# سأر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A3%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سأر

السُّؤْرُ بَقِيَّة الشيء، وجمعه أَسآرٌ، وسُؤْرُ الفأْرَةِ وغيرها؛ وقوله أَنشده يعقوب في المقلوب:
إِنَّا لَنَضْرِبُ جَعْفَراً بِسُيوفِنا،
ضَرْبَ الغَريبَةِ تَرْكَبُ الآسارا
أَراد الأَسآر فقلب، ونظيره الآبارُ والآرامُ في جمع بِئْر ورِئْم. وَأَسْأَرَ منه شيئاً: أَبْقَى. وفي الحديث: إِذا شَرِبْتُم فَأَسْئِرُوا؛ أَي أَبْقَوا شيئاً من الشراب في قَعْرِ الإِناء، والنَّعْت منه سَأْآرٌ على غير قياس لأَن قياسه مُسْئِرٌ؛ الجوهري: ونظيره أَجْبَرَه فهو جَبَّارٌ. وفي حديث الفَضْلِ بن عباس: لا أُوثِرُ بِسُؤْرِكَ أَحَداً أَي لا أَتْرُكُه لأَحَدٍ غَيْري؛ ومنه الحديث: فما أَسأَروا منه شيئاً، ويستعمل في الطعام والشراب وغيرهما. ورجل سَأْآر: يُسْئِرُ في الإِناء من الشراب، وهو أَحَدُ ما جاء من أَفْعَل على فَعَّال؛ وروى بعضهم بيت الأَخطل:وشارِبٍ مُرْبِحٍ بالكأْسِ نادَمَني
لا بالحَصورِ ولا فيها بِسأْآرِ
بوَزْن سَعّار، بالهمز. معناه أَنه لا يُسْئِرُ في الإِناء سُؤْراً بل يَشْتَفُّه كله، والرواية المشهورة: بِسوَّار أَي بِمُعَرْبِدٍ وَثَّابٍ، من سار إِذا وَثَبَ وَثْبَ المُعَرْبِدِ على من يُشارِبه؛ الجوهري: وإِنما أَدخل الباء في الخبر لأَنه ذَهَبَ بلا مَذْهَبَ ليس لِمُضَارَعَتِه له في النفي. قال الأَزهري: ويجوز أَن يكون سَأْآر من سَأَرْتُ ومِنْ أَسْأَرْتُ كأَنه رُدَّ في الأَصل، كما قالوا دَرَّاك مِنْ أَدْرَكْتُ وجَبَّار من أَجْبَرْتُ؛ قال ذو الرمة:
صَدَرْنَ بما أَسْأَرْتُ مِنْ ماءٍ مُقْفِرٍ
صَرًى لَيْس مِنْ أَعْطانِه، غَيْرَ حائِل
يعني قَطاً وردت بقية ما أَسأَره في الحوض فشربت منه. الليث: يقال أَسأَر فلان من طعامه وشرابه سُؤْراً وذلك إِذا أَبقى بقيَّة؛ قال: وبَقِيَّة كل شيء سُؤْرُه. ويقال للمرأَة التي قد جاوزت عُنْفُوان شبابها وفيها بقية: إِنَّ فيها لَسُؤْرةً؛ ومنه قول حميد ابن ثور:
إِزاءَ مَعاشٍ ما يُحَلُّ إِزارُها
من الكَيْسِ، فيها سُؤْرَةٌ، وهي قاعدُ
أَراد بقوله وهي قاعد قُعودها عن الحيض لأَنها أَسَنَّتْ. وتَسَأَّر النبيذَ: شَرِبَ سُؤْرَه وبقاياه؛ عن اللحياني: وأَسْأَر مِنْ حِسابِه: أَفْضَلَ. وفيه سُؤْرَة أَي بقية شباب؛ وقد روي بيت الهلالي: إِزاءَ مَعاشٍ لا يَزَالُ نِطاقُها
شَديداً، وفيها سُؤْرَةٌ، وهي قاعِد
(* هذه رواية أخرى للبيت الذي قبله لأَن الشاعر واحد وهو حميد ابن ثور الهلالي).
التهذيب: وأَما قوله: «وسائِرُ الناسِ هَمَج» فإِن أَهل اللغة اتفقوا على أَن معنى سائر في أَمْثال هذا الموضع بمعنى الباقي، من قولك: أَسْأَرْتُ سُؤْراً وسُؤْرَة إِذا أَفْضَلْتَها وأَبقيتها. والسَّائِرُ: الباقي، وكأَنه من سَأَرَ يَسْأَرُ فَهُوَ سائِر. قال ابن الأَعرابي فيما رَوَى عنه أَبو العباس: يقال سَأَر وأَسْأَرَ إِذا أَفْضَلَ، فهو سائِر؛ جعل سَأَرَ وأَسْأَرَ واقعين ثم قال وهو سائر. قال: قال فلا أَدري أَراد بالسَّائِرِ المُسْئِر. وفي الحديث: فَضْلُ عائشة على النساء كفَضْلِ الثَّريد على سائر الطعام؛ أَي باقيه؛ والسائر، مهموز: الباقي؛ قال ابن الأَثير: والناس يستعملونه في معنى الجميع وليس بصحيح؛ وتكررت هذه اللفظة في الحديث وكله بمعنى باقي الشيء، والباقي: الفاضِلُ.
ومن همز السُّؤْرَة من سُوَرِ القرآن جعلها بمعنى بقيَّة من القرآن وقطْعَة. والسُّؤْرَةُ من المال: جَيِّدُهُ، وجمعه سُؤَر. والسورةُ من القرآن: يجوز أَن تكون من سُؤْرة المال، تُرِكَ هَمْزُه لما كثر في الكلام.

