# سأم (س-أ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Körleşmiş bıçaktır

- Harfler: س - أ - م
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: سءم

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَسْأَمُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Usanmayın | 1 | 1 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/ayet/2:282.md) |
| [يَسْأَمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Usanır | 1 | 1 | [41:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/ayet/41:49.md) |
| [يَسْأَمُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Usanırlar | 1 | 1 | [41:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/ayet/41:38.md) |

## Mücavir kökler — 56 mücavir (74 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Yaşlı adamdır
2. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
3. [قنط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
4. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
5. [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
6. [تجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
7. [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
8. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
9. [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hayızdan kesilen kadın demektir
10. [أبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
11. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Küçük
12. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · İnanç
13. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Denk tutuyorlar
14. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
15. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
16. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Şerareden gelen bir kelimedir
17. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kanat demektir
18. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
19. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
20. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Katlanmış deri demektir
21. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İcl havuz demektir
22. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
23. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
24. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ona dokundu
25. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ad verilen
26. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
27. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rical ayak demektir
28. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
29. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
30. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
31. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
32. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
33. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
34. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dane, inek yavrusuna denir
35. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
36. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
37. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Petekteki baldır
38. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
39. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
40. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
41. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayr : At sürüsü demektir
42. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Veli arka demektir
43. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
44. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Uhur ense demektir
45. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
46. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
47. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
48. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
49. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
50. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
51. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
52. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
53. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
54. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
55. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
56. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سأم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md), [ضجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1.md), [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [نشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Uzun süre aynı duruma veya yüke maruz kalmanın doğurduğu körelme, içsel tükeniş ve bıkkınlık |
| Çekirdek Özet 2 | İbadette, duada ve hukuki sorumluluklarda monotonluk veya meşakkat sebebiyle yılgınlığa düşmeme |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçlerin sürdürülebilirliğinde rutinleşmenin getirdiği aşınmayı irade ve bilinçle aşma hali |
| Kritik Hata Riski | Bıkkınlığı anlık bir tembellik sanıp, uzun süreli tekrarın ruhta ve zihinde açtığı yapısal körelmeyi göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سأ | Bir hedefe doğru uzanma, isteme, talep etme ve bir boşluğu doldurmak üzere yönelme hareketi (karşılaştırınız: [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) kökündeki bilgi ve talep arayışı) | م | Kuşatma, akış ve birikim bildiren harfin eklenmesiyle, bir eyleme veya meşakkate uzun süre maruz kalmanın getirdiği doygunluk, taşma ve ardından zihinsel veya ruhsal olarak körelip bıkkınlığa dönüşmesi |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir duruma karşı gösterilen ilk direnç, tutunma ve dayanma payını temsil eder |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan iradeyi, yönelimi veya eylemin taşıdığı asıl itici gücü ifade eder |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sürecin uzamasını, tekrarın getirdiği yoğunluğu ve zamanla biriken yükü anlatır |
| سأم | Direnç ve başlangıç gücünün zamanın akışı altında aşınması | Başlangıçtaki canlı iradenin ve tutunma direncinin, sürekli tekrar ve zaman baskısı altında aşınarak keskinliğini yitirmesi ve körelmesi hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesici bir aletin sürtünme ve kullanım sonucu keskinliğini yitirip körelmesi; nefsin uzun süren meşakkat altında aşınarak duyarlılığını kaybetmesi ve bezginliğe düşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında seksen yıllık uzun bir hayatın getirdiği meşakkat ve yıpranmanın doğurduğu bıkkınlığı şöyle ifade eder: سَئِمتُ تَكاليفَ الحَياةِ وَمَن يَعِش / ثَمانينَ حَولاً لا أَبا لَكَ يَسأَمِ |
| Erken Arapça kullanım | Ümmü Zer' hadisinde kadının kocasını överken Tihâme gecesine benzetmesi ve ne dondurucu bir soğuk ne de bıkkınlık ve usanç verici bir bunaltı taşımadığını beyan etmesi: زَوْجي كَلَيْلِ تِهامة لا قُرٌّ ولا سَآمة |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Şerhu’l-Muʿallakāt.

