# زيا (ز-ي-ا) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%A7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%8A%D8%A7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ي - ا
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%A7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزِّيُّ: الهَيْئة من الناس، والجمع أَزْياءٌ، وقد تَزَيَّا الرَّجلُ وزَيَّيْته تَزِيَّةً، وجعله ابن جني من زَوَى، وأَصله عنده تَزَوْيا فقلبت الواو ياءً لتقدّمها بالسكون وأُدغمت وقد ذكرناه قبلها. والزِّيُّ والزَّايُ: حرف سكونٍ، وهو حرف مهموس يكون أَصلاً وبدلاً؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
يُخُطُّ لامَ أَلِفٍ مَوْصولِ،
والزَّيَّ والرَّا أَيَّمَا تَهْلِيلِ
قال سيبويه: ومن العرب مَنْ يَقُول زَيْ بمَنْزِلة كَيْ، ومنهم من يقول زَاي فجعَلُها بزِنَةِ واو، فهي على هذا من زَوَى؛ قال ابن جني: من قال زَيْ وأَجْراها مِجْرى كَيْ فإنه لو اشتقَّ منها فَعَلْت كمَّلَها اسماً فزاد على الياء ياءً أُخرى، كما أَنه إذا سمَّى رجُلاً بكَيْ ثَقَّل الياءَ فقال هذا كَيٌّ، فكذلك تقول أَيضاً زَيٌّ، ثم تقول زَيَّيْت كما تقول من حَيْت
(* قوله «من حيت» هكذا في الأصل) .حَيَّيْت؛ قال ابن سيده: فإن قلت إذا كانت الياءُ من زَيْ في موضع العين فَهلاَّ زَعَمْت أَن الأَلف من زَايٍ ياءٌ لوجودك العين من زَيْ ياءً؟ فالجواب أَنَّ ارتكاب هذا خطأٌ من قِبَل أَنك لو ذهبت إلى هذا لحكمت بأَنَّ زَيْ محذوفةٌ من زايٍ، والحذف ضرب من التصرف، وهذه الحروف جوامد لا تصرّف في شيءٍ منها، وأَيضاً فلو كانت الأَلف من زاي هي الياء في زي لكانت منقلبة، والإنقلاب في الحروف مفقود غير موجود.

##### Türkçe

**الزِّيُّ**: insanlardan (olan) hey’et/biçim; çoğulu **أَزْياءٌ**’dır; ve (kişi) **تَزَيَّا**.

Adam **تَزَيَّا** etti; ve onu **زَيَّيْته** (ben) **تَزِيَّةً** (ile) (yaptım); İbn Cinnî onu **زَوَى**’dan kıldı; ve aslı onun yanında **تَزَوْيا**’dır; sonra **الواو** sükûn ile öne geçmesinden dolayı **ياءً**’ya çevrildi ve idğam edildi; ve onu ondan önce zikretmiştik.

Ve **الزِّيُّ** ve **الزَّايُ**: sükûn harfidir; ve o, hem asl hem bedel olarak bulunan mehmûs bir harftir;

İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
يُخُطُّ لامَ أَلِفٍ مَوْصولِ،
والزَّيَّ والرَّا أَيَّمَا تَهْلِيلِ

Sîbeveyh dedi: Araplardan kimi **زَيْ** der, **كَيْ** menzilesinde; ve onlardan kimi **زَاي** der; onu **واو** vezninde kıldı; o hâlde bu, **زَوَى**’dandır; İbn Cinnî dedi: Kim **زَيْ** der ve onu **كَيْ**’in yürüdüğü yol üzere yürütürse, şüphesiz ondan türetseydi **فَعَلْت** (kalıbında) onu isim olarak tamamlar, böylece **الياء** üzerine başka bir **ياءً** daha artırırdı; nitekim bir adamı **كَيْ** ile adlandırırsa **الياءَ**’yı ağırlaştırır da “bu **كَيٌّ**” der; işte böylece sen de ayrıca **زَيٌّ** dersin; sonra **زَيَّيْت** dersin, **حَيْت**’ten (türetmede) dediğin gibi

(* onun sözü “من حيت”: asılda böyle) .**حَيَّيْت**; İbn Sîdeh dedi: Eğer dedin ki: **زَيْ**’den olan **الياءُ** ayn yerinde iken, niçin **زَايٍ**’daki **الأَلف**’in **ياءٌ** olduğunu iddia etmedin; çünkü **زَيْ**’den olan ayn’ı **ياءً** buluyorsun? O hâlde cevap: Şüphesiz buna girişmek, şu taraftan bir hatadır: çünkü sen buna gitsen, **زَيْ**’in **زايٍ**’dan hazfedilmiş olduğuna hükmetmiş olurdun; hazif, tasarruftan bir darb/çeşittir; ve bu harfler câmiddir; onların hiçbirinde hiçbir şeye tasarruf yoktur; ayrıca, eğer **زاي**’daki **الأَلف** **زي**’deki **الياء** olsaydı, münkalib olurdu; ve inkılâb harflerde yoktur, mevcut değildir.
