# سبأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سبأ

سبأ الخمر كجعل يسبؤها سبأ وسباء ككتاب ومسبأ: شراها، الأكثر استعمال شرى في معنى البيع والإخراج، نحو قوله تعالى  وشروه بثمن بخس  أي باعوه، ولذا فسره في الصحاح والعباب باشتراها، لأنه المعروف في معنى الأخذ والإدخال، نحو  إن الله اشترى  وإن كان كل من شرى وباع يستعمل في المعنيين، وكذا فسره ابن الأثير أيضا، وزاد الجوهري والصاغاني قيدا آخر، وهو ليشربها، قال إبراهيم بن علي بن محمد بن سلمة بن عامر بن هرمة:
  خود تعاطيك بعد رقدتهـا                      إذا يلاقي العيون مهدؤها
  كأسا بفيها صهباء معرقة                      يغلو بأيدي التجار مسبؤها قوله معرقة أي قليلة المزاج، أي أنها من جودتها يغلو اشتراؤها، قال الكسائي: وإذا اشتريت الخمر لتحملها إلى بلد آخر قلت: سبيتها، بلا همز، وعلى هذه التفرقة مشاهير اللغويين إلا الفيومي صاحب المصباح فإنه قال: ويقال في الخمر خاصة سبأتها، بالهمز إذا جلبتها من أرض إلى أرض، فهي سبيئة، قاله شيخنا كاستبأها، ولا يقال ذلك إلا في الخمر خاصة، قال مالك بن أبي كعب:
  بعثت إلى حانوتها فاستـبـأتـهـا                      بغير مكاس في السوام ولا غصب وبياعها السباء كعطار، وقال خالد بن عبد الله لعمر بن يوسف الثقفي: يا ابن السباء، حكى ذلك أبو حنيفة. ومما أغفله المؤلف: سبأ الشراب، إذا جمعها وخبأها، قاله أبو موسى في معنى حديث عمر رضي الله عنه، أنه دعا بالجفان فسبأ الشراب فيها. وسبأ الجلد بالنار سبأ: أحرقه قاله أبو زيد، وسبأ الرجل سبأ: جلد، وسبأ سلخ. فيه قلق، لأنه قول في سبأ الجلد: أحرقه، وقيل: سلخه، فالمناسب ذكره تحت أحرقه وانسبأ الجلد انسلخ، وانسبأ جلده إذا تقشر، قال الشاعر:
  وقد نصل الأظفار وانسبأ الجلد وسبأ: صافح قال شيخنا: هو معنى غريب خلت عنه زبر الأولين. قلت: وهو في العباب، فلا معنى لإنكاره وسبأت النار وكذا السياط، كذا في المحكم الجلد سبأ:لذعته بالذال المعجمة والعين المهملة وقيل غيرته ولوحته، وكذلك الشمس والسير والحمى، كلهن يسبأن الإنسان، أي يغيرنه. وسبأ كجبل يصرف على إرادة الحي، قال الشاعر:
  أضحت ينفرها الولدان من سبإ                      كأنهم تحت دفيهـا دحـاريج ويمنع من الصرف لأنه اسم بلدة بلقيس باليمن، كانت تسكنها، كذا ورد في الحديث. قال الشاعر:
  من سبأ الحاضرين مأرب إذ                      يبنون من دون سيلها العرما
  وقال تعالى  وجئتك من سبإ بنبإ يقين  قال الزجاج: سبأ هي مدينة تعرف بمأرب، من صنعاء على مسيرة ثلاث ليال، ونقل شيخنا عن زهر الأكم في الأمثال والحكم ما نصه: وكانت أخصب بلاد الله، كما قال تعالى  جنتان عن يمين وشمال  قيل: كانت مسافة شهر للراكب المجد، يسير الماشي في الجنان من أولها إلى آخرها لا يفارقه الظل مع تدفق الماء وصفاء الأنهار واتساع الفضاء، فمكثوا مدة في أمن، لا يعاندهم أحد إلا قصموه، وكانت في بدء الأمر تركبها السيول فجمع لذلك حمير أهل مملكته، وشاورهم، فاتخذوا سدا في بدء جريان الماء، ورصفوه بالحجارة والحديد، وجعلوا فيه مخارق للماء، فإذا جاءت السيول انقسمت على وجه يعمهم نفعه في الجنات والمزدرعات، فلما كفروا نعم الله تعالى ورأوا أن ملكهم لا يبيده شيء، وعبدوا الشمس، سلط الله على سدهم فأرة فخرقته، وأرسل عليهم السيل فمزقهم الله كل ممزق، وأباد خضراءهم. وقال ابن دريد في كتاب الاشتقاق: سبأ لقب ابن يشجب بن يعرب بن قحطان، كذا في النسخ، وفي بعضها: ولقب يشجب، وهو خطأ واسمه عبد شمس، يجمع قبائل اليمن عامة يمد ولا يمد، وقل شيخنا: وزاد بعض فيه المد أيضا، وهو غريب غريب، لأنه إذا ثبت في الأمهات فلا غرابة، مع أنه موجود في الصحاح، وأما الحديث المشار إليه الذي وقع فيه ذكر سبإ فأخرجه الترمذي في التفسير، عن فروة بن مسيك المرادي قال: أتينا رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقلت: يا رسول الله، ألا أقاتل من أدبر من قومي بمن أقبل منهم? فأذن لي في قتالهم، وأمرني، فلما خرجت من عنده سأل عني:  ما فعل الغطيفي?  