# زين (ز-ي-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%8A%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen vasıtalardır

- Harfler: ز - ي - ن
- Kur'an'da: 46 geçiş · 43 ayet · 26 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (26)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [زُيِّنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%8F%D9%8A%D9%90%D9%91%D9%86%D9%8E.md) | فُعِّلَ | Süslenildi | 9 | 9 | [2:212](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/2:212.md) |
| [زَيَّنَّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7.md) | فَعَّلْنَا | Süsledik | 4 | 4 | [6:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/6:108.md) |
| [وَزَيَّنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E.md) | وَفَعَّلَ | Ve süsledi | 3 | 3 | [6:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/6:43.md) |
| [بِزِينَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | بِفِعْلَةٍ | Süs ile; Süsü | 2 | 2 | [24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/24:60.md) |
| [زَيَّنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E.md) | فَعَّلَ | Süsledi | 2 | 2 | [6:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/6:137.md) |
| [زِينَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فِعْلَةً | Süs | 2 | 2 | [10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/10:88.md) |
| [زِينَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | فِعْلَةَ | Süs | 2 | 2 | [7:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/7:32.md) |
| [زِينَتَهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فِعْلَتَهُنَّ | Onların süsü | 2 | 1 | [24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/24:31.md) |
| [وَزَيَّنَّاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَّلْنَاهَا | Ve onu süsledik | 2 | 2 | [15:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/15:16.md) |
| [وَزِينَتَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَفِعْلَةَهَا | Ve onun süsü | 2 | 2 | [11:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/11:15.md) |
| [الزِّينَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | الْفِعْلَةِ | Süs | 1 | 1 | [20:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/20:59.md) |
| [زِينَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | فِعْلَةُ | Süs | 1 | 1 | [18:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/18:46.md) |
| [زِينَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | فِعْلَةِ | Süs | 1 | 1 | [20:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/20:87.md) |
| [زِينَتَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَتَكُمْ | Sizin süsünüz | 1 | 1 | [7:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/7:31.md) |
| [زِينَتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فِعْلَتِهِ | Onun süsü | 1 | 1 | [28:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/28:79.md) |
| [زِينَتِهِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فِعْلَتِهِنَّ | Onların süsü | 1 | 1 | [24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/24:31.md) |
| [فَزَيَّنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E.md) | فَفَعَّلَ | Hemen süsledi | 1 | 1 | [16:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/16:63.md) |
| [فَزَيَّنُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَفَعَّلُوا | Hemen süslediler | 1 | 1 | [41:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/41:25.md) |
| [لَأُزَيِّنَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8F%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%90%D9%91%D9%86%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَأُفَعِّلَنَّ | Kesinlikle süsleyeceğim | 1 | 1 | [15:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/15:39.md) |
| [وَازَّيَّنَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | وَتَفَعَّلَتْ | Ve süslendi | 1 | 1 | [10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/10:24.md) |
| [وَزَيَّنَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعَّلَهُ | Ve onu süsledi | 1 | 1 | [49:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/49:7.md) |
| [وَزَيَّنَّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7.md) | وَفَعَّلْنَا | Süsledik | 1 | 1 | [41:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/41:12.md) |
| [وَزُيِّنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8F%D9%8A%D9%90%D9%91%D9%86%D9%8E.md) | وَفُعِّلَ | Ve süslenildi | 1 | 1 | [48:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/48:12.md) |
| [وَزِينَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | وَفِعْلَةً | Ve süs | 1 | 1 | [16:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/16:8.md) |
| [وَزِينَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | وَفِعْلَةٌ | Ve süs | 1 | 1 | [57:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/57:20.md) |
| [وَزِينَتُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَفِعْلَةُهَا | Ve onun süsü | 1 | 1 | [28:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/28:60.md) |

## Mücavir kökler — 91 mücavir (294 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 15 ortak ayet · G² 64 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
2. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 13 ortak ayet · G² 44 · Uyanık yılan demektir
3. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 15 ortak ayet · G² 38 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
4. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 19 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
5. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Alıkoyarlar
6. [برج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Bir yapının en yüksek yeri demektir
7. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
8. [خيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Heyl (hı) : At demektir
9. [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Ferc
10. [سبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Araç
11. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
12. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
13. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 8 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
14. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Kadınlar
15. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Biribirini kesen yoldur
16. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
17. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
18. [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
19. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Aşırı gidenler
20. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 7 · Hayvanların ön ayaklarına denir
21. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sevb dış elbise demektir
22. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bitki
23. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
24. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Temel demektir
25. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Oğullar
26. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Onların malları
27. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
28. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
29. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
30. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
31. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Onların hevesleri
32. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 5 · Dağın sivri noktası demektir
33. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Üst
34. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hafız çanta demektir
35. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
36. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Sicim bağıdır
37. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
38. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Tan demektir
39. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Emam ön demektir
40. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
41. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
42. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Arka demektir
43. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Firavun
44. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
45. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hiram keçe demektir
46. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
47. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
48. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
49. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
50. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
51. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
52. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 12 ortak ayet · G² 2 · Kevn, tepe demektir
53. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
54. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Kesr(sin ile) kırık demektir
55. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
56. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
57. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
58. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
59. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
60. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%8A%D9%86/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زين |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / yâ'î) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md), [زخرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81.md), [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md), [بهرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [شين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin kusurunu gizleyip veya varlığına ek bir uyum katarak onu göze ve algıya hoş, çekici ve mükemmel göstermek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yaratılıştaki kozmik ve fıtri estetik ile insanın amellerini cazip kılan nefsi veya şeytani yanılsama gerilimi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın asli cevheri üzerine eklenen, algıyı yönlendiren ve imtihan vesilesi kılınan ikincil değer veya suret tabakası |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'daki süslenme ve süsleme olgusunu yalnızca kadının takısı veya maddi ziynet eşyasına indirgeyerek amellerin süslenmesi (tezyîn) ile ontolojik güzelliği gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زي | Bir sınırdan dışarı taşma, biçim alma, ayrışarak belirginleşme ve fazlalık verme. Nitekim [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) kökünde fazlalaşma ve artış, [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) kökünde haktan ve dengeden sapma/kayma, [زيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AA.md) kökünde ise preslenip dışarı sızan parlak sıvı anlamı belirgindir. | ن | Canlılık, akıcılık ve süreklilik katan nun harfinin eklenmesiyle bu taşma ve biçimlenme hareketi, nesnenin yüzeyinde kalıcı bir albeni, düzenlilik ve göze çarpan bir cazibe/uyum formuna dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Pürüzleri giderme, fazlalıkları kesip ayıklayarak şekillendirme ve ayırt edici hatlar kazandırma. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Zanaat, ustalık, müdahale, nesneye yönelip ona el emeğiyle biçim ve düzen verme eylemi. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Kazandırılan biçimin yayılması, görünür kılınması, parıltının ve estetiğin süreklilik kazanması. |
| زين | Kesici alet, el müdahalesi ve canlılık filizinin birleşimi | Kusurlu veya ham maddenin el işçiliği ve özenle ayıklanarak, alımlı, canlı ve dikkat çekici bir surete kavuşturulması hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin yüzeyindeki kusur ve pürüzleri giderip onu göze hoş kılacak unsurlar eklemek; çölün yağmur sonrası yeşillikle donanması (ازدانت الأرض بعشبها) ve horozun başındaki alımlı ibik (عرف الديك). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde ziynet, bir kadının takıları, kolyeleri ve bedenindeki tabii veya sonradan eklenen zarafet unsurları için kullanıldığı gibi, savaş aletlerinin ve atların teçhizatının göz alıcılığı için de zikredilmiştir. İbn Düreyd ve İbn Fâris'in kaydettiği şu beyitte horozun ibiği bu kökle anılır: وجئت على بغل تزفك تسعة / كأنك ديك مائل الزين أعور |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken İslâm dönemi bedevi kullanımında زين kavramı, leke ve çirkinliğin zıddı olarak kullanılmış; Nadr b. Şümeyl ve el-Ezherî'nin naklettiği üzere bedevi çocukların çekişmesinde صبيح ve قبيح mukabili olarak "وجهي زين ووجهك شين" (benim yüzüm güzel ve kusursuz, senin yüzün ise lekeli ve çirkin) ifadesiyle darb-ı mesel haline gelmiştir. Ayrıca erken dönem şairi Humeyd b. Sevr bir beytinde kadının çekiciliğini "تصيد الجليس بأزيانها ودل" şeklinde kökün çoğulu olan أزيان lafzıyla tasvir etmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça زين kökü, Batı Sami dillerinde genel olarak parlaklık, donanma, silahlanma, tür/cins ve güzellik sahalarında semantik paralellikler sergiler. İbranicede ז-י-ן kökünden türeyen ve Mişna İbranicesinde yaygınlaşan *zayin* / *zōn* kökü, donatmak, silahlandırmak, techiz etmek ve beslemek (*lĕzayyēn*) manalarına bağlanır. Süryanicede *zaynā* (ܙܝܢܐ) sözcüğü silah, donanım, zırh ve teçhizat anlamına gelirken, bu teçhizatın bedene kattığı heybet ve intizam semantik olarak Arapçadaki süs ve tamamlayıcı unsur fikriyle kesişir. Klasik Arapçada kök, dış donanım ve teçhizattan ziyade doğrudan algısal estetik, kusursuzluk ve albeni dairesine odaklanmış; çirkinliğin, lekenin ve noksanlığın karşıtı olarak soyut ve ahlaki bir içerik de kazanmıştır. İkili kök tabakasında görülen parıldama, dışarı vurma ve donatma anlamları, Arap dilinde hem kozmik varlıkların (yıldızlar, bitkiler) fıtri donanımı hem de insanın amellerini kuşatan algısal cazibe yönünde derinleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زين / [شين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%86.md) kutupsallığı | Çirkinlik, leke, ayıp anlamına gelen şeyn kökünün simetrik zıddı olarak varlığın üzerindeki tüm kusurların örtülüp estetik yetkinlik kazandırılması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *zayin* (donatmak, silah), Süryanice *zaynā* (zırh, teçhizat) | Maddi bir donanım ve silahlanma kavramından, bedeni ve mekanı tamamlayan görsel teçhizata ve soyut süse doğru anlamsal evrilme. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses ve anlam denkliği taşıyan kök tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab ve David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زين | Anlamlı | Süslemek, güzel ve kusursuz kılmak | Varlığın üzerine güzellik katmak, alımlı hale getirmek, ayıbı örtmek. | Hedef kök; Kur'an'da 46 kez geçer. |
| [زني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%8A.md) | Anlamlı | Daralmak, meşru sınırın dışına taşmak, zina etmek | Nikahsız cinsi münasebet; meşru bağ olmaksızın sınır ihlali yapmak; dar boğaza girmek. | Kur'an'da geçer; gayrimeşru ilişki ve sınır aşımı yönüyle zımni ilişki barındırır. |
| [يزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B2%D9%86.md) | Anlamlı | Mızrak cinsi, özel isim | Yemen'de meşhur bir kabile ve melik adı (Zû Yazen); sert ve sağlam mızrak türü. | Kur'an'da geçmez; donanım ve silah semantiğiyle akrabadır. |
| ينز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilimiyle kurulmuş kök mevcut değildir. | Mühmel kombinasyon. |
| نزي | Anlamlı | Sıçramak, şahlanmak, fırlamak | Suyun veya kanın fışkırması, teke veya atın dişisine sıçraması, sabırsızca ileri atılma. | Kur'an'da geçmez; hareketin dışa doğru fırlaması boyutuyla ikili kökle uyuşur. |
| نيز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim altında müstakil bir asıl anlam kaydedilmemiştir. | Mühmel kombinasyon. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زين | Merkez | Süs, estetik cazibe, albeni | Nesnenin veya amelin algılanış biçimini güzelleştirme; hem tabii hem yapay, hem hayır hem şer olabilir. | Dış görünüşü kusursuzlaştırarak göze ve kalbe hoş gösterme eylemidir. |
| [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) | Komşu | Maddi takı, ziynet eşyası | Yalnızca altın, gümüş, mücevher gibi bedene takılan somut nesneleri ifade eder; amellere teşmil edilmez. | Kadınların ve cennet ehlinin taktığı madeni veya taşlı mücevherat. |
| [زخرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Yaldız, aldatıcı süs, tezhip | Altın yaldızla süslenmiş, arkasında kofluk veya aldatma barındıran parlak dış cidar; bâtılı süsleyen söz. | Göz boyayan, aldatıcı ve yapay parlaklığı öne çıkan gösterişli süsleme. |
| [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) | Komşu | Özsel güzellik, kemal | Varlığın zatındaki, ahlakındaki ve fıtratındaki hakiki iyilik ve noksansızlık; dış eklenti gerektirmez. | Zati ve ahlaki mükemmellik olup sadece algısal bir tezyinden ibaret değildir. |
| [بهرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%AC.md) | Komşu | Kalp para, sahte parlaklık | Değersiz bir şeyin üstünü parlatıp değerli gibi sunma; geçersiz ve temelsiz süs. | Aslı bozuk olan nesnenin veya iddianın dış görünüşle yutturulması. |
| [شين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%86.md) | Zıt | Leke, kusur, ayıp, çirkinlik | Varlığın değerini, güzelliğini ve itibarını düşüren her türlü görsel, ahlaki veya ontolojik leke. | Ziynetin tam karşıtı olup insanın veya nesnenin yüzünü kızartan noksanlık. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زين | Süslemek, alımlı kılmak | Kusuru örtüp cazibe katmak; amelleri ve eşyayı çekici kılmak. | Kesin |
| Latince | ornare, decorare | Donatmak, süslemek, teçhiz etmek | *Ornare* hem donatmayı hem süslemeyi içerirken, zihni yanılsama üreten tezyin boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | adorn, embellish, decorate | Süslemek, donatmak, bezemek | *Embellish* abartarak ve eklemelerle güzelleştirmeyi karşılar; Kur'an'daki amellerin süslenmesi boyutu için *glamorize* veya *make alluring* gerekir. | Güçlü |
| Almanca | schmücken, verzieren | Süslemek, bezenmek | Maddi ve görsel süslemeyi tam karşılar; ahlaki veya şeytani aldatma nüansını tek başına taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | orner, embellir, parer | Süslemek, donatmak | *Parer* hem kuşanmayı hem süslenmeyi verir; kökün ayartıcı ameli cazibe katmanını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Kozmik donanım ve yaratılış estetiği (زَيَّنَّا) | Gökyüzünün yıldızlarla ve yeryüzünün bitkilerle bezenmesi | Yaratılışın hikmetini, intizamını ve seyrine doyulmaz görsel güzelliğini bildiren ayetler (Hicr [15:16](https://lisan.digital/tr/ayet/15:16.md), Sâffât [37:6](https://lisan.digital/tr/ayet/37:6.md), Mülk [67:5](https://lisan.digital/tr/ayet/67:5.md), Kâf [50:6](https://lisan.digital/tr/ayet/50:6.md), Yûnus [10:24](https://lisan.digital/tr/ayet/10:24.md)). |
| Meşru fıtri süs ve imkan (زِينَةَ اللَّهِ / خُذُوا زِينَتَكُمْ) | İbadet esnasında temiz/güzel giyinme, helal nimetler ve dünya güzellikleri | Müşriklerin ibadette soyunma veya helalleri haram kılma bidatlerini reddeden fıkhî-ahlakî bağlam (A'râf [7:31](https://lisan.digital/tr/ayet/7:31.md), A'râf [7:32](https://lisan.digital/tr/ayet/7:32.md), Nahl [16:8](https://lisan.digital/tr/ayet/16:8.md)). |
| İmtihan aracı olan geçici dünya cazibesi (زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا) | Servet, evlat, mevki ve dünyevi lüksün insanı ebedi gayeden saptırabilen çekiciliği | Dünyanın faniliğini ve ahiret karşısındaki değersizliğini vurgulayan uyarı bağlamları (Kehf [18:7](https://lisan.digital/tr/ayet/18:7.md), Kehf [18:28](https://lisan.digital/tr/ayet/18:28.md), Kasas [28:60](https://lisan.digital/tr/ayet/28:60.md), Hadîd [57:20](https://lisan.digital/tr/ayet/57:20.md)). |
| Şeytani ve nefsi yanılsama (زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ / زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا) | Kötü amellerin, şirkin ve günahların insana doğru, haklı ve parlak gösterilmesi | İnkarcıların kendi batıllarını savunma psikolojisi ve şeytanın iğvası (Bakara [2:212](https://lisan.digital/tr/ayet/2:212.md), En'âm [6:43](https://lisan.digital/tr/ayet/6:43.md), Tevbe [9:37](https://lisan.digital/tr/ayet/9:37.md), Neml [27:24](https://lisan.digital/tr/ayet/27:24.md), Fâtır [35:8](https://lisan.digital/tr/ayet/35:8.md)). |
| Fıtri imanın kalpte sevdirilmesi (وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ) | İmanın ruha kattığı hakiki ahlaki ve manevi güzellik, iç huzur | Müminlerin kalbine lütfedilen hidayet ve takva güzelliğini beyan eden ayet (Hucurât [49:7](https://lisan.digital/tr/ayet/49:7.md)). |
| Kadının örtmesi emredilen mahrem süsü (زِينَتَهُنَّ) | Bedenin cazibeli yerleri ve bu yerlere takılan takı, mücevher ve giysiler | Mahremiyet, iffet ve toplumsal ahlak sınırlarını belirleyen teşrii bağlam (Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md), Ahzâb [33:33](https://lisan.digital/tr/ayet/33:33.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, irade ve şerrin yaratılması (تزيين) | Kötü amellerin süslenmesi fiilinin faili meselesi: Mutezile bu tezyini şeytana veya nefse nispet ederken, Ehl-i Sünnet fiilin yaratılması bakımından "زُيِّنَ" meçhul sîgasını ve ilahi takdiri, kesb bakımından ise kulun tercihini merkeze alır. | İnsanın algısındaki değer kayması ve batılın hak suretinde görünmesi illüzyonu. |
| Fıkıh | Setr-i avret, libas, ziynet eşyaları ve haram-helal sınırları | A'râf [7:31](https://lisan.digital/tr/ayet/7:31.md)-32 ve Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md) ayetleri çerçevesinde namazda örtünme, ibadette temiz ve vakarlı giyinme; altının ve ipeğin erkeklere haram, kadınlara helal kılınması; "görünen kısım müstesna" (إلا ما ظهر منها) istisnasının sınırları. | Asli ihtiyaçların ötesindeki tezyin ve tecemmülün meşruiyet dairesi. |
| Tefsir | Hakiki ziynet ile mecazi ziynet ayrımı | Râgıb el-İsfahânî'nin tasnifiyle ziynetin nefsî (ilim, akıl), bedenî (sağlık, boy-bos) ve haricî (mal, makam) olarak üçe ayrılması; dünya ziynetinin bir istidrac veya imtihan sahnesi olarak tahlili. | Suret ile hakikat, fani ile baki arasındaki estetik hiyerarşi. |
| Hadis | Fıtrat, kibir ve vakar ilişkisi | "Allah güzeldir, güzelliği sever" (إن الله جميل يحب الجمال) hadisiyle tezyinin meşru kılınması; buna karşılık kibre, israfa veya fıtratı değiştirmeye (dövme, diş seyreltme) yol açan süslenmenin yasaklanması. | Fıtratı bozmayan vakar ve estetik ile riyakarlık üreten tekebbür tezyini arasındaki çizgi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve Takva | Fıtri güzellik ve ibadet vakarı | İbadet mekanlarına ve huzur-ı ilahiye estetik ve manevi bir intizamla çıkılmasını temin eder. | Din, çirkinliği ve pejmürdeliği takva saymaz; aksine takvayı en kamil libas ve ziynet olarak tanımlar. | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve Metodoloji | Retorik ambalaj ile hakikatin tefriki | Sahte argümanların ve süslü lafların (زخرف القول) ardındaki mantıksal boşluğu ifşa eder. | İlimde bir teorinin sırf güzel sunulması veya kamuoyuna cazip gelmesi onun doğruluğuna delil olamaz. | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve Meşruiyet | İdeolojik propaganda ve illüzyon | İktidar sahiplerinin ve tiranların zulümlerini halka adalet ve kalkınma gibi süsleyip sunması. | Firavun ve Karun örnekliğinde olduğu gibi siyasi gücün debdebe ve tezyin ile tahakküm kurma aracı kılınması. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve Değer Teorisi | Ambalajlama, lüks tüketim ve yapay talep | İhtiyaç dışı malların reklam ve prestij unsuruyla cazip kılınarak piyasaya sürülmesi. | Malların kullanım değerinden ziyade gösteriş değerinin (ziynet) fetişleştirilerek israf ekonomisinin üretilmesi. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyon yüzeyine eklenen gürültü / Arayüz filtreleme (Signal-to-Noise / GUI Rendering) | Ham verinin veya sinyalin insan algısına uygun hale getirilmesi için grafiksel olarak işlenmesi ya da asıl sinyalin üstüne yanıltıcı bir gürültü dalgasının eklenerek ana fonksiyonun perdelenmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hale etkisi (Halo Effect) ve Rasyonelleştirme (Rationalization) | Psikolojide bireyin bir kişinin veya nesnenin tek bir çekici özelliğinden ötürü tüm varlığını olumlu algılaması; sosyolojide ise meşru olmayan eylemlerin toplumsal kılıflarla süslenerek meşrulaştırılması. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | زين kökünü yalnızca kadınların süslenmesi, makyaj ve altın-gümüş takı takması gibi dar bir kozmetik/maddi alana indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, Kur'an'da ontolojik boyutta göklerin ve yerin kusursuz tasarımından, epistemolojik ve ahlaki boyutta amellerin şeytan ve nefis tarafından cazip gösterilmesine (tezyin) ve kalbe imanın sevdirilmesine kadar uzanan kuşatıcı bir algı-suret ilişkisidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen "amellerin süslenmesi" uyarılarını kavrayamamak; ahlaki yozlaşmanın, şirkin ve zulmün faillerince daima "iyilik, medeniyet ve ıslahat" kılıfıyla icra edildiği hakikatini gözden kaçırarak şekilperestliğe düşmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın hakikati ile insanın algısı arasındaki en kritik köprülerden birini teşkil eder. İnsanın imtihanı, eşyanın ve amellerin cazibesine kapılıp kapılmamasıyla doğrudan ilintilidir. Tezyin mekanizmasını anlamayan bir zihin, Kur'an'ın şeytani fısıltı ve nefsi rasyonelleştirme analizlerini hakkıyla kavrayamaz. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın ihtişamını anlatan kozmolojik ayetlerde (Hicr [15:16](https://lisan.digital/tr/ayet/15:16.md), Mülk [67:5](https://lisan.digital/tr/ayet/67:5.md)); dünya hayatının geçiciliğini ve aldatıcılığını tasvir eden mesellerde (Kehf [18:7](https://lisan.digital/tr/ayet/18:7.md), Yûnus [10:24](https://lisan.digital/tr/ayet/10:24.md)); toplumların helakine yol açan kibir ve amelleri güzel görme psikolojisini anlatan kıssalarda (Kasas [28:79](https://lisan.digital/tr/ayet/28:79.md), Neml [27:24](https://lisan.digital/tr/ayet/27:24.md)); tesettür ve aile ahlakını düzenleyen ahkam ayetlerinde (A'râf [7:31](https://lisan.digital/tr/ayet/7:31.md), Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı çirkinlik, pasaklılık ve sefaletle eşitleyen zahitlik yanılgısını yıkar; Allah'ın kulları için çıkardığı temiz ve güzel şeylerin helal olduğunu vurgular (A'râf [7:32](https://lisan.digital/tr/ayet/7:32.md)). Aynı zamanda, sadece dış görünüşe ve ambalaja aldanarak bâtılı hak sanma tehlikesine karşı basiret kazandırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin, bedenin veya mekanın yüzeyindeki pürüzlerin giderilerek, üzerine eklenen renk, takı, biçim veya parıltıyla göze ve algıya hoş, çekici ve kusursuz gösterilmesi.
- Soyut anlam: Bir fikrin, amelin veya inancın; zihinsel, nefsi veya şeytani bir filtreleme ve yanılsama ile olduğundan daha üstün, haklı, faydalı ve cazip algılanması süreci; algı ile cevher arasındaki tabakalaşma.
- Sistematik karşılık: Asli varlık katmanı ($X$) üzerine eklenen ve algılayıcı öznenin ($O$) değerlendirme fonksiyonunu ($f$) yönlendiren ikincil estetik/algısal operatör ($Z$).
- LaTeX modeli: $$V(X) = f(X + Z) \neq f(X)$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $X$ bir nesnenin, eylemin veya hakikatin yalın ve asli cevherini temsil eder. $Z$ bu cevherin üzerine giydirilen, onu süsleyen veya cazip kılan ziynet/tezyin katmanıdır. $f$ algılayıcı öznenin idrak ve değerlendirme fonksiyonunu, $V(X)$ ise varlığın özneye yansıyan görünür değerini ifade eder. Ziynet eklendiğinde algılanan değer $f(X + Z)$, varlığın kendi özsel değerinden $f(X)$ farklılaşır; bu başkalaşım ilahi yaratılışta hikmetli bir intizama, insani ve şeytani tezyinde ise aldatıcı bir illüzyona ve yanılsamaya yol açar.