### Sami etimolojik katman

Arapça سأم kökü, uzun süreli maruziyet neticesinde duyarlılığın yitirilmesi, zihinsel veya ruhsal körelme ve bıkkınlık manasını taşıyan özgül bir semantik çekirdeğe sahiptir. Kökün Sami dilleri ailesinin diğer kollarındaki yansımaları oldukça sınırlıdır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde aynı üçlü harf dizilişiyle doğrudan örtüşen yaygın bir fiil kökü tespit edilememektedir; nitekim İbranicedeki bazı fonetik benzerlikler çoğunlukla bozulma, çürüme veya kötü koku bağlamındaki köklerle ilişkilendirilmiştir. Arapçada kök, özellikle bir sürecin uzaması ve monotonlaşması sebebiyle insanın veya organın işlevsel keskinliğini yitirmesi anlamında derinleşmiştir. Biliteral çekirdeğin taşıdığı yönelim ve talep boyutu, son sesteki nazal harf ile birleştiğinde doygunluğa ulaşma ve ardından tükenerek geri çekilme dinamiğini kazanmıştır.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sürekliliğin doğurduğu körelme ve bıkkınlık | Bir durumun aralıksız sürmesi neticesinde nefsin canlılığını kaybetmesi ve işten el çekme temayülü | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerinde sınırlı paralellik | Akraba Sami dillerinde aynı kök çatısıyla doğrudan bir ruhsal bıkkınlık fiili nadirdir; Arapçada özelleşmiş bir iç gelişimi yansıtır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik veya harici dil ailesi kökeni tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سأم | Anlamlı | Bıkmak, usanmak, körelmek | Bir şeyin uzun sürmesi sebebiyle içsel enerjinin tükenmesi ve bezginlik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سمأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir |
| [أسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%85.md) | Anlamlı | Cesaret ve atılganlık | Aslanın isimlerinden biri olan Üsâme (أُسامة) bu kökten türemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [أمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B3.md) | Anlamlı | Geride kalma, geçmiş gün | Dün anlamına gelen zaman zarfı (أَمْسِ) ve geçmişe nispet | Kur'an'da geçmez |
| [مسأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%A3.md) | Anlamlı | Akşam vaktine girmek veya uzatmak | Akşamlamak, zamanı geciktirmek veya bir nesneyi çekip uzatmak | Kur'an'da geçmez |
| [مأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D8%B3.md) | Anlamlı | Bilemek, keskinleştirmek veya fitnelemek | Bıçağı keskinleştirmek, sertleştirmek veya insanlar arasını bozmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki körelmenin zıttı olan bileme nüansıyla semantik temas taşır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سأم | Merkez | Bıkkınlık ve körelme | Uzun süreli tekrar ve yıpranmanın doğurduğu içsel duyarsızlaşma ve usanç | Bir işe veya duruma aralıksız maruz kalmanın sonucunda ortaya çıkan derin isteksizlik |
| [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Usanç ve tatminsizlik | Bir şeyin çokluğundan çabuk doymak ve derhal başka bir şeye geçme arzusu duymak | [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) çabuk doymayı ve zevk alamamayı öne çıkarırken, سأم meşakkatin uzamasıyla oluşan yapısal yorgunluğu ve körelmeyi belirtir |
| [ضجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Sıkıntı ve darlık | Göğsün daralması, sabırsızlık ve tahammülsüzlüğün dışa vurması hali | [ضجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1.md) öfke ve huzursuzlukla karışık bir iç darlığıyken, سأم sessizce ilerleyen bir duygu sönmesidir |
| [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Gevşeme ve durulma | Hızlı ve şiddetli bir hareketin ardından gelen yavaşlama ve güç kaybı | [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md) daha ziyade fiziksel hız ve enerjinin düşüşünü anlatırken, سأم iradi ve ruhsal bezginliği kapsar |
| [نشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B7.md) | Zıt | Canlılık ve atiklik | Düğümün çözülmesi gibi istekle, şevkle ve hızla harekete geçme hali | [نشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B7.md) içsel bir dinamizmi ve kesintisiz hevesi ifade ederek yıpranma ve usancın zıddını kurar |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سأم | Usanmak, bıkmak, körelmek | Bir duruma uzun süre maruz kalmanın doğurduğu duygu sönmesini ve bezginliği tam karşılar | Kesin |
| Latince | taedium, fatigare | Bıkkınlık, yorgunluk, bezginlik | Taedium monotonluğun getirdiği varoluşsal usancı karşılar; bıçağın körelmesi gibi eylem gücünü kaybetme nüansını dolaylı içerir | Güçlü |
| İngilizce | weariness, fatigue, ennui | Bıkkınlık, bezginlik, yorulma | Weariness uzun süreli yükün getirdiği tükenişi, ennui iç sıkıntısını karşılar; aletin körelmesi mecazını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Überdruss, Ermüdung | Usanç, bıkkınlık, yorulma | Überdruss bir şeyin fazlalığından ve tekrarından doğan bezginliği karşılar; iradi yıpranmayı içerir | Güçlü |
| Fransızca | lassitude, dégoût | Bezginlik, bıkkınlık, bıkma | Lassitude ruhi ve bedeni bezginliği karşılar; körelmişlikten ziyade takatsizlik hissine odaklanır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَا يَسْأَمُونَ | İbadette ve itaatte usanmama, kesintisiz sebat | Meleklerin ontolojik sürekliliği, aralıksız tesbihi ve kulluk bilincinde yıpranma yaşamamaları; Fussilet [41:38](https://lisan.digital/tr/ayet/41:38.md) |
| لَا يَسْأَمُ الْإِنْسَانُ | Menfaat ve dünyalık talebinde bıkmama, doyumsuzluk | İnsanın hayır, sağlık ve zenginlik isteme konusundaki tükenmez hırsı ve dünyevi taleplerdeki gevşemezliği; Fussilet [41:49](https://lisan.digital/tr/ayet/41:49.md) |
| وَلَا تَسْأَمُوا | Hukuki kayıt altına almada üşenmeme, bıkkınlık göstermeme | Borçlanma akitlerinde küçük veya büyük ayrımı yapmaksızın hakları koruma adına yazmaktan usanmama emri; Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Meleklerin ve ilahi sıfatların tenzihi | Meleklerin fıtratında taatten usanma zaafının olmaması; Allah hakkında acziyet veya bıkkınlık isnadının imkânsızlığı | Yaratılmışlara özgü psiko-fiziksel yıpranma ve usanç zaafından arınmışlık |
| Fıkıh | Borç ve sözleşmelerin tescili | Borç akitlerinde miktarın küçüklüğüne bakılmaksızın yazma külfetinden kaçınmanın yasaklanması | Hukuki güvenliğin temini için formalitelerin getirdiği rehavet ve usancı aşma zorunluluğu |
| Tefsir | İnsan psikolojisindeki çelişkiler | İnsanın dünyevi menfaat talebindeki doyumsuz enerjisi ile manevi yükümlülüklerdeki çabuk usanışı arasındaki karşıtlık | Çifte standartlı nefis yapısının ve melek melekûtundaki sürekliliğin tahlili |
| Hadis | Amelde itidal ve süreklilik | Kulun usanıp ameli terk etmesine kadar Allah'ın mükâfatı kesmeyeceğini bildiren rivayetler | Bıkkınlığa ve körelmeye yol açacak aşırı yüklenmelerden kaçınarak ibadette dengeyi koruma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve dua sürekliliği | İçsel canlılığı koruma | Rutinleşmeyi önleme | İbadetlerde alışkanlığın ve tekrarın getirdiği duyarsızlaşmayı aşarak niyeti ve bilinci diri tutmak | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve araştırma | Zihinsel sebat | Yılgınlığa direniş | Veri toplama, analiz ve uzun süreli zihinsel mesaide ortaya çıkan monotonluk ve bezginliği aşmak | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal işleyiş ve bürokrasi | İdari teyakkuz | Rehaveti engelleme | Devlet mekanizmasındaki tekrarlayan rutinlerin yöneticilerde ve memurlarda oluşturacağı ihmalkârlığı önlemek | Güçlü |
| İktisadi | Finansal kayıt ve sözleşmeler | Şeffaflık disiplini | Hak kaybını önleme | Ticari muamelelerde küçük ayrıntıları dahi kaydetmekten üşenmeyerek piyasadaki anlaşmazlıkları engellemek | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme yorulması (material fatigue) | Sürekli aynı döngüsel yüke ve basınca maruz kalan fiziksel bir yapının zamanla mikro düzeyde direnç ve elastikiyetini kaybederek kırılganlaşması veya kesme gücünü yitirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tükenmişlik sendromu ve rutin duyarsızlaşması (burnout and habituation) | Bireyin uzun süre tekdüze stres veya aşırı sorumluluk altında kalarak içsel motivasyonunu yitirmesi, tepkisizleşmesi ve işlevsel yetisini kaybetmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca anlık bir can sıkıntısına veya geçici bir tembellik hissine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir sürecin veya yükün uzun sürmesi neticesinde bilincin, iradenin ve organın işlevsel keskinliğini kaybetmesi; körelmiş bir bıçak gibi gayretsiz ve verimsiz hale gelmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md)'deki "yazmaktan usanmayın" emrini ahlaki bir temenni sayıp hukuki ihmalin doğuracağı toplumsal çözülmeyi görememek; ayrıca insanın bencil doyumsuzluğu ile meleklerin sarsılmaz kulluk disiplini arasındaki farkı ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan hayatında ve toplumsal düzende sürdürülebilirliğe verdiği önemi gösterir; hakiki tehlikenin açık isyandan ziyade süreç içinde sinsice gelişen içsel körelme ve bıkkınlık olduğunu fark ettirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Borçlanma hukukunun çerçevesini çizen ahkâm ayetinde (Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md)), meleklerin varoluşsal tesbihini anlatan ayetlerde (Fussilet [41:38](https://lisan.digital/tr/ayet/41:38.md)) ve insanın tükenmez hırsını eleştiren nefis tasvirlerinde (Fussilet [41:49](https://lisan.digital/tr/ayet/41:49.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Maneviyatın sadece anlık coşkularla değil, rutin ve meşakkat anlarında keskinliğini kaybetmeyen bir sebatla ayakta duracağını gösterir; bürokratik ve hukuki işlemlerin getirdiği usancın meşru bir mazeret olamayacağını bildirir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kesici aletin sürtünme ve kullanım sonucu keskinliğini yitirip körelmesi; nefsin uzun süren meşakkat altında aşınarak duyarlılığını ve canlılığını kaybetmesi.
- Soyut anlam: Bir duruma veya tekrara uzun süre maruz kalmaktan doğan bıkkınlık, bezginlik, irade zayıflaması ve sürdürülebilirlik kaybı.
- Sistematik karşılık: Sürecin uzaması ve rutinleşmesi karşısında entropiye direnen, içsel motivasyonu ve hukuki-ahlaki disiplini kesintisiz koruma iradesi.
- LaTeX modeli: $$ E(t) = E_0 e^{-\lambda t} \implies \lim_{t \to \infty} E(t) = 0 \quad (\lambda > 0) $$
- LaTeX açıklaması: Formülde $E_0$ bir işe veya ibadete başlarken sahip olunan başlangıç irade ve enerjisini, $t$ eyleme maruz kalınan zamanı ve tekrar sıklığını, $\lambda$ ise sürecin getirdiği yıpranma, monotonluk ve körelme katsayısını temsil eder. Yıpranma katsayısı pozitif olduğunda ($\lambda > 0$), zaman ilerledikçe eylem enerjisi sıfıra yaklaşır ($E(t) \to 0$), bu da kökün temsil ettiği bıkkınlık ve körelme durumudur. Kur'an'ın "usanmama" (لَا يَسْأَمُونَ / لَا تَسْأَمُوا) talebi ise zihinsel ve iradi teyakkuzla bu yıpranma katsayısını sıfırlamayı ($\lambda \to 0$), böylece zaman ne kadar uzarsa uzasın başlangıçtaki canlılığın ve hukuki-ahlaki hassasiyetin korunmasını ($E(t) = E_0$) hedefler.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A3%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/ayet/2:282.md) — تَسْأَمُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Fussilet 41:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/ayet/41:38.md) — يَسْأَمُونَ

فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَهُمْ لَا يَسْأَمُونَ

Meal (IK): Eğer büyüklük taslarlarsa; bilsinler ki, Rabbının nezdinde bulunanlar gece gündüz O’nu tesbih eder dururlar ve onlar hiç usanmazlar.