فأخبر أني قد سرت، قال: فأرسل في أثري فردني، فأتيته، وهو في نفر من أصحابه، فقال  ادع القوم، فمن أسلم منهم فاقبل منه، ومن لم يسلم فلا تعجل حتى أحدث إليك، قال: وأنزل في سبإ ما أنزل، فقال رجل: يا رسول الله، وما سبأ? أرض أو امرأة? قال:  ليس بأرض ولا امرأة ولكنه رجل ولد عشرة من اليمن فتيامن منهم ستة، وتشاءم منهم أربعة، فأما الذين تشاءموا فلخم وجذام وغسان وعاملة، وأما الذين تيامنوا فالأزد والأشعريون وحمير وكندة ومذحج وأنمار  فقال رجل: يا رسول الله، وما أنمار? قال:  الذين منهم خثعم وبجيلة  قال أبو عيسى: هذا حديث حسن غريب. وسبأ والد عبد الله المنسوب إليه الطائفة السبائية بالمد، كذا في نسختنا، وصحح شيخنا السبئية بالقصر، كالعربية، وكلاهما صحيح من الغلاة جمع غال وهو المتعصب الخارج عن الحد في الغلو من المبتدعة، وهذه الطائفة من غلاة الشيعة، وهم يتفرقون على ثماني عشرة فرقة. والسباء ككتاب والسبأ كجبل، قال ابن الأنباري، حكى الكسائي: السبأ: الخمر، واللطأ: الشر الثقيل، حكاهما مهموزين مقصورين، قال: ولم يحكهما غيره، قال والمعروف في الخمر السباء بكسر السين والمد. والسبيئة، ككريمة: الخمر أي مطلقا، وفي الصحاح والمحكم وغيرهما: سبأ الخمر واستبأها: اشتراها، وقد تقدم الاستشهاد ببيتي إبراهيم بن هرمة ومالك بن أبي كعب، والاسم السباء، على فعال بكسر الفاء، ومنه سميت الخمر سبيئة، قال حسان بن ثابت:
  كأن سبيئة من بيت رأس                      يكون مزاجها عسل وماء
  على أنيابها أو طعم غض                      من التفاح هصره اجتناء وهذا البيت في الصحاح:
  كأن سبيئة بيت رأس
  قال ابن بري: وصوابه: من بيت رأس، وهو موضع بالشام. ويقال: أسبأ لأمر الله وذلك إذا أخبت له قلبه، كذا في لسان العرب، وأسبا على الشيء: خبت أي انخضع له قلبه. والمسبأ كمقعد: الطريق في الجبل. وسبيء كأمير الحية وسبيها يهمز ولا يهمز: سلخها بكسر السين المهملة، كذا في نسختنا، وفي بعضها على صيغة الفعل، سبأ الحية كمنع: سلخها، وصححها شيخنا، وفيه تأمل ومخالفة للأصول. وقالوا في المثل: تفرقوا، كذا في المحكم، وفي التهذيب: ذهبوا، وبهما أورده الميداني في مجمع الأمثال: أيدي سبا وأيادي سبا يكتب بالألف لأن أصله الهمز، قاله أبو علي القالي في الممدود والمقصور، وقال الأزهري: العرب لا تهمز سبا في هذا الموضع، لأنه كثر في كلامهم فاستثقلوا فيه الهمز، وإن كان أصله مهموزا، ومثله قال أبو بكر بن الأنباري وغيره، وفي زهر الأكم: الذهاب معلوم، والأيادي جمع أيد، والأيدي بمعنى الجارحة وبمعنى النعمة وبمعنى الطريق: تبددوا قال ابن مالك: إنه مركب تركيب خمسة عشر، بنوه على السكون أي تكلموا به مبنيا على السكون كخمسة عشر، فلم يجمعوا بيت ثقل البناء وثقل الهمزة، وكان الظاهر بنوهما أو بنوها، أي الألفاظ الأربعة، قاله شيخنا وليس بتخفيف عن سبإ لأن صورة تخفيفه ليست على ذلك وإنما هو بدل وذلك لكثرته في كلامهم، قال العجاج:
  من صادر أو وارد أيدي سبا وقال كثير:
  أيادي سبا يا عز ما كنت بعدكم                      فلم يحل للعينين بعدك منـزل ضرب المثل بهم لأنه لما غرق مكانهم وذهبت جناتهم أي لما أشرف مكانهم على الغرق وقرب ذهاب جناتهم قبل أن يدهمهم السيل، وأنهم توجهوا إلى مكة ثم إلى كل جهة برأي الكاهنة أو الكاهن، وإنما بقي هناك طائفة منهم فقط تبددوا في البلاد فلحق الأزد بعمان، وخزاعة ببطن مر، والأوس والخزرج بيثرب، وآل جفنة بأرض الشام، وآل جذيمة الأبرش بالعراق. وفي التهذيب: قولهم ذهبوا أيادي سبا، أي متفرقين، شبهوا بأهل سبإ لما مزقهم الله في الأرض كل ممزق فأخذ كل طائفة منهم طريقا على حدة، واليد: الطريق، يقال: أخذ القوم يد بحر، فقيل للقوم إذا تفرقوا في جهات مختلفة: ذهبوا أيدي سبا، أي فرقتهم طرقهم التي سلكوها كما تفرق أهل سبإ في مذاهب شتى. وقال ابن الأعرابي: يقال: إنك تريد سبأة بالضم أي إنك تريد سفرا بعيدا يغيرك، وفي التهذيب: السبأة: السفر البعيد، سمي سبأة، لأن الإنسان إذا طال سفره سبأته الشمس ولوحته، وإذا كان السفر قريبا قيل: تريد سربة. ومما بقي على المؤلف من هذه المادة: سبأ على يمين كاذبة يسبأ سبأ: حلف، وقيل: سبأ على يمين يسبأ سبأ: مر عليها كاذبا غير مكترث بها، وقد ذكرهما صاحب المحكم والصحاح والعباب. وصالح بن خيوان السبائي، الأصح أنه تابعي، وأحمد بن إبراهيم ابن محمد بن سبا الفقيه اليمني من المتأخرين.

