# سبب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سبب

سبه سبا: قطعه. قال ذو الخرق الطهوي:
  فما كان ذنب بني مالـك                      بأن سب منهم غلام فسب
  عراقيب كوم طوال الذرى                      تخر بوائكها لـلـركـب بأبيض ذي شطب باتر يقط العظام ويبرى العصب

  في لسان العرب: يريد معاقرة أبي الفرزدق غالب بن صعصعة لسحيم ابن وثيل الرياحي لما تعاقرا بصوأر، فعقر سحيم خمسا، ثم بدا له وعقر غالب مائة. وفي التهذيب: أراد بقوله: سب أي عير بالبخل فسب عراقيب إبله أنفة مما عير به، انتهى وسيأتي في ص أر. والتساب: التقاطع. من المجاز: سبه يسبه سبا: طعنه في السبة أي الاست. وسأل النعمان بن المنذر رجلا فقال: كيف صنعت? فقال: لقيته في الكبة فطعنته في السبة فأنفذتها من اللبة. الكبة: الجماعة كما سيأتي. فقلت لأبي حاتم: كيف طعنه في السبة وهو فارس، فضحك وقال: انهزم فاتبعه فلما رهقه أكب ليأخذ بمعرفة فرسه فطعنه في سبته. وقال بعض نساء العرب لأبيها وكان مجروحا: يا أبه أقتلوك? قال: نعم أي بنية وسبوني. أي طعنوه في سبته. السب: الشتم. وقد سبه يسبه: شتمه، سبا وسبيبى كخليفى، كسببه، وهو أكثر من سبه. وعقره، وأنشد ابن بري هنا بيت ذي الخرق:
  بأن سب منهم غلام فسب وفي الحديث: سباب المسلم فسوق. وفي الآخر: المستبان شيطانان. ويقال: المزاح سباب النوكى. وفي حديث أبي هريرة: لا تمشيين أمام أبيك، ولا تجلسن قبله ولا تدعه باسمه ولا تستسب له. أي لا تعرضه للسب وتجره إليه، بأن تسب أبا غيرك فيسب أباك مجازاة لك. من المجاز: أشار إليه بالسبابة، السبأبة: الإصبع التي تلي الإبهام؛ وهي بينها وبين الوسطى، صفة غالبة، وهي المسبحة عند المصلين. وتسابا: تقاطعا. والسبة بالضم: العار. يقال: هذه سبة عليك وعلى عقبك، أي عار تسب به. السبة أيضا: من يكثر الناس سبه. وسابه مسابة وسبابا: شاتمه. السبة بالكسر: الإصبع السبابة هكذا في النسخ، والصواب المسبة بكسر الميم كما قيده الصاغاني. سبة بلا لام: جد أبي الفتح محمد بن إسماعيل القرشي المحدث عن أبي الشيخ، وابنه أحمد يروى عن أبي عمر الهاشمي. من المجاز: أصابتنا سبة، بالفتح، من الحر في الصيف، سبة من البرد في الشتاء، سبة من الصحو، وسبة من الروح، وذلك أن يدوم أيام. وقال ابن شميل: الدهر سبات أي أحوال، حال كذا وحال كذا. عن الكسائي: عشنا بها سبة وسنبة كقولك: برهة وحقبة، يعني الزمن من الدهر. ومضت سبة وسنبة من الدهر أي ملاوة. نون سنبة بدل من باء سبة كإجاص وإنجاص؛ لأنه ليس في الكلام س ن ب كذا في لسان العرب. سبة بلا لام: ابن ثوبان نسبه في بني حضرموت من اليمن. والمسب كمكر أي بكسر الميم وتشديد الموحدة هو الرجل الكثير السباب، كالسب بالكسر، والمسبة بالفتح وهذه عن الكسائي. سببة كهمزة: الذي يسب الناس على القياس في فعلة. والسب، بالكسر: الحبل في لغة هذيل. قال أبو ذؤيب يصف مشتار العسل:
  تدلى عليها بين سـب وخـيطة                      بجرداء مثل الوكف يكبو غرابها أراد أنه تدلى من رأس جبل على خلية عسل ليشتارها بحبل شده في وتد أثبته في رأس الجبل. السب: الخمار، والعمامة. قال المخبل السعدي:
  ألم تعلمي يا أم عمرة أنـنـي                      تخاطأني ريب الزمان لأكبرا

