# زيب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%8A%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زيب

باب الزاي والباء و و ا ي ء معهما
ب ز و، ز ب ي، ز ي ب، ز أ ب، أ ز ب، أ ب ز مستعملات
بزو:
أَخَذْتُ منه بَزْوَ كذا وكذا، أي: عِدْلَ كذا وكذا.
والبازي يبزو في تَطاوُلِهِ وتَأَنُّسِهِ.
ورجلٌ أَبْزَى، أي: في ظَهْره انحناء عند العَجُز في أصْلِ القَطَن، ورُبَّما قيل: هو أَبْزَى أَبْزَخُ كالعجوز البَزْواء البَزْخاء التّي إذا مشت فكأنّها راكعة، وقد بَزِيت تَبزَى بَزىً.
والتّبازي في المشي كأنّه سَعَةُ الخطو، قال:
وتَبازَيْت كما يَمشي الأَشَقّ
وأَبْزَيْتُ بفُلانٍ، إذا بَطَشْت به وقَهَرْته.
زبي:
الزُّبْيةُ: حُفرةٌ يَتَزَبَّى الرّحل فيها للصّيد، وتُحْتَفَرُ للذِّئب فيُصْطادُ فيها وقوله: بَلَغَ السَّيل الزُّبَى: يُضرَبُ مَثَلا للأمر يَتَفاقَم ويجاوز الحدّ حتّى لا يُتَلافَى.
والزّابيان: نهرانِ في أسفل الفُرات، ورُبّما سمّوهما مع ما حوالَيْهما من الأنهار: الزّوابي، وأمّا العامّة فيحذفون الياء ويقولون: الزّاب، كما يقولون للبازي: باز.
زيب:
الأَزْيَبُ: ريحٌ من الرِّياح، بلغة هذيل أراها: الجَنوب، وفي الحديث: إنّ لله ريحاً يُقال لها:الأَزْيَبُ".
والأَزْيَبُ: الرّجلُ المتقاربُ الخَطْوِ.
زأب:
الزَّأْبُ: أن تَزْأَب شيئاً، فتحتمله بمرّة واحدة.
وازْدأبَ الشّيءَ إذا احتمله، والازْدِئابُ: الاحتمال شبه الاحتضان، وزَأَبْتُ القِرْبةَ، أي: حملتها، وزَعَبْتُ لغة.
أزب:
الإزْبُ: الذّي تَدِقُ مَفاصِله يكون ضئيلاً، فلا تكون زيادته في ألواحه وعظامه، ولكنْ في بَطنِهِ وسَفْلَتِهِ، كأنّه ضاويٌّ مُحْثَل.
أبز:
يُقالُ: فُلانٌ يَأْبِزُ في عَدْوِهِ، أي: يَسْتَريحُ ساعة ويَمضي ساعة.

### Türkçe

باب **الزاي** و**الباء** و و ا ي ء معهما
**ب ز و**، **ز ب ي**، **ز ي ب**، **ز أ ب**، **أ ز ب**، **أ ب ز** kullanımdadır.

**بزو**:
Ondan şöyle şöyle **بَزْوَ** aldım; yani: şöyle şöyle denk (ağırlık).
Ve **البازي** onun boy ölçüşmesinde ve ünsiyetinde **يبزو**.
Ve **أَبْزَى** bir adam; yani: belin aslında, kalçanın yanında sırtında bir eğrilik vardır; ve belki denildi: o, **أَبْزَى أَبْزَخُ**tur; yürüdüğünde sanki rükû eden **البَزْواء البَزْخاء** yaşlı kadın gibi; ve **بَزِيت** **تَبزَى** **بَزىً**.
Ve yürüyüşte **التّبازي**, sanki adımın genişliğidir; dedi ki:
وتَبازَيْت كما يَمشي الأَشَقّ
Ve falanla **أَبْزَيْتُ**; ona vurup onu kahrettiğim zaman.

**زبي**:
**الزُّبْيةُ**: av için binek hayvanının içinde **يَتَزَبَّى** olduğu çukur; ve kurda kazılır da içinde avlanır. Ve onun sözü: **بَلَغَ السَّيل الزُّبَى**: işin azıp haddi aşmasına, artık telafi edilememesine misal olarak vurulur.
Ve **الزّابيان**: Fırat’ın aşağısında iki nehirdir; ve belki onları, çevrelerindeki nehirlerle birlikte: **الزّوابي** diye adlandırdılar. Amma avam, **الياء**’yı düşürür ve **الزّاب** der; **البازي** için **باز** dedikleri gibi.

**زيب**:
**الأَزْيَبُ**: rüzgârlardan bir rüzgâr; Hüzeyl lehçesinde—onu görüyorum ki—**الجَنوب**dur. Ve hadiste: “Şüphesiz Allah’ın **الأَزْيَبُ** denilen bir rüzgârı vardır.”
Ve **الأَزْيَبُ**: adımı birbirine yakın olan adam.

**زأب**:
**الزَّأْبُ**: bir şeyi **تَزْأَب** etmen; onu bir defada yüklenip götürmendir.
Ve şeyi **ازْدأبَ** etti; onu yüklendiği zaman. Ve **الازْدِئابُ**: kucaklama benzeri yüklenme. Ve kırbayı **زَأَبْتُ**; yani: onu taşıdım. Ve **زَعَبْتُ** bir lehçedir.

**أزب**:
**الإزْبُ**: eklemleri ince olan, cılız olur; artışı levhalarında ve kemiklerinde olmaz; fakat karnında ve aşağı tarafında olur; sanki zayıflamış, **مُحْثَل** gibidir.

**أبز**:
Denilir ki: falan, koşmasında **يَأْبِزُ**; yani: bir saat dinlenir ve bir saat gider.