### Türkçe

**سبأ** şarabı: **جعل** gibi; onu **يسبؤها**; **سبأ** ve **سباء** olarak, **كتاب** gibi; ve **مسبأ**: onu satın aldı. En çok kullanılan, **شرى**’dır; satış ve çıkarma mânâsında; Yüce Allah’ın sözü gibi: **وشروه بثمن بخس**; yani “onu sattılar”. Bu sebeple onu **الصحاح** ve **العباب**’da “onu satın aldı” diye tefsir etti; çünkü o, alma ve içeri sokma mânâsında bilinenidir; “Şüphesiz Allah satın aldı” gibi: **إن الله اشترى**. Her ne kadar **شرى** ve **باع**’ın her biri iki mânâda da kullanılsa da. İbnü’l-Esîr de onu böyle tefsir etti. Cevherî ve Sâgânî bir başka kayıt daha ekledi: onu içmek için. İbrâhîm b. Alî b. Muhammed b. Seleme b. Âmir b. Herme dedi ki:
  Senin onu, uyuklamasından sonra alıp içişin,                      gözlerin sükûnetiyle karşılaştığında;
  Ağzında bir kadeh, kızıl şarap, **معرقة**,                      tüccarların ellerinde onun satın alınışı pahalanır.

Onun sözü **معرقة**: yani az karışımlı; yani onun kalitesinden dolayı satın alınışı pahalanır. Kisâî dedi ki: Şarabı başka bir beldeye taşımak için satın aldığında “**سبيتها**” dersin; hemzesiz. Bu ayırıma göre dilcilerin meşhurları (böyledir); ancak **المصباح** sahibi Feyyûmî müstesna; çünkü o dedi ki: Şarap hakkında özellikle “**سبأتها**” da denir; hemzeli; onu bir yerden bir yere getirdiğinde; o hâlde o **سبيئة**’dir. Bunu şeyhimiz, “**كاستبأها**” diye söyledi. Bu, yalnız şarap hakkında denir. Mâlik b. Ebî Ka‘b dedi ki:
  Onu meyhanesine gönderdim de onu **فاستبأتها**,                      ne hayvanlarda bir vergiyle ne de gaspla.

