# زول — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%88%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زول

باب الزاي واللام و و ا ي ء معهما
ز و ل، ز ي ل، أ ز ل مستعملات
زول:
الزَّوْلُ: الفَتَى الخفيفُ الظَّريفُ. ووصيفةٌ زَوْلةٌ، أي: نافِذةٌ في الرَّسائِل والحَوائج، وفتيانٌ أَزْوالٌ.
والمُزاولةُ: المعالجة في الأشياء.
والزّوالُ: ذَهابُ المُلْك. وزوالُ الشَّمس كذلك زالتِ الشَّمسُ زوالاً، وزالتِ الخَيْلُ برُكبانها زوالاً، وزال زوالُ فُلانٍ وزويلُهُ، قال:
هذا النّهارَ بدا لها من هَمِّها		ما بالُها باللّيلِ زال زَوالَها
ونصب النّهارَ على الصّفة.
اختلفوا فيما يعنيه، فقال بعضُهم: أراد به: أزال الله زوالها، دعاء عليها وقال بعضُهم: معناه: زال الخيالُ زوالَها، والعرب تلقي الألف، والمعنى: أزال، كما قال ذو الرّمّة:
وبَيْضاءَ لا تَنْحاشُ مِنّا وأُمُّها		إذا ما الْتَقَيْنا زِيلَ مِنّا زَوِيلُها
ولم يَقُلْ: أزيل.
زيل:
ويقال: ما زال فلانٌ يَفعَلُ كذا، يريد دوام ذلك، التَّنَزيُّل: التَّبايُن، تقول: زَيَّلْتُ بَينَهم، أي: فرّقت.
وقَوْلُهم: ما زيل فلانٌ يَفعلُ ذلك لا يُرادُ به مَعْنَى مَفْعول مجهول، ولكنْ يُراد به معنى فَعَلَ فكسروا الزّاي مع الياء. وبيانُ ذلك أَنّهم لا يقولون في المستقبل: ما يُزالُ، ولكنْ يَردُّونه إلى يَزالُ.
أزل:
الأَزْلُ: شدّةُ الزّمانِ، يقال: هم في أَزْلٍ من العَيْش والسّنة، وأَزْلٍ من شَدائد البلْوَى.
وأَزَلْتُ الفَرَسَ أَزْلاً: قصّرتُ حَبْله، ثم أَرْسَلته في المرعى.

### Türkçe

باب **الزاي** ve **اللام** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ز و ل**، **ز ي ل**، **أ ز ل** kullanımdadırlar

**زول**:
**الزَّوْلُ**: hafif, zarif delikanlı. Ve bir cariye **زَوْلةٌ** (olur); yani: mektuplar ve ihtiyaçlar hususunda nüfuzlu. Ve delikanlılar **أَزْوالٌ** (olur).
Ve **المُزاولةُ**: şeylerde uğraşma/işleme.
Ve **والزّوالُ**: mülkün gitmesi. Ve güneşin zevali de böyledir: **زالتِ الشَّمسُ زوالاً**; ve atlar binicileriyle birlikte **زالتِ الخَيْلُ برُكبانها زوالاً**; ve falanın zevali ve **زويلُهُ** zeval buldu. Dedi ki:
هذا النّهارَ بدا لها من هَمِّها		ما بالُها باللّيلِ زال زَوالَها
Ve **النّهارَ**’ı sıfat üzerine nasbetti.
Ne kastettiği hususunda ihtilaf ettiler; onların bazısı dedi ki: bununla şunu murad etti: Allah onun zevalini gidersin; ona karşı bir beddua. Ve onların bazısı dedi ki: manası: hayal onun zevaliyle zeval buldu; ve Araplar elif’i düşürür; mana: **أزال**’dır. Nitekim **ذو الرّمّة** dedi ki:
وبَيْضاءَ لا تَنْحاشُ مِنّا وأُمُّها		إذا ما الْتَقَيْنا زِيلَ مِنّا زَوِيلُها
Ve “**أزيل**” demedi.

**زيل**:
Ve denir ki: falan kimse şöyle şöyle yapmayı sürdürdü; bununla onun devamını ister. **التَّنَزيُّل**: ayrışma. Dersin ki: **زَيَّلْتُ بَينَهم**; yani: onları ayırdım.
Ve onların “falan kimse bunu yapmayı sürdürdü” sözünde, bununla meçhul mef’ûl manası kastedilmez; fakat onunla **فَعَلَ** manası kastedilir; bu yüzden **الزّاي**’ı **الياء** ile birlikte kesrelediler. Bunun açıklaması şudur: onlar gelecek zamanda “**ما يُزالُ**” demezler; fakat onu “**يَزالُ**”a döndürürler.

**أزل**:
**الأَزْلُ**: zamanın şiddeti. Denir ki: onlar geçim ve yıl bakımından bir **أَزْلٍ** içindedirler; ve belanın şiddetlerinden bir **أَزْلٍ** içindedirler.
Ve **أَزَلْتُ الفَرَسَ أَزْلاً**: ipini kısalttım; sonra onu otlağa saldım.