## Geçtiği ayetler (43 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D9%8A%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:212](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/2:212.md) — زُيِّنَ

زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Küfredenlere dünya hayatı pek süslendi. Ve onlar, iman edenlerden kimiyle eğleniyorlar. Halbuki takvaya erenler kıyamet gününde onların üstündedirler. Allah, dilediğine hesabsız rızık verir.

### [Ali İmran 3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/3:14.md) — زُيِّنَ

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ

Meal (IK): Kadınlarından oğullarından, kantar kantar altın ve gümüşten, nişanlı atlardan, develerden ve ekinlerden gelen zevklere aşırı düşkünlük; insanlar için süslenip hoş göründü. Bunlar dünya hayatının geçimidir. Oysa gidilecek yerin güzel olanı Allah katındadır.

### [En'am 6:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/6:43.md) — وَزَيَّنَ

فَلَوْلَا إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا وَلَكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, hiç değilse kendilerine bir azabımız geldiği zaman; yalvarmalı değiller miydi? Fakat kalbleri katılaşmış, şeytan da onlara yaptıklarını süsleyip püslemişti.

### [En'am 6:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/6:108.md) — زَيَّنَّا

وَلَا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ كَذَلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Allah’tan başka yalvardıklarına sövmeyin ki; onlar da bilmeyerek, haddi aşıp Allah’a sövmesinler. İşte böylece bir ümmete yaptıklarını hoş gösterdik. Sonra dönüşleri Rabblarınadır. Artık O, kendilerine ne yapmakta olduklarını haber verir.

### [En'am 6:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/6:122.md) — زُيِّنَ

أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ölü iken dirilttiğimiz ve insanlar arasında yürüyebileceği bir nur verdiğimiz kimse; karanlıklarda kalıp ondan çıkamayan kimse gibi midir hiç? İşte böyle, kafirlere işledikleri süslü gösterilmiştir.

### [En'am 6:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/6:137.md) — زَيَّنَ

وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Ve böylece onların ortakları; ortak koşanlardan bir çoğunu helake sürüklemek, dinlerini karmakarışık etmek için; çocuklarını öldürmelerini hoş göstermiştir. Şayet Allah, dilemiş olsaydı; bunu yapamazlardı. Artık sen, onları uydurdukları o yalanları ile başbaşa bırak.

### [Araf 7:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/7:31.md) — زِينَتَكُمْ

يَابَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ

Meal (IK): Ey ademoğulları; her mescide güzel elbiselerinizi giyinerek gidin; yeyin için ama israf etmeyin. Çünkü O; israf edenleri sevmez.

### [Araf 7:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/7:32.md) — زِينَةَ

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): De ki: Allah’ın kulları için çıkardığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kılmış? De ki: Bunlar, dünya hayatında iman edenler içindir. Kıyamet günü ise yalnız onlara tahsis edilmiştir. Biz, ayetlerimizi bilen bir kavim için böylece uzun uzun açıklarız.

### [Enfal 8:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/8:48.md) — زَيَّنَ

وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَإِنِّي جَارٌ لَكُمْ فَلَمَّا تَرَاءَتِ الْفِئَتَانِ نَكَصَ عَلَى عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرَى مَا لَا تَرَوْنَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Hani şeytan onlara yaptıklarını süslemiş ve demişti ki: Bugün insanlardan sizi yenecek yoktur. Ben de size muhakkak yardımcıyım. İki ordu karşılaşınca da, iki topuğu üstüne kaçarak: Benim sizinle alakam yok, doğrusu sizin görmediklerinizi görüyorum, ben Allah’tan korkuyorum. Çünkü Allah azabı şiddetli olandır, demişti.

### [Tevbe 9:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/9:37.md) — زُيِّنَ

إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا يُحِلُّونَهُ عَامًا وَيُحَرِّمُونَهُ عَامًا لِيُوَاطِئُوا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فَيُحِلُّوا مَا حَرَّمَ اللَّهُ زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمَالِهِمْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Nesi; ancak küfürde bir artıştır. Onunla kafirler şaşırtılırlar. Bunu bir yıl helal, bir yıl haram sayarlar ki, Allah’ın haram kıldığına sayıca uysunlar da Allah’ın haram ettiğini helal kılmış olsunlar. Böylece onların amellerinin kötülüğü kendilerine süslenip güzel gösterildi. Allah; kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Yunus 10:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/10:12.md) — زُيِّنَ

وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنْبِهِ أَوْ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنَا إِلَى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): İnsan bir sıkıntıya düşünce; yan gelip yattığı veya ayakta bulunduğu anlarda Bize yalvarıp yakarır. Biz, sıkıntısını giderince de; karşılaştığı sıkıntıdan ötürü Bize hiç yalvarmamışa döner. Böylece aşırı gidenlere işledikleri hoş görünür.

### [Yunus 10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/10:24.md) — وَازَّيَّنَتْ

إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

### [Yunus 10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/10:88.md) — زِينَةً

وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Rabbımız, doğrusu sen Firavun’a ve erkanına bu dünyada hayatında süsler ve mallar verdin. Rabbımız; Senin yolundan insanları saptırsınlar diye mi? Rabbımız; mallarını yok et, onların kalblerini sık. Çünkü onlar, elim azabı görmedikçe iman etmezler.

### [Hud 11:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/11:15.md) — وَزِينَتَهَا

مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ

Meal (IK): Kim, dünya hayatını ve onun süsünü isterse; onlara amellerinin karşılığını burada tamamen öderiz. Onlar bu hususta hiç bir zarara da uğratılmazlar.

### [Rad 13:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/13:33.md) — زُيِّنَ

أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Herkesin yaptığını gözeten Allah; böyle olmayanla bir olur mu hiç? Oysa onlar Allah’a ortak koştular. De ki: Onlara bir ad bulun bakalım. Yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi Allah’a haber veriyorsunuz? Yoksa kuru sözlere mi aldanıyorsunuz? Küfredenlere kurdukları düzenler güzel gösterildi. Ve doğru yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa, ona doğru yolu gösteren bulunmaz.

### [Hicr 15:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/15:16.md) — وَزَيَّنَّاهَا

وَلَقَدْ جَعَلْنَا فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا وَزَيَّنَّاهَا لِلنَّاظِرِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, gökte burçlar yaptık ve onları bakanlar için donattık.

### [Hicr 15:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/15:39.md) — لَأُزَيِّنَنَّ

قَالَ رَبِّ بِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَلَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım; beni azdırdığın için, andolsun ki; ben de onlara yeryüzündeki fenalıkları güzel göstereceğim ve onların hepsini azdıracağım.

### [Nahl 16:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/16:8.md) — وَزِينَةً

وَالْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَزِينَةً وَيَخْلُقُ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Atları, katırları ve merkebleri de sizin için binek ve süs hayvanı olarak yaratmıştır. Bilmediğiniz daha nice şeyleri de yaratır.

### [Nahl 16:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/16:63.md) — فَزَيَّنَ

تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’a andolsun ki; senden önceki ümmetlere de elçiler gönderdik. Şeytan onlara yaptıklarını güzel gösterdi. Bugün de onların dostu odur. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Kehf 18:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/18:7.md) — زِينَةً

إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا

Meal (IK): İnsanlardan hangisinin daha güzel amel işlediğini deneyelim diye, yeryüzünde olan şeylere bir süs verdik.

### [Kehf 18:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/18:28.md) — زِينَةَ

وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا

Meal (IK): Sabah akşam Rabblarının rızasını dileyerek O’na yalvaranlarla beraber, sen de sabret. Dünya hayatının güzelliklerini isteyerek gözlerini onlardan ayırma. Bizi anmasını unutturduğumuz, heva ve hevesine uymuş, haddi aşmış kimselere itaat etme.

### [Kehf 18:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/18:46.md) — زِينَةُ

الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا

Meal (IK): Mal ve oğullar dünya hayatının zinetidir. Ama baki kalacak salih ameller, sevab olarak da, amel olarak da Rabbının katında daha hayırlıdır.

### [Taha 20:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/20:59.md) — الزِّينَةِ

قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى

Meal (IK): Buluşma zamanımız; sizin bayram gününüzde, insanların toplandığı kuşluk vaktidir, dedi.

### [Taha 20:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/20:87.md) — زِينَةِ

قَالُوا مَا أَخْلَفْنَا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنَا وَلَكِنَّا حُمِّلْنَا أَوْزَارًا مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْنَاهَا فَكَذَلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ

Meal (IK): Onlar: Sana verdiğimiz sözden kendi başımıza caymadık. O kavmin ziynet eşyasından bize yükler dolusu taşıtıldı ve biz onları attık. Samiri de aynı şekilde attı, dediler.

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/24:31.md) — زِينَتَهُنَّ · زِينَتِهِنَّ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Nur 24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/24:60.md) — بِزِينَةٍ

وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Evlenme ümidi kalmayan yaşlanıp oturmuş kadınlara, zinetlerini açığa vurmamak şartıyla dış elbiselerini çıkarmaktan dolayı bir vebal yoktur. Ama iffetli davranmaları onlar için daha hayırlıdır. Ve Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Neml 27:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/27:4.md) — زَيَّنَّا

إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمَالَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Ahirete inanmayanlara gelince; muhakkak ki onlara, yaptıklarını güzel göstermişizdir. Bu yüzden şaşırıp kalmaktadırlar.

### [Neml 27:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/27:24.md) — وَزَيَّنَ

وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Onun ve kavminin, Allah’ı bırakıp güneşe secde eder olduklarını gördüm. Şeytan onların yaptıklarını güzel göstermiş ve onları doğru yoldan alıkoymuştur. Bu yüzden onlar doğru yolu bulamazlar.

### [Kasas 28:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/28:60.md) — وَزِينَتُهَا

وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَزِينَتُهَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Size verilen herhangi bir şey; dünya hayatının bir geçimliği ve süsüdür. Allah katında olan ise daha hayırlı ve devamlıdır. Hala akletmez misiniz

### [Kasas 28:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/28:79.md) — زِينَتِهِ

فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا يَالَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ

Meal (IK): Debdebe içinde kavminin karşısına çıktı. Dünya hayatını isteyenler: keşki Karun’a verildiği gibi bizim de olsaydı. Doğrusu o, büyük bir varlık sahibidir, demişlerdi.

### [Ankebut 29:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/29:38.md) — وَزَيَّنَ

وَعَادًا وَثَمُودَ وَقَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنْ مَسَاكِنِهِمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَكَانُوا مُسْتَبْصِرِينَ

Meal (IK): Ad ve Semud kavmini de. Bunu, oturdukları yerlerden anlamaktasınız. Şeytan kendilerine yaptıkları şeyleri güzel göstermişti de onları doğru yoldan alıkoymuştu. Halbuki kendileri bunu anlayacak durumda idiler.

### [Ahzab 33:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/33:28.md) — وَزِينَتَهَا

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

Meal (IK): Ey peygamber; eşlerine de: Eğer dünya hayatını ve süslerini istiyorsanız; gelin, size bağışta bulunayım ve güzellikle salıvereyim.

### [Fatır 35:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/35:8.md) — زُيِّنَ

أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Kötü işi kendisine süslendirilip de onu güzel gören bir midir? Muhakkak ki Allah, dilediğini saptırır, dilediğini de hidayete erdirir. Öuleyse onlara yanarak kendini harab etme. Şüphesiz ki Allah, onların yaptıklarını bilendir.

### [Saffat 37:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/37:6.md) — زَيَّنَّا · بِزِينَةٍ

إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ

Meal (IK): Doğrusu Biz; dünya göğünü bir süsle, yıldızlarla süsledik.

### [Mü'min 40:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/40:37.md) — زُيِّنَ

أَسْبَابَ السَّمَوَاتِ فَأَطَّلِعَ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ كَاذِبًا وَكَذَلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَصُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبَابٍ

Meal (IK): Göklerin yollarına. Musa’nın tanrısını görürüm. Doğrusu ben, onu yalancı sanıyorum. Böylece yaptığı kötü iş Firavun’a güzel gösterildi de doğru yoldan alıkonuldu. Firavun’un düzeni elbette boşa gidecekti.

### [Fussilet 41:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/41:12.md) — وَزَيَّنَّا

فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ

Meal (IK): Böylece iki gün içerisinde yedi gök var etti. Ve her göğün işini kendisine bildirdi. Biz; dünya semasını ışıklarla donattık, koruduk. İşte bu; Aziz, Alim’in takdiridir.

### [Fussilet 41:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/41:25.md) — فَزَيَّنُوا

وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَاءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنَّهُمْ كَانُوا خَاسِرِينَ

Meal (IK): Biz; onlara bir takım yoldaşlar kattık da önlerindekini ve arkalarındakini onlara süslü gösterdiler. Gerek cinnlerden, gerekse insanlardan kendilerinden önce geçmiş ümmetler içinde aleyhlerinde söz hak olmuştur. Doğrusu onlar, hüsrana uğrayanlardı.

### [Muhammed 47:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/47:14.md) — زُيِّنَ

أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

Meal (IK): Rabbındab apaçık bir burhan üzerinde bulunan kimse; işlediği kötülükleri kendisine güzel gösterilen ve heveslerine uyanlar gibi midir?

### [Fetih 48:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/48:12.md) — وَزُيِّنَ

بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَى أَهْلِيهِمْ أَبَدًا وَزُيِّنَ ذَلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَكُنْتُمْ قَوْمًا بُورًا

Meal (IK): Hayır, siz; peygamberin ve mü’minlerin, ailelerine bir daha dönemeyeceklerini sanmıştınız. Bu, sizin kalblerinize güzel göründü de kötü zanda bulundunuz. Ve helake mahkum bir kavim oldunuz.

### [Hucurat 49:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/49:7.md) — وَزَيَّنَهُ

وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ أُولَئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ

Meal (IK): Hem bilin ki; içinizde Allah’ın peygamberi vardır. Şayet o, birçok işlerde size uymuş olsaydı; şüphesiz ki sıkıntıya düşerdiniz. Ama Allah; size imanı sevdirmiş ve onu kalblerinize ziynet yapmış; küfrü, fasıklığı ve isyanı da size çirkin göstermiştir. Rüşdünü bulanlar, işte onlardır.

### [Kaf 50:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/50:6.md) — وَزَيَّنَّاهَا

أَفَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِنْ فُرُوجٍ

Meal (IK): Üstlerindeki göğe hiç bakmazlar mı? Onu nasıl bina etmiş ve nasıl donatmışız? Onda hiç bir çatlak da yoktur.

### [Hadid 57:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/57:20.md) — وَزِينَةٌ

اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Meal (IK): Bilin ki; dünya hayatı ancak bir oyun, bir eğlence, bir süs, aranızda bir övünme ve daha çok mal ve evlad sahibi olmak isteğinden ibarettir. Bu; yağmurun bitirdiği, ekicilerin de hoşuna giden bir bitki gibidir ki; sonra kurur da sapsarı olduğunu görürsün. Sonra da çörçöp olur. Ahirette şiddetli azab vardır. Allah’ın rızası ve mağfireti de vardır. Dünya hayatı, aldatıcı bir geçinmeden başka bir şey de değildir.

### [Mülk 67:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/ayet/67:5.md) — زَيَّنَّا

وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, yere en yakın göğü kandillerle donattık. Onlarla şeytanların taşlanmasını sağladık. Ve onlara, çılgın alevli azabı hazırladık.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen vasıtalardır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والنون و و ا ي ء معهما
ز و ن، و ز ن، ن ز و، ز ن ي، ز ي ن، ي ز ن، ز ن أ، أ ز ن مستعملات
زون:
الزُّونُ: مَوْضِعٌ تُجْمع فيه الأصنام وتُنصب وتُزَيَّن.
والزُّوانُ: حَبِّ يكونُ في البُرّ يُسمّيه أهلُ السَّواد: الشَّيْلَم، الواحدةُ: زُوانة.
والزِّوَنَّةُ: المرأةُ القصيرةُ، الرَّجل: زِوَنٌّ.
وزن:
الوَزْنُ: معروفٌ. والوَزْنُ: ثقل شَيءٍ بشَيْءٍ مِثْلِه، كأَوْزانِ الدَّراهم، ويُقالُ: وَزَنَ الشّيء إذا قدّره، ووزن ثَمَر النَّخل إذا خَرَصه. ووزنت الشّيء فاتّزن وَزَنَ يَزِنُ وزنا.
والميزانُ: ما وَزَنْت به
ورجلٌ وَزِينُ الرّأي، وقد وَزُن وزانةً، إذا كان مُتَثَبِّتاً. وجارية مُوْزونةٌ: فيها قِصَرٌ.
والوَزِينُ: الحَنْظل المطحون. كانت العَرَب تتّخذُه من هبيد الحَنظَل، يَبُلُّونه باللّبن، ويأكلونه.
نزو:
النَّزْوُ: الوَثَبانُ، ومنه نَزْوُ التَّيْس. ولا يقال ينزو إلاّ في الدّوابِّ والشّاء والبقر في معنى السِّفاد. والنّازية: حِدّة الرَّجلِ المُتَنَزّي إلى الشَّرِّ، ويقال: إنّ قَلبَه لَيَنْزو إلى كذا، أي: يَنْزعُ إليه.
وقَصعةٌ نازيةُ القَعْر، أي: قَعِيرةٌ، وإذا لم تُسَمِّ قعرها قُلْتَ: هي نَزيّةٌ، أي: قعيرة.
والنُّزاءُ: النَّزَوانُ في الوَثَبانِ.
زني:
زَنَى يَزْني زِناً وزِناءً. وهو وَلَدُ زَنْيةٍ.
زين:
الزَّيْنُ: نقيضُ الشَّيْنِ. زانه الحُسْنُ يزينه زَيْنا. وازدانتِ الأرضُ بعُشبِها، وازَّيَّنَتْ وتَزَيَّنَتْ. والزّينة جامعٌ لكُلِّ ما يتزيّن به، قال:
وإذا الدُّرُّ زانَ حُسْنَ وُجُوهٍ		كان للدُّرِّ حُسْنُ وَجهِك زَيْنا
يزن:
اليَزَنيّ: ضربٌ من الأَسِنّة والرِّماح يُنسَب إلى اليَمَن. وذُو يَزَنٍ: مَلِكٌ من مُلُوك اليَمَنِ.
زنا:
زنَأ في الجبل يزنَأُ وزنوءاً، أي: صَعَِد، قال:
أَزْنَأَني الحُبُّ في سُهى تَلَفٍ		ما كنت لولا الرَّبابُ أزْنَؤُها
وزَنَّأْت بينَ القوم: حرّشت بينهم.
والزِّناء، ممدود: الضِّيقُ والأَسْر.
وأزنأ الرَّجل بَوْلَهُ إزناءً. وزَنَاًَ بَوْلُه يَزْنَأُ زُنُوءاً، أي: احتقن، ونُهِي أن يُصلِّيَ الرَّجُلُ وهو زَناءٌ.
أزن:
الأَزَنُ: لُغَةٌ في اليَزَن، مِثْل الأَلَب في اليَلَب.