Onun satıcısı **السباء**’dır, **عطار** gibi. Hâlid b. Abdillâh, Ömer b. Yûsuf es-Sekafî’ye dedi ki: “Ey **ابن السباء**!” Bunu Ebû Hanîfe nakletti. Müellifin gözden kaçırdıklarından: **سبأ** içeceği; onu topladığında ve sakladığında. Bunu Ebû Mûsâ, Ömer (Allah ondan razı olsun) hadisinin mânâsında söyledi: O, leğenleri çağırdı da içeceği onların içinde **فسبأ** etti. Ve **سبأ** deriyi ateşle, **سبأ**: onu yaktı; bunu Ebû Zeyd söyledi. Ve **سبأ** adamı, **سبأ**: kırbaçladı. Ve **سبأ**: yüzdü. Bunda bir karışıklık vardır; çünkü **سبأ** deride “onu yaktı” sözüdür; “onu yüzdü” de denildi. Uygun olan, onu “yaktı” altında zikretmektir. Ve **انسبأ** deri: soyuldu. Ve derisi **انسبأ** ettiğinde: kabuklandı. Şair dedi ki:
  Tırnaklar inceldi ve deri **انسبأ** etti.

Ve **سبأ**: tokalaştı. Şeyhimiz dedi ki: Bu, garip bir mânâdır; evvelkilerin kitapları ondan hâlîdir. Dedim ki: O, **العباب**’dadır; onu inkâr etmenin mânâsı yoktur. Ve **سبأت** ateş; ve aynı şekilde kırbaçlar; **المحكم**’de böyle: deri **سبأ**: onu **لذعته** etti; **الذال** mu‘ceme ve **العين** muhmele ile. “Onu değiştirdi ve kavurdu” da denildi. Aynı şekilde güneş, yürüyüş ve humma; bunların hepsi insanı **يسبأن** eder; yani onu değiştirirler.

Ve **سبأ**, **جبل** gibi; kabile kastedilerek sarf olunur. Şair dedi ki:
  Çocuklar onu **سبإ**’den ürkütür oldu,                      sanki onun sıcaklığının altında yuvarlanan böceklerdir.

Belkıs’ın Yemen’deki beldesinin adı olduğu için sarftan men olunur; o, orada otururdu; hadiste böyle vârid olmuştur. Şair dedi ki:
  **سبأ**’nın hazır bulunanlarından, Me’rib’de;                      onun selinin önüne seti inşa ederlerken.

Yüce Allah dedi ki: **وجئتك من سبإ بنبإ يقين**. Zeccâc dedi ki: **سبأ**, Me’rib diye bilinen bir şehirdir; San‘â’dan üç gecelik yol mesafesinde. Şeyhimiz, **زهر الأكم في الأمثال والحكم**’den lafzen şunu nakletti: Allah’ın beldelerinin en verimlisiydi; Yüce Allah’ın dediği gibi: **جنتان عن يمين وشمال**. Denildi ki: Gayretli binekli için bir ay mesafeydi; yürüyen, bahçelerin başından sonuna kadar yürür, gölge ondan ayrılmazdı; suyun akışı, ırmakların berraklığı ve boşluğun genişliği ile. Bir müddet emniyet içinde kaldılar; onlara karşı çıkan kimseyi kırıp geçirirlerdi. Başlangıçta seller ona binerdi; bunun için Himyer, mülkünün halkını topladı ve onlarla istişare etti; suyun akışının başlangıcında bir set yaptılar; onu taş ve demirle döşediler; onda su için yarıklar yaptılar; seller geldiğinde, bahçelerde ve ekinliklerde faydası hepsine yayılacak bir şekilde bölünürdü. Allah Teâlâ’nın nimetlerine nankörlük edince ve mülklerini hiçbir şeyin yok etmeyeceğini görünce ve güneşe tapınca, Allah setlerine bir fare musallat etti de onu deldi; üzerlerine seli gönderdi; Allah onları her parça parça edişle parçaladı; yeşilliklerini yok etti.