  وأشهد من عوف حلولا كـثـيرة                      يحجون سب الزبرقان المزعفرا يريد عمامته، وكانت سادة العرب تصبغ عمائمها بالزعفران. وقيل: يعني استه وكان مقروفا فيما زعم قطرب. السب: الوتد. أنشد بعضهم قول أبي ذؤيب المتقدم ذكره هنا. السب: شقة كتان رقيقة كالسبيبة، ج سبوب وسبائب. قال أبو عمرو: السبوب: الثياب الرقاق، واحدها سب، وهي السبائب، واحدها سبيبة. وقال شمر: السبائب: متاع كتان يجاء بها من ناحية النيل وهي مشهورة بالكرخ عند التجار، ومنها ما يعمل بمصر وطولها ثمان في ست. وفي الحديث: ليس في السبوب زكاة وهي الثياب الرقاق، يعني إذا كانت لغير التجارة، ويروى السيوب بالياء أي الركاز. ويقال: السبيبة: شقة من الثياب أي نوع كان، وقيل: هي من الكتان. وفي الحديث: دخلت على خالد وعليه سبيبة. وفي لسان العرب: السب والسبيبة: الشقة، وخصها بعضهم بالبيضاء. وأما قول علقمة ابن عبدة:
  كأن إبريقهم ظبي على شرف                      مفدم بسبا الكتان مـلـثـوم إنما أراد بسبائب فحذف. وسبيبك وسبك، بالكسر: من يسابك، وعلى الأخير اقتصر الجوهري. قال عبد الرحمن بن حسان يهجو مسكينا الدارمي:
  لا تسبنني فلست بـسـبـي                      إن سبي من الرجال الكريم من المجاز قولهم: إبل مسببة كمعظمة أي خيار؛ لأنه يقال لها عند الإعجاب بها: قاتلها الله وأخزاها إذا استجيدت. قال الشماخ يصف حمر الوحش وسمنها وجودتها:
  مسببة قب البطـون كـأنـهـا                      رماح نحاها وجهة الريح راكز يقول: من نظر إليها سبها وقال لها: قاتلها الله ما أجودها يقال: بينهم أسبوبة، بالضم وأسابيب يتسابون بها أي شيء يتشاتمون به. والتساب: التشاتم. وتقول: ما هي أساليب إنما هي أسابيب. والسبب: الحبل كالسب، والجمع كالجمع. والسبوب: الحبال. وقوله تعالى: فليمدد بسبب إلى السماء أي فليمت غيظا أي فليمدد حبلا في سقفه، ثم ليقطع أي ليمد الحبل حتى ينقطع فيموت مختنقا. وقال أبو عبيدة: كل حبل حدرته من فوق. وقال خالد بن جنبة: السبب من الحبال: القوي الطويل، وقال: ولا يدعى الحبل سبا حتى يصعد به وينحدر به. وفي حديث عوف بن مالك أنه رأى كأن سبا دلي من السماء أي حبلا، وقيل: لا يسمى ذلك حتى يكون طرفه معلقا بالسقف أو نحوه. قال شيخنا: وفي كلام الراغب أنه ما يرتقى به إلى النخل، وقوله:
  جبت نساء العالمين بالسبب