##### Türkçe

باب **الزاي** ve **النون** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ز و ن**، ve **ز ن**، **ن ز و**، **ز ن ي**، **ز ي ن**، **ي ز ن**، **ز ن أ**، **أ ز ن** kullanılagelenlerdir.

**زون**:
**الزُّونُ**: putların toplandığı, dikildiği ve süslendiği yer.
Ve **الزُّوانُ**: buğdayın içinde olan bir tane; **السَّواد** ehli ona: **الشَّيْلَم** der; teki: **زُوانة**.
Ve **الزِّوَنَّةُ**: kısa kadın; erkek: **زِوَنٌّ**.

**وزن**:
**الوَزْنُ**: bilinen (şey). Ve **الوَزْنُ**: bir şeyin ağırlığı(nı) onun benzeri bir şeyle (ölçmek), dirhemlerin ağırlıkları gibi; ve denir: **وَزَنَ** şeyi, onu takdir ettiğinde; ve **وزن** hurma meyvesini, onu tahmin ettiğinde. Ve **وزنت** şeyi, böylece o dengelendi; **وَزَنَ يَزِنُ وزنا**.
Ve **الميزانُ**: onunla tarttığım şey.
Ve bir adam **وَزِينُ** görüş (sahibi); ve **وَزُن** **وزانةً** (oldu), sağlam duruşlu olduğunda. Ve bir cariye **مُوْزونةٌ**: onda kısalık vardır.
Ve **الوَزِينُ**: öğütülmüş **الحَنْظل**. Araplar onu **هبيد الحَنظَل**’dan edinirlerdi; onu sütle ıslatırlar ve yerlerdi.

**نزو**:
**النَّزْوُ**: sıçrama; ondan: teke sıçraması. Ve **ينزو** denmez, ancak binek hayvanlarında, koyun ve sığırda, çiftleşme anlamında. Ve **النّازية**: şerre atılan adamın keskinliği; ve denir: “Onun kalbi mutlaka şuna **يَنْزو** eder”, yani: ona yönelir.
Ve bir çanak **نازيةُ القَعْر**; yani: derin dipli. Ve eğer dibini adlandırmazsan, dersin ki: o **نَزيّةٌ**’dir; yani: derin dipli.
Ve **النُّزاءُ**: sıçramada sıçrayış.

**زني**:
**زَنَى يَزْني زِناً وزِناءً**. Ve o, **زَنْيةٍ**’nin çocuğudur.

**زين**:
**الزَّيْنُ**: **الشَّيْنِ**’in zıddı. Güzellik onu süsledi; onu **يزينه** **زَيْنا**. Ve yer, otu ile süslendi; ve **ازَّيَّنَتْ** ve **تَزَيَّنَتْ**. Ve **الزّينة**: kendisiyle süslenilen her şeyin toplayıcısıdır; dedi ki:
وإذا الدُّرُّ زانَ حُسْنَ وُجُوهٍ		كان للدُّرِّ حُسْنُ وَجهِك زَيْنا

**يزن**:
**اليَزَنيّ**: Yemen’e nisbet edilen mızrak uçları ve mızraklardan bir tür. Ve **ذُو يَزَنٍ**: Yemen krallarından bir kral.

**زنا**:
**زنَأ** dağda **يزنَأُ** ve **وزنوءاً**; yani: çıktı, dedi ki:
أَزْنَأَني الحُبُّ في سُهى تَلَفٍ		ما كنت لولا الرَّبابُ أزْنَؤُها
Ve kavim arasında **وزَنَّأْت**: aralarını bozdun.
Ve **الزِّناء** (uzatılmış): darlık ve esaret.
Ve adam, idrarını **أزنأ** etti, **إزناءً**. Ve onun idrarı **زَنَاًَ**; **يَزْنَأُ** **زُنُوءاً**; yani: tutuldu. Ve erkek **زَناءٌ** iken namaz kılması yasaklandı.

**أزن**:
**الأَزَنُ**: **اليَزَن**’de bir lehçedir; **اليَلَب**’deki **الأَلَب** gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزينَةُ: ما يُتَزَيَّنُ به. ويوم الزينَةِ: يومُ العيد. والزَيْنُ: نقيض الشَيْنِ. وزانَهُ وزَيَّنَهُ بمعنىً. قال المجنون:
فيا ربِّ إذْ صَيَّرْتَ لَيْلى ليَ الهَوى		فزِنِّي لعينيها كما زِنْتـهـا لِـيا
ورجلٌ مُزَيَّنٌ، أي مُقَذَّذُ الشعر. والحَجَّامُ مُزَيَّنٌ. وتَزَيَّنَ وازْدانَ بمعنىً، فهو مُزْدانٌ. وتصغير مُزْدان مُزَيِّنٌ. ويقال: أَزْيَنَتِ الأرض بعشبها، وازَّيَّنَتْ مثله، وأصله تَزَيَّنَتْ. وقول الشاعر ابن عبدل:
أجِئْتَ على بَغْلٍ تَزُفُّكَ تسعةٌكأنَّكَ ديكٌ مائِلُ الزَيْنِ أَعْوَرُ

##### Türkçe

**الزينَةُ**: kendisiyle süslenilen şey. Ve **يوم الزينَةِ**: bayram günü. Ve **الزَيْنُ**: **الشَيْنِ**’in zıddı. Ve **وزانَهُ** ve **زَيَّنَهُ** bir mânâdadır. Mecnun dedi ki:
“Ey Rabbim, madem ki Leylâ’yı bana heva (aşk) kıldın,
öyleyse beni onun gözleri için, onu benim için süslediğin gibi süsle.”

Ve bir adam **مُزَيَّنٌ**, yani saçı düzeltilmiş. Ve berber **مُزَيَّنٌ**dur. Ve **تَزَيَّنَ** ve **ازْدانَ** bir mânâdadır; o hâlde o **مُزْدانٌ**dur. **مُزْدان**’ın küçültmesi **مُزَيِّنٌ**dür. Ve denilir ki: **أَزْيَنَتِ الأرض بعشبها**: yer, otu ile süslendi; ve **ازَّيَّنَتْ** de onun gibidir; aslı **تَزَيَّنَتْ**’tir. Ve şair İbn Abdəl’in sözü:
“Dokuzunun seni sevk ettiği bir katır üzerinde mi geldin;
sanki sen, **الزَيْنِ**’i eğri, tek gözlü bir horozsun.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ن ( و ا ي ء )
زين ، زون ، زني ، زنأ ، وزن ، نزا ، نزأ ، نوز : مستعملة .
زين : الزَّيْن : نقيضُ الشَّين ، وسمعتُ صبيّاً من بني عُقَيل يقول لصبيّ آخَر : وجهِي زَيْن ووجهُك شَيْن ، أراد أنه صَبيح
الوجه ، وأن الآخر قبيحُه ، والتقدير : وجهِي ذو زَيْن ، ووجهُك ذو شَيْن ، فنعتهما بالمَصْدَر ، كما يقال : رجلٌ صَوْم وعَدْل ، أي : ذو عَدْل .
وقال اللّيث : زانَه الحُسُن يَزِينه زيناً . وازدانت الأرضُ بنباتها ازدِياناً ، وازَّيّنَتْ وتَزَيّنَتْ ، أي : حَسُنت وبَهُجَتْ .
قال : والزِّينة اسمٌ جامعٌ لكلّ شيء يُتَزيَّن به .
( زون ) : قال : والزُّون موضعٌ تُجمَع فيه الأصنام وتُنصَب ، وقال رؤبة :
وَهْنانة كالزُّون يُجْلى صَنَمُهْ
وقال غيره : كلُّ ما عُبِد من دون الله فهو زُون وزُور . نقلت عن محمد بن حبيب قالت أعرابية لابن الأعرابي : إنك تَزونُنا إذا طلعت كأنك هلال في قثمان . قال : تَزوننا وتَزينُنا واحد .
وقال الليث : رجلٌ زَوَن وامرأة زِونّةٌ إذا كانا قَصِيرين وقد قاله غيره .
وأخبَرَني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الزَّوَنْزسي : الرجلُ ذو الأبّهة والكِبْر ؛ والزَّوَنَّكُ : المُخْتالُ في مِشْيَته ، النّاظرُ في عِطْفَيه ، يُرى أن عندَه خيراً وليس عنده ذاك .
قلتُ : وقد شدّده بعضُهم فقال : رجلٌ زَوَنّكٌ ، والأصْل فيه الزَّوَنُّ فزيدت الكاف وترك التشديد .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الزُّوَنَةُ : المرأةُ العاقلة ، والزِّوَنّة : المرأة القصيرة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : في الطعام زُوَان وزُؤان وزِوان : وهو الزريُّ منه الّذي يُرمَى به .
وقال اللّيث : الزُّوَان : حَبٌّ يكون في الحِنْطَة يسمِّيه أهلُ الشام الشَّيْلَم ، الواحدة زُوَانةٌ .
ورَوَى سلمةُ عن الفرّاء أنه قال : الأزناء : الشَّيْلَم .
قلت : ولا أدري لم جمعه أزناء .
وزن : قال الله جلّ وعزّ : ( فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْناً ) ( الكهف : 105 ) .
قال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابيّ : العَرَب تقول : ما لِفلان عندنا وَزْن ، أي : قَدْرٌ لخِسّته .
وقال غيرُه : معناه : خِفّة موازِينهم من الحَسنات .
ويقال : وَزَن فلانٌ الدراهمَ وَزْناً بالمِيزان ، وإذا كالَ فقد وَزَنه أيضاً .
ويقال : وزنَ الشيءَ إذا قَدَّره ، ووَزَن ثمرَ النّخل إذا خَرَصه .
وأخبَرَني ابن منيع عن عليّ بن الجعد عن شُعبَة عن عمرو بن مرّة عن أبي البَخْتَريّ قال : سألت ابنَ عبّاس عن السلَف في النَّخْل فقال : نَهَى رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) عن بيع النَّخل حتى يُؤكل منه وحتّى يُوزَن . قلتُ : وما يُوزَن ؟ فقال رجلٌ عندَه : حتّى يَحْزَر .
قلتُ : جَعَل الحَزْرَ وَزْناً ، لأنّه خَرْصٌ وتقدير .
وقال الليث : الوَزْن ثَقْلُ شيءٍ بشيء مِثله ، كأوزان الدّراهم ، ومِثلُه الرَّزْن .
قلتُ : ورأيتُ العَرَب يسمُّون الأوزانَ الّتي يُوزَن بها التّمر وغيره الّتي سُوّيتْ من الحجارة كالأمْناء وما أشبَهَها : الموازين ، واحدها ميزان ، وهو المَثاقيل واحدها مِثْقال ، ويقال للآلهة الّتي يُوزَن بها الأشياء : مِيزان أيضاً ، وجمعُه الموازين . وجائزٌ أن يقال للميزان الواحد بأوزانِه وجميعِ آلَتِهِ : المَوازين ؛ قال الله جلّ وعزّ : ( وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ ) ( الأنبياء : 47 ) ، يريد : نَضَع الميزانَ ذا القِسْطِ .
وقال جلّ وعزّ : ( وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) ( الأعراف : 8 ) .
أراد ، والله أعلم : فمن ثَقلتْ أعمالُه الَّتي هي حَسناتُه .
وقال الزجّاج : اختَلفت الناسُ في ذكر الميزان يومَ القيامة ، فجاء في بعض التّفسير أنّه ميزان له كِفّتان ، وأنّ الميزان أُنزِل في الدّنيا ليتَعامَل الناس بالعَدْل وتُوْزَنَ به الأعمال .
وقال بعضُهم : المِيزان : العدلُ ، وذهب إلى قولهم ، هذا في وزن هذا ، وإن لم يكن مما يوزن ، وتأويله أنه قد قام في النفس مساوياً لغيره ؛ كما يقوم الوزن في مرآة العين . قال بعضهم : الميزان : الكتابُ الّذي فيه أعمالُ الخَلْق . هذا كلُّه في باب اللغة ، والاحتجاجُ سائغٌ ، إلاّ أَن الأوْلى من هذا أن يُتَّبعَ ما جاء بالأسانيد الصِّحاح ، فإن جاء في الخَبَر أنّه مِيزانٌ له كِفَّتان من حيث يَنقُل أهلُ الثّقة ، فينبغي أن يُقبَل ذلك .
وقد رُوِي عن جُوَيْبِر عن الضَّحاك أنّ الميزان العَدْلُ ، والله أعلم ، بحقيقةِ ذلك .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : امرأةٌ مَوْزُونة : قصيرةٌ عاقلةٌ . قال : والوَزْنة : المرأةُ القصيرة .
وقال الليث : جارية مَوْزونة : فيها قِصَر . قال : والوَزِين : الحَنظَل المطحون ، وكانت العَرَب تتَّخذ طعاماً من هِبِيد الحَنظَل يَبلُونه ، باللبن فيأكلونه ، يسمُّونه الوَزِين ؛ وأَنشَد :
إذا قَلَّ العُثَانُ وصارَ يوماً
خَبيئةَ بيتِ ذي الشرفِ الوَزِين
أي : صار الوزين يوماً خبيئة ببيت ذي الشرف .
ورجلٌ وَزِينُ الرأيِ ، وقد وَزُنَ وَزانةً : إذا كان متثبِّتاً .
وقال أبو سَعيد : أَوْزَنَ فلانٌ نفسَه على الأمر وأَوْزَمَها : إِذا وطّن نفسَه عليه .
وقال أبو زيد : أكلَ فلانٌ وَزْمة ووَزْنَةً ، أي : وَجْبةً ؛ وقاله أبو عمرو .
ويقال : وَزَنْتُ فلاناً شيئاً ، وَوَزَنْتُ له شيئاً بمعنًى واحد ، قال الله : ( يَسْتَوْفُونَ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ ) ( المطففين : 3 ) ، المعنى : إذا كالُوا لهم أو وَزَنوا لهم .
نزا : قال الليث : النَّزْوُ : الوَثَبان ، ومنه نَزْوَ التّيْس ولا يقال إلاّ للشّاة والدّواب والبقر في معنى السِّفاد .
وقال الفرّاء : الإنزاء : حَرَكات التّيُوس عند السِّغاد ، رواه سلمة عنه .
أبو بكر : يقال للفحل : إنه لكبير النزاء ، أي : النزو . وقال : وحكى الكسائي : النزاء بالكسر قال : والهُذَاء من الهذيان بضم الهاء .
وقال الليث : النَّازِيةُ : حِدَّةُ الرجل المتَنَزِّي إلى الشرّ ، وهي النَّوازِي . ويقال : إن قلبَه ليَنْزُو إلى كذا ، أي : ينزع إليه .
قال : وقَصْعةٌ نازِية القَعْرِ ، أي : قَعيرة ، وإذا لم تُسَمِّ قعرَها قلتَ : هي نَزِيةٌ أي قَعيرة . والنزَاءُ : هو النزَوان في الوَثْب .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : وقَع في الغَنَم نُزاء ونُقازٌ وهما معاً داءٌ يأخذها فتَنْزُو منه وتَنقُزُ حتّى تموت .
ويقال : نزا الطعامُ يَنْزُو : إذا غَلاَ سِعْرُه .
وفي حديث أبي عامر الأشعريّ أنه كان في وقعة هَوَازنَ رُمِيَ بَهْمٌ في رُكبتيه فنُزيَ منه فمات ، معناهُ : أنَّه نزِف منه بِكثرةِ ما سالَ من دَمِه .
ويقال : نزِيَ ونزِف ، وأصابتهُ جراحةٌ فنُزِيَ منها ومات .
نزأ : أبو عبيد عن أبي عمرو : ونَزأْت عليه ، عَمَلت عليه .
وقال أبو زيد : نَزَأْتُ بين القوم أنْزَأ نَزْأً : إذا أفسَدْتَ بينهم ، وكذلك نَزَغتُ بينهم .
ابن بُزُرج قال : الواحد من النزآت نَزأة ، فعلة مفتوحة الفاء خفيفة ، وهي الحاجة تنزأ ؛ أي : تطرأ على صاحبها وهو عاقل ، وهو مهموز .
زني ( زنأ ) : يقال : زَنيَ الزّاني يَزنِي زِناً ، مقصورٌ ، وزِناءً ممدود .
وقال الفرّاء في ( كتاب المصادر ) : هو لغَيّةٍ ولِزَنْيَةٍ ، وهو لغَيْرِ رَشْدة ، كلُّه بالفتح .
قال : وقال الكسائيّ : ويجوزُ رَشْدة ورِشْدة بالكسر والفتح ، فأما غَيَّة فهو بالفتح لا غير . ومن أمثالهم : ( لا حِصْنُها حِصْنٌ ولا الزِّنا زِنا ) .
قال أبو زيد : يضرب مثلاً للذي يَكُفّ عن الخير ثم يُفرِّط فيه ، أو الّذي يَكُفّ عن الشر ثم يفرّط فيه ولا يَدوم على طريقةٍ واحدة .
وقال زيد بن كُثوة : الزِّنْءُ : الزُّنُوّ في الجَبَل .
وقال ابن السكّيت : يقال زَنَأ عليه : إذا ضَيّق عليه ؛ مثقّلة مهموزة . والزّناءُ : الضيِّق .
وأنشَدَني ابن الأعرابي :
لا هُمَّ إنَّ الحارِثَ بنَ جَبَلَةَ
زَنَّى على أَبِيه ثم قَتَلَهْ
ورَكِبَ الشادِخةَ المُحَجَّلةَ
قال : وكان أصلُه زَنَّا على أبيه بالهمز ، للضَّرورة . وقد زَنّاه من التزنِية ، أي : قَذَفه .
قال : ويقال : زَنَأَ في الجَبَل يَزْنَأُ زَنْأً : إذا صَعِد فيه .
وقالت امرأةٌ من العرب :
أشْبِه أبا أمِّكَ أو أشبهْ حَمَلْ
وارقَ إلى الخيرات زَنْأً في الجَبَلْ
أبو عُبيد عن أبي عمرو : الزَّناء ، ممدود : القَصِير ، وقال ابن مقبل :
وتولِجُ في الظِّل الزَّناء رُؤُوسَها
وتحسبها هِيماً وهُنّ صَحائحُ
ورُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه نَهَى أن يصلِّيَ الرجُل وهو زَنَاء .
قال أبو عُبيد : قال الكسائيّ : الزّناءُ هو الحاقِن بَوْلَه ، يقال منه قد زَنأَ بَوْلَه يَزْنَأُ زُنُوءاً إذا احتَقَن . وأَزْنَأ الرجُل بَوْلَه إزْناءً : إذا حَقَنَه .
قال أبو عُبيد : هو الزَّناء ممدود ، وأصلُه الضيّق ، وكلُّ شيء ضَيِّق فهو زَناء ، وقال الأخطلُ يذكر القَبر :
وإذا قذِفْتُ إلى زنَاءٍ قَعْرُها
غَبراءَ مُظْلِمةٍ مِن الأَحْفارِ
وقال : وكأنّ الحاقِنَ سمِّي زَنَاءً لأنّ البولَ يَحتقِن فيُضيِّق عليه .
قال : وقال أبو عمرو : زَنأْتُ إلى الشيء : دَنَوْت .
وقال الفرّاء : زَنَأَ فلانٌ للخمسين إذا دَنَا لها .
وقال أبو زيد : زَنَأَ إليه يَزْنَأ : إذا لَجَأَ إليه ، وأَزْنَأْتُه : ألجأتُه .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : زنأتُ إلى الشَّيء : دَنَوْت منه .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال للسِّقَاء : الّذي ليس بضخمٍ آدِيٌ ، فإذا كان صغيراً فهو نزىء مهموز .
وقال : النَّزِيّةُ بغير همز : ما فاجَأَك من مَطَر أو سوقٍ أو أَمْرٍ ، وأنشد :
وفي العارِضِين المُصْعِدين نَزِيّةٌ
من الشَّوْقِ مَجْتُوبٌ به القَلبُ أَجْمَعُ
سلمة : قالت الدُّبَيْرِيّة : الزَّانُ : التُّخمة ، وأنشدت :
مُصَحَّحٌ ليس يَشْكو الزانَ خَشْلَتُه
ولا يُخافُ على أمعائه العَرَبُ
ويقال : رمح يَزَنّي وأَزني ، مَنسوبٌ إلى ذي يَزَن ، أحد ملوك الأَزواءِ من اليمن . وبعضهم يَهمِزُ فيقول : رُمْح يَزْدَنِيّ وأَزْأَنِيّ ، ذكره ابن السكّيت .
نوز : شَمر عن القَعْنَبيّ عن حِزام بن هشام عن أبيه قال : رأيتُ عمرَ أتاه رجلٌ بالمصلَّى عامَ الرَّمادة من مُزينة فشكا إليه سوءَ الحال ، وإشراف عيالِه على الهلاك ، فأعطاه ثلاثة أنْبَابٍ جزائر ، وجعل عليهن
غَرائر فيهنّ رِزَمٌ من دقيق ، ثم قال له : سِرْ ، فإذا قدمْتَ فانحرْ نَاقةً فأطعمهم بوَدكِها ودقيقها ، ولا تُكثر إِطعامهم في أوَّل ما تُطعمهم ونَوِّزْ ثم لَبِثَ حيناً ، فإذا هو بالشيخ المُزَنَّى فسأَله ، فقال : فعلتُ ما أَمرتني به ، وأتَى اللَّهُ بالحيَا ، فبعْتُ الناقتين ، واشتريتُ للعيال صُبّةً من الغنم ، فهي تروح عليهم .
قال شمر : قال القَعْنَبِيُّ : قوله : نَوِّزْ ، أي : قَللْ .
قال شمر : ولم أسمعْ هذه الكلمة إلاَّ له .

##### Türkçe

ز ن ( و ا ي ء )
**زين** ، **زون** ، **زني** ، **زنأ** ، **وزن** ، **نزا** ، **نزأ** ، **نوز** : kullanımdadır.

**زين** : **الزَّيْن** : **الشَّين**’in zıddıdır. Ben, Benî ʿUkayl’den bir küçük çocuğun başka bir küçük çocuğa şöyle dediğini işittim: “Yüzüm **زَيْن** ve yüzün **شَيْن**”; onun muradı, yüz güzeli olduğu ve ötekinin yüz çirkini olduğudur. Takdir: “Yüzüm **زَيْن** sahibi, yüzün **شَيْن** sahibi”; böylece ikisini de mastarla sıfatladı; nitekim “adam **صَوْم** ve **عَدْل**” denir; yani: **عَدْل** sahibi.