İbn Düreyd, **كتاب الاشتقاق**’ta dedi ki: **سبأ**, Ya‘rub b. Kahtân b. Yeşcub’un oğlunun lakabıdır; nüshalarda böyle; bazısında: Yeşcub’un lakabıdır; bu hatadır. Adı **عبد شمس**’tir. Yemen kabilelerini genel olarak toplar; medli de olur, medsiz de olur. Şeyhimiz dedi ki: Bazısı onda meddi de artırdı; bu pek gariptir, pek garip; çünkü ana kaynaklarda sabit olursa gariplik yoktur; bununla beraber **الصحاح**’ta mevcuttur.

İşaret edilen, içinde **سبإ** zikri geçen hadise gelince: Tirmizî onu tefsirde, Ferve b. Mesîk el-Murâdî’den çıkardı; dedi ki: Allah’ın Resûlüne (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) geldik; dedim ki: “Ey Allah’ın Resûlü, kavmimden yüz çevirenlerle, onlardan yönelenler vasıtasıyla savaşmayayım mı?” Bana onlarla savaşmaya izin verdi ve bana emretti. Onun yanından çıkınca benim hakkımda sordu: **ما فعل الغطيفي?** Ona, benim yürüdüğüm haber verildi. Dedi ki: Peşimden gönderdi de beni geri çevirdi. Ona geldim; o, ashabından bir topluluk içindeydi. Dedi ki: **ادع القوم، فمن أسلم منهم فاقبل منه، ومن لم يسلم فلا تعجل حتى أحدث إليك**. Dedi ki: **سبإ** hakkında indirilen indirildi. Bir adam dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, **سبأ** nedir? Bir yer mi, yoksa bir kadın mı?” Dedi ki: **ليس بأرض ولا امرأة ولكنه رجل ولد عشرة من اليمن فتيامن منهم ستة، وتشاءم منهم أربعة، فأما الذين تشاءموا فلخم وجذام وغسان وعاملة، وأما الذين تيامنوا فالأزد والأشعريون وحمير وكندة ومذحج وأنمار**. Bir adam dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, **أنمار** nedir?” Dedi ki: **الذين منهم خثعم وبجيلة**. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen garîbdir.

Ve **سبأ**, kendisine nispet edilen, medli olarak **السبائية** taifesinin babasıdır; nüshamızda böyle. Şeyhimiz, kasr ile **السبئية**’yi, **العربية** gibi, sahih gördü; ikisi de doğrudur. Bunlar, **غال**’ın çoğulu olan **الغلاة**’dendir; o, bid‘at ehli içinde aşırılıkta sınırı aşan, taassup sahibi kimsedir. Bu taife, Şîa’nın aşırılarındandır; on sekiz fırkaya ayrılırlar.

Ve **السباء**, **كتاب** gibi; ve **السبأ**, **جبل** gibi. İbnü’l-Enbârî dedi ki: Kisâî nakletti: **السبأ**: şarap; ve **اللطأ**: ağır şer. İkisini de hemzeli, maksûr olarak nakletti. Dedi ki: Onları ondan başkası nakletmedi. Dedi ki: Şarapta bilinen, **السباء**’dır; sîn’in kesresi ve med ile.

Ve **السبيئة**, **ككريمة**: şarap; yani mutlak olarak. **الصحاح** ve **المحكم** ve başkalarında: **سبأ** şarabı ve onu **استبأها**: onu satın aldı. İbrâhîm b. Herme ve Mâlik b. Ebî Ka‘b’ın iki beytiyle istişhad geçti. İsim **السباء**’dır; **فعال** vezninde, fâ’nın kesresiyle. Ondan dolayı şaraba **سبيئة** adı verildi. Hassân b. Sâbit dedi ki:
  Sanki **بيت رأس**’tan bir **سبيئة**dir,                      karışımı bal ve sudur;
  Dişlerinin üzerinde, yahut taze bir tad,                      elmadan; koparılışı ezilmiştir.

Bu beyit **الصحاح**’ta:
  Sanki **سبيئة بيت رأس**.

İbn Berrî dedi ki: Doğrusu: **من بيت رأس**; o, Şam’da bir yerdir.

Ve denilir: **أسبأ** Allah’ın emrine; bu, kalbini ona boyun eğdirdiğinde. **لسان العرب**’da böyle. Ve **أسبا** bir şey üzerine: **خبت** etti; yani kalbi ona boyun eğdi.

Ve **المسبأ**, **كمقعد**: dağdaki yol.