  يجوز أن يكون الحبل أو الخيط قال ابن دريد: هذه امرأة قدرت عجيزتها بخيط وهو السبب، ثم ألقته إلى النساء ليفعلن كما فعلت فغلبتهن. السبب: كل ما يتوصل به إلى غيره. وفي بعض نسخ الصحاح: كل شيء يتوسل به إلى شيء غيره. وجعلت فلانا لي سببا إلى فلان في حاجتي، أي وصلة وذريعة. ومن المجاز: سبب الله لك سبب خير. وسببت للماء مجرى: سويته. واستسب له الأمر، كذا في الأساس قال الأزهري: وتسبب مال الفيء أخذ من هذا، لأن المسبب عليه المال جعل سببا لوصول المال إلى من وجب له من أهل الفيء. السبب: اعتلاق قرابة. وفي الحديث: كل سبب ونسب ينقطع إلا سببي ونسبي النسب بالولادة، والسبب بالزواج، وهو من السبب وهو الحبل الذي يتوصل به إلى الماء، ثم استعير لكل ما يتوصل به إلى شيء. السبب من مقطعات الشعر: حرف متحرك وحرف ساكن، وهو على ضربين: سببان مقرونان، وسببان مفروقان. فالمقرونان: ما توالت فيهما ثلاث حركات بعدها ساكن نحو متفا من متفاعلن، وعلتن من مفاعلتن، فحركة التاء من متفا قد قرنت السببين، وكذلك حركة اللام من علتن قد قرنت السببين أيضا، والمفروقان هما اللذان يقوم كل واحد منهما بنفسه أي يكون حرف متحرك وحرف ساكن ويتلوه حرف متحرك نحو مستف من مستفعلن، ونحو عيلن من مفاعيلن وهذه الأسباب هي التي يقع فيها الزحاف على ما قد أحكمته صناعة العروض، وذلك لأن الجزء غير معتمد عليها. ج أي في الكل أسباب. وتقطعت بهم الأسباب أي الوصل والمودات، قاله ابن عباس. وقال أبو زيد: الأسباب: المنازل. قال الشاعر:
  وتقطعت أسبابها ورمامها فيه الوجهان: المودة والمنازل. والله عز وجل مسيب الأسباب، ومنه التسبيب. وأسباب السماء: مراقيها. قال زهير:
  ومن هاب أسباب المنية يلقهاولو رام أن يرقى السماء بسلم أو نواحيها. قال الأعشى:
  لئن كنت في جب ثمانين قامة                      ورقيت أسباب السماء بسلـم
  ليستدرجنك الأمر حتى تهره                      وتعلم أني لست عنك بمحرم أو أبوابها وعليها اقتصر ابن السيد في الفرق. قال عز وجل: لعلي أبلغ الأسباب أسباب السموات قيل: هي أبوابها. وفي حديث عقبة: وإن كان رزقه في الأسباب أي في طرق السماء وأبوابها. وقطع الله به السبب أي الحياة. والسبيب، كأمير، من الفرس: شعر الذنب والعرف والناصية. وفي الصحاح: السبيب: شعر الناصية والعرف والذنب، ولم يذكر الفرس. وقال الرياشي: هو شعر الذنب. وقال أبو عبيدة: هو شعر الناصية، وأنشد:
  بوافي السبيب طويل الذنب

  وفرس ضافي السبيب. وعقدوا أسابيب خيلهم. وأقبلت الخيل معقدات السبائب. السبيب: الخصلة من الشعر، كالسبيبة جمعه سبائب. ومن المجاز: امرأة طويلة السبائب: الذوائب. وعليه سبائب الدم: طرائقه، كذا في الأساس. وفي حديث استسقاء عمر -رضي الله عنه- رأيت العباس وقد طال عمر، وعيناه تنضمان وسبائبه تجول على صدره يعني ذوائبه. قوله: وقد طال عمر أي كان أطول منه. والسبيبة: العضاه تكثر في المكان. و: ع. و: ناحية من عمل إفريقية، وقيل: قرية في نواحي قصر ابن هبيرة. وذو الأسباب: الملطاط بن عمرو، ملك من ملوك حمير من الأذواء، ملك مائة وعشرين سنة. سبى كحتى: ماء لسليم. وفي معجم نصر: ماء في أرض فزارة. وتسبسب الماء: جرى وسال. وسبسبه: أساله. والسبسب: المفازة والقفر أو الأرض المستوية البعيدة. وعن ابن شميل: السبسب: الأرض القفر البعيدة مستوية وغير مستوية وغليظة وغير غليظة لا ماء بها ولا أنيس. وفي حديث قس: فبينا أجول سبسبها. ويروى بسبسها، وهما بمعنى. وقال أبو عبيد: السباسب والبسابس: القفار. حكى اللحياني: بلد سبسب، و بلد سباسب كأنهم جعلوا كل جزء منه سبسبا، ثم جمعوه على هذا، وقال أبو خيرة: السبسب: الأرض الجدبة. ومنهم من ضبط سباسب بالضم، وهو الأكثر؛ لأنه صفة مفرد كعلابط، كذا قال شيخنا. وقال أبو عمرو: سبسب إذا سار سيرا لينا. وسبسب إذا قطع رحمه. وسبسب إذا شتم شتما قبيحا. وسبسب بوله: أرسله. والسباسب: أيام السعانين. أنبأ بذلك أبو العلاء. وفي الحديث إن الله تعالى أبدلكم بيوم السباسب يوم العيد. يوم السباسب عيد للنصارى ويسمونه يوم السعانين. قال النابغة.

  رقاق النعال طيب حجزاتهـم                      يحيون بالريحان يوم السباسب يعني عيدا لهم. والسبسب كالسباسب: شجر تتخذ منه السهام. وفي كتاب أبي حنيفة: الرحال. قال الشاعر يصف قانصا.