Leys dedi: “Güzellik onu süsledi; onu **زيناً** ile süsler.” Ve yer, bitkisiyle **ازدِياناً** süslendi; ve **ازَّيّنَتْ** ve **تَزَيّنَتْ**; yani: güzelleşti ve sevinçli/parlak oldu.

Dedi: ve **الزِّينة** her ne ile süslenilirse onun tamamı için toplayıcı bir isimdir.

( **زون** ) : Dedi: ve **الزُّون** putların toplandığı ve dikildiği bir yerdir. Rü’be dedi:
وَهْنانة كالزُّون يُجْلى صَنَمُهْ

Başkası dedi: Allah’tan başka ibadet edilen her şey **زُون** ve **زُور**’dur. Muhammed b. Habîb’den naklettim: Bir bedevî kadın İbnü’l-Aʿrâbî’ye dedi ki: “Sen doğduğun zaman bizi **تَزونُنا** ediyorsun; sanki Kısmân’da bir hilâlsin.” Dedi: “**تَزوننا** ile **تَزينُنا** birdir.”

Leys dedi: **زَوَن** bir adam ve **زِونّةٌ** bir kadın; ikisi de kısa oldukları zaman; başkası da bunu söylemiştir.

Münzirî bana, Saʿleb’den, İbnü’l-Aʿrâbî’den haber verdi; dedi ki: **الزَّوَنْزسي**: heybet ve kibir sahibi adamdır; ve **الزَّوَنَّكُ**: yürüyüşünde kendini beğenen, iki yanına bakan; onda bir hayır var sanılır, hâlbuki onda o yoktur.

Ben dedim: Bazıları onu şeddeli yaptı da şöyle dedi: **زَوَنّكٌ** bir adam; aslında onda **الزَّوَنُّ** vardır; sonra **الكاف** artırıldı ve şedde terk edildi.

Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den rivayet etti: **الزُّوَنَةُ**: akıllı kadın; ve **الزِّوَنّة**: kısa kadın.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: Yiyecekte **زُوَان** ve **زُؤان** ve **زِوان** vardır: o, ondan atılan düşük/bozuk olanıdır.

Leys dedi: **الزُّوَان**: buğdayda bulunan bir tanedir; Şam ehli ona **الشَّيْلَم** der; teki **زُوَانةٌ**’dır.

Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti: **الأزناء**: **الشَّيْلَم**’dir.

Ben dedim: Onu niçin **أزناء** olarak cem etti, bilmiyorum.

**وزن** : Allah celîl ve azîz dedi: ( فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ **وَزْناً** ) ( الكهف : 105 ) .

Ebû’l-ʿAbbâs dedi: İbnü’l-Aʿrâbî dedi: Araplar der ki: “Falanın bizde **وَزْن**’i yok”; yani: aşağılığı sebebiyle bir değeri yok.

Başkası dedi: manası, onların hasenatlardan mizanlarının hafifliğidir.

Ve denir: Falan dirhemleri mizanla **وَزْناً** tarttı; ölçtüğü zaman da onu yine tartmış olur.

Ve denir: Bir şeyi **وزن** etti; onu takdir etti. Ve hurma ağacının meyvesini **وَزَن** etti; onu tahmin etti.

İbn Menîʿ bana, ʿAlî b. el-Caʿd’dan, Şuʿbe’den, ʿAmr b. Murra’dan, Ebû’l-Bahtârî’den haber verdi; dedi: İbn ʿAbbâs’a hurmalıkta selef hakkında sordum; dedi: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) hurmayı, ondan yeninceye ve **يُوزَن** edilinceye kadar satmayı yasakladı. Ben dedim: “Neyi **يُوزَن**?” Yanındaki bir adam dedi ki: “**يَحْزَر** edilinceye kadar.” Ben dedim: **الحَزْر**’ı **وَزْناً** kıldı; çünkü o, tahmin ve takdirdir.

Leys dedi: **الوَزْن** bir şeyin ağırlığının, onun benzeri bir şeyle (ölçülmesi)dir; dirhemlerin tartıları gibi; benzeri de **الرَّزْن**’dir.

Ben dedim: Arapları, hurma ve başkasıyla tartılan; taşlardan **الأمْناء** ve benzerleri gibi düzeltilmiş ağırlıklara “**الموازين**” derken gördüm; teki **ميزان**’dır. Ve o, “**المَثاقيل**”dir; teki **مِثْقال**’dır. Ve şeylerin kendisiyle tartıldığı aletlere de “**مِيزان**” denir; cem’i **الموازين**’dir. Ve tek bir mizana, ağırlıklarıyla ve bütün aletiyle “**المَوازين**” denmesi caizdir; Allah celîl ve azîz dedi: ( وَنَضَعُ **الْمَوَازِينَ** الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ ) ( الأنبياء : 47 ) ; muradı: adalet sahibi mizanı koyarız.

Ve celîl ve azîz dedi: ( وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) ( الأعراف : 8 ) .

Muradı, Allah daha iyi bilir: kimin amelleri—ki onlar hasenatıdır—ağır gelirse.

Zeccâc dedi: İnsanlar kıyamet günü mizanı anmada ihtilaf etti; bazı tefsirde geldi ki o, iki kefesi olan bir mizandır; ve mizan, dünyada insanların adaletle muamele etmesi ve amellerin onunla tartılması için indirildi.

Bazıları dedi: **المِيزان**: adalettir. Ve onların “bu, bunun **وزن**’undadır” sözlerine gitti; her ne kadar tartılan şeylerden olmasa da. Te’vili: nefiste, başkasına eşit olarak durmuştur; nitekim ağırlık, göz aynasında durur. Bazıları dedi: mizan, halkın amellerinin içinde bulunduğu kitaptır. Bütün bu, dil babındadır; delil getirme geçerlidir; ancak bundan daha evlâ olan, sahih isnadlarla gelenin izlenmesidir. Eğer haberde, güvenilir kimselerin naklettiği yönden, onun iki kefesi olan bir mizan olduğu gelirse, bunun kabul edilmesi gerekir.

Cüveybir’den, Dahhâk’tan rivayet edildi ki mizan adalettir; Allah daha iyi bilir, bunun hakikatini.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **مَوْزُونة** bir kadın: kısa, akıllı. Dedi: ve **الوَزْنة**: kısa kadın.

Leys dedi: **مَوْزونة** bir cariye: onda kısalık vardır. Dedi: ve **الوَزِين**: öğütülmüş hanzaldır. Araplar, hanzalın **هِبِيد**’inden bir yiyecek edinirlerdi; onu sütle ıslatırlar, sonra yerlerdi; ona **الوَزِين** derlerdi. Ve inşad etti:
إذا قَلَّ العُثَانُ وصارَ يوماً
خَبيئةَ بيتِ ذي الشرفِ الوَزِين

Yani: **الوَزِين** bir gün, şeref sahibinin evinde saklı şey oldu.

Ve **وَزِينُ الرأيِ** bir adam; ve **وَزانةً** **وَزُنَ** etmiştir: eğer sağlam duruşlu/temkinli ise.

Ebû Saʿîd dedi: Falan, iş üzerine nefsini **أَوْزَنَ** etti ve onu **أَوْزَمَ** etti: eğer nefsini ona alıştırdıysa.

Ebû Zeyd dedi: Falan **وَزْمة** ve **وَزْنَةً** yedi; yani: bir öğün; Ebû ʿAmr da bunu söyledi.

Ve denir: “Falanı bir şeyle **وَزَنْتُ**” ve “ona bir şey **وَزَنْتُ**” bir manadadır. Allah dedi: ( يَسْتَوْفُونَ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ ) ( المطففين : 3 ) ; mana: onlara ölçtükleri veya onlara tarttıkları zaman eksiltirler.

**نزا** : Leys dedi: **النَّزْوُ**: sıçramadır; ondan, tekenin **نَزْوَ**’su; ve ancak koyun, binek hayvanları ve sığır için, çiftleşme manasında söylenir.

Ferrâ dedi: **الإنزاء**: çiftleşme sırasında tekelerin hareketleridir; Seleme onu ondan rivayet etti.

Ebû Bekr: Erkeğe denir ki: “O, büyük **النزاء** sahibidir”; yani: **النزو**. Dedi: Kisâî’den nakletti: **النزاء** kesre ile. Dedi: ve **الهُذَاء** he’nin zammıyla, hezeyandan (gelir).

Leys dedi: **النَّازِيةُ**: şerre doğru atılan/hamle eden adamın keskinliğidir; o, **النَّوازِي**’dir. Ve denir: “Kalbi şuna **يَنْزُو** eder”; yani: ona meyleder.

Dedi: ve **قَصْعةٌ نازِية القَعْرِ**; yani: dibi derin. Dibini adlandırmazsan: “o **نَزِيةٌ**’dir”; yani: dibi derin. Ve **النزَاءُ**: sıçramada **النزَوان**’dır.

Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den: Koyuna **نُزاء** ve **نُقازٌ** düştü; ikisi birlikte, onu tutan bir hastalıktır; ondan dolayı sıçrar ve zıplar; ta ki ölür.

Ve denir: Yiyecek **نزا** eder, **يَنْزُو**: eğer fiyatı yükselirse.

Ebû ʿÂmir el-Eşʿarî hadîsinde: Hevâzin vakasında idi; dizlerine bir ok atıldı; ondan **نُزيَ** edildi de öldü; manası: kanından çokça akan sebebiyle ondan kanı çekildi/kanı boşaldı.

Ve denir: **نزِيَ** ve **نزِف**. Ve ona bir yara isabet etti; ondan **نُزِيَ** edildi ve öldü.

**نزأ** : Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan: “Ona karşı **نَزأْت**”; ona karşı iş yaptım.

Ebû Zeyd dedi: “Kavim arasında **نَزَأْتُ** ederim, **أنْزَأ** **نَزْأً**”: eğer aralarını bozarsam; aynı şekilde “aralarında **نَزَغتُ**” (de).

İbn Büzürc dedi: **النزآت**’ın teki **نَزأة**’dir; fa’sı fethalı, hafif **فِعْلة** veznindedir. Ve o, **تنزأ** eden bir ihtiyaçtır; yani: sahibine—o akıllı iken—ansızın ortaya çıkar; hemzelidir.

**زني** ( **زنأ** ) : Denir: zina eden **زَنيَ** eder, **يَزنِي** **زِناً**; kısaltılmıştır; ve **زِناءً** uzatılmıştır.

Ferrâ, ( **كتاب المصادر** )’da dedi: o, **لغَيّةٍ** ve **لِزَنْيَةٍ** içindir; ve o, **لغَيْرِ رَشْدة** içindir; hepsi fetha iledir.

Dedi: Kisâî dedi: **رَشْدة** ve **رِشْدة** kesre ve fetha ile caizdir; أما **غَيَّة** ise yalnız fetha iledir. Onların darb-ı mesellerinden: ( لا حِصْنُها حِصْنٌ ولا **الزِّنا** زِنا ) .

Ebû Zeyd dedi: Hayırdan geri duran sonra onda gevşeklik eden kimseye; yahut şerden geri duran sonra onda gevşeklik eden ve tek bir yol üzere devam etmeyen kimseye misal olarak vurulur.

Zeyd b. Kusve dedi: **الزِّنْءُ**: dağda **الزُّنُوّ**’dur.

İbnü’s-Sikkît dedi: “Ona **زَنَأ** etti” denir: eğer ona daraltırsa; şeddeli, hemzeli. Ve **الزّناءُ**: darlıktır.

İbnü’l-Aʿrâbî bana inşad etti:
لا هُمَّ إنَّ الحارِثَ بنَ جَبَلَةَ
زَنَّى على أَبِيه ثم قَتَلَهْ
ورَكِبَ الشادِخةَ المُحَجَّلةَ

Dedi: Aslı, zaruret için hemze ile “**زَنَّا** على أبيه” idi. Ve onu, **التزنِية**’den **زَنّاه** etti; yani: ona iftira attı.

Dedi: Ve denir: Dağda **زَنَأَ** eder, **يَزْنَأُ** **زَنْأً**: eğer onda yukarı çıkarsa.

Araplardan bir kadın dedi:
أشْبِه أبا أمِّكَ أو أشبهْ حَمَلْ
وارقَ إلى الخيرات زَنْأً في الجَبَلْ

Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan: **الزَّناء**—uzatılmış—: kısa boylu. İbn Mukbil dedi:
وتولِجُ في الظِّل الزَّناء رُؤُوسَها
وتحسبها هِيماً وهُنّ صَحائحُ

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: adamın **زَنَاء** iken namaz kılmasını yasakladı.

Ebû ʿUbeyd dedi: Kisâî dedi: **الزّناءُ** idrarını tutan kimsedir; ondan “İdrarını **زَنأَ** etti, **يَزْنَأُ** **زُنُوءاً**” denir: eğer tuttuysa. Ve adam idrarını **أَزْنَأ** etti, **إزْناءً**: eğer onu hapsettiyse.

Ebû ʿUbeyd dedi: O, **الزَّناء**—uzatılmış—tır; aslı darlıktır. Dar olan her şey **زَناء**’dır. Ahtal, kabri anarak dedi:
وإذا قذِفْتُ إلى زنَاءٍ قَعْرُها
غَبراءَ مُظْلِمةٍ مِن الأَحْفارِ

Dedi: Sanki idrarını tutan kimseye **زَنَاء** denmesi, idrarın tutulup ona dar gelmesindendir.

Dedi: Ebû ʿAmr dedi: “Bir şeye doğru **زَنأْتُ**”: yaklaştım.

Ferrâ dedi: Falan elliye **زَنَأَ** etti: eğer ona yaklaştıysa.

Ebû Zeyd dedi: Ona **زَنَأَ** eder, **يَزْنَأ**: eğer ona sığınırsa. Ve onu **أَزْنَأْتُ**: onu sığındırdım/zorla sığındırdım.

Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den: “Bir şeye doğru **زنأتُ**”: ona yaklaştım.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: Tuluma denir: iri değilse **آدِيٌ**; küçük olursa hemzeli **نزىء**’dür.

Dedi: Hemzesiz **النَّزِيّةُ**: yağmurdan, çarşıdan veya işten seni ansızın yakalayan şeydir. Ve inşad etti:
وفي العارِضِين المُصْعِدين نَزِيّةٌ
من الشَّوْقِ مَجْتُوبٌ به القَلبُ أَجْمَعُ

Seleme: Dubeyriyye dedi: **الزَّانُ**: tıka basa doymadır. Ve inşad etti:
مُصَحَّحٌ ليس يَشْكو الزانَ خَشْلَتُه
ولا يُخافُ على أمعائه العَرَبُ

Ve denir: **يَزَنّي** ve **أَزني** bir mızrak; Zû Yezen’e nispetlidir; Yemen’den **الأَزواءِ** krallarından biridir. Bazıları hemzeler de “**يَزْدَنِيّ** ve **أَزْأَنِيّ** bir mızrak” der; onu İbnü’s-Sikkît zikretti.

**نوز** : Şemmer, Kaʿnebî’den, Hızâm b. Hişâm’dan, babasından: dedi: “Kıtlık yılı **الرَّمادة**’de, Musallâ’da, Müzeyne’den bir adam Ömer’e geldi; kötü hâlini ve çoluk çocuğunun helâke yaklaşmasını ona şikâyet etti. Ona üç **أنْبَابٍ** kesilmiş deve verdi; üzerlerine, içinde un demetleri bulunan çuvallar koydu. Sonra ona dedi ki: ‘Yürü; vardığın zaman bir deve kes de onları yağıyla ve unuyla doyur; ilk doyurduğunda onları çokça doyurma; ve **نَوِّزْ**.’ Sonra bir müddet kaldı; bir de baktı ki Müzennî ihtiyar; ona sordu. O da dedi: ‘Bana emrettiğini yaptım; Allah yağmuru getirdi; iki deveyi sattım; çoluk çocuğa bir sürü koyun satın aldım; işte onlar, akşamleyin onlara dönüp geliyor.’”

Şemmer dedi: Kaʿnebî dedi: Onun sözü **نَوِّزْ**: yani: azalt.

Şemmer dedi: Bu kelimeyi ondan başkasından işitmedim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاي والياء وما يثلثهما)
(زيب) الزاي والياء والباء أصلٌ يدلُّ على خفّةٍ ونشاط وما يشبه ذلك. والأصلُ الخِفّة. يقولون: الأَزْيَبُ النشاط. ويقولون: مَرّ فلانٌ وله أزْيَبٌ إذا مَرَّ مَرّاً سريعاً. ومن ذلك قولهم للأمر المنكَر: أَزْيَبٌ. وهو القياس، وذلك أنّه يُستخفّ لمن رآه أو سمعه قال:
تُكلّفُ الجارةَ ذَنْبَ الغُيّبِ *** وهي تُبيتُ زوجَها في أزيَبِ([1])ومن الباب قولهم للرجل الذّليل والدّعِيِّ أَزْيَب. ويقولون لمن قارَبَ خَطْوَه: أَزْيَب. وقد أعلمْتُكَ أنَّ مرجع البابِ كلِّه إلى الخِفّة وما قاربها.
وممّا يصلُح أن يقال إنّه شذّ عن الباب، قولهم للجَنُوب من الرِّياح: أَزْيَب.
(زيت) الزاء والياء والتاء كلمةٌ واحدة، وهي الزّيت، معروف. ويقال زِتُّه، إذا دهنْتَه بالزّيت. وهو مَزْيوت.
(زيح) الزاء والياء والحاء أصلٌ واحد، وهو زَوال الشيء وتنحِّيه. يقال زاح الشيءُ يَزيحُ، إذا ذهَب؛ وقد أزَحْتُ عِلَّته فزاحت، وهي تَزِيح.
(زيج) الزاء والياء والجيم ليس بشيء. على أنهم يسمُّون خيطَ البنَّاءِ زِيجاً([2]). فما أدري أعربيٌّ هو أم لا.
(زيد) الزاء والياء والدال أصلٌ يدلُّ على الفَضْلِ. يقولون زاد الشيء يزيد، فهو زائد. وهؤلاء قومٌ زَيْد على كذا، أي يزيدون. قال:
وأنتمُ مَعْشرٌ زَيدٌ على مائةٍ  *** فأجمِعُوا أمرَكُمْ كيداً فكيدوني([3])ويقال شيءٌ كثير الزَّيايد، أي الزّيادات، وربما قالوا زوائد. ويقولون للأسد: ذو زوائد. قالوا: وهو الذي يتزيَّد في زَئِيرِهِ وصَولتهِ. والناقة تَتَزَيَّد في مِشيتها، إذا تكلفَتْ فوق طاقتها، ويروون:
* فقل [مثل] ما قالُوا ولا تَتزَيَّد([4]) *
بالياء، كأنّه أراد التّزيّد في الكلام.
(زير) الزاء والياء والراء ليس بأصلٍ. يقولون: رجلٌ زِيرٌ: يحبُّ مجالسَةَ النِّساء ومحادثتَهن. وهذا عندي أصلُهُ الواو، من زَارَ يزورُ، فقلبت الواو ياءً للكسرة التي قبلها، كما يقال هو حِدْثُ نِساء. قال في الزِّير:
مَنْ يَكُنْ في السِّوادِ والدَّدِ* والإغْـ *** رامِ زيراً فإنني غيرُ زيرِ([5])(زيغ) الزاء والياء والغين أصلٌ يدل على مَيَل الشيء. يقال زاغ يَزيغُ زَيْغاً. والتَّزَيُّغ: التَّمايُل([6])، وقوم زاغَةٌ، أي زائغون، وزاغَت الشمس، وذلك إذا مالت وفاء الفيء([7]). وقال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللهُ قُلُوبَهُمْ﴾ [الصف 5 ]، فأمَّا قولهم: تزيّغت المرأةُ، فهذا من باب الإبدال، وهي نونٌ أبدلت غيناً.
(زيم) الزاء والياء والميم أصلٌ يدلُّ على تجمّعٍ. يقال لحم زِيَمٌ، أي مُكتنِز. ويقال اجتمع الناسُ فصاروا زِيَما. قال الخليل:
* والخيل تعدُوا زِيَماً حولنا *
(زيل) الزاء والياء واللام ليس أصلاً، لكنّ الياء فيه مبدلةٌ من واو، وقد مضى ذِكره، وذُكِرَتْ هنالك كلماتُ اللَّفظِ. فالتَّزايل: التباين. يقال زَيَّلْتُ بينه، أي فرّقْت، قال الله تعالى: ﴿فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ﴾ [يونس 28] ويقال إن الزَّيَل تباعُدُ ما بين الفَخِذين، كالفَحَجِ. وذُكرَ عن الشيبانيّ إن كان صحيحاً تزايلَ  فلانٌ عن فلانٍ، إِذَا احتشَمَه. وهو ذاك القياسُ إن صحّ.
(زين) الزاء والياء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسن الشيء وتحسينه. فالزَّيْن نَقيضُ الشَّيْن. يقال زيَّنت الشيء تزييناً. وأزْيَنتِ الأرضُ وازّيَّنتْ وازدانت([8]) إذا حَسَّنَها عُشْبُها. ويقال إن كان صحيحاً ـ إنّ الزَّين: عُرْف الدِّيك. ويُنشدون:
وجئتَ على بغلٍ تَزُفُّكَ تِسعةٌ *** كأنّكَ دِيكٌ مائلُ الزَّين أعْوَر([9])(زيف) الزاء والياء والفاء فيه كلام، وما أظنُّ شيئاً منه صحيحاً. يقولون درهم زائِف وزَيْف. ومن الباب زَافَ الجملُ في مَشيه يزيف، وذلك إذا أسرع. والمرأة تَزِيف في مَشيها، كأنها تستدير. والحمامة تَزِيف عند الحَمَام. فأمّا الذي يُروَى في قول عديّ:
تَرَكونِي لدَى قُصورٍ وأعرا *** ضِ قصورٍ لزَيْفهنّ مَرَاقِ([10])فيقولون إِنّ الزَّيف الطُّنُف الذي يقي الحائط: ويقال "لزيْفهن([11])". وكلُّ هذا كلام. والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) البيت الأخير في المجمل.
([2]) ذكر في المعرب 169 أنه فارسي، عربيته "المطمر".
([3]) البيت لذي الإصبع العدواني من قصيدة له في المفضليات (1/158).
([4]) التكملة من المجمل واللسان. وصدره في اللسان:
* إذا أنْتَ فاكهت الرجال فلا تلع *.
([5]) أنشده في اللسان (سود). والسواد، بالكسر: المسارة.
([6]) في الأصل : "والتماثل"، صوابه من المجمل واللسان.
([7]) في الأصل: "وذلك إذا فاءت الفيء" صوابه من المجمل واللسان.
([8]) ويقال أيضاً: "ازبنت" كاحمرت، و "ازبأنت".
([9]) البيت للحكم بن عبدل، كما في الحيوان (2: 305) واللسان (زين).
([10]) الكلمتان الأخيرتان من البيت في المجمل. وأنشده في اللسان (زيف).
([11]) كذا في الأصل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاي** و**الياء** وما يثلثهما)
(**زيب**) **الزاي** ve**الياء** ve**الباء**; hafiflik ve canlılık ve buna benzeyen şeylere delâlet eden bir asıldır. Asıl, hafifliktir. Derler ki: **الأَزْيَبُ** canlılıktır. Ve derler ki: “Falan geçti ve onun **أزْيَبٌ**’i vardır” yani hızlı bir geçişle geçtiği zaman. Bundan (bir de) onların münker işe: **أَزْيَبٌ** demeleri vardır. Ve o kıyastır; çünkü onu görene veya işitene karşı hafife alınır; (şair) dedi ki:
تُكلّفُ الجارةَ ذَنْبَ الغُيّبِ *** وهي تُبيتُ زوجَها في **أزيَبِ**([1])
Ve babdan, onların zelil ve da‘î (soyu iddia edilen) adama **أَزْيَب** demeleri vardır. Ve adımını yaklaştırana: **أَزْيَب** derler. Ve sana bildirdim ki babın tamamının dönüşü hafifliğe ve ona yaklaşan şeye(ler)e dir.
Ve “babdan şâz oldu” denmesi uygun olan şeylerden: rüzgârlardan güney rüzgârına **أَزْيَب** demeleridir.