### [Fussilet 41:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/ayet/41:49.md) — يَسْأَمُ

لَا يَسْأَمُ الْإِنْسَانُ مِنْ دُعَاءِ الْخَيْرِ وَإِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَئُوسٌ قَنُوطٌ

Meal (IK): İnsan; hayır istemekten usanmaz da, kendisine bir kötülük gelince ümitsizliğe düşer, meyus olur.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Körleşmiş bıçaktır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والميم و و ا ي ء معهما
س م و، س و م، و س م، و م س، م س و، م و س، م س ي، م ي س، س أ م، م أ س، أ س م، أ م س مستعملات
سمو:
سما الشيء يَسْمُو سُمُوّاً، أي ارتفع، وسما إليه بَصَرُي، أي ارتفع بَصَرُك إليه، وإذا رُفعَ لك شيءٌ من بعيدٍ فاستبنتَهُ قلت: سما لي شيءٌ، قال:
سمالي فرسانٌ كأنّ وجوهَهم
وإذا خرج القومُ للصَّيْد في قِفار الأَرْض وصَحاريها قلتَ: سَمَوْا، وهم السُّماةُ، أي الصّيّادون. وسما الفَحْلُ إذا تطاول على شَوْله سُمُوّاً.
والاسم: أصلُ تأسيسِهِ؛: السُمُوّ، وألفُ الاسمِ زائدةٌ ونقصانُه الواوُ، فإذا صَغَّرتَ قُلْتَ: سُمَيّ. وسمّيت، وأَسْميت، وتَسَمَّيْت بكذا، قال:
باسم الذّي في كلّ سورة سِمُهْ
وسَماوةُ الهِلال: شَخصُهُ إذا ارتفع عن الأُفُق شيئاً، قال:
سماوةَ الهلالِ حتّى أحقوقفا
يصف النّاقة واعوجاجها تشبيهاً بالهلال.
والسَّماوة: ماءٌ بالبادية، وسُمِّيَتْ أمّ النّعمان بذلك، وكان اسمها ماء السّماوة، فسمّتها الشّعراء: ماء السّماء، وتتّصل هذه البادية بالشّام والحَزْن حَزْن بني جَعدة، وأمّ النُّعمان من بني ذُهْل بن شيبان.
والسّماء: سقف كلِّ شيء، وكلّ بيت والسّماء: المطر الجائد، يقال: أصباتهم سماءٌ، وثلاث أسمية، والجميعُ: سُمِيٌّ.
والسّماواتُ السَّبْعُ: أطباق الأَرَضينَ. والجميعُ: السّماء والسّماوات.
والسّماويّ: نسبة إلى السّماوة.
سوم:
السَّوْمُ: سّوْمُكَ في البِياعة، ومنه المساوَمةُ والاستِيام. ساومته قاستام علي.
والسَّوْم: من سير الإبل وهبوب الرّيح غذا كانت مستمرّةً في سكون. سامتْ تسوم سَوْماً، قال لبيد:
ورَمَى دوابرَها السَّفا وتهيّجـت		ريح المصايف سَوْمُها وسِهامُها
وقال:
يستوعبُ البُوعَيْن من جريرِه
مالد لَحيَيْه إلى مَنْـحـورِه
سوماً إذا ابتل ندَى غـرورِه
أي: استمراراً في عَنَقه ونَجائِهِ.
والسَّوْمُ: أنْ تجشِّمَ إنساناً مَشَقَّةً وخُطَّةً من الشّرّ تسومه سَوماً كسَوم العالّة، والعالّة النّاهلة، فتحمل على شُرب الماء ثانية بعَدْ النَّهَل فيكره ويداوم عليه لكي يشرب.
والسَّوام: النَّعَم السّائمة، وأكثر ما يقال للإبل خاصّة. والسّائمة تسومُ الكَلأَ، إذا داوَمَتْ رَعيَهُ. والرّعاة يسمونها أي: يَرْعَوْنها، والمُسيمُ الرّاعي. وسوّم فلانٌ فرسه تسويما: أَعْلَمَ عليه بحريرة، أو شيء يُعْرَفُ بها.
والسَّامُ: الهَرَمُ، ويُقال: الموت، والسّامة إذا جمعت قلت: سِيَم، وبعض يقول في تصغيرها: سُيَيْمة، وبعض يجعل ألفها واواً على قياس القامة والقِيَم والسّام: عِرْق في جبل كأنّه خطٌّ ممدودٌ، يَفْصِلُ بين الحِجارة وجَبْلَة الجبل. فإذا كانت السّامة ممدّها من تلقاء المشرق إلى المغرب لم تخلف أبداً أن يكون فيها معدن فضّة قلَّتْ أو كَثُرَتْ.
والسِّيما: ياؤها في الأصل واوٌ، وهي العلامة التي يعرف بها الخير والشّرّ، في الإنسان قال الله جلّ وعزّ: "يَعْرِفُونهم بسيماهم" يعني الخُشوع.
وسم:
الوَسْمُ، والوَسمَةُ الواحدة: شجرةٌ وَرَقُها خِضابٌ.
والوسم: أَثَر كيٍّ. وبعيرٌ موسومٌ: وُسِمَ بسمةٍ يُعْرَف بها، من قَطعِ أُذُنٍ أو كيّ.
والمِيسَمُ: المِكواةُ، أو الشّيء الذّي يُوسَمُ به سمات الدّوابّ، والجميع: المواسم، قال الفرزدق:
لقد قلّدتُ جِلفَ بني كلـيبٍ		قلائدَ في السَّوالفِ ثابتات
قلائدَ ليس من ذَهَبٍ ولكنْ		مواسمَ من جهنَّمَ مُنْضِجات
وفلانٌ مَوْسومٌ بالخير والشّرّ، أي: عليه علامته.
وتوسمتُ فيه الخَيْرَ والشَّرّ، أي: رأيت فيه أَثَراً. قال
توسّمتـه لـمّـا رايت مَـهـابةً		عليه، وقلت: المَرْءُ من آلِ هاشمِ
وفَلانة ذات مِيسَم وجمال، ومِيسمها أثر الجمال فيها، وهي وسميةٌ قسيمةٌ، وقد وَسُمَت وَسامةً، بيّنة الوَسام والقَسام، قال:
ظعائنُ من بني جُشَمَ بنِ بَكْرٍ		خَلَطْنَ بمِيسَمٍ حَسَباً ودينـا
والوَسميُّ: أوّل مطر السّنة، يَسِمُ الرض بالنَّبات، فيصيرّ فيها أثراً من المطر في أوّل السّنة.
وأرض موسومة: أصابها الوَسْميُّ وهو مَطَرٌ يكونُ يعدَ الخَرْفيّ في البَرْد، ثم يتبعُهُ الوَلْيُ في آخر صميم الشّتاء، ثمّ يتبعُهُ الرِّبعيّ.
ومَوْسِم الحجّ مَوْسما، لأنّه مَعلَمٌ يُجْتَمَعُ فيه، وكذلك مَواسمُ أَسْواقِ العَرَبِ في الجاهليّة.
ومس:
المُومِساتُ: الفواجرُ مُجاهَرةً.
مسو:
المَسْوُ، لغة في المَسْي، وهو إدخال النّاتج يده في رَحِمِ النّاقة أو الرَّمَكة فيَمسُط ماء الفحل من رَحِمِها استِلآْماً للفحل كراهية أن تحمل له.
موس:
المَوْسُ: تأسيسُ اسم المُوسَى، وبعضهم ينوّن موسىً لما يُحْلَق به.
ومُوسَى عليه السّلام، يقال: اشتقاقُ اسمه من الماء والشّجر، فالمُو: ماء والسّا: شجر لحال التّابوت في الماء.
مسي:
المُسيُ: من المساء، كالصُّبْح من الصّباح. والمُمسَى كالمُصْبَح والمساء: بعد الظُّهْر إلى صلاةِ المَغْرِب. وقال بعضٌ: إلى نِصْفِ اللَّيل. وقول النّاس: كيف أمستي? أي: كيف كنت في وقتِ المَساء، وكَيْف أصبحت? أي: كَيْفَ صرتَ في وقتِ الصُّبح? ومسّيت فلانا: قلت له: كيف أمسيت وأمسينا نحن: صِرْنا في وقت المساء.
ميس:
المَيْسُ: شَجَرٌ من أجود الشّجر خَشَباً، وأصلبه، وأصلحه لصَنعة الرَحال، ومنه تُتَّخَذُ رِحال الشّام، فلما كَثرُ قالت العرب: المَيس: الرَّحْل.
والمَيسُ: ضربٌ من المَيَسان، أي: ضَرْبٌ من المَشي في تَبَخْتُرٍ وتَهادٍ، كما تَمِيسُ الجاريةُ العَرُوس.
والجَمَلُ ربّما ماس بهَوْدَحه في مَشْيه فهو يَميس مَيَساناً، قال:
لا: بل تَميسُ إنّها عروسُ
ومَيْسان: اسم كورة من كُوَر دجلة، والنِّسبة إليها: مَيسانّي ومَيْسَنانّي، قال العجّاج:
ومَيْسنانياً لها مُمَيَسا
يصف الثّوب، وقوله مُمَيّسا، أي: مذيّلا مُطَوَّلاً.
سأم:
سَئِمت الشّيء سآمةً: مَلِلْته.
مأس:
ماسْتُ بينهم إذا أَرَّشْتُ. ورجل مأسٌ: لا يَلتقت إلى مَوْعظة.
والمأس: الحدّ قال:
أما ترى رأسي أَزْرَى بـه		مأس زمانٍ انتكاثٍ مَؤُوسْ
والماس: الجَوْهر يُقْطَعُ به الصّخرة.
أسم:
أُسامةُ: من أسماء الأَسَد يقال: أَشجَعُ من أُسامة.
أمس:
أَمْسِ: ظرف مبنيّ على الكَسْر، وينسب إليه: إِمسِيٌّ.