  ظل يصاديها دوين المشـرب
  لاط بصفراء كتوم المذهـب
  وكل جشء من فروع السبسب وقال رؤبة:
  راحت وراح كعصا السبساب وهو لغة في السبسب، أو أن الألف للضرورة، هكذا أورده صاحب اللسان هنا، وهو وهم، والصحيح: السيسب، بالتحتية، وسيأتي للمصنف قريبا. من المجاز قولهم: سباب العراقيب ويعنون به السيف؛ لأنه يقطعها. وفي الأساس: كأنما يعاديها ويسبها. سبوبة: اسم أو لقب. ومحمد بن إسحاق بن سبوبة المجاور بمكة: محدث عن عبد الرزاق، واختلف فيه فقيل: هكذا، أو هو بمعجمة وسيأتي. وسبوبة: لقب عبد الرحمن بن عبد العزيز المحدث شيخ للعباس الدوري. وفاته أبو بكر محمد بن إسماعيل الصائغ الملقب بسبوبة شيخ لوهب بن بقية. ومما يستدرك عليه: سبب كجبل لقب الحسن بن محمد ابن الحسن الأصبهاني، روى عن جده لأمه جعفر بن محمد بن جعفر، ومات سنة 466 وجاء في رجز رؤبة المسبي بمعنى المسبب. قال:
  إن شاء رب القدرة المسبي
  أما بأعناق المهاري الصهب أراد المسبب. ومما بقي على المؤلف مما استدركه شيخنا رحمه الله تعالى وقال إنه من الواجبات:

### Türkçe

**سبه** **سبا**: onu kesti. ذو الخرق الطهوي dedi ki:
  “Beni Mâlik’in günahı neydi ki                      içlerinden bir oğlan kesti de o da kesti;
  yüksek hörgüçlü, uzun tepeli yığınların                      topuklarını (عرقوبlarını) keser; binekli topluluğa,
  çizgili, keskin, kemikleri kesen ve siniri yontan beyaz (bir kılıç) ile;                      onun (develerin) göğüsleri binekliye (doğru) çöker.”