(**زيت**) **الزاء** ve**الياء** ve**التاء** tek bir kelimedir; o da **الزّيت**tir; bilinen (şey). Ve “**زِتُّه**” denir; onu zeytin yağıyla yağladığın zaman. Ve o **مَزْيوت**tur.

(**زيح**) **الزاء** ve**الياء** ve**الحاء** tek bir asıldır; o da şeyin zevâli ve uzaklaşmasıdır. “**زاح** الشيءُ **يَزيحُ**” denir; gittiği zaman. Ve ben onun illetini giderdim, o da gitti; ve o **تَزِيح**tir.

(**زيج**) **الزاء** ve**الياء** ve**الجيم** bir şey değildir. Ancak onlar inşaatçının ipine **زِيجاً**([2]) adını verirler. Bilmiyorum Arapça mıdır değil midir.

(**زيد**) **الزاء** ve**الياء** ve**الدال** fazlalığa delâlet eden bir asıldır. Derler ki: “**زاد** الشيء **يزيد**” o hâlde o **زائد**dir. Ve “Bunlar şu şeye **زَيْد** olan bir kavimdir” yani artarlar. (Şair) dedi ki:
وأنتمُ مَعْشرٌ **زَيدٌ** على مائةٍ  *** فأجمِعُوا أمرَكُمْ كيداً فكيدوني([3])
Ve “çok **الزَّيايد**li bir şey” denir; yani ziyadeler; bazen de **زوائد** derler. Ve aslana: **ذو زوائد** derler. Dediler ki: o, kükremesinde ve saldırısında artan (şey)dir. Ve dişi deve yürüyüşünde **تَتَزَيَّد** eder; gücünün üstünde külfete girdiği zaman. Ve rivayet ederler:
* فقل [مثل] ما قالُوا ولا **تَتزَيَّد**([4]) *
**الياء** ile; sanki sözde artmayı murat etti.

(**زير**) **الزاء** ve**الياء** ve**الراء** bir asıl değildir. Derler ki: “**زِيرٌ** bir adam”: kadınlarla oturmayı ve onlarla konuşmayı sever. Ve bu, benim yanımda aslı **الواو**dur; **زَارَ يزورُ**’dan; öncesindeki kesre sebebiyle **الواو** **ياء**ya çevrilmiştir; “o, **حِدْثُ نِساء**dır” denildiği gibi. **الزِّير** hakkında dedi ki:
مَنْ يَكُنْ في السِّوادِ والدَّدِ* والإغْـ *** رامِ زيراً فإنني غيرُ زيرِ([5])

(**زيغ**) **الزاء** ve**الياء** ve**الغين** şeyin meyline delâlet eden bir asıldır. “**زاغ** **يَزيغُ** **زَيْغاً**” denir. Ve **التَّزَيُّغ**: **التَّمايُل**([6])dür. Ve **زاغَةٌ** bir kavim; yani **زائغون**. Ve “**زاغَت** güneş” (denir); bu, meylettiği ve gölgenin döndüğü zamanıdır([7]). Ve Allah, cellet senâuhu, dedi ki: ﴿فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللهُ قُلُوبَهُمْ﴾ [الصف 5]. Ama onların “**تزيّغت** المرأةُ” sözlerine gelince; bu, ibdâl babındandır; ve o, **نون**dur ki **غين**e ibdâl edilmiştir.

(**زيم**) **الزاء** ve**الياء** ve**الميم** toplanmaya delâlet eden bir asıldır. “**زِيَمٌ** et” denir; yani sıkı/yoğun (et). Ve “insanlar toplandı da **زِيَما** oldular” denir. **الخليل** dedi ki:
* والخيل تعدُوا **زِيَماً** حولنا *

(**زيل**) **الزاء** ve**الياء** ve**اللام** bir asıl değildir; lâkin içindeki **الياء** **واو**dan ibdâldir; zikri geçti ve orada lafzın kelimeleri zikredildi. O hâlde **التَّزايل**: ayrışmadır. “Onun arasında **زَيَّلْتُ**” denir; yani ayırdım. Allah تعالى dedi ki: ﴿فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ﴾ [يونس 28]. Ve denir ki **الزَّيَل** uylukların arasındaki mesafenin uzaklaşmasıdır; **الفَحَج** gibi. Ve **الشيبانيّ**den zikredildi: sahih ise, “Falan, falandan **تزايلَ** etti” yani ondan çekindi/utangaçlık gösterdiği zaman. Ve o, sahih olursa, o kıyastır.

(**زين**) **الزاء** ve**الياء** ve**النون** şeyin güzelliğine ve onu güzelleştirmeye delâlet eden sahih bir asıldır. O hâlde **الزَّيْن** **الشَّيْن**in zıddıdır. “Şeyi **زيَّنت** **تزييناً**” denir. Ve “yer **أزْيَنتِ** ve **وازّيَّنتْ** ve **ازدانت**([8])” denir; otuyla onu güzelleştirdiği zaman. Ve denir ki sahih ise: **الزَّين** horozun ibiğidir. Ve şöyle inşâd ederler:
وجئتَ على بغلٍ تَزُفُّكَ تِسعةٌ *** كأنّكَ دِيكٌ مائلُ **الزَّين** أعْوَر([9])

(**زيف**) **الزاء** ve**الياء** ve**الفاء** hakkında söz vardır; ve ben ondan hiçbir şeyin sahih olduğunu sanmıyorum. Derler ki: **زائِف** ve **زَيْف** bir dirhem. Ve babdandır: deve yürüyüşünde **زَافَ** eder, **يزيف**; bu, hızlandığı zamandır. Ve kadın yürüyüşünde **تَزِيف** eder; sanki dönerek yürür. Ve güvercin, hamam (güvercinliği) yanında **تَزِيف** eder. Ama **عديّ**’nin sözünde rivayet olunan şeye gelince:
تَرَكونِي لدَى قُصورٍ وأعرا *** ضِ قصورٍ لزَيْفهنّ مَرَاقِ([10])
derler ki: **الزَّيف** duvarı koruyan **الطُّنُف**tur; ve “**لزيْفهن**([11])” denir. Ve bütün bunlar sözdür. Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ـ
([1]) Son beyit **المجمل**’dedir.
([2]) **المعرب** 169’da Farsça olduğu zikredildi; onun Arapçası “**المطمر**”dir.
([3]) Beyit, **ذي الإصبع العدواني**’nindir; **المفضليات**’ta (1/158) ona ait bir kasidedendir.
([4]) Tamamlama **المجمل** ve **اللسان**’dandır. Ve صدرُهُ **اللسان**’da:
* إذا أنْتَ فاكهت الرجال فلا تلع *.
([5]) **اللسان** (سود)’da inşâd etti. Ve **السواد** (kesre ile): **المسارة**dır.
([6]) Asılda: “**والتماثل**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dan.
([7]) Asılda: “وذلك إذا فاءت الفيء”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dan.
([8]) Ve ayrıca denir: “**ازبنت**” ( **احمرت** gibi) ve “**ازبأنت**”.
([9]) Beyit **الحكم بن عبدل**’indir; **الحيوان** (2: 305) ve **اللسان** (زين)’de olduğu gibi.
([10]) Beytin son iki kelimesi **المجمل**’dedir. Ve onu **اللسان** (زيف)’de inşâd etti.
([11]) Asılda böyle.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الزينة الحقيقية: ما لا يشين الإنسان في شيء من أحواله لا في الدنيا، ولا في الآخرة، فأما ما يزينه في حالة دون حالة فهو من وجه شين، والزينة بالقول المجمل ثلاث: زينة نفسية كالعلم، والاعتقادات الحسنة، وزينة بدنية، كالقوة وطول القامة، وزينة خارجية كالمال والجاه. فقوله: ﴿حبب إليكم الإيمان وزينه في قلوبكم﴾ [الحجرات/7]، فهو من الزينة النفسية، وقوله: ﴿من حرم زينة الله﴾ [الأعراف/32]، فقد حمل على الزينة الخارجية، وذلك أنه قد روى: (أن قوما كانوا يطوفون بالبيت عراة فنهوا عن ذلك بهذه الآية) (أخرج عبد بن حميد عن سعيد بن جبير قال: كان الناس يطوفون بالبيت عراة، يقولون: لا نطوف في ثياب أذنبنا فيها، فجاءت امرأة فألقت ثيابها وطافت، ووضعت يدها على قبلها وقالت:
*اليوم يبدو بعضه أو كله**وما بدا منه فلا أحله*
فنزلت هذه الآية: ﴿خذوا زينتكم عند كل مسجد﴾. انظر: الدر المنثور 3/439)، وقال بعضهم: بل الزينة المذكورة في هذه الآية هي الكرم المذكور في قوله: ﴿إن أكرمكم عند الله أتقاكم﴾ [الحجرات/13]، وعلى هذا قال الشاعر:
- *وزينة العاقل حسن الأدب*
(هذا عجز بيت، وشطره:
*لكل شيء حسن زينة*
وهو في البصائر 3/157؛ ومعجم الأدباء 1/72؛ وعمدة الحفاظ: زين)
وقوله: ﴿فخرج على قومه في زينته﴾ [القصص/79]، فهي الزينة الدنيوية من المال والأثاث والجاه، يقال: زانه كذا، وزينه: إذا أظهر حسنه؛ إما بالفعل؛ أو بالقول، وقد نسب الله تعالى التزيين في مواضع إلى نفسه، وفي مواضع إلى الشيطان، وفي مواضع ذكره غير مسمى فاعله، فمما نسبه إلى نفسه قوله في الإيمان: ﴿وزينه في قلوبكم﴾ [الحجرات/7]، وفي الكفر قوله: ﴿زينا لهم أعمالهم﴾ [النمل/4]، ﴿زينا لكل أمة عملهم﴾ [الأنعام/108]، ومما نسبه إلى الشيطان قوله: ﴿وإذ زين لهم الشيطان أعمالهم﴾ [الأنفال/48]، وقوله تعالى: ﴿لأزينن لهم في الأرض﴾ [الحجر/39]، ولم يذكر المفعول لأن المعنى مفهوم. ومما لم يسم فاعله قوله عز وجل: ﴿زين للناس حب الشهوات﴾ [آل عمران/14]، ﴿زين لهم سوء أعمالهم﴾ [التوبة/37]، وقال: ﴿زين للذين كفروا الحياة الدنيا﴾ [البقرة/212]، وقوله: ﴿زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركائهم﴾ (سورة الأنعام آية 137، وهذه قراءة ابن عامر الشامي، برفع (قتل) ونصب (أولادهم) وخفض (شركائهم).
وقرأ الباقي (زين) بالبناء للمعلوم، و (قتل) بالنصب، و (أولادهم) بالخفض، و (شركاؤهم) بالرفع. انظر: الإتحاف ص 217)، تقديره: زينة شركاؤهم (يريد أن (شركاؤهم) مرفوع على أنه فاعل لفعل محذوف مبني للفاعل، هو زينه)، وقوله: ﴿زينا السماء الدنيا بمصابيح﴾ [فصلت/12]، وقوله: ﴿إنا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب﴾ [الصافات/6]، ﴿وزيناها للناظرين﴾ [الحجر/ 16]، فإشارة إلى الزينة التي تدرك بالبصر التي يعرفها الخاصة والعامة، وإلى الزينة المعقولة التي يختص بمعرفتها الخاصة، وذلك أحكامها وسيرها. وتزيين الله للأشياء قد يكون بإبداعها مزينة، وإيجادها كذلك، وتزيين الناس للشيء: بتزويقهم، أو بقولهم، وهو أن يمدحوه ويذكروه بما يرفع منه.

##### Türkçe

- **الزينة الحقيقية**: İnsanı hâllerinin hiçbirinde, ne dünyada ne de âhirette, herhangi bir şeyde çirkinleştirmeyen şeydir; ama onu bir hâlde süsleyip başka bir hâlde süslemeyen şey ise bir yönden çirkinliktir. **الزينة** (toplu sözle) üçtür: ilim ve güzel inançlar gibi nefsî süs; güç ve boyun uzunluğu gibi bedenî süs; mal ve mevki gibi dış süs. Şu sözü: ﴿حبب إليكم الإيمان وزينه في قلوبكم﴾ [الحجرات/7], nefsî süstendir; şu sözü: ﴿من حرم زينة الله﴾ [الأعراف/32], dış süse hamledilmiştir; bu da şundandır ki rivayet edilmiştir: (Bir kavim Beyt’in etrafında çıplak tavaf ederlerdi de bu âyetle bundan nehyedildiler.) (عبد بن حميد, سعيد بن جبير’den çıkarmıştır; dedi ki: İnsanlar Beyt’in etrafında çıplak tavaf ederlerdi; “İçinde günah işlediğimiz elbiselerle tavaf etmeyiz” derlerdi; derken bir kadın geldi, elbiselerini attı ve tavaf etti; elini avretinin üzerine koydu ve dedi ki:
*اليوم يبدو بعضه أو كله**وما بدا منه فلا أحله*
Bunun üzerine şu âyet indi: ﴿خذوا زينتكم عند كل مسجد﴾. Bak: **الدر المنثور** 3/439), ve bazısı dedi ki: Bilakis bu âyette zikredilen **الزينة**, şu sözünde zikredilen keremdir: ﴿إن أكرمكم عند الله أتقاكم﴾ [الحجرات/13]; buna göre şair dedi ki:
- *وزينة العاقل حسن الأدب*
(Bu bir beytin aczidir; ve şatrı:
*لكل شيء حسن زينة*
ve o, **البصائر** 3/157; **معجم الأدباء** 1/72; **عمدة الحفاظ**: **زين**’dedir.)
Ve şu sözü: ﴿فخرج على قومه في زينته﴾ [القصص/79], o, mal, eşya ve mevki’den olan dünyevî süstür. Denir ki: **زانه** şöyle-böyle, ve **زينه**: güzelliğini ortaya çıkardığı zaman; ya fiille, ya da sözle. Yüce Allah, süslemeyi bazı yerlerde kendi nefsine, bazı yerlerde şeytana nisbet etmiştir; bazı yerlerde de onu, faili adlandırılmaksızın zikretmiştir. Kendi nefsine nisbet ettiklerinden, iman hakkında şu sözüdür: ﴿وزينه في قلوبكم﴾ [الحجرات/7]; küfür hakkında da şu sözüdür: ﴿زينا لهم أعمالهم﴾ [النمل/4], ﴿زينا لكل أمة عملهم﴾ [الأنعام/108]. Şeytana nisbet ettiklerinden, şu sözüdür: ﴿وإذ زين لهم الشيطان أعمالهم﴾ [الأنفال/48], ve Yüce Allah’ın şu sözü: ﴿لأزينن لهم في الأرض﴾ [الحجر/39]; mef‘ûlü zikretmedi, çünkü mânâ anlaşılmıştır. Faili adlandırılmayanlardan, Aziz ve Celîl’in şu sözüdür: ﴿زين للناس حب الشهوات﴾ [آل عمران/14], ﴿زين لهم سوء أعمالهم﴾ [التوبة/37]; ve dedi ki: ﴿زين للذين كفروا الحياة الدنيا﴾ [البقرة/212]; ve şu sözü: ﴿زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركائهم﴾ (سورة الأنعام آية 137; bu, **ابن عامر الشامي**’nin kıraatidir: **(قتل)**’in ref‘i, **(أولادهم)**’in nasbı ve **(شركائهم)**’in cer’i ile. Geri kalanlar **(زين)**’i ma‘lûm bina ile, **(قتل)**’i nasb ile, **(أولادهم)**’i cer ile, **(شركاؤهم)**’i ref‘ ile okudu. Bak: **الإتحاف** s. 217), takdiri: **زينة شركاؤهم** (şunu kasteder: **(شركاؤهم)**, faili zikredilmiş bina ile mahzuf bir fiilin faili olmak üzere merfûdur; o fiil **زينه**’dir). Ve şu sözü: ﴿زينا السماء الدنيا بمصابيح﴾ [فصلت/12], ve şu sözü: ﴿إنا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب﴾ [الصافات/6], ﴿وزيناها للناظرين﴾ [الحجر/ 16]; bu, basarla idrak edilen, havas ve avamın bildiği süse; ve bilgisiyle yalnız havasın ihtisas ettiği aklî süse işarettir; o da onun hükümleri ve seyirleridir. Allah’ın eşyayı süslemesi, onları süslenmiş olarak ibdâ etmesi ve onları öylece var etmesiyle olabilir; insanların bir şeyi süslemesi ise, onların bezemeleriyle yahut sözleriyle olur; o da onu övmeleri ve onu yükselten şeyle onu anmalarıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ي ن
شـيء مزيـن ومزيـن ومتزيـن‏.‏
وازيّنـت الـأرض بعشبهـا وازدانـت‏.‏
وزنتـه وزينتـه‏.‏
والكواكب للسماء زينة وزين‏.‏
وهم يفخرون بالزين والزخارف‏.‏
وامرأة زينة ونساء زينات‏.‏
وسمع صبيّ من العرب يقول لآخر‏:‏ وجهي زين ووجهك شين‏.‏
ومن المجاز‏:‏ انظر إلى زين الدين وهو عرفه‏.‏