##### Türkçe

باب **السين** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte
**س م و**، **س و م**، **و س م**، **و م س**، **م س و**، **م و س**، **م س ي**، **م ي س**، **س أ م**، **م أ س**، **أ س م**، **أ م س** kullanımdadırlar.

**سمو**:
**سما** الشيء **يَسْمُو** **سُمُوّاً**, yani yükseldi; ve ona doğru **بَصَرُي** yükseldi, yani bakışın ona yükseldi; ve sana uzaktan bir şey yükseltilirse de onu seçip ayırt edersen: “Bana bir şey yükseldi” dersin. Dedi ki:
سمالي فرسانٌ كأنّ وجوهَهم

Ve kavim yeryüzünün çoraklarında ve çöllerinde av için çıktığında: “**سَمَوْا**” dersin; ve onlar **السُّماةُ**’dir, yani avcılardır. Ve **الفَحْلُ** **سما** eder, **شَوْله**’si üzerine uzayıp yükseldiğinde, **سُمُوّاً**.

Ve **الاسم**: onun kuruluşunun aslı: **السُمُوّ**’dur; ve **الاسم**’in **ألف**’ı زائدedir; ve onun eksilmesi **الواو**’dur. Artık küçültme yaptığında: “**سُمَيّ**” dersin. Ve **سمّيت** ve **أَسْميت** ve “şu ile **تَسَمَّيْت**” (adlandım) dersin. Dedi ki:
باسم الذّي في كلّ سورة سِمُهْ

Ve **سَماوةُ** **الهِلال**: onun şahsıdır; ufuktan biraz yükseldiğinde. Dedi ki:
سماوةَ الهلالِ حتّى أحقوقفا
Deveyi ve onun eğriliğini, hilale benzetme olarak vasfeder.

Ve **السَّماوة**: bedevîde bir sudur; ve **أمّ النّعمان** buna böyle adlandırıldı; onun adı **ماء السّماوة** idi; şairler onu: **ماء السّماء** diye adlandırdılar. Ve bu bedevî, Şam’a ve **الحَزْن**’a (yani **حَزْن بني جَعدة**’ya) bitişir. Ve **أمّ النُّعمان** **بني ذُهْل بن شيبان**’dandır.

Ve **السّماء**: her şeyin tavanıdır; ve her ev. Ve **السّماء**: bol yağmur; denir ki: “Onlara bir **سماءٌ** isabet etti.” Ve üç **أسمية**; ve hepsi: **سُمِيٌّ**.

Ve **السّماواتُ السَّبْعُ**: yerlerin tabakalarıdır. Ve hepsi: **السّماء** ve **السّماوات**.

Ve **السّماويّ**: **السّماوة**’ye nispet.

**سوم**:
**السَّوْمُ**: alışverişte senin pazarlığın; ondan **المساوَمةُ** ve **الاستِيام**. “**ساومته**” (onunla pazarlık ettim): “**قاستام علي**”.

Ve **السَّوْم**: develerin yürüyüşünden ve rüzgârın esişinden; eğer sükûnet içinde sürekli olursa. **سامَتْ** **تسوم** **سَوْماً**. Lebîd dedi ki:
ورَمَى دوابرَها السَّفا وتهيّجـت		ريح المصايف سَوْمُها وسِهامُها

Ve dedi ki:
يستوعبُ البُوعَيْن من جريرِه
مالد لَحيَيْه إلى مَنْـحـورِه
سوماً إذا ابتل ندَى غـرورِه
Yani: boynunda ve süratli gidişinde süreklilik olarak.

Ve **السَّوْمُ**: bir insana bir meşakkat ve şerden bir plan yüklenmendir; onu **تسومه** **سَوماً**, tıpkı **سَوم العالّة** gibi. Ve **العالّة**: **النّاهلة**’dir; artık onu, **النَّهَل**’den sonra ikinci defa su içmeye zorlarsın; o da hoşlanmaz; ve içsin diye ona devam ettirilir.

Ve **السَّوام**: otlayan **النَّعَم**; çoğunlukla özellikle develer için söylenir. Ve **السّائمة** **تسومُ** **الكَلأَ**: onun otlamasına devam ettiğinde. Ve çobanlar onu **يسومونها**: yani onu otlatırlar. Ve **المُسيمُ**: çobandır. Ve falan kimse atını **تسويما** ile **سوّم** etti: ona bir işaret koydu; bir **بحريرة** ile yahut onunla tanınacağı bir şeyle.

Ve **السَّامُ**: ihtiyarlıktır; ve denilir: ölüm. Ve **السّامة**’yi topladığında: **سِيَم** dersin. Bazısı onun küçültmesinde: **سُيَيْمة** der. Bazısı da onun **ألف**’ını **واو** yapar; **القامة** ve **القِيَم** kıyasına göre. Ve **السّام**: bir dağda bir damardır; sanki uzatılmış bir çizgi gibidir; taşlar ile dağın hamurunu/kitlesini ayırır. Artık **السّامة**’nin uzanışı doğudan batıya doğru olursa, onda mutlaka bir gümüş madeni bulunur; az da olsa çok da olsa.

Ve **السِّيما**: onun **ياء**’sı aslında **واو**’dur; ve o, insanın içinde hayır ve şerrin kendisiyle bilindiği alâmettir. Allah جلّ وعزّ dedi ki: “يَعْرِفُونهم بسيماهم” yani huşû.

**وسم**:
**الوَسْمُ** ve tek olanı **الوَسمَةُ**: yaprağı boya olan bir ağaçtır.

Ve **الوسم**: dağlama izi. Ve **بعيرٌ موسومٌ**: kendisiyle tanınacağı bir **سمة** ile **وُسِمَ** edilmiştir; kulak kesmekten yahut dağlamadan.

Ve **المِيسَمُ**: dağlama demiri; yahut binek hayvanlarının **سمات**’ı ile damgalandığı şey. Ve çoğulu: **المواسم**. Ferazdak dedi ki:
لقد قلّدتُ جِلفَ بني كلـيبٍ		قلائدَ في السَّوالفِ ثابتات
قلائدَ ليس من ذَهَبٍ ولكنْ		مواسمَ من جهنَّمَ مُنْضِجات

Ve falan kimse hayır ve şer ile **مَوْسومٌ**’dur; yani onun alâmeti onun üzerindedir.