### Türkçe

**السُّؤْرُ**: şeyin bakiyyesi (artığı); cem‘i **أَسآرٌ**’dur; **سُؤْرُ الفأْرَةِ** ve başkası (da böyledir). Ve onun sözü—Ya‘kūb’un **المقلوب**’da inşâd ettiği:
إِنَّا لَنَضْرِبُ جَعْفَراً بِسُيوفِنا،
ضَرْبَ الغَريبَةِ تَرْكَبُ الآسارا
**أَسآر**’ı murad etti de ters çevirdi; ve onun benzeri **الآبارُ** ve **الآرامُ**’dır, **بِئْر** ve **رِئْم**’in cem‘inde.

Ve: ondan bir şeyi **أَسْأَرَ**: bıraktı (artırdı). Hadiste: “İçtiğiniz zaman **فَأَسْئِرُوا**”; yani kabın dibinde içecekten bir şey bırakın. Ve ondan sıfat: **سَأْآرٌ**, kıyasa göre olmaksızın; çünkü onun kıyası **مُسْئِرٌ**’dir. **الجوهري**: ve onun benzeri: “Onu **أَجْبَرَه**; o da **جَبَّارٌ**’dır.” **الفَضْلِ بن عباس** hadîsinde: “Ben senin **بِسُؤْرِكَ**’ını kimseye tercih etmem”; yani onu benden başkası için bırakmam. Ve ondan hadîs: “Ondan bir şey **فما أَسأَروا**”; ve yemek, içecek ve başkalarında kullanılır.

Ve adam **سَأْآر**: kaptaki içecekten **يُسْئِرُ** (artık bırakır); ve o, **أَفْعَل**’den **فَعَّال** üzerine gelenlerden biridir. Ve bazısı **الأَخطل**’ın beytini rivayet etti:
وشارِبٍ مُرْبِحٍ بالكأْسِ نادَمَني
لا بالحَصورِ ولا فيها بِسأْآرِ
**سَعّار** vezninde, hemze ile. Manası: o, kapta **سُؤْراً** olarak bir **سُؤْر** bırakmaz; bilakis onun hepsini içer. Meşhur rivayet: **بِسوَّار**; yani **بِمُعَرْبِدٍ وَثَّابٍ**; **سار**’dan, sıçradığı zaman, içki arkadaşlığı edene karşı **المُعَرْبِدِ**’in sıçrayışı gibi sıçrar. **الجوهري**: habere **الباء**’yı ancak, onun, nefyde ona benzemesi için değil, bir mezhebe gitmeksizin gittiği için soktu.