  **لسان العرب**’da: **صوأر**’da karşılıklı deve boğazlama yaptıklarında, سحيم ابن وثيل الرياحي’nin, أبي الفرزدق غالب بن صعصعة ile karşılıklı deve boğazlamasını kasteder; سحيم beş (deve) boğazladı, sonra ona (başka türlü) göründü de غالب yüz (deve) boğazladı. **التهذيب**’de: sözüyle kastetti: **سب** yani cimrilikle ayıpladı; o da kendisiyle ayıplandığı şeye karşı bir hamiyetle develerinin **عراقيب**’ini kesti; bitti. Ve **ص أر**’da gelecektir. **التساب**: karşılıklı kesişme. Mecazdan: **سبه يسبه سبا**: onu **السبة**’de, yani kıçta, mızrakladı. Ve النعمان بن المنذر bir adama sordu da dedi ki: “Nasıl yaptın?” O dedi ki: “Onu **الكبة**’de karşıladım da onu **السبة**’de mızrakladım; onu **اللبة**’den (göğüs çukurundan) geçirip çıkardım.” **الكبة**: cemaat; geleceği üzere. Ben de Ebû Hâtim’e dedim ki: “Onu **السبة**’de nasıl mızrakladı, hâlbuki o bir süvari?” Güldü ve dedi ki: “Bozulup kaçtı; onu takip etti; onu sıkıştırınca, atının yelesinden tutmak için yüzüstü kapandı; onu da **سبته**’sinde mızrakladı.” Ve Arap kadınlarından biri, babasına—yaralı iken—dedi ki: “Ey babacığım, seni öldürdüler mi?” Dedi ki: “Evet ey kızım, ve beni **سبوني**.” Yani onu **سبته**’sinde mızrakladılar. **السب**: sövme. Ve gerçekten **سبه يسبه**: ona sövdü; **سبا** ve **سبيبى** (خليفى gibi), **كسببه**; ve o, **سبه**’den daha fazladır. Ve onu boğazladı. Ve İbn Berrî burada ذو الخرق’ın beytini okudu:
  “içlerinden bir oğlan kesti de o da kesti.” Ve hadiste: “Müslümana sövme (**سباب**) fısktır.” Diğerinde: “Birbirine söven iki kişi iki şeytandır.” Ve denir: “Şakalaşma, ahmakların sövüşmesidir (**سباب النوكى**).” Ebû Hureyre hadîsinde: “Babanın önünde yürümeyesin, ondan önce oturmayasın, onu adıyla çağırmayasın ve onun için **تستسب** etmeyesin.” Yani onu sövülmeye maruz bırakma ve onu ona çekme; başkasının babasına söversin de o da sana karşılık olarak babana söver (diye). Mecazdan: ona **السبابة** ile işaret etti. **السبأبة**: başparmağı izleyen parmak; o, onunla orta parmak arasındadır; galip bir sıfattır; namaz kılanların yanında **المسبحة**’dır. Ve **تسابا**: karşılıklı kesiştiler. **السبة** (ضم ile): ayıp/utanç. Denir: “Bu, senin ve soyunun üzerinde bir **سبة**’dir”; yani onunla ayıplandığın bir ayıp. **السبة** ayrıca: insanların ona çok sövdüğü kimse. Ve **سابه مسابة وسبابا**: ona sövüştü. **السبة** (كسر ile): **الإصبع السبابة**; nüshalarda böyle; doğrusu, الصاغاني’nin kaydettiği üzere, **المسبة** (mîm’in kesriyle)dir. **سبة** lamsız: Ebû’ş-Şeyh’ten rivayet eden muhaddis Ebû’l-Feth Muhammed b. İsmâîl el-Kureşî’nin dedesidir; oğlu Ahmed, Ebû Ömer el-Hâşimî’den rivayet eder. Mecazdan: bize yazın sıcaktan bir **سبة** (fetih ile) isabet etti; kışın soğuktan bir **سبة**; açıklıktan bir **سبة**; rüzgârdan bir **سبة**; bu, günlerce sürmesidir. İbn Şümeyl dedi ki: **الدهر سبات** yani haller; şu hal ve şu hal. el-Kisâî’den: “Orada bir **سبة** ve **سنبة** yaşadık”; senin “bir müddet” ve “bir dönem” demen gibi; yani dehrden zaman. “Dehrden bir **سبة** ve **سنبة** geçti” yani bir doluluk (müddet). **سنبة**’nin nûnu, **سبة**’nin bâ’sının bedelidir; **إجاص** ve **إنجاص** gibi; çünkü sözde **س ن ب** yoktur; **لسان العرب**’da böyle. **سبة** lamsız: ثوبان’ın oğludur; onu Yemen’den بني حضرموت’a nisbet etti. **المسب** (مكر gibi) yani mîm’in kesri ve muvahhadenin şeddelenmesiyle: çok **سباب** eden adamdır; **السب** (kesr ile) gibi. Ve **المسبة** (fetih ile); bu da el-Kisâî’dendir. **سببة** (همزة gibi): القياس üzere **فعلة**’de insanlara söven kimse. **السب** (kesr ile): Hüzeyl dilinde iptir. Ebû Züeyb, bal sağan birini vasfederek dedi ki:
  “Onun üzerine bir **سب** ile bir ip arasında sarkar;                      kel bir (kaya) üzerinde, damla gibi; kargası tökezler.”
  Kastetti: bir bal peteğini sağmak için bir dağın başından sarktı; dağın başında sağlamlaştırdığı bir kazığa bağladığı bir iple. **السب**: başörtüsü; ve sarık. المخبل السعدي dedi ki:
  “Bilmiyor musun ey Ümmü Amre ki ben                      büyüyeyim diye zamanın felaketleri beni ıskalar;