Ve onda hayrı ve şerri **توسمتُ**: yani onda bir iz gördüm. Dedi:
توسّمتـه لـمّـا رايت مَـهـابةً		عليه، وقلت: المَرْءُ من آلِ هاشمِ

Ve falanca kadın güzellik izi ve güzellik sahibidir; ve onun **مِيسم**’i, onda güzelliğin izidir. Ve o **وسميةٌ**’dir, **قسيمةٌ**’dir. Ve **وَسُمَت** **وَسامةً** ile; **الوَسام** ve **القَسام**’ı açık olan. Dedi ki:
ظعائنُ من بني جُشَمَ بنِ بَكْرٍ		خَلَطْنَ بمِيسَمٍ حَسَباً ودينـا

Ve **الوَسميُّ**: senenin ilk yağmurudur; yeri bitki ile **يَسِمُ** eder; böylece onda senenin başında yağmurdan bir iz olur.

Ve **أرض موسومة**: ona **الوَسْميُّ** isabet etti; o, soğukta **الخَرْفيّ**’den sonra olan bir yağmurdur; sonra onu, kışın en şiddetlisinin sonunda **الوَلْيُ** takip eder; sonra onu **الرِّبعيّ** takip eder.

Ve **مَوْسِم الحجّ**: **مَوْسما** (mevsim/mahall)dir; çünkü o, içinde toplanılan bir işarettir. Ve aynı şekilde cahiliyede Arapların pazarlarının **مَواسم**’i.

**ومس**:
**المُومِساتُ**: açıktan (mücâhere ile) fahişelik yapanlardır.

**مسو**:
**المَسْوُ**: **المَسْي**’de bir lugattır; o da, yavruyu (yeni doğanı) elini devenin yahut kısrağın rahmine sokmasıdır; böylece erkeğin suyunu onun rahminden sıvazlayıp çıkarır; erkeğe karşı isteksizlikten, onun için gebe kalmasın diye.

**موس**:
**المَوْسُ**: **المُوسَى** isminin kuruluşudur. Bazıları, tıraş olunan şey için “**موسىً**”yı tenvinler.

Ve **مُوسَى** عليه السّلام: denir ki, isminin اشتقاقı sudan ve ağaçtandır; artık **المُو**: su, ve **السّا**: ağaçtır; tabutun suda oluşu hâlinden dolayı.

**مسي**:
**المُسيُ**: akşamdan; tıpkı **الصُّبْح**’ın sabahdan olması gibi. Ve **المُمسَى** tıpkı **المُصْبَح** gibidir. Ve **المساء**: öğleden **صلاةِ المَغْرِب**’e kadardır. Bazısı dedi ki: gecenin yarısına kadar. Ve insanların sözü: “Nasıl **أمستي**?” yani: akşam vaktinde nasıl idin? ve “Nasıl **أصبحت**?” yani: sabah vaktinde nasıl oldun? Ve falancaya **مسّيت**: ona “Nasıl **أمسيت**?” dedin. Ve “Biz **أمسينا**”: akşam vaktine girdik.

**ميس**:
**المَيْسُ**: odun bakımından en iyi ağaçlardan bir ağaçtır; en sertidir; **الرَحال** yapımına en elverişlisidir. Ondan Şam’ın **رِحال**’ı yapılır. Artık çoğalınca Araplar dedi ki: **المَيس**: **الرَّحْل**.

Ve **المَيسُ**: **المَيَسان**’dan bir türdür; yani: salınarak ve nazlı yürüyüşte bir yürüyüş türüdür; tıpkı gelin kızın **تَمِيسُ** etmesi gibi.

Ve deve, yürüyüşünde bazen hevdacıyla salınır; artık o **يَميس** **مَيَساناً**. Dedi ki:
لا: بل تَميسُ إنّها عروسُ

Ve **مَيْسان**: Dicle’nin kûrelerinden bir kûrenin adıdır. Ona nispet: **مَيسانّي** ve **مَيْسَنانّي**. Accâc dedi ki:
ومَيْسنانياً لها مُمَيَسا
Elbiseyi vasfeder; ve onun “**مُمَيّسا**” sözü: yani etekli, uzatılmış.

**سأم**:
**سَئِمت** الشيء **سآمةً**: ondan usandım.

**مأس**:
Aralarında **ماسْتُ**: eğer aralarını bozuşturduysam. Ve **رجل مأسٌ**: öğüde dönüp bakmayan.

Ve **المأس**: keskinliktir. Dedi ki:
أما ترى رأسي أَزْرَى بـه		مأس زمانٍ انتكاثٍ مَؤُوسْ

Ve **الماس**: kaya ile kesilen cevherdir.

**أسم**:
**أُسامةُ**: aslanın adlarındandır; denir: “**أَشجَعُ** من **أُسامة**”.

**أمس**:
**أَمْسِ**: kesre üzere mebnî bir zarftır; ona nispet edilir: **إِمسِيٌّ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو زيد: سَئِمْتُ من الشيء أَسْأَمُ سَأَماً وسَأْمَةً وسَآماً وسَآمَةً، إذا مَلَلْتَهُ. ورجلٌ سَئُومٌ.

##### Türkçe

Ebû Zeyd: **سَئِمْتُ** şeyden, **أَسْأَمُ** **سَأَماً** ve **سَأْمَةً** ve **سَآماً** ve **سَآمَةً** (diye); onu bıktığın zaman. Ve bir adam **سَئُومٌ**.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السآمة: الملالة مما يكثر لبثه، فعلا كان أو انفعالا قال: ﴿وهم لا يسأمون﴾ [فصلت/38]، وقال: ﴿لا يسأم الإنسان من دعاء الخير﴾ [فصلت/49]، وقال الشاعر:
*سئمت تكاليف الحياة ومن يعش **ثمانين حولا لا أبالك يسأم *
(البيت لزهير بن أبي سلمى من معلقته، وهو في ديوانه ص 86؛ وشرح المعلقات 1/124)

##### Türkçe

- **السآمة**: çokça sürüp kalması sebebiyle olan bıkkınlık; ister fiil olsun ister infiâl. Dedi ki: ﴿وهم لا يسأمون﴾ [فصلت/38] ve dedi ki: ﴿لا يسأم الإنسان من دعاء الخير﴾ [فصلت/49] ve şair dedi ki:
*Hayatın yükümlülüklerinden bıktım; kim yaşarsa **seksen** yıl—sana baban yok—bıkar.*

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س أ م
فيـه سـأم وسأمـة وسآمة وسآم‏.‏
وسئمه وسئم منه وأسأمتني‏.‏
ورجل سؤوم‏.‏
وتقول‏:‏ يغضب غضب سؤوم ثم يقضى قضاء سدوم‏.‏

##### Türkçe

س أ م
Onda **سأم** ve **سأمة** ve **سآمة** ve **سآم** vardır.
Ve **سئمه**: ondan bıktı; ve **سئم منه**: ondan bıktı; ve **أسأمتني**: beni bıktırdı.
Ve **رجل سؤوم**: çok bıkan bir adam.
Ve dersin: **يغضب غضب سؤوم ثم يقضى قضاء سدوم**: çok bıktırıcı bir öfkeyle öfkelenir, sonra da **سدوم** hükmüyle hükmedilir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَئِمَ الشيءَ وسَئِمَ منه وسَئِمْتُ منه أَسْأَمُ سَأَماً وسَأْمَةً وسَآماً وسَآمةً: مَلَّ؛ ورجل سَؤُومٌ وقد أَسْأَمَهُ هو. وفي الحديث: إِن الله لا يَسْأَمُ حتى تَسْأَمُوا. قال ابن الأَثير: هذا مثل قوله لا يَمَلُّ حتى تَمَلُّوا، وهو الرواية المشهورة. والسآمةُ: المَلَلُ والضَّجَرُ. وفي حديث أُم زَرْعٍ: زَوْجي كَلَيْلِ تِهامة لا قُرٌّ ولا سَآمة أَي أَنه طَلْقٌ معتدِل في خُلُوِّه من أَنواع الأَذى والمكروه بالحر والبرد والضَّجَر أَي لا يَضْجَرُ مني فَيَمَلّ صحبتي. وفي حديث عائشة: أَن اليهود دخلوا على النبي، صلى الله عليه وسلم، فقالوا: السَّأْمُ عليك فقالت عائشة: عليكم السَّأْمُ والذَّأْمُ واللعنة قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية مهموزاً من السَّأْم، ومعناه أَنكم تَسْأَمون دِينكم، والمشهور فيه ترك الهمز ويعنون به الموت، وهو مذكور في موضعه، والله أَعلم.