**الأَزهري** dedi: **سَأْآر**’ın, **سَأَرْتُ**’tan ve **أَسْأَرْتُ**’tan olması caizdir; sanki aslında iade edilmiş gibidir; nitekim “**دَرَّاك**”ı **أَدْرَكْتُ**’tan ve “**جَبَّار**”ı **أَجْبَرْتُ**’tan dediler. **ذو الرمة** dedi:
صَدَرْنَ بما أَسْأَرْتُ مِنْ ماءٍ مُقْفِرٍ
صَرًى لَيْس مِنْ أَعْطانِه، غَيْرَ حائِل
Yani: **قَطاً** (kumrular), havuzda onun artığı olarak bıraktığı bakiyyeye geldi; ondan içti.

**الليث**: denir ki: falan, yemeğinden ve içeceğinden bir **سُؤْراً** **أَسأَر**; bu, bir bakiyye bıraktığı zamandır. Dedi: her şeyin bakiyyesi onun **سُؤْرُه**’udur. Ve gençliğinin coşkunluğunu aşmış, içinde bir bakiyye bulunan kadına denir ki: “Şüphesiz onda bir **لَسُؤْرةً** vardır.” Ve ondan **حميد ابن ثور**’un sözü:
إِزاءَ مَعاشٍ ما يُحَلُّ إِزارُها
من الكَيْسِ، فيها سُؤْرَةٌ، وهي قاعدُ
“**وهي قاعد**” sözüyle, yaşlandığı için hayızdan kesilmesini murad etti.

Ve: şarabı **تَسَأَّر**: onun **سُؤْرَه**’unu ve bakiyyelerini içti. **اللحياني**’den: ve hesabından **أَسْأَر**: fazlalaştırdı. Ve onda bir **سُؤْرَة** vardır; yani gençlik bakiyyesi. Ve **الهلالي** beyti rivayet edilmiştir:
إِزاءَ مَعاشٍ لا يَزَالُ نِطاقُها
شَديداً، وفيها سُؤْرَةٌ، وهي قاعِد
(* Bu, ondan önceki beytin başka bir rivayetidir; çünkü şair birdir, o da **حميد ابن ثور الهلالي**’dir.)

**التهذيب**: “ «وسائِرُ الناسِ هَمَج» ” sözüne gelince: dil ehli, bu yerin emsali gibi yerlerde **سائر**’in manasının “baki kalan” manasında olduğunda ittifak ettiler; senin “bir **سُؤْراً** ve **سُؤْرَة** **أَسْأَرْتُ**” sözünden; onu fazlalaştırdığın ve onu bıraktığın zaman. Ve **السَّائِرُ**: baki kalan; sanki **سَأَرَ يَسْأَرُ**’dan, o da **سائِر** olur.

**ابن الأَعرابي** dedi—**أَبو العباس**’ın ondan rivayet ettiği şeyde: denir ki **سَأَر** ve **أَسْأَرَ**, fazlalaştırdığı zaman; o da **سائِر**’dir. **سَأَرَ** ve **أَسْأَرَ**’ı müteaddî (vâki‘) kıldı, sonra “ve o **سائر**’dir” dedi. Dedi: dedi ki: ben bilmiyorum, **السَّائِرِ** ile **المُسْئِر**’i mi murad etti.

Hadiste: “Âişe’nin kadınlar üzerindeki fazileti, **الثَّريد**’in **سائر الطعام** üzerindeki fazileti gibidir”; yani onun bakisi. Ve **السائر**—hemzeli—: baki kalan. **ابن الأَثير** dedi: insanlar onu “hepsi” manasında kullanırlar; doğru değildir. Bu lafız hadiste tekrarlandı; hepsi, şeyin bakisi manasındadır. Ve **الباقي**: fazla kalan.

Kim **السُّؤْرَة**’yi Kur’ân’ın **سُوَرِ**’inden hemzelerse, onu Kur’ân’dan bir bakiyye ve bir parça manasında kılmış olur. Ve maldan **السُّؤْرَةُ**: onun iyisi; cem‘i **سُؤَر**’dir. Ve Kur’ân’dan **السورةُ**: malın **سُؤْرة**’sinden olması caizdir; konuşmada çok olduğu için onun hemzesi terk edilmiştir.