  Ve Avf’tan birçok konaklayışa şahitlik ederim;                      za‘feranla boyanmış الزبرقان’ın **سب**’ini haccederler.”
  Sarığını kasteder; Arap efendileri sarıklarını safranla boyarlardı. Ve denildi: kıçını kasteder; قطرب’ın zannettiğine göre onda bir ayıp vardı. **السب**: kazık. Bazıları, burada, Ebû Züeyb’in az önce geçen sözünü okudu. **السب**: **السبيبة** gibi ince bir keten parçası; çoğulu **سبوب** ve **سبائب**. Ebû Amr dedi ki: **السبوب**: ince elbiselerdir; tekili **سب**’dir; ve onlar **السبائب**’dir; tekili **سبيبة**’dir. Şemmer dedi ki: **السبائب**: Nil taraflarından getirilen keten eşyadır; tüccarlar yanında Kerh’te meşhurdur; ondan Mısır’da yapılanı da vardır; boyu sekize altıdır. Hadiste: “**السبوب**’da zekât yoktur”; ve o, ince elbiselerdir; yani ticaret için değilse. Ve **السيوب** (yâ ile) diye rivayet edilir; yani **الركاز**. Ve denir: **السبيبة**: her ne tür olursa olsun elbiseden bir parça; ve denildi: o ketendendir. Hadiste: “Hâlid’in yanına girdim; üzerinde bir **سبيبة** vardı.” **لسان العرب**’da: **السب** ve **السبيبة**: parça; bazısı onu beyazla tahsis etti. Ama علقمة ابن عبدة’nin sözü:
  “Sanki ibrikleri, bir yükseklikte bir ceylandır;                      ketenin **سبا**’sıyla ağızlık takılmış, burun delikleri geniş.”
  Ancak **سبائب**’i kastetti; sonra hazfetti. **سبيبك** ve **سبك** (kesr ile): seninle sövüşen kimse; ve sonuncusuna الجوهري iktisar etti. عبد الرحمن بن حسان, miskin ed-Dârimî’yi hicvederek dedi ki:
  “Bana sövme; çünkü ben **بسبى** değilim;                      erkeklerden benim **سبي**’m kerim olandır.”
  Mecazdan onların sözü: **إبل مسببة** (معظمة gibi) yani seçkin; çünkü ona, beğenildiğinde: “Allah onu öldürsün ve rezil etsin” denir; iyi bulunduğunda. الشماخ, yaban eşeklerinin semizliğini ve iyiliğini vasfederek dedi ki:
  “**مسببة**; karınları kubbeli; sanki onlar                      rüzgâr yönüne dikilmiş mızraklardır.”
  Der ki: ona bakan onu **سب** eder ve ona der ki: “Allah onu öldürsün; ne kadar iyidir.” Denir: aralarında bir **أسبوبة** (ضم ile) ve **أسابيب** vardır; onunla birbirlerine **يتسابون**; yani birbirlerine sövüştükleri bir şey. **التساب**: karşılıklı sövüşme. Ve dersin: “Onlar **أساليب** değildir; ancak **أسابيب**’dir.” **السبب**: **السب** gibi iptir; ve cem‘, cem‘ gibi. **السبوب**: iplerdir. Ve O’nun sözü (yüce): “Göğe bir **سبب** uzatsın” yani öfkesinden ölsün; yani tavanına bir ip uzatsın, sonra kessin; yani ipi uzatsın da kesilsin, böylece boğularak ölsün. Ebû Ubeyde dedi ki: yukarıdan aşağı sarkıttığın her ip. Hâlid b. Cünbe dedi ki: iplerden **السبب**: güçlü uzun olandır. Ve dedi ki: onunla yukarı çıkılıp onunla aşağı inmedikçe ipe **سبا** denmez. Avf b. Mâlik hadîsinde: “Sanki gökten bir **سبا** sarkıtılmış gördü”; yani bir ip. Ve denildi: onun ucu tavana veya benzerine asılı olmadıkça buna denmez. Şeyhimiz dedi ki: râgıb’ın sözünde, onunla hurma ağacına çıkılan şeydir. Ve onun sözü:
  “Dünya kadınlarını **بالسبب** ile yendim”