##### Türkçe

ز ي ن
**شـيء**: süslenmiş ve süslenmiş ve süslenmiş.
Yer, otu ile **وازيّنـت** ve **وازدانـت**.
Onu tarttım ve onu süsledim.
Yıldızlar, gök için bir süs ve **زين**dir.
Onlar **الزين** ve süslemelerle övünürler.
Bir kadın **زينة**dir; kadınlar **زينات**tır.
Bir Arap çocuğunun bir başkasına dediğini işitti: “Benim yüzüm **زين** ve senin yüzün **شين**.”
Mecazdan: Dinin süsüne bak; o, onun örfüdür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزَّيْنُ: خلافُ الشَّيْن، وجمعه أَزْيانٌ؛ قال حميد بن ثور: تَصِيدُ الجَلِيسَ
بأَزْيَانِها ودَلٍّ أَجابتْ عليه الرُّقَى
زانه زَيْناً وأَزَانه وأَزْيَنَه، على الأَصل، وتَزَيَّنَ هو وازْدانَ بمعنًى، وهو افتعل من الزِّينةِ إلاَّ أَن التاء لمَّا لانَ مخرجها ولم توافق الزاي لشدتها، أَبدلوا منها دالاً، فهو مُزْدانٌ، وإن أَدغمت قلت مُزّان، وتصغير مُزْدان مُزَيَّنٌ، مثل مُخَيَّر تصغير مُختار، ومُزَيِّين إن عَوَّضْتَ كما تقول في الجمع مَزَاينُ ومَزَايِين، وفي حديث خُزَيمة: ما منعني أَن لا أَكون مُزْداناً بإعلانك أَي مُتَزَيِّناً بإعلان أَمرك، وهو مُفْتَعَلٌ من الزينة، فأَبدل التاء دالاً لأَجل الزاي. قال الأَزهري: سمعت صبيّاً من بني عُقَيلٍ يقول لآخر: وجهي زَيْنٌ ووجهك شَيْنٌ؛ أَراد أَنه صبيح الوجه وأَن الآخر قبيحه، قال: والتقدير وجهي ذو زَيْنٍ ووجهك ذو شَيْنٍ، فنعتهما بالمصدر كما يقال رجل صَوْمٌ وعَدْل أَي ذو عدل. ويقال: زانه الحُسْنُ يَزِينه زَيْناً. قال محمد بن حبيب: قالت أَعرابية لابن الأَعرابي إنك تَزُونُنا إذا طلعت كأَنك هلال في غير سمان، قال: تَزُونُنا وتَزِينُنا واحدٌ، وزانَه وزَيَّنَه بمعنى؛ وقال المجنون: فيا رَبِّ، إذ صَيَّرْتَ ليلَى لِيَ الهَوَى،
فزِنِّي لِعَيْنَيْها كما زِنْتَها لِيَا
وفي حديث شُرَيح: أَنه كان يُجِيزُ من الزِّينة ويَرُدُّ من الكذب؛ يريد تَزْيين السلعة للبيع من غير تدليس ولا كذب في نسبتها أَو في صفتها. ورجل مُزَيَّن أَي مُقَذَّذُ الشعر، والحَجَّامُ مُزَيِّن؛ وقول ابن عَبْدَلٍ الشاعر:
أَجِئْتَ على بَغْلٍ تَزُفُّكَ تِسْعَةٌ،
كأَنك دِيكٌ مائِلُ الزَّيْنِ أَعْوَرُ؟
يعني عُرْفه. وتَزَيَّنَتِ الأَرضُ بالنبات وازَّيَّنَتْ وازْدانتِ ازْدِياناً وتَزَيَّنت وازْيَنَّتْ وازْيَأَنَّتْ وأَزْيَنَتْ أَي حَسُنَتْ وبَهُجَتْ، وقد قرأَ الأَعرج بهذه الأَخيرة. وقالوا: إذا طلعت الجَبْهة تزينت النخلة. التهذيب: الزِّينة اسم جامع لكل شيء يُتَزَيَّن به. والزِّينَةُ: ما يتزين به. ويومُ الزِّينةِ: العيدُ. وتقول: أَزْيَنَتِ الأَرضُ بعُشبها وازَّيَّنَتْ مثله، وأَصله تَزَيَّنَت، فسكنت التاء وأُدغمت في الزاي واجتلبت الأَلف ليصح الابتداء. وفي حديث الاستسقاء قال: اللهم أَنزل علينا في أَرضنا زِينتَها أَي نباتَها الذي يُزَيّنها. وفي الحديث: زَيِّنُوا القرآن بأَصواتكم؛ ابن الأَثير: قيل هو مقلوب أَي زينوا أَصواتكم بالقرآن، والمعنى الهَجُوا بقراءته وتزَيَّنُوا به، وليس ذلك على تطريب القول والتحزين كقوله: ليس منا من لم يَتَغَنَّ بالقرآن أَي يَلْهَجْ بتلاوته كما يَلْهَج سائر الناس بالغِناء والطَّرب، قال هكذا قال الهَرَوِيّ والخَطَّابي ومن تَقَدَّمهما، وقال آخرون: لا حاجة إلى القلب، وإنما معناه الحث على الترتيل الذي أَمر به في قوله تعالى: ورَتِّلِ القرآنَ ترتيلاً؛ فكأَنَّ الزِّينَة للمُرَتِّل لا للقرآن، كما يقال: ويل للشعر من رواية السَّوْءِ، فهو راجع إلى الراوي لا للشعر، فكأَنه تنبيه للمقصر في الرواية على ما يعاب عليه من اللحن والتصحيف وسوء الأَداء وحث لغيره على التوقي من ذلك، فكذلك قوله: زينوا القرآن بأَصواتكم، يدل على ما يُزَيّنُ من الترتيل والتدبر ومراعاة الإعراب، وقيل: أَراد بالقرآن القراءة، وهو مصدر قرأَ يقرأُ قراءة وقُرْآناً أَي زينوا قراءتكم القرآن بأَصواتكم، قال: ويشهد لصحة هذا وأَن القلب لا وجه له حديث أَبي موسى: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، اسْتَمع إلى قراءته فقال: لقد أُوتِيت مِزْماراً من مزامير آل داود، فقال: لو علمتُ أَنك تسمع لحَبَّرْتُه لك تحبيراً أَي حسَّنت قراءته وزينتها، ويؤيد ذلك تأْييداً لا شبهة فيه حديث ابن عباس: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال: لكل شيء حِلْيَةٌ وحِلْيَةُ القرآن حُسْنُ الصوت. والزِّيْنَةُ والزُّونَة: اسم جامع لما تُزُيِّنَ به، قلبت الكسرة ضمة فانقلبت الياء واواً. وقوله عز وجل: ولا يُبْدِينَ زِينَتَهن إلا ما ظهر منها؛ معناه لا يبدين الزينة الباطنة كالمِخْنقة والخَلْخال والدُّمْلُج والسِّوار والذي يظهر هو الثياب والوجه. وقوله عز وجل: فخرج على قومه في زينته؛ قال الزجاج: جاء في التفسير أَنه خرج هو وأَصحابه وعليهم وعلى الخيل الأُرْجُوَانُ، وقيل: كان عليهم وعلى خيلهم الدِّيباجُ الأَحمر. وامرأَة زَائنٌ: مُتَزَيِّنَة. والزُّونُ: موضع تجمع فيه الأَصنام وتُنْصَبُ وتُزَيَّنُ. والزُّونُ: كل شيء يتخذ رَبّاً ويعبد من دون الله عز وجل لأَنه يُزَيَّنُ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الزَّيْنُ**: **الشَّيْن**’in zıddıdır; çoğulu **أَزْيانٌ**’dır; حميد بن ثور dedi ki:

تَصِيدُ الجَلِيسَ
بأَزْيَانِها ودَلٍّ أَجابتْ عليه الرُّقَى

Onu **زَيْناً** ile süsledi; ve onu **أَزَانه** ve **أَزْيَنَه** (asıl üzere); kendisi de **تَزَيَّنَ** oldu ve **ازْدانَ** oldu; (bu) bir mânâ iledir; ve o, **الزِّينةِ**’den **افتعل** babındandır; ancak **التاء** mahreci yumuşak olunca ve şiddetinden dolayı **الزاي**’a uygun düşmeyince, ondan **دالاً**’ı bedel ettiler; artık o **مُزْدانٌ**’dır; eğer idğam edersen **مُزّان** dersin; **مُزْدان**’ın küçültmesi **مُزَيَّنٌ**’dir; **مُخَيَّر** gibi, **مُختار**’ın küçültmesi (olan); ve eğer telâfi edersen **مُزَيِّين** (dersin); nitekim cem‘de **مَزَاينُ** ve **مَزَايِين** dediğin gibi. خُزَيمة hadîsinde: “Beni, senin ilânınla **مُزْداناً** olmaktan alıkoyan nedir?” yani: işinin ilânıyla **مُتَزَيِّناً** (olmaktan); ve o, **الزينة**’den **مُفْتَعَلٌ**’dır; öyleyse **الزاي** sebebiyle **التاء**’yı **دالاً** yaptı. الأَزهري dedi ki: بني عُقَيل’den bir çocuğu, bir başkasına şöyle derken işittim: “Benim yüzüm **زَيْنٌ**, senin yüzün **شَيْنٌ**”; muradı, onun yüzünün güzel ve ötekinin çirkin olmasıdır; dedi ki: takdir “Benim yüzüm **زَيْنٍ** sahibi, senin yüzün **شَيْنٍ** sahibi”dir; böylece ikisini masdar ile sıfatladı; nitekim “adam **صَوْمٌ** ve **عَدْل**” denildiği gibi; yani adalet sahibi. Ve denilir: güzellik onu süsledi; onu **زَيْناً** ile süsler. محمد بن حبيب dedi ki: Bir bedevî kadın, ابن الأَعرابي’ye dedi ki: “Sen çıktığın zaman bizi **تَزُونُنا** ediyorsun; sanki semiz olmayanlar içinde bir hilâl gibisin”; dedi ki: **تَزُونُنا** ile **تَزِينُنا** birdir; **وزانَه** ile **زَيَّنَه** mânâca (aynıdır); ve مجنون dedi ki:

فيا رَبِّ، إذ صَيَّرْتَ ليلَى لِيَ الهَوَى،
فزِنِّي لِعَيْنَيْها كما زِنْتَها لِيَا

شُرَيح hadîsinde: onun **الزِّينة**’den (olanı) câiz gördüğü ve yalandan (olanı) reddettiği (rivayet edilmiştir); muradı, aldatma olmaksızın ve nisbetinde yahut sıfatında yalan olmaksızın, satmak için malı **تَزْيين** etmektir. Ve **مُزَيَّن** adam: yani saçı düzeltilmiş (adam); ve berber **مُزَيِّن**’dir; ve ابن عَبْدَل şairin sözü:

أَجِئْتَ على بَغْلٍ تَزُفُّكَ تِسْعَةٌ،
كأَنك دِيكٌ مائِلُ الزَّيْنِ أَعْوَرُ؟

Yani onun ibiğini. Ve yer, bitki ile **تَزَيَّنَت** oldu; ve **ازَّيَّنَتْ** oldu; ve **ازْدانتِ ازْدِياناً** oldu; ve **تَزَيَّنت** oldu; ve **ازْيَنَّتْ** oldu; ve **ازْيَأَنَّتْ** oldu; ve **أَزْيَنَتْ** oldu; yani güzelleşti ve parladı; ve الأَعرج bu sonuncu ile okumuştur. Ve dediler ki: **الجَبْهة** doğunca hurma ağacı süslendi. **التهذيب**: **الزِّينة** kendisiyle süslenilen her şey için câmi‘ bir isimdir. Ve **الزِّينَةُ**: kendisiyle süslenilen şeydir. Ve **يومُ الزِّينةِ**: bayramdır. Ve dersin: yer, otu ile **أَزْيَنَتِ** ve onun benzeri olarak **ازَّيَّنَتْ**; aslı **تَزَيَّنَت**’tir; böylece **التاء** sükûnlandırıldı ve **الزاي**’a idğam edildi ve başlangıç sahih olsun diye **الأَلف** getirildi. İstiskā hadîsinde dedi ki: “Allah’ım, bize, toprağımızda onun **زِينتَها**’sını indir”; yani onu süsleyen bitkisini. Hadîste: “Kur’ân’ı seslerinizle **زَيِّنُوا**”; ابن الأَثير: “kalb edilmiş” denildi; yani “seslerinizi Kur’ân ile süsleyin”; mânâ: onun kıraatiyle meşgul olun ve onunla süslenin; bu, sözün nağmelendirilmesi ve hüzünlendirilmesi üzere değildir; “Kur’ân ile **يَتَغَنَّ** etmeyen bizden değildir” sözü gibi; yani onun tilâvetiyle meşgul olsun; nitekim diğer insanlar şarkı ve nağme ile meşgul olur; dedi ki: هَرَوِيّ ve الخَطَّابي ve onlardan önce gelenler böyle demiştir. Başkaları dedi ki: kalbe ihtiyaç yoktur; ancak mânâ, Yüce Allah’ın sözü olan “Kur’ân’ı tertîl ile tertîl et”te emrettiği tertîle teşviktir; sanki **الزِّينَة** tertîl edene aittir, Kur’ân’a değil; nitekim “şiire kötü rivayetten yazıklar olsun” denildiği gibi; o, şiire değil râvîye döner; sanki rivayette kusur edene, kendisinde ayıplanan lahn, tashîf ve kötü edâdan dolayı bir uyarı ve başkasına da bundan sakınmaya bir teşviktir; işte bunun gibi “Kur’ân’ı seslerinizle süsleyin” sözü, tertîl, tedebbür ve i‘râba riayet gibi, süsleyen şeye delâlet eder. Ve denildi ki: Kur’ân ile kıraati murad etti; ve o, “okudu okur”un masdarıdır: **قراءة** ve **قُرْآناً**; yani Kur’ân’ı okumanızı seslerinizle süsleyin. Dedi ki: bunun sıhhatine ve kalbin bir vechi olmadığına şahit, Ebû Mûsâ hadîsidir: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, onun kıraatini dinledi de dedi ki: “Gerçekten Dâvûd âlinin mizmarlarından bir mizmar verilmişsin”; o da dedi ki: “Dinlediğini bilseydim, onu sana **تحبيراً** ile **حَبَّرْتُه** ederdim”; yani kıraatini güzelleştirdi ve onu süsledi. Ve bunu, şüphe bulunmayan bir teyitle destekleyen, İbn Abbâs hadîsidir: Allah’ın Resûlü, صلى الله عليه وسلم, dedi ki: “Her şeyin bir **حِلْيَةٌ**’si vardır; Kur’ân’ın **حِلْيَةُ**’si güzel sestir.” Ve **الزِّيْنَةُ** ile **الزُّونَة**: kendisiyle süslenilen şeye câmi‘ bir isimdir; kesre dammeye çevrildi de **الياء** **واواً**’ya dönüştü. Yüce Allah’ın sözü: “Onlar, görünen kısmı müstesna, **زِينَتَهن**’i açığa vurmasınlar”; mânâsı: **المِخْنقة** ve **الخَلْخال** ve **الدُّمْلُج** ve **السِّوار** gibi bâtınî ziyneti açığa vurmasınlar; görünen ise elbiseler ve yüzdür. Yüce Allah’ın sözü: “Kavmine **زينته** içinde çıktı”; الزجاج dedi ki: tefsirde geldiğine göre, o ve ashabı çıktı; onların üzerinde ve atların üzerinde **الأُرْجُوَانُ** vardı; ve denildi ki: onların üzerinde ve atlarının üzerinde kırmızı **الدِّيباجُ** vardı. Ve **زَائنٌ** kadın: **مُتَزَيِّنَة** (kadın). Ve **الزُّونُ**: putların toplandığı, dikildiği ve süslendiği yer. Ve **الزُّونُ**: Allah عز وجل’den başka rab edinilen ve kendisine ibadet edilen her şeydir; çünkü o süslenir; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ي ن * * الزِّينةُ * ما يُتزين به ويوم الزينة يوم العيد و * الزَّيْنُ * ضد الشين و * زَانَهُ * من باب باع و * زَيَّنَهُ تَزْيينا * مثله والحجام * مُزَيِّنٌ * و * تَزَيَّنَ * و * ازْدَانَ * بمعنى ويقال * أزْيَنَتِ * الأرض بعشبها و * ازَّيَّنَتْ * مثله وأصله تزينت فأدغم

##### Türkçe

* ز ي ن * * **الزِّينةُ** * kendisiyle süslenilen şeydir; ve ziynet günü, bayram günüdür. Ve * **الزَّيْنُ** * çirkinliğin zıddıdır. Ve * **زَانَهُ** * **باع** babındandır. Ve * **زَيَّنَهُ تَزْيينا** * onun gibidir. Ve berber * **مُزَيِّنٌ** *dir. Ve * **تَزَيَّنَ** * ve * **ازْدَانَ** * anlamca (aynıdır). Ve denilir: Yer, otu ile * **أزْيَنَتِ** *; ve * **ازَّيَّنَتْ** * onun gibidir. Aslı **تزينت** idi; sonra idğam edildi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!الزِّينَةُ ، بالكسْرِ : ما *!يُتَزَيَّنُ به ) ؛ كما في الصِّحاحِ .
وفي التَّهْذيبِ : اسمٌ جامِعٌ لكلِّ شيءِ *!يُتَزَيَّنُ به .
وقالَ الحراليُّ : *!الزّينة : تَحْسينُ الشيءِ بغيرِهِ من لبْسَةٍ أو حلْيَةٍ أَو هَيْئةٍ ؛ وقيلَ : بهْجَةُ العَيْنِ التي لا تخلصُ إلى باطِنِ *!المُزَيّنِ .
وقالَ الرَّاغبُ : الزِّينَةُ : الحَقيقيَةُ ما لا يُشِينُ الإِنْسانَ في شيءٍ مِن أَحْوالِه لا في الدُّنْيا ولا في الآخِرَةِ ، أَمَّا ما يُزينُه في حالِةٍ دُونَ حالَةٍ فهو مِن وجْهِ شينٍ ، *!والزِّينَةُ بالقوْلِ المُجْملِ ثلاثٌ : *!زِينَةٌ نَفْسيَّةٌ كالعِلْمِ والاعْتِقادَاتِ الحَسَنَة ، *!وزِينَةٌ بَدَنيَّةٌ كالقوَّةِ وطولِ القامَةِ وحُسْنِ الوَسَامَةِ ، وزِينَةٌ خارِجيَّةٌ كالمالِ والجاهِ ، وأَمْثلَةٌ لكلِّ مذْكُورَةٌ في القُرآنِ ؛ ( *!كالزّيانِ ، ككِتابِ .
( و ) *!الزِّينَةُ : اسمُ ( وادٍ .
( و ) *!زِينَةُ ، ( بِلا لامٍ : جَدُّ ) أَبي عليَ ( الحَسَنُ بنُ مُحمدٍ ) عن هِلالٍ ( الحَفَّارِ ) هذا هو الصَّوابُ وسِياقُ المُصنِّفِ رَحِمَهُ اللّهُ تَعالَى

يَقْتَضِي أن يكونَ الحَفَّار صفَةً له وليسَ كذلك .
( و ) أَيْضاً ( جَدُّ ) أَبي غانمٍ ( محمدِ بنِ الحُسَيْن الأَصْفهانيِّ ) الحَنَفيّ ( المُحَدِّثَيْنِ ) ، الأَخِيرُ سَمِعَ مع أَخيهِ أَبي عاصِمٍ أَحْمد أَبا مُطِيع ، وابنْه أَبو ثابِتٍ الحُسَيْنُ بنُ محمدِ بنِ الحُسَيْن بنِ عبْدِ المَلِكِ كَتَبَ عنه أَبو موسَى الأَصْبهانيُّ ، ماتَ سَنَة 580 ، وحَفِيدُه أَبو غانِمٍ المهذبُ بنُ الحُسَيْن بنِ محمدٍ ، كانَ حافِظاً ، وفاطِمَةُ بنتُ أَبي عاصِمٍ أَحْمدَ بنِ الحُسَيْن سَمِعَت مَنْصور بنِ محمدِ بنِ سُلَيْم .
( ويومُ *!الزِّينَةِ : العيدُ ) لأنَّ الناسَ *!يَتَزَيَّنُونَ فيه بالملابِسِ الفاخِرَةِ .
( و ) أَيْضاً : ( يوم كَسْر الخَليجِ بمِصْرَ ) ، وبه فُسِّرَتِ الآيَةُ : ﴿مَوْعدكم يوم الزِّينَة﴾ ، وهذا اليَوْم مِن أَكْبر أَيَّام مِصْرَ وأَعْظَمها بهْجَةً وسُروراً مِن قدِيمِ الزَّمانِ ، ولقد كانَ مِن ذلِكَ في أَيَّام الفاطِمِيّين ما تَسْتَحيله العُقُولُ على ما هو مَذْكُورٌ في الخططِ للمَقْريزِي ؛ والمُرادُ بالخَليجِ الجارِي في وَسطِ مِصْر يكسر إذا بَلَغَ النِّيل سَتَّة عَشَر ذِراعاً فما فَوْقها .
( ودارُ الزِينَةِ : ع قُرْبَ عَدَنَ .
( *!وزِينَةُ بنْتُ النُّعمانِ حدَّثَتْ ) ، الصَّوابُ فيه فتْحُ الزَّاي .
( *!والزَّيْنُ : ضِدُّ الشَّيْنِ ) .
قالَ الأزْهرِيُّ : سَمِعْتُ صَبيًّا مِن بَني عُقَيْلٍ يقولُ لآخَر : وجْهِي *!زَيْنٌ ووَجْهُك شَيْنٌ ، أَرادَ أَنَّه صَبِيحُ الوجْهِ ، وأَنَّ الآخَرَ قَبِيحُه ، والتَّقديرُ : وَجْهِي ذُو زَيْنٍ ووَجْهُك ذُو شَيْنٍ ، فنَعَتَهما بالمَصْدرِ كما يقالُ : رَجُلٌ صَوْمٌ وعَدْلٌ ؛ ( ج *!أَزْيانٌ ) ؛ قالَ حميدُ بنُ ثوْرٍ :
تَصِيدُ الجَلِيسَ *!بأَزْيانِها ودَلَ أَجَابَتْ عليه الرُّقَى

( *!وزَانَه ) الحسنُ *!زَيْناً ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ للمَجْنونِ :
فيا رَبِّ إذ صَيَّرْتَ ليلَى ليَ الهَوَى *!فزِنِّي لِعَيْنَيْها كما *!زِنْتَها لِيَا ( *!وأَزَانَه *!وزَيَّنَه ) *!تَزْييناً ( *!وأَزْيَنَه ) ، على الأَصْلِ ، ( *!فَتَزَيَّنَ هو *!وازْدانَ ) .
قالَ الجَوْهرِيُّ : هو افْتَعَلَ مِن *!الزِّينَةِ إلاَّ أنَّ التاءَ لمَّا لانَ مَخْرجُها ولم تُوافقِ الزَّاي لشدَّتِها ، أَبْدَلُوا منها دالاً ، فهو *!مُزْدانٌ ، ا ه .
وقالوا : إذا طَلَعْتِ الجَبْهةُ *!تَزَيَّنَتِ النَّخْلةُ .
( *!وازَّيَّنَ ) : أَصْلَهُ *!تَزَيَّن ، سُكِّنَتِ التاءُ وأُدْغمت في الزاي واجْتُلِبَتِ الأَلفُ ليصحَّ الابْتِدَاء .
( *!وازْيانَّ ) ، كاحْمارَّ ، ( *!وازْيَنَّ ) ، كاحْمَّر ، وقد قَرَأَ الأَعْرَج بهذه ؛ كلّ ذلِكَ حَسُنَ وبَهُجَ .
وقيلَ *!زَانَه كذا *!وزَيَّنه إذا ظَهَرَ فعْلُه إمَّا بالقَوْلِ أَو بالفعْلِ .
*!وتَزْيينُ الّلهِ للأشْياءِ قد يكونُ بإبْداعِها *!مُزَيَّنَة وإيجادِها كذلِكَ *!وتَزْيينُ الناسِ للشيء بتَزْويقِهم أَو بقَوْلِهم ، وهو أنْ يَمْدَحُوه ويَذْكُروه بما يرفع منه ، قالَهُ الرَّاغبُ .
وفي حدِيثِ شُرَيح : أَنَّه كانَ يُجِيزُ مِن *!الزِّينَةِ ويَرُدُّ مِن الكَذِبِ ؛ يُريدُ *!تَزْيين السِّلْعةِ للبَيْعِ مِن غيرِ تَدْليسٍ ولا كذبٍ في نسْبَتِها أَو صفَتِها .
( *!وزَيْنُ بنُ شُعَيْبٍ المُعافِرِيُّ ) الفَقِيهُ ، ماتَ سَنَة 184 ، رَحِمَه اللهاِ تعالى ؛ ( و ) القاضِي ناصِرُ الدِّيْن ( مَنْصورُ بنُ نَجْمِ بنِ *!زَيَّان ) العَجْلونيُّ ، ( كشَدَّادٍ ) ، قاضِي الشافِعِيَّة بعَجْلُون ، ( مُحدِّثانِ ) ، الأَخيرُ حدَّثَ بعْدَ الثَّلاثِين وسَبْعمائةٍ .
( والحافِظُ أَبو عبدِ اللهاِ ) ، هكذا في النُّسخِ ، والصَّوابُ : أَبو محمدٍ عُبَيْدِ اللهاِ ، ( بنُ واصِلِ بنِ عبْدِ الشكُورِ بنِ

