# سأد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A3%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سأد

السأْد: المشي؛ قال رؤبة:
من نضْوِ أَورامٍ تَمَشَّتْ سأْدا
والإِسْآد: سير الليل كله لا تعريس فيه، والتأْويب: سير النهار لا تعريج فيه؛ وقيل: الإِسْآد أَن تسير الإِبل بالليل مع النهار؛ وقول ساعدة بن جؤية الهذلي يصف سحاباً:
سادٍ تَجَرَّمَ في البَضِيعِ ثمانياً،
يَلْوي بِعَيْقاتِ البحارِ ويَجْنَبُ
قيل: هو من الإِسْآد الذي هو سير الليل كله؛ قال ابن سيده: وهذا لا يجوز إِلا أَن يكون على قلب موضع العين إِلى موضع اللام كأَنه سائد أَي ذو إِسآد، كما قالوا تامر ولابن أَي ذو تمر وذو لبن، ثم قلب فقال سادئ فبالغ، ثم أَبدل الهمزة إِبدالاً صحيحاً فقال سادي، ثم أَعل كما أُعل قاض ورام؛ قال: وإِنما قلنا في سادٍ هنا إِنه على النسب لا على الفعل لأَنَّا لا نعرف سأَد البتة، وإِنما المعروف أَسأَد، وقيل: ساد هنا مهمل فإِذا كان ذلك فليس بمقلوب عن شيءٍ، وهو مذكور في موضعه. قال: وقد جاء الساءد [السائد؟؟] إِلا أَني لم أَرَ فعلاً؛ قال الشماخ:
حَرْفٌ صَمُوتُ السُّرَى، إِلاَّ تَلَفُّتَها
بالليل في سأَدٍ منها وإِطْراق
وأَسْأَد السَّيْرَ: أَدْأَبه؛ أَنشد اللحياني:
لم تَلْقَ خَيْلٌ قبلها ما قد لَقَت
من غِبِّ هاجرة وسير مُسْأَدِ
أَراد: لقِيَتْ وهي لغة طيّء. الجوهري: الإِسآد الإِغْذاذُ في السير وأَكثر ما يستعمل ذلك في سير الليل؛ وقال لبيد:
يُسْئِدُ السيرَ عليها راكبٌ،
رابِطُ الجأْش على كل وَجَلْ
الأَحمر: المُسْأَدُ من الزِّقاقِ أَصغر من الحَمِيت؛ وقال شمر: الذي سمعناه المُسْأَبُ، بالباء، الزِّقُّ العظيم. الجوهري: والمِسأَد نِحْيُ السمن أَو العسل يهمز ولا يهمز فيقال مِساد، فإِذا همز فهو مِفْعَل، وإِذا لم يهمز فهو فِعالٌ.
أَبو عمرو: السَّأْدُ، بالهمز، انتِقاضُ الجُرْحِ؛ يقال: سَئِدَ جُرْحُه يَسْأَدُ سَأَداً، فهو سَئيدٌ؛ وأَنشد:
فَبِتُّ من ذاك ساهراً أَرِقاً،
أَلقَى لِقاءَ اللاقي من السَّأَدِ
ويعتريه سُؤَادٌ: وهو داء يأْخذ الناس والإِبل والغنم على الماء الملح، وقد سُئِدَ، فهو مسؤود.
ويقال للمرأَة: إِن فيها لَسُؤْدة أَي بقية من شباب وقوة. وسَأَده سَأْداً وسَأَداً: خنقه.

### Türkçe

**السأْد**: yürüme; Rü’be dedi ki:
من نضْوِ أَورامٍ تَمَشَّتْ **سأْدا**

**والإِسْآد**: gecenin tamamını yürümek; onda konaklama yoktur; **والتأْويب**: gündüzün yürüyüşü; onda sapma yoktur; ve denildi: **الإِسْآد** develeri gece ile gündüz beraber yürütmendir; ve Sa‘ide b. Cüvey’e el-Hüzelî’nin bir bulutu vasfederek sözü:
سادٍ تَجَرَّمَ في البَضِيعِ ثمانياً،
يَلْوي بِعَيْقاتِ البحارِ ويَجْنَبُ

Denildi: o, gecenin tamamını yürümek olan **الإِسْآد**dandır; İbn Sîde dedi: Bu, ancak aynın yerini lâmın yerine çevirmek üzere bir kalb üzerine olmasıyla câiz olur; sanki o **سائد** yani **إِسآد** sahibi, nitekim **تامر** ve **لابن** dediler, yani hurma sahibi ve süt sahibi; sonra çevirdi de **سادئ** dedi, böylece mübalağa etti; sonra hemzeyi sahih bir ibdâl ile ibdâl etti de **سادي** dedi; sonra **قاض** ve **رام** nasıl i‘lâl edildiyse öyle i‘lâl etti; dedi: Biz burada **سادٍ** hakkında onun fiil üzerine değil nisbet üzerine olduğunu ancak şundan dolayı söyledik: çünkü biz **سأَد**i asla bilmiyoruz; bilinen ancak **أَسأَد**dir; ve denildi: burada **ساد** ihmâldir; bu olunca o, bir şeyden maklûb değildir; o, yerinde zikredilmiştir. Dedi: **الساءد** [**السائد؟؟**] gelmiştir; ancak ben bir fiil görmedim; eş-Şemmâh dedi ki:
حَرْفٌ صَمُوتُ السُّرَى، إِلاَّ تَلَفُّتَها
بالليل في **سأَدٍ** منها وإِطْراق

**وأَسْأَد السَّيْرَ**: onu devamlı kıldı; el-Lihyânî inşâd etti:
لم تَلْقَ خَيْلٌ قبلها ما قد لَقَت
من غِبِّ هاجرة وسير **مُسْأَدِ**

İstedi ki: **لقِيَتْ**; ve o, Tayy’ dilidir. el-Cevherî: **الإِسآد** yürüyüşte hızlandırmadır; ve bununla en çok gecenin yürüyüşünde istimal olunur; Lebîd dedi ki:
يُسْئِدُ السيرَ عليها راكبٌ،
رابِطُ الجأْش على كل وَجَلْ

el-Ahmer: **المُسْأَدُ** tulumlardan **الحَمِيت**ten daha küçüktür; Şemr dedi: işittiğimiz **المُسْأَبُ**dur, bâ ile; büyük tulumdur. el-Cevherî: ve **المِسأَد** yağ yahut bal kırbasıdır; hemzelenir ve hemzelenmez; böylece **مِساد** denir; hemzelenirse o **مِفْعَل**dir; hemzelenmezse o **فِعالٌ**dur.

Ebû Amr: **السَّأْدُ**, hemze ile, yaranın bozulmasıdır; denir: **سَئِدَ** yarası **يَسْأَدُ** **سَأَداً**, o hâlde o **سَئيدٌ**dur; ve inşâd etti:
فَبِتُّ من ذاك ساهراً أَرِقاً،
أَلقَى لِقاءَ اللاقي من **السَّأَدِ**

Ve ona **سُؤَادٌ** arız olur: o, insanları ve develeri ve koyunları tuzlu su üzerinde tutan bir hastalıktır; ve **سُئِدَ**, o hâlde o **مسؤود**dur.

Ve kadına denir: onda mutlaka **لَسُؤْدة** vardır; yani gençlikten ve kuvvetten bir kalıntı.

Ve onu **سَأَده** **سَأْداً** ve **سَأَداً**: onu boğdu.