##### Türkçe

**سَئِمَ** şeyi ve ondan **سَئِمَ** ve ondan **سَئِمْتُ**; **أَسْأَمُ** (fiiliyle) **سَأَماً**
ve **سَأْمَةً** ve **سَآماً** ve **سَآمةً**: bıktı; ve **سَؤُومٌ** bir adam; ve onu o **أَسْأَمَهُ**. Ve hadiste:
“Şüphesiz Allah, siz bıkıncaya kadar **يَسْأَمُ** olmaz.” İbnü’l-Esîr dedi: bu, “siz bıkıncaya kadar **يَمَلُّ** olmaz” sözü gibidir; ve o, meşhur rivayettir. Ve **السآمةُ**: bıkkınlık
ve usanç. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Kocam, Tihâme gecesi gibidir; ne **قُرٌّ** ne de **سَآمة**
yani o, türlü eziyet ve hoşlanılmayan şeylerden—sıcak ve soğuk ve usanç ile—hâlî oluşunda ferah, mutedildir; yani benden usanmaz da beraberliğimden bıkmaz.” Ve Âişe hadîsinde: “Yahudiler Peygamber’in yanına girdiler—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—ve dediler ki: ‘Üzerine **السَّأْمُ**.’ Bunun üzerine Âişe dedi: ‘Üzerinize **السَّأْمُ** ve **الذَّأْمُ** ve lânet.’” İbnü’l-Esîr dedi: böylece, **السَّأْم**’dan hemzeli olarak bir rivayette geldi; ve mânâsı: siz dininizden bıkarsınız; ve onda meşhur olan, hemzeyi terk etmektir ve onunla ölümü kastederler; ve o, kendi yerinde zikredilmiştir; ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س أ م * * سَئِمَ * من الشيء من باب طرب و * سآما * بالمد و * سَأْمَةً * أي مله ورجل * سَئُومٌ

##### Türkçe

* س أ م * **سَئِمَ** şeyden, طرب bâbından; ve med ile **سآما**; ve **سَأْمَةً**: yani usandı. Ve adam **سَئُومٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( *!سَئِم الشَّيءَ ، و ) سَئِم ( منه كَفَرِح ) | *!يَسْأَم ( *!سَأْماً ) بالفَتْح . ومنه حدِيثُ | عائشةَ رضي الله تعالى عنها | لليَهُود :   عليكم *!السَّأْم والذَّأْم   | قال اْبنُ الأَثِير : هكَذا رُوِي | بالهَمْزَة ، أي : إنّكم تَسْأَمون | دِينَكم ، والمَشْهُور فيه تَرْكُ الهَمْزَةِ ، | وسيَأْتِي ، ( *!وسَأَماً ) بالتَّحْريك | ( *!وسَآمَةً ) كَسَحابَةٍ ( *!وَسَآماً ) | كَسَحابٍ : ( مَلَّ ) ، ومنه الحَدِيث : |

|   إِنَّ اللهَ لاَ يَسْأَم حَتَّى تَسْأَمُوا   قال | اْبنُ الأَثير :   هو مثلُ قولِه :   لا يمَلُّ | حتى تَمَلُّوا   ، وهو الرِّواية | المَشْهُورة   ، وفي حَدِيثِ أُمِّ زَرْع : |   زَوْجِي كَلَيْلِ تِهامَة ، لا حَرٌّ ولا | قُرٌّ ولا *!سآمة   ، .   أي : أنه طَلْق | مُعْتَدِل في خُلُوِّه من أنواع الأَذَى | والمَكْرُوه بالحَرّ والبَرْدِ والضَّجَر ، | أي : لا يَضْجَر منّي فَيَمَلَّ صُحْبَتٍ ي   ، | ( فهو *!سَؤُومٌ ) كَصَبُور . و ( *!أَسْأَمَه ) هو . | يقال :   يَغْضَب غَضَب *!سَؤُوم ، ثم | يَقْضِي قَضاءَ سَدُوم   . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | *!السَّأْسَم : شَجَرة الشِّيزَى ، لُغَة في | *!السّاسَم بِغَيْر هَمْز ، وسيأتي . |

##### Türkçe

| | (**سَئِم الشَّيءَ** ، و ) **سَئِم** ( منه كَفَرِح ) | **يَسْأَم** ( **سَأْماً** ) fetha ile. Ondan, | Âişe رضي الله تعالى عنها’nın | Yahudilere (söylediği) hadisi:   üzerinize **السَّأْم** ve **الذَّأْم**   | İbnü’l-Esîr dedi: böyle rivayet olundu | hemze ile; yani: siz **تَسْأَمون** | dininizden; ve onda meşhur olan hemzeyi terk etmektir, | ve gelecektir; ( **وسَأَماً** ) hareke ile | ( **وسَآمَةً** ) **سَحابَةٍ** gibi ( **وَسَآماً** ) | **سَحابٍ** gibi: ( bıktı ) ; ve ondan hadis: |

|   Şüphesiz Allah **لاَ يَسْأَم** siz **تَسْأَمُوا** oluncaya kadar   İbnü’l-Esîr dedi: | o, onun sözü gibidir:   bıkmaz | siz bıkıncaya kadar   ; ve o, rivayet | meşhur (olan)dır; ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: |   Kocam Tihâme gecesi gibidir; ne sıcak ne | soğuk ne de **سآمة**   .   yani: o, ferah | mutedildir; eziyet türlerinden | ve sıcak, soğuk ve usanç ile kerih olandan hâlî oluşunda; | yani: benden usanmaz da arkadaşlığımı bıkıp (terk etmez); | (o hâlde o **سَؤُومٌ**dur) **صَبُور** gibi. Ve ( **أَسْأَمَه** ) o (yani onu bıktırdı). | Denir:   öfkelenir, **سَؤُوم** bir öfke ile; sonra | hükmeder, **سَدُوم** bir hüküm ile   . | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | **السَّأْسَم**: şîzâ ağacı; | **السّاسَم**da hemzesiz bir lugat; ve gelecektir. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَئِمَ مِنْهُ
1 سَئِمَ مِنْهُ ذ , (S, M, Msb, K,) and سَئِمَهُ, (M, Msb, K,) aor. سَاََ , (S, Msb, K,) inf. n. سَأَمٌ (S, M, K) and سَأْمٌ (K) and سَأَمَةٌ (S, M) and سَآمٌ and سَآمَةٌ, (S, Msb, K,) He turned away with disgust from it; was averse from it; was disgusted at it or with it; loathed, or nauseated, it; (S, M, Msb, K;) namely, a thing; (S, M, K;) syn. مَلَّ, (S, M, Msb, K,) and ضَجِرَ: (Msb:) سَآمَةٌ exceeds مَلَالٌ. (Ham pp. 775-6.) It is said in the Kur [xli. 49], لَا يَسْأمُ الْاـِنْسَانُ مِنْ دُعَآءِ الْخَيْرِ [Man will not turn away with disgust from, or will not be weary of, praying for good, or wealth, or prosperity]. (Msb.) And in a trad., اـِنَّ اللّٰهَ لَا يَسْأَمُ حَتَّى تَسْأَمُوا Verily God will not turn away with disgust until ye turn away with disgust; like لَا يَمَلُّ حَتَّى تَمَلُّوا, and thus the trad. is commonly related. (TA.) And it is related in a trad. of 'Áïsheh that she used to say to the Jews, عَلَيْكُمْ السَّأْمُ وَالذَّأْمُ وَاللَّعْنَةُ [Disgust, or loathing, and contempt, and cursing, rest upon you]: thus related with ء, meaning ye shall turn away with disgust from your religion: but commonly related without ء [and with a different meaning], as will be stated hereafter [in art. سوم]. (IAth, TA in this art. and in art. سوم.)

اسأمهُ
4 اسأمهُ ذ He, or it, made him to turn away with disgust, to be averse, to be disgusted, to loathe, or to nauseate. (M, K.)