زَيْنٍ *!الزَّينِيُّ ) البُخارِيُّ ، ( هو وأَبُوه مُحدِّثانِ ) ، حدَّثَ هو عن ابنِ أَبي الوَليدِ وطَبَقَتِه ، وأَبوه يَرْوِي عن ابنِ وهبٍ وابنِ عُيَيْنَة ، يُكْنَى أَبا أَحْمدَ ؛ ( وسُنْقُر *!الزَّينِيُّ ) ويُعْرفُ أَيْضاً بالقضائيِّ وكُنْيته أَبو سعيدٍ ، وهو مَوْلَى ابنِ الأسْتاذ ، ماتَ سَنَة 606 ، ( رَوَيْنا عن أَصْحابِهِ ) .
قالَ الحافِظُ الذَّهبيُّ : أَكْثَرْتُ عنه بحَلَبَ وقد تقدَّمَ ذِكْرُه للمصنِّفِ في حرْفِ الرَّاءِ هكذا .
( *!والزَّانَةُ : التُّخَمَةُ ) ، عن الفرَّاءِ .
وقيلَ : البشمةُ ، وقد ذُكِرَ شاهِدُهُ في التي قبْلَها .
( وقَمَرٌ *!زَيَانٌ ، كسَحابٍ : حَسَنٌ .
( وامْرَأَةٌ *!زَائِنٌ : *!مُتَزَيِّنٌ ) ؛ كذا في النُّسخِ ، والصَّوابُ : *!مُتَزَيِّنَةٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!المُزَّانُ *!المُزْدانُ ، بالإدْغامِ ، وأَنا *!مُزَّانٌ بإعْلانِك *!ومُزْدانٌ ، أَي مُتَزَيِّنٌ بإعْلانِ أَمْرِك ، وتَصْغيرُ مُزْدانٌ *!مُزَيَّنٌ ، كمُخَيِّرٍ تَصْغيرُ مُخْتَارٍ ، *!ومُزَيِّين إن عَوَّضْت كما تقولُ في الجمْعِ *!مَزَاينُ *!ومَزَايِين .
ورجُلٌ *!مُزَيَّنٌ ، كمُعَظَّمٍ : مُقَذَّذٌ الشَّعَرِ .
والحجَّامُ مُزَيِّنٌ ، كمُحَدِّثٍ ، نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
*!والزَّيْنُ : عُرْفُ الدِّيكِ ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ والزَّمَخْشرِيُّ ؛ وهو مجازٌ ، وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لابنِ عَبْدَلٍ الشاعِر :
أَجِئْتَ على بَغْلٍ تَزُفُّكَ تِسْعَةٌ كأَنَّك دِيكٌ مائِلُ الزَّيْنِ أَعْوَرُ ؟ *!وزِينَةُ الأَرضِ : نَباتُها .
وأَبو *!زَيان : حرزهم بنُ زَيان بنِ يوسُفَ بنِ سويدٍ العُثْمانيُّ أَحَدُ الأَوْلياءِ بالمَغْربِ ، رضِيَ اللهُ تعالى

عنه ، وولده أَبو الحَسَنِ عليُّ بنُ إسْمعيلَ بنِ محمدِ بنِ عبْدِ اللهاِ بنِ حرزهم ، ويُعْرَفُ بأبي زَيان ، أَحَد شيوخِ أَبي مَدِين الغوْثِ ، رضِيَ اللهاِ تعالى عنه ، وابن العَرَبيّ وأَبي عبْدِ اللهاِ التاوديِّ .
وبَنُو *!الزينَةِ : بَطْنٌ بطَرَابُلُس الشَّامِ .
وأَبو الزينَةِ ، بالفتْحِ : مِن كناهم
( فصل السين ) المهملة مع النون

##### Türkçe

: (**الزِّينَةُ**), kesre ile: onunla **يُتَزَيَّنُ** olunan şey; Sıhâh’ta olduğu gibi.
Tehzîb’de: onunla **يُتَزَيَّنُ** olunan her şey için toplayıcı bir isim.
Harâlî dedi: **الزّينة**: bir giyim, yahut bir süs, yahut bir heyet (görünüş) gibi, şeyin başkasıyla güzelleştirilmesidir; ve denildi ki: **المُزَيّنِ**’in bâtınına sızmayan gözün sevinci (göz aydınlığı)dır.
Râgıb dedi: **الزِّينَةُ**: hakikî olanı, insanı hâllerinden hiçbirinde ne dünyada ne âhirette çirkinleştirmeyen şeydir; ama onu bir hâlde diğer hâl olmaksızın süsleyen şey ise bir yönden çirkinliktendir; ve **الزِّينَةُ** toplu sözle üçtür: **زِينَةٌ نَفْسيَّةٌ** ilim ve güzel inançlar gibi, **وزِينَةٌ بَدَنيَّةٌ** kuvvet ve boyun uzunluğu ve simanın güzelliği gibi, ve dış zînet (süs) mal ve mevki gibi; ve her zikredilen için Kur’ân’da örnekler vardır; ( **كالزّيانِ** , ككِتابِ .
( و ) **الزِّينَةُ**: ( bir vadi ) ismi.
( و ) **زِينَةُ** , ( lamsız: dede ) Ebû Ali’nin ( **الحَسَنُ بنُ مُحمدٍ** ) Hilâl’den ( **الحَفَّارِ** ); doğru olan budur ve musannifin—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—siyakı,

haffârın ona sıfat olmasını gerektirir; hâlbuki öyle değildir.
( و ) ayrıca ( dede ) Ebû Gânim’in ( Muhammed b. el-Hüseyn el-İsfahânî ) el-Hanefî ( iki muhaddisin ); sonuncusu kardeşi Ebû Âsım Ahmed ile birlikte Ebû Mutî‘’i işitti; ve oğlu Ebû Sâbit el-Hüseyn b. Muhammed b. el-Hüseyn b. Abdülmelik’ten Ebû Mûsâ el-İsfahânî yazdı; 580 senesinde öldü; ve torunu Ebû Gânim el-Mühezzeb b. el-Hüseyn b. Muhammed, hâfız idi; ve Fâtıma bint Ebû Âsım Ahmed b. el-Hüseyn, Mansûr b. Muhammed b. Süleym’i işitti.
( **ويومُ الزِّينَةِ**: bayramdır ) çünkü insanlar onda gösterişli elbiselerle **يَتَزَيَّنُونَ**.
( و ) ayrıca: ( Mısır’da halîcin kırılması günü ), ve âyet bununla tefsir edildi: ﴿مَوْعدكم يوم الزِّينَة﴾ ; ve bu gün, eski zamandan beri Mısır’ın günlerinin en büyüklerinden ve sevinç ve sürurca en yücelerindendir; ve bunun, Fâtımîler günlerinde, Makrîzî’nin Hıtat’ında zikredilmiş olduğu üzere, akılların imkânsız sayacağı şeyler vardı; ve halîc ile murad, Mısır’ın ortasında akan olup, Nil on altı zira‘ ve üstüne ulaştığında kırılır.
( **ودارُ الزِينَةِ**: Aden yakınında bir yer.
( **وزِينَةُ بنْتُ النُّعمانِ حدَّثَتْ** ), onda doğru olan zâ’nın fethidir.
( **والزَّيْنُ**: **الشَّيْنِ**’in zıddıdır ).
Ezherî dedi: Ben Benî Ukayl’den bir çocuğu, bir başkasına şöyle derken işittim: yüzüm **زَيْنٌ** ve yüzün şeyn’dir; onunla, yüzü güzel olduğunu ve ötekinin çirkin olduğunu kastetti; takdir: yüzüm zeyn sahibi ve yüzün şeyn sahibidir; böylece ikisini masdar ile sıfatladı; “oruç adam” ve “adalet adam” denildiği gibi; ( çoğulu **أَزْيانٌ** ); Humeyd b. Sevr dedi:
تَصِيدُ الجَلِيسَ **بأَزْيانِها** ودَلَ أَجَابَتْ عليه الرُّقَى

( **وزَانَه** ) güzellik onu **زَيْناً**; Cevherî Mecnûn’dan şu beyti rivayet etti:
فيا رَبِّ إذ صَيَّرْتَ ليلَى ليَ الهَوَى **فزِنِّي لِعَيْنَيْها** كما **زِنْتَها** لِيَا ( **وأَزَانَه** **وزَيَّنَه** ) **تَزْييناً** ( **وأَزْيَنَه** ), asıl üzere, ( **فَتَزَيَّنَ** o **وازْدانَ** ).
Cevherî dedi: O, **الزِّينَةِ**’den ifte‘ale’dir; ancak tâ, mahreci yumuşak olduğundan ve zâ’ya şiddetinden dolayı uymadığından, ondan bir dâl bedel ettiler; o hâlde o **مُزْدانٌ**’dır, h.
Ve dediler: cebhe (alın kısmı) çıktığında hurma ağacı **تَزَيَّنَتِ**.
( **وازَّيَّنَ** ): aslı **تَزَيَّن**’dir; tâ sükûnlandırıldı ve zâ’ya idğam edildi ve başlangıç sahih olsun diye elif getirildi.
( **وازْيانَّ** ), ihmârra gibi, ( **وازْيَنَّ** ), ihmmerra gibi; ve A‘rec bununla okudu; bütün bunlar güzelleşti ve parlaklaştı.
Ve denildi: **زَانَه** şöyle ve **زَيَّنه**: fiili, ya sözle ya fiille ortaya çıktığında.
Allah’ın eşyayı **تَزْيينُ**’i, onları **مُزَيَّنَة** olarak ibdâ‘ etmesi ve onları böylece var etmesiyle olabilir; insanların bir şeyi **تَزْيينُ**’i ise onların bezemeleriyle yahut sözleriyle olur; o da onu övmeleri ve onu yükselten şeyle anmalarıdır; Râgıb söyledi.
Şurayh hadîsinde: onun **الزِّينَةِ**’den câiz gördüğü ve yalandan reddettiği; bununla, nisbetinde yahut sıfatında aldatma ve yalan olmaksızın, satış için malı **تَزْيين** etmeyi ister.
( **وزَيْنُ بنُ شُعَيْبٍ المُعافِرِيُّ** ) fakih, 184 senesinde öldü, Allah Teâlâ ona rahmet etsin; ( و ) kâdı Nâsırü’d-dîn ( Mansûr b. Necm b. **زَيَّان** ) el-Aclûnî, ( Şeddâd gibi ), Aclûn’da Şâfiîlerin kâdısı, ( iki muhaddis ); sonuncusu yedi yüz otuzdan sonra rivayette bulundu.
( **والحافِظُ أَبو عبدِ اللهاِ** ), nüshalarda böyle; doğru olan: Ebû Muhammed Ubeydullâh, ( b. Vâsıl b. Abdüşşekûr b.

**زَيْنٍ**: ( **الزَّينِيُّ** ) **البُخارِيُّ**; o ve babası iki muhaddistir; o, İbn Ebî’l-Velîd’den ve onun tabakasından hadis rivayet etti; babası ise İbn Vehb’den ve İbn ʿUyeyne’den rivayet eder; künyesi **أَبا أَحْمدَ**’dir. ( **وسُنْقُر** **الزَّينِيُّ** ) ve ayrıca **القضائيِّ** nisbesiyle de bilinir; künyesi **أَبو سعيدٍ**’dir; o, İbnü’l-Üstâz’ın mevlâsıdır; 606 senesinde öldü; ( onun ashabından rivayet ettik ).

Hâfız Zehebî dedi ki: Haleb’de ondan çokça aldım; musannifin **حَرْفِ الرَّاءِ**’de onun zikri daha önce şöylece geçti.

( **والزَّانَةُ**: **التُّخَمَةُ** ), Ferrâ’dan.

Ve denildi ki: **البشمةُ**; ve onun şahidi, ondan önceki maddede zikredildi.

( Ve **قَمَرٌ** **زَيَانٌ**, **سَحابٍ** gibi: güzel.

( Ve **امْرَأَةٌ** **زَائِنٌ**: **مُتَزَيِّنٌ** ); nüshalarda böyledir; doğrusu: **مُتَزَيِّنَةٌ**.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**المُزَّانُ** **المُزْدانُ**, idğam ile; ve ben, senin işini ilân etmenle **مُزَّانٌ** ve **مُزْدانٌ**’ım; yani senin işini ilân etmekle süslenen. **مُزْدانٌ**’ın tasğîri **مُزَيَّنٌ**’dir; **مُخَيِّرٍ** gibi, **مُخْتَارٍ**’ın tasğîri; ve eğer ivaz yaparsan **مُزَيِّين**; nitekim cem‘de **مَزَاينُ** ve **مَزَايِين** dersin.

Ve **رَجُلٌ** **مُزَيَّنٌ**, **مُعَظَّمٍ** gibi: saçı **مُقَذَّذٌ** olan.

Ve berber **مُزَيِّنٌ**’dir, **مُحَدِّثٍ** gibi; Cevherî onu nakletti.

**والزَّيْنُ**: horozun ibiği; Cevherî ve Zemahşerî onu nakletti; bu mecazdır. Cevherî, şair İbn ʿAbdal’a ait olarak şu beyti okudu:
Bana dokuzunun seni züflediği bir katır üzerinde mi geldin; sanki sen, **الزَّيْنِ**’i eğik, tek gözlü bir horozsun?

**وزِينَةُ الأَرضِ**: onun bitkisi.

Ve **أَبو زَيان**: Mağrib’de evliyadan biri olan, Ḥirzihim b. Zayân b. Yûsuf b. Suveyd el-ʿUthmânî; Allah Teâlâ ondan razı olsun.

Ve onun evladı: Ebü’l-Hasen ʿAlî b. İsmâʿîl b. Muhammed b. ʿAbdillâh b. Ḥirzihim; ve **أَبي زَيان** diye bilinir; Ebû Medyen el-Gavs’un şeyhlerinden biridir; Allah Teâlâ ondan razı olsun; ve İbnü’l-ʿArabî’nin ve Ebû ʿAbdillâh et-Tâvudî’nin (şeyhlerinden).

Ve **بَنُو الزينَةِ**: Şam Trablus’unda bir batın.

Ve **أَبو الزينَةِ**, fetha ile: künyelerindendir.

( **فصل السين** ) **المهملة** ile **النون** beraber.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَانَهُ
1 زَانَهُ ذ , (S, MA, Msb, K,) aor. يَزِينُهُ, (Msb,) inf. n. زَيْنٌ; (MA, Msb, KL, TA;) and ↓ زيّنهُ, (S, MA, Msb, K,) inf. n. تَزْيِينٌ; (Msb, KL, TA;) and ↓ أَزَانَهُ, (Msb, K,) and ↓ أَزْيَنَهُ, (K,) which is its original form, (TA,) inf. n. اـِزَانَةٌ; (Msb;) signify the same; (S, MA, Msb, K;) He, or it, adorned, ornamented, decorated, decked, bedecked, garnished, embellished, beautified, or graced, him, or it. (MA, KL, PS: [and the like is indicated in the S and Msb and K.]) [زَانَهُ said of a quality, and of an action, and of a saying, is best rendered It adorned him, or graced him, or was an honour to him; contr. of شَانَهُ; as is indicated in the S and K: and sometimes means it was his pride: and ↓ زيّنهُ means as expl. above: and he embellished it, dressed it up, or trimmed it; said in this sense as relating to language: and he embellished it, or dressed it up, namely, an action &c. to another (لِغَيْرِهِ); often said in this sense of the Devil; (as in the Kur vi. 43, &c.;) i. e. he commended it to him:] زَانَهُ كَذَا and ↓ زيّنهُ [Such a thing adorned him, &c.,] are expl. as said when one's excellence [فَضْلُهُ, as I read for فعله, an evident mistranscription,] appears either by speech or by action: and اللّٰهِ لِلْأَشْيَآءِ ↓ تَزْيِينُ [God's adorning, &c., of things] is sometimes by means of his creating them مُزَيَّنَة [i. e. adorned, &c.]; and النَّاسِ ↓ تَزْيِينُ [The adorning, &c., of men], by their abundance of property, and by their speech, i. e. by their extolling Him. (Er-Rلghib, TA.) One says, زَانَهُ الحُسْنُ [Beauty adorned, or graced, him, or it]. And Mejnoon says,
فَيَا رَبِّ اـِذْ صَيَّرْتَ لَيْلَى لِىَ الهَوَى
فَزِنِّى لِعَيْنَيْهَا كَمَا زِنْتَهَا لِيَا
[And, O my Lord, since Thou hast made Leylà to be to me the object of love, then grace Thou me to her eyes like as Thou hast graced her to me]. (S, TA: but in the former, مِنَ الهَوى in the place of لِىَ الهَوَى. [The reading in the S means of the objects of love: for هَوًى, being originally an inf. n., may be used alike as sing. and pl.]) السِّلْعَةِ فِى البَيْعِ ↓ تَزْيِينُ [means The setting off, or commending, of a commodity in selling; and] is allowed, if without concealment of a fault, or defect, from the purchaser, and without lying in the attribution and description of the article. (TA.)

2 زَيَّنَ see above, in six places.

٤
4 أَزَانَهُ ذ and أَزْيَنَهُ : see 1, first sentence. -A2- See also the paragraph here following.

تزيّن
5 تزيّن ذ and ↓ اِزْدَانَ, (S, K,) the latter of the measure اِفْتَعَلَ, [originally اِزْتَيَنَ, and then اِزْتَانَ,] (S,) quasi-pass. verbs, [the former of زَيَّنَهُ and the latter of زَانَهُ,] (K,) signify the same; (S;) [He, or it, was, or became, adorned, ornamented, decorated, decked, bedecked, garnished, embel-lished, beautified, or graced;] as also اِزَّيَّنَ, (S, * K,) [a variation of the first, being] originally تَزَيَّنَ, the ت being made quiescent, and incorporated into the ز, and the ا being prefixed in order that the inception may be perfect; (S, TA;) and ↓ ازيانّ; and ↓ ازينّ. (K.) One says, ↓ أَزْيَنَتِ الأَرْضُ بِعُشْبِهَا [perhaps a mistranscription for ↓ اِزْيَنَّتِ The earth, or land, became adorned, &c., with, or by, its herbage]; as also اِزَّيَّنَت, originally تَزَيَّنَت [as expl. above]; (S;) and some, in the Kur x. 25, read تَزَيَّنَت; and some, ↓ ازيانّت. (Bd.) And they said, اـِذَا طَلَعَتِ الجَبْهَةُ تَزَيَّنَتِ النَّخْلَةُ [When الجبهة (the Tenth Mansion of the Moon) rises aurorally, the palm-tree becomes garnished with ripening dates: that Mansion thus rose in central Arabia, about the commencement of the era of the Flight, on the 12th of August, O. S; and in that region, at, or soon after, that period, the dates begin to ripen]. (TA.) [تزيّن is said of language, as meaning It was embellished, dressed up, or trimmed: and of an action &c., as meaning it was embellished, or dressed up, i. e. commended, to a person, by another man, and, more commonly, by the Devil.] ― -b2- And تزيّن also signifies He adorned, ornamented, decorated, decked, &c., himself. (MA, KL.) [Hence,] تزيّن بِالبَاطِلِ [He invested himself with that which did not belong to him]. (S and TA in art. شبع.)

اِزْدَانَ
8 اِزْدَانَ ذ , originally اِزْتَيَنَ: see the next preceding paragraph, first sentence.

9 اـِزْيَنَّ see 5, each in two places.

11 اـِزْيَاْنَّ see 5, each in two places.

زَانٌ
زَانٌ ذ : see art. زون.

زَيْنٌ
زَيْنٌ ذ [as an inf. n., and also as a simple subst.,] is the contr. of شَيْنٌ: (S, Msb, K:) [as a simple subst.,] i. q. زِينَةٌ, q. v.: (Har p. 139:) [and commonly signifying A grace; a beauty; a comely quality; a physical, and also an intel-lectual, adornment; an honour, or a credit; and anything that is the pride, or glory, of a person or thing: in these senses contr. of شَيْنٌ:] pl. أَزْيَانٌ. (K.) ― -b2- Az says, I heard a boy of [the tribe called] Benoo- 'Okeyl say to another, وَجْهِى زَيْنٌ وَوَجْهُكَ شَيْنٌ, meaning My face is comely and thy face is ugly; for وَجْهِى ذُو زَيْنٍ وَوَجْهُكَ ذُو شَيْنٍ [my face is possessed of comeliness and thy face is possessed of ugliness]; using the inf. ns. as epithets; like as one says رَجُلٌ صَوْمٌ and عَدْلٌ. (TA.) ― -b3- Also The comb of the cock. (S.)

زَانَةٌ
زَانَةٌ ذ [mentioned in this art. in the K]: see art. زون.