  ip veya iplik olması caizdir. İbn Düreyd dedi ki: bu, kalçasını bir iplikle ölçen bir kadındır; o da **السبب**’dir; sonra onu kadınlara attı ki onun yaptığı gibi yapsınlar; böylece onlara galip geldi. **السبب**: kendisiyle başkasına ulaşılan her şey. **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: kendisiyle başka bir şeye tevessül edilen her şey. “Falancayı, ihtiyacımda falancaya benim için bir **سببا** yaptım”; yani bir bağ ve bir vesile. Mecazdan: Allah sana hayır **سبب**’i nasip etsin. Ve **سببت للماء مجرى**: onun yatağını düzelttim. Ve iş ona **استسب** oldu; **الأساس**’ta böyle. el-Ezherî dedi ki: ve **تسبب** (fey’ malı) bundan alınmıştır; çünkü üzerinde mal bulunan **المسبب** onu, fey’ ehli içinden hak edene malın ulaşmasına bir **سبب** kılındı. **السبب**: akrabalık bağının tutunmasıdır. Hadiste: “Her **سبب** ve **نسب** kesilir; ancak benim **سببي** ve **نسبي** (kesilmez).” **النسب** doğumladır; **السبب** evlilikledir; ve o, **السبب**’dendir; o da suya ulaşmak için kendisiyle ulaşılan iptir; sonra, bir şeye ulaşmak için kendisiyle ulaşılan her şeye istiâre edildi. Şiir parçalarından **السبب**: bir harekeli harf ve bir sâkin harftir; ve o iki kısımdır: **سببان مقرونان** ve **سببان مفروقان**. **المقرونان**: içinde üç harekenin peş peşe geldiği, ardından bir sâkinin geldiği şeydir; **متفا** gibi, **متفاعلن**’den; ve **علتن** gibi, **مفاعلتن**’den. **متفا**’daki tâ’nın harekesi iki **سبب**’i birleştirmiştir; aynı şekilde **علتن**’deki lâmın harekesi de iki **سبب**’i birleştirmiştir. **المفروقان** ise her birinin kendi başına durduğu ikisidir; yani bir harekeli harf ve bir sâkin harf olur ve onu bir harekeli harf izler; **مستف** gibi, **مستفعلن**’den; ve **عيلن** gibi, **مفاعيلن**’den. Ve bu **الأسباب**: arûz sanatı neyi sağlamlaştırdıysa ona göre, içinde **الزحاف**’ın vuku bulduğu şeylerdir; çünkü cüz ona dayanmaz. Cem‘i: yani bütünde **أسباب**. “Onlarla **الأسباب** kesildi” yani bağlar ve muhabbetler; bunu İbn Abbâs söyledi. Ebû Zeyd dedi ki: **الأسباب**: menzillerdir. Şair dedi ki:
  “Onun **أسباب**’ı ve **رمام**’ı kesildi.”
  İki vecih vardır: muhabbet ve menziller. Ve Allah عز وجل **مسيب الأسباب**’dır; ondan **التسبيب**. **أسباب السماء**: onun merdivenleridir. Züheyr dedi ki:
  “Ölümün **أسباب**’ından korkan ona rastlar;                      göğe bir merdivenle çıkmak istese bile.”
  Veya onun tarafları. الأعشى dedi ki:
  “Eğer seksen kulaçlık bir kuyuda olsan                      ve göğün **أسباب**’ına bir merdivenle çıksan,
  iş seni sürükler de seni helâk edinceye kadar;                      ve bilirsin ki ben senden uzak değilim.”
  Veya onun kapıları; ve İbnü’s-Seyyid **الفرق**’ta buna iktisar etti. O (yüce) dedi: “Umulur ki **الأسباب**’a ulaşırım; göklerin **أسباب**’ına.” Denildi: o, onun kapılarıdır. Ukbe hadîsinde: “Rızkı **الأسباب**’da olsa bile”; yani göğün yollarında ve kapılarında. “Allah onunla **السبب**’i kesti” yani hayatı. **السبيب** (أمير gibi): attan; kuyruğun, yelenin ve perçemin kılıdır. **الصحاح**’ta: **السبيب**: perçemin, yelenin ve kuyruğun kılıdır; atı zikretmedi. er-Riyâşî dedi ki: o, kuyruğun kılıdır. Ebû Ubeyde dedi ki: o, perçemin kılıdır. Ve okudu:
  “**السبيب**’i bol, kuyruğu uzun (atlar) ile.”

