾu’l-Ğalîl’de buna dikkat çekti; bitti.

Dedim: İbn Fâris dedi: **الزاي** ve **الواو** ve **القاف** bir şey değildir; onların “**زوقت** şeyi: onu süsledim ve yaldızladım” sözleri asıl değildir. Dedi: “Onlar bunun **الزاووق**’tan olduğunu söylerler; o da **الزئبق**’tur.” Bütün bu söz, bitti.

Dedim: Hadiste: İbn ʿUmer’e şöyle dediği vardır: “Kureyş’i evi yıkmış, sonra onu yapmış ve onu **فزوقوه** etmiş gördüğün zaman, eğer ölebilirsen öl.” Mescidlerin **تزويق** edilmesini, içinde dünyaya ve ziynetine rağbet ettirme bulunduğu için yahut namaz kılanı meşgul ettiği için kerih gördü.

Ona ilâve olarak kaydedileceklerdendir: **كلام مزوق**; yani: güzelleştirilmiş; Kurâʿ’dan. Ve onu **تزويقا** ile **زوقه** etti.

Başkası dedi: **زوقت** kitabı ve sözü: onu güzelleştirdiğim ve düzelttiğim zaman. Ebû Zeyd dedi: “Şu, **كتاب مزوق مزور** bir kitaptır” denir; o, düzeltme ile düzeltilmiş olandır. Falan kimse kitabını **زور** etti ve onu **زوقه** etti: onu düzeltme ile düzelttiği zaman; bu mecazdır.

**وزوقوا** cariyeyi: onu nakışlarla süslediler. O süse **الزواق** denir; **سحاب** gibi. Kadına “**تزيني** ve **تذيقي**” denir; bu ondandır. Ve denildi ki: o, bina kırsalından (ريف)dır.

**ودرهم مروق**: **الزئبق** ile kaplanmış. Ve dersin ki: “Bu, **شعر مزوق**tur; keşke **مروق** olsaydı”: mürekkeplenmiş, fakat arındırılmamış olduğu zaman. **والزوقة** (harekeli): evlerin tavanlarını nakışlayanlar; Ebû ʿAmr’dan. **وزياق**، **كتاب** gibi: Mısır’da bir köy.