زِينَةٌ
زِينَةٌ ذ , the subst. from زَانَهُ, (Msb,) signifies مَا يُتَزَيَّنُ بِهِ [i. e. A thing with which, or by which, one is adorned, ornamented, decorated, decked, bedecked, garnished, embellished, beautified, or graced; or with which, or by which, one adorns, &c., himself]; (T, S, K;) any such thing; (T, TA;) [any ornament, ornature, decoration, garnish, embellishment, or grace;] and so ↓ زِيانٌ; (K;) and ↓ زَيْنٌ, also, [which see above,] signifies the same as زِينَةٌ: (Har p. 139:) accord. to El- Harلllee, زِينَةٌ denotes the [means of] beautifying, or embellishing, a thing by another thing; consisting of apparel, or an ornament of gold or silver or of jewels or gems, or aspect: or, as some say, it is the beauty [seen] of the eye that does not reach to the interior of that which is adorned [thereby]: accord. to Er-Rلghib, its proper mean- ing is a thing that does not disgrace, or render unseemly, a man, in any of his states or conditions, either in the present world or in that which is to come: but that which adorns him in one state or condition, exclusively of another, is in one point of view شَيْنٌ: summarily speaking, it is of three kinds; namely, mental, such as knowledge or science, and good tenets; and bodily, such as strength, and tallness of stature, and beauty of aspect; and extrinsic, such as wealth, and rank or station or dignity; and all these are mentioned in the Kur: (TA:) the pl. is زِيَنٌ. (Bd in x. 25.) زِينَةُ الحَيَاةِ الدُّنْيَا [or simply زِينَةُ الدُّنْيَا generally means The ornature, finery, show, pomp, or gaiety, of the present life or world; and] particularly includes wealth and children. (Kur xviii. 44.) زِينَةُ الأَرْضِ [The ornature of the earth] means the plants, or herbage, of the earth. (TA.) يَوْمُ الزِّينَةِ [The day of ornature] is the festival (العِيدُ); (S, K;) when men used [and still use] to adorn themselves with goodly articles of apparel. (TA.) And also The day of the breaking [of the dam a little within the entrance] of the canal of Misr [here meaning the present capital of Egypt, El-Kلhireh, which we call “ Cairo ”], (K, TA,) i. e. the canal which runs through the midst of Misr, and [the dam of] which is broken when the Nile has attained the height of sixteen cubits or more: this day is said to be meant in the Kur xx. 61: it is one of the days observed in Egypt with the greatest gladness and rejoicing from ancient times; and its observance in the days of the Fلtimees was such as is inconceivable, as it is described in the “ Khitat ” of El-Makreezee. (TA. [The modern observances of this day, and of other days in relation to the rise of the Nile, are described in my work on the Modern Egyptians.])

قَمَرٌ زَيَانٌ
قَمَرٌ زَيَانٌ ذ A beautiful moon. (K.)

زِيَانٌ
زِيَانٌ ذ : see زِينَةٌ.

زِيَانَةٌ
[ زِيَانَةٌ ذ The art, or occupation, of the مُزَيِّن: so in the present day.]

زَائِنٌ
زَائِنٌ ذ : see the last paragraph in this art.

مُزَيَّنٌ
مُزَيَّنٌ ذ : see مُتَزَيِّنٌ. ― -b2- [Also,] applied to a man, Having his hair trimmed, or clipped, [or shaven, by the مُزَيِّن.] (S, TA.)

مُزَيِّنٌ
مُزَيِّنٌ ذ i. q. حَجَّامٌ [i. e. A cupper; who is generally a barber; and to the latter this epithet (مُزَيِّنٌ) is now commonly applied; as it is also in the MA]. (S, TA.) -A2- See also مُتَزَيِّنٌ.

مُزَيِّينٌ
مُزَيِّينٌ ذ : see مُتَزَيِّنٌ.

مُزَّانٌ
مُزَّانٌ ذ : see each in two places in what follows.

مُزْدَانٌ
مُزْدَانٌ ذ : see each in two places in what follows.

مُتَزَيِّنٌ
مُتَزَيِّنٌ ذ and ↓ مُزْدَانٌ and ↓ مُزَّانٌ signify the same [i. e. Adorned, ornamented, decorated, decked, bedecked, garnished, embellished, or graced; as also ↓ مُزَيَّنٌ: and the first signifies also selfadorned &c.]: (TA:) the second and third are part. ns. of اِزْدَانَ; the third being formed from the second by incorporation [of the د into the ز]: and the dim. of مُزْدَانٌ is ↓ مُزَيِّنٌ, like مُخَيِّرٌ the dim. of مُخْتَارٌ; and if you substitute [for the د], ↓ مُزَيِّينٌ: and in like manner in forming the pl. you say مَزَايِنُ and مَزَايِينُ. (S.) You say, أَنَا بِاـِعْلَامِكَ ↓ مُزَّانٌ and ↓ مُزْدَانٌ, meaning مُتَزَيِّنٌ بِاـِعْلَامِ أَمْرِكَ [i. e. I am graced by the making known of thy command, or affair]. (TA.) And ↓ اِمْرَأَةٌ زَائِنٌ means مُتَزَيِّنَةٌ [i. e. A woman adorned, &c.; or self-adorned &c.]: (K, TA:) in [some of] the copies of the K, erroneously, مُتَزَيِّنٌ. (TA.)

##### Türkçe

**زَانَهُ**
1 **زَانَهُ** ذ , (S, MA, Msb, K,) muzâri‘i **يَزِينُهُ**, (Msb,) mastarı **زَيْنٌ**; (MA, Msb, KL, TA;) ve ↓ **زيّنهُ**, (S, MA, Msb, K,) mastarı **تَزْيِينٌ**; (Msb, KL, TA;) ve ↓ **أَزَانَهُ**, (Msb, K,) ve ↓ **أَزْيَنَهُ**, (K,) ki bu onun aslî şeklidir, (TA,) mastarı **اـِزَانَةٌ**; (Msb;) aynı şeyi ifade ederler; (S, MA, Msb, K;) O, yahut o (şey), onu süsledi, bezedi, tezyin etti, donattı, ziynetledi, güzelleştirdi, yahut ona bir zarafet kattı. (MA, KL, PS: [ve benzeri, S ve Msb ve K’da gösterilmiştir.]) [**زَانَهُ** bir vasıf hakkında, bir fiil hakkında ve bir söz hakkında söylendiğinde, en iyi “onu süsledi”, yahut “ona zarafet kattı”, yahut “ona bir şeref oldu” diye tercüme edilir; **شَانَهُ**’nin zıddıdır; S ve K’da gösterildiği üzere: ve bazen “onun övüncü oldu” mânasına gelir: ve ↓ **زيّنهُ** yukarıda açıklandığı gibidir: ve onu süsledi, onu cilaladı/şekle soktu yahut onu tıraşlayıp düzeltti; bu mânada dil hakkında söylenir: ve onu süsledi yahut cilalayıp şekle soktu; yani bir fiili vb.’yi başkasına (**لِغَيْرِهِ**) (güzel gösterdi); bu mânada çoğu kez Şeytan hakkında söylenir; (Kur’ân vi. 43 vb.’de olduğu gibi;) yani onu ona övdü:] **زَانَهُ كَذَا** ve ↓ **زيّنهُ** [şöyle bir şey onu süsledi vb.,] kişinin üstünlüğü [**فَضْلُهُ**, فعله yerine okuduğum üzere; bu, açık bir yanlış yazımdır] ya sözle ya fiille ortaya çıktığında söylenen söz olarak açıklanır: ve **اللّٰهِ لِلْأَشْيَآءِ** ↓ **تَزْيِينُ** [Allah’ın şeyleri süslemesi vb.] bazen onları **مُزَيَّنَة** [yani süslenmiş vb.] olarak yaratması vasıtasıyladır; ve **النَّاسِ** ↓ **تَزْيِينُ** [insanların süslemesi vb.] mallarının çokluğu ile ve sözleri ile; yani O’nu övmeleri ile olur. (Er-Râghib, TA.) Denir ki: **زَانَهُ الحُسْنُ** [güzellik onu süsledi yahut ona zarafet kattı]. Ve Mecnûn der ki,
فَيَا رَبِّ اـِذْ صَيَّرْتَ لَيْلَى لِىَ الهَوَى
فَزِنِّى لِعَيْنَيْهَا كَمَا زِنْتَهَا لِيَا
[Ve ey Rabbim, madem ki Leylâ’yı bana sevda (nesnesi) kıldın; öyleyse beni onun gözlerine, onu bana süslediğin gibi, süsle/zarafetlendir]. (S, TA: fakat birincisinde, **مِنَ الهَوى** **لِىَ الهَوَى** yerindedir. [S’deki kıraat “sevda nesnelerinden” mânasınadır: çünkü **هَوًى**, aslında bir mastar olduğundan, tekil ve çoğul olarak aynı şekilde kullanılabilir.]) **السِّلْعَةِ فِى البَيْعِ** ↓ **تَزْيِينُ** [satışta bir malı albenili gösterme yahut övme demektir; ve] alıcıdan bir ayıbı yahut kusuru gizlemeksizin ve malın nisbetinde ve vasfında yalan söylemeksizin olursa caizdir. (TA.)

2 **زَيَّنَ**: yukarıya bak, altı yerde.

٤
4 **أَزَانَهُ** ذ ve **أَزْيَنَهُ**: 1’e bak, ilk cümle. -A2- Burada ardından gelen paragrafa da bak.

**تزيّن**
5 **تزيّن** ذ ve ↓ **اِزْدَانَ**, (S, K,) ikincisi **اِفْتَعَلَ** veznindendir, [aslında **اِزْتَيَنَ**, sonra **اِزْتَانَ**,] (S,) şibh-i meçhul fiillerdir, [birincisi **زَيَّنَهُ**’nin, ikincisi **زَانَهُ**’nin karşılığı gibi,] (K,) aynı şeyi ifade ederler; (S;) [O, yahut o (şey), süslendi yahut süslü hâle geldi, bezendi, tezyin edildi, donatıldı, ziynetlendi, güzelleştirildi, yahut zarafet kazandı;] ve ayrıca **اِزَّيَّنَ**, (S, * K,) [birincinin bir varyantı olup] aslında **تَزَيَّنَ**’dır; **ت** sâkin kılınmış ve **ز**’ye idğam edilmiştir; ve başlangıcın tam olması için başa **ا** getirilmiştir; (S, TA;) ve ↓ **ازيانّ**; ve ↓ **ازينّ**. (K.) Denir ki: ↓ **أَزْيَنَتِ الأَرْضُ بِعُشْبِهَا** [muhtemelen ↓ **اِزْيَنَّتِ** için bir yanlış yazımdır: yer/arz, otuyla süslendi vb.]; ve ayrıca **اِزَّيَّنَت**, aslında **تَزَيَّنَت** [yukarıda açıklandığı üzere]; (S;) ve bazıları Kur’ân x. 25’te **تَزَيَّنَت** okur; ve bazıları ↓ **ازيانّت**. (Bd.) Ve dediler ki: **اـِذَا طَلَعَتِ الجَبْهَةُ تَزَيَّنَتِ النَّخْلَةُ** [**الجبهة** (Ay’ın Onuncu Menzi­li) fecrî doğuş yaptığında, hurma ağacı olgunlaşan hurmalarla donanır: bu menzil, Hicret devrinin başlangıcı civarında, Orta Arabistan’da, 12 Ağustos (eski takvim) civarında fecrî doğardı; ve o bölgede, o zamanda yahut az sonra, hurmalar olgunlaşmaya başlar]. (TA.) [**تزيّن** dil hakkında, “süslendi, cilalandı, düzeltilip biçimlendirildi” mânasında söylenir: ve bir fiil vb. hakkında, “süslendi yahut cilalanıp şekle sokuldu”; yani bir kimseye, başka bir adam tarafından ve daha çok Şeytan tarafından, övülüp güzel gösterildi, mânasındadır.] ― -b2- Ve **تزيّن** ayrıca “kendini süsledi, bezendi, tezyin etti, donandı vb.” mânasına gelir. (MA, KL.) [Bundan dolayı,] **تزيّن بِالبَاطِلِ** [kendisine ait olmayan şeyle kuşandı]. (S ve TA, madde **شبع**’da.)

**اِزْدَانَ**
8 **اِزْدَانَ** ذ , aslında **اِزْتَيَنَ**: bir önceki paragrafın ilk cümlesine bak.

9 **اـِزْيَنَّ**: 5’e bak, her biri iki yerde.

11 **اـِزْيَاْنَّ**: 5’e bak, her biri iki yerde.

**زَانٌ**
**زَانٌ** ذ : **زون** maddesine bak.

**زَيْنٌ**
**زَيْنٌ** ذ [mastarı olarak ve ayrıca basit isim olarak] **شَيْنٌ**’ün zıddıdır: (S, Msb, K:) [basit isim olarak] **زِينَةٌ** ile aynı mânadadır, bkz.: (Har p. 139:) [ve genellikle “bir zarafet; bir güzellik; düzgün/hoş bir vasıf; bedensel ve ayrıca zihnî bir süs; bir şeref yahut itibar; ve bir kişi yahut şeyin övüncü yahut görkemi olan her şey” mânasına gelir: bu mânalarda **شَيْنٌ**’ün zıddıdır:] çoğulu **أَزْيَانٌ**. (K.) ― -b2- Az der ki: [Benû-] ‘Okeyl denilen kabileden bir çocuğun bir başkasına şöyle dediğini işittim: **وَجْهِى زَيْنٌ وَوَجْهُكَ شَيْنٌ**, yani “Benim yüzüm güzel, senin yüzün çirkin”; çünkü **وَجْهِى ذُو زَيْنٍ وَوَجْهُكَ ذُو شَيْنٍ** [benim yüzüm güzelliğe sahip, senin yüzün çirkinliğe sahip]; mastarları sıfat olarak kullanarak; tıpkı **رَجُلٌ صَوْمٌ** ve **عَدْلٌ** denildiği gibi. (TA.) ― -b3- Ayrıca: horozun ibiği. (S.)

**زَانَةٌ**
**زَانَةٌ** ذ [K’da bu maddede zikredilmiştir]: **زون** maddesine bak.

**زِينَةٌ**
**زِينَةٌ** ذ , **زَانَهُ**’dan isimdir, (Msb,) **مَا يُتَزَيَّنُ بِهِ** mânasına gelir [yani kişi kendisiyle yahut onunla süslenir, bezenir, tezyin edilir, donatılır, ziynetlenir, güzelleştirilir yahut zarafet kazanır; yahut kişi kendini onunla süsler vb.]; (T, S, K;) bu tür her şey; (T, TA;) [her türlü süs, ziynet, bezeme, tezyin, donatma, güzelleştirme yahut zarafet;] ve aynı şekilde ↓ **زِيانٌ**; (K;) ve ↓ **زَيْنٌ** de, [yukarıda bkz.,] **زِينَةٌ** ile aynı mânaya gelir: (Har p. 139:) El-Harâlî’ye göre, **زِينَةٌ**, bir şeyi başka bir şeyle güzelleştirmenin yahut süslemenin [vasıtası]nı ifade eder; elbise, yahut altın veya gümüşten bir süs, yahut mücevher ve cevherler, yahut görünüşten ibarettir: yahut bazılarına göre, süslenen şeyin iç kısmına ulaşmayan, gözün [gördüğü] güzelliktir: Er-Râghib’e göre, asıl mânası, bir adamı hâllerinin yahut durumlarının hiçbirinde, gerek dünya gerek âhirette, ayıplı kılmayan yahut çirkin göstermeyen şeydir: fakat onu bir hâlde süsleyip başka bir hâlde süslemeyen şey, bir bakımdan **شَيْنٌ**’dür: özetle üç kısımdır; yani zihnî: bilgi/ilim ve iyi inançlar gibi; ve bedenî: kuvvet, boyun uzunluğu ve görünüş güzelliği gibi; ve haricî: mal, ve mevki yahut makam yahut itibar gibi; ve bunların hepsi Kur’ân’da zikredilmiştir: (TA:) çoğulu **زِيَنٌ**’dir. (Bd, x. 25’te.) **زِينَةُ الحَيَاةِ الدُّنْيَا** [yahut sadece **زِينَةُ الدُّنْيَا**] genellikle “dünya hayatının süsü, gösterişi, tantanası, debdebesi yahut şenliği” mânasına gelir; ve özellikle malı ve çocukları kapsar. (Kur’ân xviii. 44.) **زِينَةُ الأَرْضِ** [yerin süsü] yerin bitkileri yahut otları demektir. (TA.) **يَوْمُ الزِّينَةِ** [süs günü] bayramdır (**العِيدُ**); (S, K;) insanların güzel elbiselerle süslenegeldikleri [ve hâlen süslendikleri] gün. (TA.) Ve ayrıca: Mısr kanalının [burada Mısr ile Mısır’ın şimdiki başkenti El-Kâhireh, bizim “Kahire” dediğimiz yer kastedilerek] günü; (K, TA,) yani Mısr’ın ortasından geçen kanal; ve [girişin biraz iç tarafındaki seti] Nil on altı arşın yahut daha fazla yüksekliğe ulaştığında yıkılır: Kur’ân xx. 61’de kastedilen günün bu olduğu söylenir: bu, eski zamanlardan beri Mısır’da en büyük sevinç ve neşeyle gözetilen günlerdendir; ve Fâtımîler devrindeki gözetimi, El-Makrîzî’nin “Khitat”ında anlatıldığı üzere, tasavvur edilemeyecek derecededir. (TA. [Bu günün modern gözetimleri ve Nil’in yükselişiyle ilgili diğer günler, Modern Mısırlılar hakkındaki eserimde anlatılmıştır.])

**قَمَرٌ زَيَانٌ**
**قَمَرٌ زَيَانٌ** ذ: güzel bir ay. (K.)

**زِيَانٌ**
**زِيَانٌ** ذ : **زِينَةٌ**’ye bak.

**زِيَانَةٌ**
[ **زِيَانَةٌ** ذ: **مُزَيِّن**’in sanatı yahut mesleği; günümüzde böyledir.]

**زَائِنٌ**
**زَائِنٌ** ذ : bu maddede son paragrafa bak.

**مُزَيَّنٌ**
**مُزَيَّنٌ** ذ : **مُتَزَيِّنٌ**’e bak. ― -b2- [Ayrıca,] bir adama nisbetle: saçı düzeltilmiş yahut kısaltılmış [yahut **مُزَيِّن** tarafından tıraş edilmiş]. (S, TA.)

**مُزَيِّنٌ**
**مُزَيِّنٌ** ذ, **حَجَّامٌ** ile aynı mânadadır [yani hacamatçı; ki genellikle berberdir; ve bu sıfat (**مُزَيِّنٌ**) şimdi yaygın olarak berbere uygulanır; MA’da da böyledir]. (S, TA.) -A2- **مُتَزَيِّنٌ**’e de bak.

**مُزَيِّينٌ**
**مُزَيِّينٌ** ذ : **مُتَزَيِّنٌ**’e bak.

**مُزَّانٌ**
**مُزَّانٌ** ذ : aşağıda gelenin her birinde iki yerde olana bak.

**مُزْدَانٌ**
**مُزْدَانٌ** ذ : aşağıda gelenin her birinde iki yerde olana bak.

**مُتَزَيِّنٌ**
**مُتَزَيِّنٌ** ذ ve ↓ **مُزْدَانٌ** ve ↓ **مُزَّانٌ** aynı şeyi ifade ederler [yani süslenmiş, bezenmiş, tezyin edilmiş, donatılmış, ziynetlenmiş, güzelleştirilmiş yahut zarafet kazanmış; ve ayrıca ↓ **مُزَيَّنٌ** de böyledir: ve birincisi ayrıca kendini süslemiş vb. mânasına gelir]: (TA:) ikinci ve üçüncü, **اِزْدَانَ**’ın ism-i fâilleridir; üçüncüsü, [**د**’nin **ز**’ye idğamı ile] ikinciden yapılmıştır: ve **مُزْدَانٌ**’ın tasğîri ↓ **مُزَيِّنٌ**’dir; tıpkı **مُخْتَارٌ**’ın tasğîrinin **مُخَيِّرٌ** olması gibi; ve eğer [**د** yerine] koyarsan, ↓ **مُزَيِّينٌ**: ve aynı şekilde çoğul yaparken **مَزَايِنُ** ve **مَزَايِينُ** dersin. (S.) Denir ki: **أَنَا بِاـِعْلَامِكَ** ↓ **مُزَّانٌ** ve ↓ **مُزْدَانٌ**, yani **مُتَزَيِّنٌ بِاـِعْلَامِ أَمْرِكَ** [yani “senin emrinin yahut işinin bildirilmesiyle ben zarafet kazanmışım”]. (TA.) Ve ↓ **اِمْرَأَةٌ زَائِنٌ** demek **مُتَزَيِّنَةٌ**’dir [yani süslü/bezenmiş vb. yahut kendini süslemiş vb. bir kadın]: (K, TA:) K’nın [bazı] nüshalarında yanlış olarak **مُتَزَيِّنٌ** (yazılmıştır). (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَانَ
زَانَ ( y )  I ( n. ac. زَيْن 1 ),
a.  Adorned, decorated, ornamented, garnished.

b.  Weighed.

زَيَّنَ
زَيَّنَ II ,  أَزْيَنَ IV ,
a.  see I (a) .

تَزَيَّنَ
تَزَيَّنَ V ,  اِزْتَيَنَ VIII (
a.  د or ز ), Was adorned &c.; adorned himself.

زَيْن
زَيْن 1 , ( pl. أَزْيَاْن 38 ),
a.  Adornment, decoration, ornament.

زِيْنَة
زِيْنَة 2t ,
a.  see 1 .

b.  Festival, feast, fête.

زَاْيِن
زَاْيِن 21 ,
a.  Adorned, decorated; decked out.

زَيَاْن
زَيَاْن 22 ,
a.  Handsome, beautiful, fine.

زِيَاْن
زِيَاْن 23 ,
a.  Adornment; splendour, pomp.

زَيَّنَ
N. Ag. زَيَّنَ II ,
a.  Decorator, ornamenter; hair-dresser, barber.

b.  Cupper.

##### Türkçe

زَانَ
زَانَ ( y ) I ( n. ac. **زَيْن** 1 ),
a. Süsledi, bezedi, ziynetlendirdi, donattı.

b. Tarttı.

زَيَّنَ
**زَيَّنَ** II , **أَزْيَنَ** IV ,
a. I (a)’ya bak.

تَزَيَّنَ
**تَزَيَّنَ** V , **اِزْتَيَنَ** VIII (
a. **د** veya **ز** ), Süslenmiş vb. oldu; kendini süsledi.

زَيْن
**زَيْن** 1 , ( pl. **أَزْيَاْن** 38 ),
a. Süs, bezek, ziynet.

زِيْنَة
**زِيْنَة** 2t ,
a. 1’e bak.

b. Bayram, şölen, şenlik.

زَاْيِن
**زَاْيِن** 21 ,
a. Süslenmiş, bezenmiş; kuşanıp donanmış.

زَيَاْن
**زَيَاْن** 22 ,
a. Yakışıklı, güzel, hoş.

زِيَاْن
**زِيَاْن** 23 ,
a. Süs; ihtişam, debdebe.

زَيَّنَ
N. Ag. **زَيَّنَ** II ,
a. Süsleyici, bezeyici; saç düzenleyici, berber.

b. Hacamatçı.