سَؤُومٌ
سَؤُومٌ ذ an [intensive] epithet from 1 [meaning Wont, or much disposed, to turn away with disgust, to be averse, to be disgusted, to loathe, or to nauseate]: (S, M, K:) or much affected with vexation, or disgust; having little patience. (Ham p. 532.)

##### Türkçe

سَئِمَ مِنْهُ
1 **سَئِمَ مِنْهُ** ذ, ve **سَئِمَهُ**, muzâri‘ **سَاََ**, mastar ismi **سَأَمٌ** ve **سَأْمٌ** ve **سَأَمَةٌ** ve **سَآمٌ** ve **سَآمَةٌ**: Ondan iğrenerek yüz çevirdi; ondan nefret etti; ona karşı iğrendi yahut onunla iğrendi; ondan tiksindi, yahut midesi bulandı; yani, bir şeyden; eş anlamlısı **مَلَّ** ve **ضَجِرَ**. (**سَآمَةٌ**, **مَلَالٌ**’dan fazladır.) Kur’ân’da [xli. 49] şöyle denilmiştir: **لَا يَسْأمُ الْاـِنْسَانُ مِنْ دُعَآءِ الْخَيْرِ** [İnsan hayır (yahut mal yahut refah) isteme duasından iğrenerek yüz çevirmez; yahut ondan usanmaz]. Ve bir hadiste: **اـِنَّ اللّٰهَ لَا يَسْأَمُ حَتَّى تَسْأَمُوا**: Şüphesiz Allah, siz iğrenerek yüz çevirinceye kadar iğrenerek yüz çevirmez; **لَا يَمَلُّ حَتَّى تَمَلُّوا** gibidir; ve hadis bu şekilde yaygın olarak rivayet edilir. Ve Âişe’nin bir hadisinde, onun Yahudilere şöyle dediği rivayet edilmiştir: **عَلَيْكُمْ السَّأْمُ وَالذَّأْمُ وَاللَّعْنَةُ** [İğrenme yahut tiksinme, ve hor görme, ve lânet sizin üzerinize olsun]: böylece ء ile rivayet edilmiştir; mânâsı: dininizden iğrenerek yüz çevireceksiniz; fakat yaygın olarak ء olmaksızın [ve farklı bir mânâ ile] rivayet edilir; ileride zikredileceği üzere [md. **سوم**’da].

اسأمهُ
4 **اسأمهُ** ذ: O, yahut o (şey), onu iğrenerek yüz çevirir kıldı; nefret ettirdi; iğrendirdi; tiksindirdi; yahut midesini bulandırdı.

سَؤُومٌ
**سَؤُومٌ** ذ: 1’den [şu mânâda: iğrenerek yüz çevirmeye, nefret etmeye, iğrenmeye, tiksinmeye yahut midesi bulanmağa alışkın, yahut çok meyilli] şiddet bildiren bir sıfat: yahut bıkkınlık yahut iğrenme ile çok etkilenmiş; sabrı az olan.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: سءم

سَئِمَ
سَئِمَ A ( n. ac. سَأْم 1 ,  سَأَم [ 4 ] ,  سَأَمَة 4t ,  سَآم [ 22 ] ,  سَآمَة 22t )
a.  [ acc. or Min ], Loathed, detested; grew weary of.

b.  [ coll. ], Despaired of.

أَسْءَمَ
أَسْءَمَ IV ,
a.  Disgusted, sickened.

##### Türkçe

**سَئِمَ**
**سَئِمَ** A (isim mastar: **سَأْم** 1, **سَأَم** [4], **سَأَمَة** 4t, **سَآم** [22], **سَآمَة** 22t)
a. [mef‘ûl ile veya **مِنْ** ile], tiksindi, nefret etti; -den bıktı.

b. [toplulukla], -den ümidini kesti.

**أَسْءَمَ**
**أَسْءَمَ** IV,
a. tiksindirdi, iğrendirdi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: سءم

سءم
سَئِمَ - يَسْأَمُ

سَئِمَ -  يَسْأمُ + كائن + من شيء: يمل ويضجرمن أمر أو كائن: يشعر في نفسه بالضيق وعدم الرضى والقبول تجاه موقف أو حال طالت مدة أثره وفعله أكثر مما ألف واعتاد عليه
سَئِمَ - يَسْأَمُ + كائن + أن يفعل شيئاً: يمل ويضجر من عبء وثقل القيام بأمر أو فعل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكراهة وعدم الرغبة وعدم الميل للقيام بأمر أو فعل، مع فعل متردد وضعيف يتجه لمنع الفعل من الوقوع " وهي:
كَرِهَ - يَكْرَهُ، شَمَزَ - يَشْمَزُ، أَمِرَ - يأْمَرُ، سَئِمَ -  يَسْأَمُ، حَيِيَ - يَحَيا، أَفَّ - يَؤُفُّ (أَفَّ - يَئِفُّ)

سأم - يسأم
	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة ﴿فإن استكبروا فالذين عند ربك يسبحون له بالليل والنهار وهم لا يسأمون(38)﴾ فصلت ﴿لا يسأم الإنسان من دعاء الخير وإن مسه الشر فيئوس قنوط(49)﴾ فصلت
جاء في التفسير: تسأموا: تملوا
مختار الصحاح
● [سأم] س أ م: سَئِمَ من الشيء من باب طرب و سآما بالمد و سَأْمَةً أي مله ورجل سَئُومٌ
الراغب
سأم
- السآمة: الملالة مما يكثر لبثه، فعلا كان أو انفعالا قال: }وهم لا يسأمون﴿[فصلت/38]، وقال:﴾لا يسأم الإنسان من دعاء الخير{ [فصلت/49]، وقال الشاعر:
- 255 - سئمت تكاليف الحياة ومن يعش *** ثمانين حولا لا أبالك يسأم
(البيت لزهير بن أبي سلمى من معلقته، وهو في ديوانه ص 86؛ وشرح المعلقات 1/124)
ملخص اللسان
1.    سَئِمَ الشيءَ وسَئِمَ منه وسَئِمْتُ منه أَسْأَمُ سَأَماً وسَأْمَةً وسَآماً وسَآمةً: مَلَّ؛ ورجل سَؤُومٌ وقد أَسْأَمَهُ هو.
2.    والسآمةُ: المَلَلُ والضَّجَرُ
لسان العرب
● - سأم: سَئِمَ الشيءَ وسَئِمَ منه وسَئِمْتُ منه أَسْأَمُ سَأَماً      وسَأْمَةً وسَآماً وسَآمةً: مَلَّ؛ ورجل سَؤُومٌ وقد أَسْأَمَهُ هو. وفي الحديث:      إِن الله لا يَسْأَمُ حتى تَسْأَمُوا. قال ابن الأَثير: هذا مثل قوله لا      يَمَلُّ حتى تَمَلُّوا، وهو الرواية المشهورة. والسآمةُ: المَلَلُ      والضَّجَرُ. وفي حديث أُم زَرْعٍ: زَوْجي كَلَيْلِ تِهامة لا قُرٌّ ولا سَآمة      أَي أَنه طَلْقٌ معتدِل في خُلُوِّه من أَنواع الأَذى والمكروه بالحر      والبرد والضَّجَر أَي لا يَضْجَرُ مني فَيَمَلّ صحبتي. وفي حديث عائشة: أَن      اليهود دخلوا على النبي، صلى الله عليه وسلم، فقالوا: السَّأْمُ عليك      فقالت عائشة: عليكم السَّأْمُ والذَّأْمُ واللعنة قال ابن الأَثير: هكذا      جاء في رواية مهموزاً من السَّأْم، ومعناه أَنكم تَسْأَمون دِينكم،      والمشهور فيه ترك الهمز ويعنون به الموت، وهو مذكور في موضعه، والله      أَعلم.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
سَئِمَ الشيءَ، و منه، كفرِحَ، سَأْماً وسَأَماً وسَأْمَةً وسَآمَةً وسَآماً مَلَّ، فهو سَؤُومٌ، وأسْأمْتُهُ.
تاج العروس:
( سئم الشئ و ) سئم ( منه كفرح ) يسأم ( سأما ) بالفتح ومنه حديث عائشة رضى الله تعالى عنها لليهود عليكم السأم والذأم قال ابن الاثير هكذا روى بالهمزة أي انكم تسأمون دينكم والمشهور فيه ترك الهمزة وسيأتى ( وسأما ) بالتحريك ( وسآمة ) كسحابة ( وسآما ) كسحاب ( مل ) ومنه الحديث ان الله لا يسأم حتى تسأموا قال ابن الاثير هو مثل قوله لا يمل حتى تملوا وهو الرواية المشهورة وفي حديث أم زرع زوجي كليل تهامة لاحر ولا قر ولا سآمة أي انه طلق معتدل في خلوه من أنواع الاذى والمكروه بالحر والبرد والضجر أي لا يضجر منى فيمل صحبتي ( فهو سؤوم ) كصبور ( وأسأمه ) هو يقال يغضب غضب سؤوم ثم يقضى قضاء سدوم

##### Türkçe

سءم
**سَئِمَ - يَسْأَمُ**

**سَئِمَ -  يَسْأمُ** + bir varlık + bir şeyden: bir işten veya bir varlıktan bıkar ve usanır: kendi içinde, etkisi ve fiili süresi uzayıp, alıştığı ve ülfet ettiği şeyden daha fazla devam eden bir tavır veya hâle karşı darlık ve hoşnutsuzluk ve kabul etmeme hisseder.
**سَئِمَ - يَسْأَمُ** + bir varlık + bir şey yapmaya: bir işin veya fiilin yerine getirilmesinin yükü ve ağırlığından bıkar ve usanır.
Ve lafız, “kerih görme ve istememe ve bir işi veya fiili yapmaya meyletmeme; fiilin vuku bulmasını engellemeye yönelen tereddütlü ve zayıf bir fiil ile birlikte” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**كَرِهَ - يَكْرَهُ**، **شَمَزَ - يَشْمَزُ**، **أَمِرَ - يأْمَرُ**، **سَئِمَ -  يَسْأَمُ**، **حَيِيَ - يَحَيا**، **أَفَّ - يَؤُفُّ** (**أَفَّ - يَئِفُّ**)

**سأم - يسأم**
	﴿Ey iman edenler! Belirli bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınız zaman onu yazın; aranızda bir kâtip adaletle yazsın; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan hiçbir kâtip kaçınmasın; yazsın; üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabb’i olan Allah’tan sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin; eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf ise yahut kendisi imlâ ettiremiyorsa, velîsi adaletle imlâ ettirsin; erkeklerinizden iki şahit getirin; eğer iki erkek olmazsa, şahitlerden razı olduğunuz kimselerden bir erkek ve iki kadın; birisi şaşırırsa öteki ona hatırlatsın diye; şahitler çağrıldıkları zaman kaçınmasınlar; onu küçük olsun büyük olsun vadesine kadar yazmaktan **ولا تسأموا**; bu, Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda peşin bir ticaret olur da onu aranızda döndürürseniz, onu yazmamanızda üzerinize bir günah yoktur; alışveriş yaptığınız zaman şahit tutun; ne kâtip ne şahit zarar görsün; eğer yaparsanız, o sizin için fısktır; Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir (282)﴾ Bakara
	﴿Eğer büyüklük taslarlarsa, Rabb’inin katında olanlar gece ve gündüz O’nu tesbih ederler ve onlar **لا يسأمون** (38)﴾ Fussilet
	﴿İnsan, hayır duasından **لا يسأم**; eğer ona şer dokunursa, pek ümitsiz, pek ümitsizliğe düşendir (49)﴾ Fussilet
Tefsirde geldi: **تسأموا**: bıkarsınız.

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**سأم**] س أ م: **سَئِمَ** bir şeyden, طرب babından; ve med ile **سآما**; ve **سَأْمَةً** yani ondan bıktı; ve **رجل سَئُومٌ**.

Râgıb
**سأم**
- **السآمة**: çokça kalışı olan şeyden bıkma; fiil olsun yahut infiâl olsun. Dedi ki: ﴿**وهم لا يسأمون**﴾ [Fussilet/38]; ve dedi ki: ﴿**لا يسأم الإنسان من دعاء الخير**﴾ [Fussilet/49]; ve şair dedi ki:
- 255 - Hayatın yükümlülüklerinden bıktım; kim yaşarsa *** seksen yıl, baban olmayasıca, bıkar
(Beyit, Zuheyr b. Ebî Sülmâ’nın Muallakasındandır; divanında s. 86’dadır; ve Şerhu’l-Muallakât 1/124)

Lisân’ın özeti
1. **سَئِمَ** şeyi ve **سَئِمَ** ondan ve **سَئِمْتُ** ondan: **أَسْأَمُ**; **سَأَماً** ve **سَأْمَةً** ve **سَآماً** ve **سَآمةً**: bıktı; ve **رجل سَؤُومٌ**; ve onu **أَسْأَمَهُ**.
2. Ve **السآمةُ**: bıkma ve usanma.

Lisânü’l-ʿArab
● - **سأم**: **سَئِمَ** şeyi ve **سَئِمَ** ondan ve **سَئِمْتُ** ondan: **أَسْأَمُ**; **سَأَماً** ve **سَأْمَةً** ve **سَآماً** ve **سَآمةً**: bıktı; ve **رجل سَؤُومٌ**; ve onu **أَسْأَمَهُ**. Hadiste: “Şüphesiz Allah, siz bıkıncaya kadar **لا يَسْأَمُ**.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu, “siz bıkıncaya kadar bıkmaz” sözünün mislidir; meşhur rivayet budur. Ve **السآمةُ**: bıkma ve usanma. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Kocam, Tihâme gecesi gibidir; ne soğuk ne bıkkınlık” yani o, sıcaktan, soğuktan ve usanıp bıkmaktan olan eziyet ve kerih görülen türlerinden hâlî oluşunda açık yüzlü, mutedildir; yani benden usanıp bıkmaz da arkadaşlığımdan bıkmaz. Âişe hadîsinde: Yahudiler Peygamber’in yanına girdiler, sallallahu aleyhi ve sellem, dediler ki: “**السَّأْمُ** senin üzerine.” Âişe dedi ki: “Sizin üzerinize **السَّأْمُ** ve **الذَّأْمُ** ve lânet.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Böylece, hemzeli olarak **السَّأْم**’dan rivayette geldi; manası: siz dininizden bıkarsınız; meşhur olanında hemze terk edilir ve onunla ölümü kastederler; o, yerinde zikredilmiştir; Allah daha iyi bilir.

Mekâyîsü’l-Luğa:
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**سَئِمَ** şeyi ve ondan, **كفرِحَ** gibi; **سَأْماً** ve **سَأَماً** ve **سَأْمَةً** ve **سَآمَةً** ve **سَآماً**: bıktı; o hâlde o **سَؤُومٌ**dur; ve onu **أسْأمْتُهُ**.

Tâcü’l-ʿArûs:
( **سئم** şeyi ve ) **سئم** ( ondan, **كفرح** gibi ) **يسأم** ( **سأما** ) fetha ile; ve ondan, Âişe hadîsi, Allah Teâlâ ondan razı olsun, Yahudilere: “Sizin üzerinize **السأم** ve **الذأم**.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Böylece hemze ile rivayet etti; yani siz dininizden bıkarsınız; meşhur olanında hemze terk edilir; ve gelecektir. ( ve **وسأما** ) hareke ile. ( ve **وسآمة** ) **كسحابة** gibi. ( ve **وسآما** ) **كسحاب** gibi. ( **مل** ) bıktı. Ve ondan hadîs: “Şüphesiz Allah, siz bıkıncaya kadar **لا يسأم**.” İbnü’l-Esîr dedi ki: O, “siz bıkıncaya kadar bıkmaz” sözünün mislidir; meşhur rivayet budur. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Kocam, Tihâme gecesi gibidir; ne sıcak ne soğuk ne **سآمة**.” yani o, sıcaktan, soğuktan ve usanıp bıkmaktan olan eziyet ve kerih görülen türlerinden hâlî oluşunda açık yüzlü, mutedildir; yani benden usanmaz da arkadaşlığımdan bıkmaz. ( O hâlde o **سؤوم**dur ) **كصبور** gibi. ( Ve onu **أسأمه** ) o; denir ki: **يغضب غضب سؤوم ثم يقضى قضاء سدوم**.
