# زيح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%8A%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زيح

باب الحاء والزاي و وايء معهما
ح ز و، ح ز ي، ح ز أ، ح و ز، ح ي ز، ز ي ح، أ ز ح مستعملات
حزو:
حَزْوَى: مَوْضِعٌ بالباديةِ.
حزي:
الحازي: الكاهنُ: تقول: حزا يَحْزُو، وحَزَى يَحْزِي ويَتَحزَّى. وأنكر الضرير: تحزَّى تَحَزِيّا. قال:
ومن تَحَزَّى عاطساً أو طرقا
والحَزَى- مقصور- نباتٌ شِبْهُ الكَرفْسَ. من أحرار البقول، ولِريِحِهِ خَمْطَةٌ، تزعم العَرَبُ أنّ الجِنَّ لا تدخل بيتا فيه الحَزَى. والواحدة: حَزاةٌ.
حزأ:
حزأتُ الإِبِلَ أَحْزَؤهُا، أي: ضَمَمْتُها وسُقْتُها. واحْزَوْزأَتِ الإبِلُ: اجتمعت. واحْزَوْزَأ الطائر: ضمَّ جناحَيْه وتَجافَى عن بَيْضه. قال:
مُحْزَوْزِئين الزِّفَّ عن مَكَوَيْهِما
وقال رؤبةُ فَلمْ يَهْمِزْ:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ
حوز:
الحَوْزُ: السَّيْرُ اللّيّنُ، والحَوْزُ: موضع يَحْوزُه الرّجلُ يتّخِذُ حوالَيْهِ مسنّاة. وجمعُهُ: أحواز. وكلّ شيءٍ ضَمَمْتَ إليك فقد حُزْتَهُ وآحتزته.
وحَوْزُ الرَّجُلِ: طبيعتُه من خيرٍ أو شرّ.
وتحوَّز الرّجلُ إذا لم يستقرَّ على الأرض، والاسم: التَّحَوُّزُ، ومنه قوله تعالى: "أو متحّيزاً إلى فئة". أي: مُتّنحياً.
والَأْحَوِزّي: السائقُ الحَسَنُ السّياقِة، وفيه بعضُ النّفارِ. قال:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ حُوزِيٌّ
والحَوْزُ: النّكاحُ. قال:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي
وفي الحديث: فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه أي: ما تنحّى عنه. قال الشاعر:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ
حيز:
حَيِّزُ الدار: ما انضمّ إليها من المرافِق والمنافِع. وكلّ ناحيةٍ حَيِّزٌ على حِدَةٍ، بتَشديدِ الياءِ. وجمعُه: أَحْيازٌ، وكان قياسُه أن يكون أحوازاً، كميّتٍ وأموات، ولكنّهم فرّقوا بينهما كراهةَ الالتباس. والتّحيّز في الحَرْب: أن ينضمّ قومٌ إلى قومٍ.
وانحازوا: تركوا مَرْكَزَهُم ومعركَة قتالِهم، ومالوا إلى مَوضعٍ آخرَ.
زيح:
الزّيْحُ: ذهاب شيء، تقول: أَزَحْتُ علّتَهُ فزاحتْ تزيحُ زَيْحاً. قال الأعشى:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد أَزَحْنا هُزالهـا
أزح:
أَزَحَ يأْزِحُ أُزوحاً إذا تخلّف.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve onlarla birlikte **وايء** babı
**ح ز و**، **ح ز ي**، **ح ز أ**، **ح و ز**، **ح ي ز**، **ز ي ح**، **أ ز ح** kullanımdadırlar.

**حزو**:
**حَزْوَى**: çölde bir yer.

**حزي**:
**الحازي**: kâhin; dersin ki: **حزا يَحْزُو**، ve **حَزَى يَحْزِي** ve **يَتَحزَّى**. Ve kör olan inkâr etti: **تحزَّى تَحَزِيّا**. Dedi ki:
ومن **تَحَزَّى** عاطساً أو طرقا

Ve **الحَزَى** -maksûr- kerevize benzer bir bitkidir. Sebzelerin iyilerindendir; ve kokusunda bir keskinlik vardır; Araplar, içinde **الحَزَى** bulunan bir eve cinlerin girmediğini iddia ederler. Tekili: **حَزاةٌ**.

**حزأ**:
**حزأتُ الإِبِلَ أَحْزَؤهُا**، yani: onları topladım ve sürdüm. Ve **احْزَوْزأَتِ الإبِلُ**: toplandı. Ve **احْزَوْزَأ الطائر**: iki kanadını topladı ve yumurtasından uzaklaştı. Dedi ki:
مُحْزَوْزِئين الزِّفَّ عن مَكَوَيْهِما

Ve Rü’be dedi, hemzelemeyerek:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ

**حوز**:
**الحَوْزُ**: yumuşak yürüyüş; ve **الحَوْزُ**: adamın kendisine kattığı, etrafında bir set edindiği yer. Çoğulu: **أحواز**. Ve her şey ki onu kendine topladın, muhakkak onu **حُزْتَهُ** ve **آحتزته**.

Ve **حَوْزُ الرَّجُلِ**: hayırdan veya şerden onun tabiatı.

Ve adam **تحوَّز** eder, eğer yerde yerleşik durmazsa; isim: **التَّحَوُّزُ**. Ve ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: "أو متحّيزاً إلى فئة". Yani: uzaklaşan.

Ve **الَأْحَوِزّي**: sevki güzel olan sürücü; ve onda biraz ürkütme vardır. Dedi ki:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ حُوزِيٌّ

Ve **الحَوْزُ**: nikâh. Dedi ki:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي

Ve hadiste: "فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه" yani: ondan uzaklaşmadı. Şair dedi ki:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ

**حيز**:
**حَيِّزُ الدار**: ona bitişen, eklentilerden ve menfaatlerden olan şey. Ve her taraf, **الياءِ**’nin şeddelenmesiyle, başlı başına bir **حَيِّزٌ**dür. Çoğulu: **أَحْيازٌ**; kıyası, **ميّتٍ** ve **أموات** gibi, **أحوازاً** olması idi; fakat karışıklık korkusuyla ikisi arasında ayırım yaptılar. Ve savaşta **التّحيّز**: bir kavmin bir kavme katılmasıdır.

Ve **انحازوا**: merkezlerini ve savaş çarpışmalarının yerini terk ettiler ve başka bir yere meylettiler.

**زيح**:
**الزّيْحُ**: bir şeyin gitmesi; dersin ki: **أَزَحْتُ علّتَهُ** da o **زاحتْ تزيحُ زَيْحاً**. A‘şâ dedi ki:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد **أَزَحْنا** هُزالهـا

**أزح**:
**أَزَحَ يأْزِحُ أُزوحاً**: geri kaldığı zaman.