Ve **سبيء**, **كأمير**: yılan. Ve onun derisini **سبيها**; hemzeli de olur hemzesiz de: onu yüzdü; sîn’in kesresiyle, muhmele. Nüshamızda böyle; bazısında fiil sigası üzere: **سبأ** yılanı, **كمنع**: onu yüzdü. Şeyhimiz bunu sahih gördü; bunda düşünme ve asıllara muhalefet vardır.

Ve meselde dediler: “Dağıldılar”; **المحكم**’de böyle. **التهذيب**’de: “Gittiler”. Meydânî, **مجمع الأمثال**’de onu ikisiyle de getirdi: **أيدي سبا** ve **أيادي سبا**; aslı hemze olduğu için elifle yazılır. Bunu Ebû Alî el-Kâlî, **الممدود والمقصور**’da söyledi. Ezherî dedi ki: Araplar bu yerde **سبا**’yı hemzelemez; çünkü sözlerinde çokça oldu da hemzeyi ağır gördüler; aslı hemzeli olsa da. Ebû Bekr b. el-Enbârî ve başkaları da bunun benzerini söyledi. **زهر الأكم**’de: “Gitmek” mâlûmdur. **الأيادي**, **أيد**’in çoğuludur. **الأيدي**, uzuv mânâsına da gelir, nimet mânâsına da, yol mânâsına da: “Dağıldılar.” İbn Mâlik dedi ki: O, “on beş” terkibi gibi bir terkiptir; onu sükûn üzere bina ettiler; yani “on beş” gibi sükûn üzere mebnî olarak konuştular; bu yüzden, bina ağırlığı ve hemze ağırlığı sebebiyle cem‘ etmediler. Zâhir olan, “ikisini” yahut “onu” bina etmeleriydi; yani dört lafzı. Bunu şeyhimiz söyledi. Bu, **سبإ**’den bir hafifletme değildir; çünkü onun hafifletmesinin sûreti bunun üzere değildir; bilakis bu bir bedeldir; bu da sözlerinde çokluğu sebebiyledir. A‘câc dedi ki:
  Çıkan yahut giren kimse, **أيدي سبا**.

Kesîr dedi ki:
  **أيادي سبا**; ey İzz, sizden sonra ben ne idim;                      senden sonra gözlere bir konak helâl olmadı.

Onlarla darb-ı mesel yapıldı; çünkü yerleri boğulunca ve bahçeleri gidince; yani yerleri boğulmaya yaklaştığında ve bahçelerinin gitmesi yaklaşınca, sel onları basmadan önce; ve onların, kâhinenin yahut kâhinin görüşüyle Mekke’ye, sonra her yöne yöneldikleri için. Orada yalnız onlardan bir taife kaldı; sadece. Ülkelerde dağıldılar: Ezd Umân’a katıldı; Huzâa, Batn-ı Murr’a; Evs ve Hazrec, Yesrib’e; Âl-i Cufne, Şam diyarına; Âl-i Cezîme el-Ebraş, Irak’a.

**التهذيب**’de: “Gittiler **أيادي سبا**”; yani dağınık olarak. Allah’ın onları yeryüzünde her parça parça edişle parçalaması sebebiyle, **سبإ** ehline benzettiler; onlardan her taife ayrı bir yol tuttu. **اليد**: yol. Denilir: Kavim, deniz yolunu tuttu. Kavim farklı yönlere dağıldığında denildi: “Gittiler **أيدي سبا**”; yani, tuttukları yollar onları ayırdı; **سبإ** ehlinin çeşitli mezheplere dağılması gibi.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Denilir: “Sen **سبأة** (damme ile) istiyorsun”; yani seni değiştirecek uzak bir yolculuk istiyorsun. **التهذيب**’de: **السبأة**: uzak yolculuk. Ona **سبأة** adı verildi; çünkü insan, yolculuğu uzadığında güneş onu **سبأته** eder ve kavurur. Yolculuk yakın olduğunda: “Sen **سربة** istiyorsun” denilir.

Bu maddeden müellifin üzerinde kalanlardan: **سبأ** yalan bir yemin üzerine, **يسبأ** **سبأ**: yemin etti. “**سبأ** bir yemin üzerine, **يسبأ** **سبأ**: ona yalan olarak, ona aldırmadan geçti” de denildi. İkisini de **المحكم** ve **الصحاح** ve **العباب** sahibi zikretti.

Ve Sâlih b. Hivân es-Sebâî; daha sahih olan, onun tâbiî olduğudur. Ve müteahhirînden Yemenli fakih Ahmed b. İbrâhîm b. Muhammed b. **سبا**.