  Ve **فرس ضافي السبيب**. Ve atlarının **أسابيب**’ini bağladılar. Ve atlar, **السبائب**’i bağlanmış olarak geldiler. **السبيب**: saçtan bir tutamdır; **السبيبة** gibi; cem‘i **سبائب**. Mecazdan: **امرأة طويلة السبائب**: zülüfler (ذوائب). Ve onun üzerinde **سبائب الدم**: onun yolları/izleri; **الأساس**’ta böyle. Ömer’in—Allah ondan razı olsun—yağmur duası hadîsinde: “Abbâs’ı gördüm; عمر uzamıştı; gözleri yaşarıyordu ve **سبائبه** göğsü üzerinde dolaşıyordu”; yani zülüfleri. Sözü: “وقد طال عمر” yani o, ondan daha uzundu. **السبيبة**: **العضاه**; mekânda çok olur. Ve: **ع**. Ve: İfrîkıyye amelinden bir nâhiye; ve denildi: Kasr İbn Hubeyre nâhiyelerinde bir köy. **ذو الأسباب**: الملطاط بن عمرو; حمير krallarından, **الأذواء**’dan bir kral; yüz yirmi yıl hüküm sürdü. **سبى** (حتى gibi): Süleym’e ait bir sudur. Nasr’ın Mu‘cem’inde: Fezâre toprağında bir su. Ve **تسبسب الماء**: aktı ve döküldü. Ve **سبسبه**: onu akıttı. **السبسب**: çöl ve ıssızlık; yahut uzak, düz arazi. İbn Şümeyl’den: **السبسب**: suyu ve insanı olmayan; düz ve düz olmayan; sert ve sert olmayan; uzak, ıssız arazidir. Kuss hadîsinde: “Derken onun **سبسب**’inde dolaşırken.” Ve **بسبسها** diye rivayet edilir; ikisi de aynı manadadır. Ebû Ubeyd dedi ki: **السباسب** ve **البسابس**: çorak yerlerdir. el-Lihyânî nakletti: **بلد سبسب** ve **بلد سباسب**; sanki onun her parçasını **سبسب** kıldılar, sonra onu bunun üzerine cem‘ ettiler. Ebû Hayra dedi ki: **السبسب**: kıraç arazidir. Ve onlardan kimisi **سباسب**’i (ضم ile) ضبط etti; ve o daha çoktur; çünkü o, **علابط** gibi müfred bir sıfattır; şeyhimiz böyle dedi. Ebû Amr dedi ki: **سبسب**: yumuşak bir yürüyüşle yürüdü. Ve **سبسب**: رحم’ini kesti. Ve **سبسب**: çirkin bir sövüşle sövdü. Ve **سبسب بوله**: onu salıverdi. **السباسب**: **أيام السعانين**’dir. Bunu Ebû’l-Alâ haber verdi. Hadiste: “Allah تعالى size **يوم السباسب** yerine bayram gününü bedel kıldı.” **يوم السباسب** Hristiyanların bayramıdır; ona **يوم السعانين** derler. en-Nâbiga dedi ki:

  “Ayakkabıları ince; kuşakları hoş;                      **يوم السباسب**’te reyhanla selamlarlar.”
  Yani onlar için bir bayram. **السبسب** (السباسب gibi): ondan ok yapılan ağaçtır. Ebû Hanîfe’nin kitabında: **الرحال**. Şair, bir avcıyı vasfederek dedi ki:

  “Su içilen yerin yakınında onları avlamayı sürdürdü;
  altın yaldızlı, suskun sarı (bir şeye) yapıştı;
  ve **السبسب**’in dallarından her bir **جشء**.”
  Ve Ru’be dedi ki:
  “Gitti ve gitti **كعصا السبساب** gibi.”
  O, **السبسب**’de bir lugattır; yahut elif zaruret içindir. **اللسان** sahibi onu burada böyle getirdi; ve o bir vehimdir. Doğrusu: **السيسب** (tahtiyye ile)dir; ve musannifin yanında yakında gelecektir. Mecazdan onların sözü: **سباب العراقيب**; onunla kılıcı kastederler; çünkü o onları keser. **الأساس**’ta: sanki o, ona düşmanlık eder ve onu **يسبها**. **سبوبة**: bir isim veya lakap. Mekke’de mücâvir olan **محمد بن إسحاق بن سبوبة**: عبد الرزاق’tan hadis rivayet eden bir muhaddistir; onda ihtilaf edildi: denildi ki böyledir; yahut o, mu‘ceme iledir; ve gelecektir. Ve **سبوبة**: muhaddis عبد الرحمن بن عبد العزيز’in lakabıdır; العباس الدوري’ye şeyhtir. Ve **سبوبة** lakaplı Ebû Bekr Muhammed b. İsmâîl es-Sâiğ vefat etti; وهب بن بقية’ye şeyhtir. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **سبب** (جبل gibi), el-Hasen b. Muhammed b. el-Hasen el-İsfahânî’nin lakabıdır; anne tarafından dedesi Ca‘fer b. Muhammed b. Ca‘fer’den rivayet etti; 466 yılında öldü. Ve Ru’be’nin recezinde **المسبي** “المسبب” manasında geldi. Dedi ki:
  “Kudret Rabbinin **المسبي**’si dilerse,
  ya da kızıl develerin boyunlarıyla...”
  **المسبب**’i kastetti. Ve müellif üzerinde kalan, şeyhimizin—Allah تعالى ona rahmet etsin—istidrâk ettiği ve onun vaciplerden olduğunu söylediği şeylerdendir:
