# زيف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%8A%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زيف

زاف البعير، والرجل، وغيرهما، يزيف زيفا، وزيفانا، بالتحريك، وزيوفا، بالضم: إذا تبختر في مشيته، فهو زائف، وزيف، الأخيرة على الصفة بالمصدر، وقيل: أسرع في تمايل. كذلك: زاف الحمام عند الحمامة: إذا جر الذنابي، ودفع مقدمه بمؤخره، واستدار عليها، هذا نص الصحاحن والعباب، واللسان، فقول شيخنا: الصواب، أو الظاهر: الأذناب، وإن جاز إيقاع المفرد موقع الجمع، إلى آخر ما قال، معترضا على المصنف، محل تأمل. وشاهد الزيفان، حديث علي رضي الله عنه: بعد زيفان وثباته ويقال: الحمامة تزيف بين يدي الحمام الذكر، أي: تمشي مدلة، قاله الزمخشري. وزافت المرأة في مشيتها، تزيف: إذا رأيتها كأنها تستدير. وقول أبي ذؤيب يصف الحرب:
  وزافت كموج البحر تسمو أمامها                      وقامت على ساق وآن التلاحق قيل: الزيف هنا: أن تدفع مقدمها بمؤخرها، كذا في اللسان، ولم أجده في شعره. زافت الدراهم، زيوفا، وزيوفة، بضمهما:صارت مردودة لغش فيها، وفي المحكم: زاف الدرهم، يزيف: ردؤ، يقال: درهم زيف، وزائف، وشاهد زيف قول الشاعر:
  ترى القوم أشباها إذا نزلوا معاوفي القوم زيف مثل زيف الدراهم وأنشد ابن بري لشاعر:
  لا تعطه زيفا ولا نبهرجا وشاهد زائف قول المزرد:
  وما زودوني غير سحق عمامة                      وخمس مئى منها قسي وزائف أو الأولى رديئة من كلام العامة، كما قاله ابن دريد: ج: زياف، بالكسر وأزياف. زاف فلان الدراهم: جعلها زيوفا، عن اللحياني، كزيفها، تزييفا. زاف الحائط، زيفا: قفزه، عن كراع. والزيف: الإفريز، وهو الطنف الذي يقي الحائط، ويحيط به في اعلى الدار، وبه فسر قول عدي بن زيد العبادي:
  تركوني لدى حديد وأعـرا                      ض قصور لزيفهن مراقي يقال: الزيف هنا: الدرجث من المراقي، والأعراض: الأوساط، وقيل: الجوانب، يريد أنهم إذا مشوا فيها فكأنما يصعدون في درج ومراق، وإنما عنى السجن الذي كان حبس فيه. قيل: الزيف الشرف في القصور، الواحدة بهاء، وقيل: إنما سمي بذلك لأن الحمام يزيف عليها من شرفة إلى شرفة. والزائف، والزياف: الأسد، لتبختره في مشيته كالبعير، والتشديد للمبالغة، قال عمرو بن معدي كرب رضي الله عنه، يذكر أسدا شبه نفسه به:
  يزيف كـمــا يزيف الـــفـــح                      ل فوق شؤونه زبده ومما يستدرك عليه: الزيافة من النوق: المختالة، نقله الجوهري، وأنشد قول عنترة:
  ينباع من ذفرى غضوب جسرة                      زيافة مثل الفنيق الـمـكـدم وزاف البناء، وغيره: طال، وارتفع. ويجمع الزيف من الدراهم على: الزيوف، ومنه قول امرئ القيس:
  كأن صليل المروحين تشده                      صليل زيوف ينتقدن بعبقرا ويجمع الزائف، على الزيف، ومنه قول هدبة بن الخشرم:
  ترى ورق الفتيان فيها كأنهم                      دراهم منها زاكيات وزيف

  وزيف فلانا: بهرجه، وقيل: صغر به، وحقره، وهو مجاز، مأخوذ من الدرهم الزائف، وهو الرديء. وقيل: أصل التزييف، تمييز الرائج من الزائف، ثم استعمل في الرد والإبطال، كمافي المصباح والعناية.

### Türkçe

**زاف** deve, erkek ve başkaları, **يزيف** **زيفا** ve **زيفانا** (harekeli), ve **زيوفا** (ötreli): yürüyüşünde salına salına yürüdüğü zaman; o hâlde o **زائف**tir, ve **زيف**tir; sonuncusu, mastarla sıfat üzerinedir. Ve denildi: salınmada hızlandı. Keza: **زاف** güvercin, dişi güvercinin yanında: **الذنابي**yi sürüklediği, önünü artıyla ittiği ve onun etrafında döndüğü zaman; bu, **الصحاحن** ve **العباب** ve **اللسان**’ın nassıdır. Şu hâlde şeyhimizin sözü: “doğrusu, yahut zahiri: **الأذناب**; tekilin çoğul yerine konulması caiz olsa da, … söylediğinin sonuna kadar”, musannife itiraz ederek, teemmül mahallidir. **الزيفان**ın şahidi, Ali (Allah ondan razı olsun) hadisi: “**بعد زيفان وثباته**”. Ve denilir: dişi güvercin, erkek güvercinin önünde **تزيف** eder; yani: nazlanarak yürür; bunu Zemahşerî söyledi. Ve kadın yürüyüşünde **زافت**; **تزيف**: onu gördüğün zaman sanki dönüp duruyor gibi olduğu zaman. Ve Ebû Züeyb’in, savaşı vasfederken sözü:
  Ve **زافت** denizin dalgası gibi, önünde yükselir                      Ve bir bacak üzerinde durdu ve kavuşma vakti geldi
Denildi: buradaki **الزيف**: önünü artıyla itmesidir; **اللسان**’da böyledir; onu onun şiirinde bulmadım. **زافت** dirhemler, **زيوفا** ve **زيوفة** (ikisini de ötreleyerek): içlerinde bir hile bulunduğu için reddedilmiş oldular. Ve **المحكم**’de: **زاف** dirhem, **يزيف**: kötü oldu; denilir: **درهم زيف** ve **زائف**. **زيف**in şahidi, şairin sözü:
  Kavim, indikleri zaman suretler gibi görürsün;                      Kavmin ayıplıları, dirhemlerin ayıplısı gibi **زيف**tir
İbn Berrî bir şaire şu beyti rivayet etti:
  Ona **زيفا** verme ve **نبهرجا** da verme
**زائف**in şahidi, el-Muzarrad’ın sözü:
  Bana bir sarığın döküntüsünden başka azık vermediler                      Ve ondan beş yüz; yaylar ve **زائف**
Yahut birincisi, İbn Düreyd’in dediği gibi, avamın sözünden “kötü”dür. Çoğulu: **زياف** (kesre ile) ve **أزياف**. Falan, dirhemleri **زاف** etti: onları **زيوفا** yaptı; Lihyânî’den; **زيفها** gibi, **تزييفا**. **زاف** duvar, **زيفا**: onu aştı; Kurâ‘dan. Ve **الزيف**: saçak; o, duvarı koruyan ve evin üst tarafında onu kuşatan **الطنف**tur. Bununla, Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî’nin sözü tefsir edilmiştir:
  Beni demirlerin ve sarayların genişliklerinin yanında bıraktılar                      Onların **لزيفهن**’ine merdivenler
Denilir: buradaki **الزيف**: merdivenlerden basamaklardır; ve **الأعراض**: ortalardır; ve denildi: yanlardır. Muradı: onların içinde yürüdükleri zaman sanki basamaklar ve merdivenlerde yükseliyor gibidirler; ancak kastettiği, içinde hapsedildiği zindandır. Denildi: **الزيف** saraylarda şereftir; bir tanesi **بهاء** iledir. Ve denildi: ancak bununla adlandırıldı; çünkü güvercin onun üzerinde bir şereften bir şerefeye **يزيف** eder. Ve **الزائف** ve **الزياف**: aslandır; deve gibi yürüyüşünde salınmasından dolayı. Şeddeli söyleyiş mübalağa içindir. Amr b. Ma‘dîkerib (Allah ondan razı olsun), kendisini ona benzettiği bir aslanı anarak dedi:
  **يزيف** eder, tıpkı **يزيف** ettiği gibi **الفحل**                      Omuzlarının üzerinde köpüğü
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: develerden **الزيافة**: salınan; Cevherî onu nakletti. Ve Antara’nın sözünü rivayet etti:
  Öfkeli, iri yapılı birinin ensesinden fışkırır                      **زيافة**; tıpkı öne sürülmüş **الفنيق** gibi
Ve **زاف** bina ve başkası: uzadı ve yükseldi. Ve dirhemlerden **الزيف**in çoğulu: **الزيوف** üzere toplanır; ondan İmru’ul-Kays’ın sözü:
  Sanki iki rüzgârlının şakırtısı onu çekiyor                      **زيوف** şakırtısı; **بعبقرا** ile ayıklanırlar
Ve **الزائف**in çoğulu **الزيف** üzere toplanır; ondan Hudbe b. el-Haşrem’in sözü:
  Orada delikanlıların yapraklarını görürsün; sanki onlar                      Ondan dirhemler; parlayanlar ve **زيف**

Ve falanı **زيف** etti: onu **بهرجه** etti. Ve denildi: onunla küçümsedi ve onu hakir gördü; bu mecazdır; **الدرهم الزائف**ten alınmıştır; o, kötüdür. Ve denildi: **التزييف**in aslı, revaçta olanı **الزائف**ten ayırt etmektir; sonra reddetme ve iptal etmede kullanıldı; **المصباح** ve **العناية**’de olduğu gibi.
