# سبخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سبخ

التسبيخ: التخفيف، وهو مجاز. وفي الحديث عن النبي صلى الله عليه وسلم:  أن سارقا سرق من بيت عائشة رضي الله عنها شيئا فدعت عليه، فقال لها النبي صلى الله عليه وسلم: لاتسبخي عنه بدعائك عليه  ، أي لاتخففي عنه إثمه الذي استحقه بالسرقة بدعائك عليه. يريد أن السارق إذا دعا عليه المسروق منه خفف ذلك عنه. قال الشاعر:
  فسبخ عليك الهم واعلم بأنه                      إذا قدر الرحمن شيئا فكائن ويقال: اللهم سبخ عنا الأذى، يعني اكشفه وخففه. والتسبيخ أيضا: التسكين والسكون جميعا. والتسبيخ: لف القطن بعد الندف لتغزله المرأة، ونحوه، كالصوف والوبر. وعن الأعرابي: سمعت أعرابيا يقول: الحمد لله على تسبيخ العروق من ضربان وألم فيه. والتسبيخ: الفراغ، والنوم الشديد، وقيل: هو رقاد كل ساعة. وسبخت أي نمت، كالسبخ فيهما، نقله الفراء عن أبي عمرو. وقال الزجاج: السبح والسبخ قريبان من السواء، وقرىء:  إن لك في النهار سبخا طويلا  قرأ بها يحيى بن يعمر. قال ابن الأعرابي: من قرأ سبحا فمعناه اضطرابا. ومعاشا، ومن قرأ سبخا أراد راحة وتخفيفا للأبدان والنوم. وقال الفراء: هو من تسبيخ القطن وهو توسيعه وتنفيشه، يقال سبخي قطنك، أي نفشيه ووسعيه. والسبيخ، كأمير المعرض من القطن ليوضع عليه الدواء فوق جرح، الواحدة بهاء سبيخة. والسبيخ أيضا: ما لف منه بعد الندف للغزل، وقطن سبيخ ومسبخ مفدك، وكذلك من الصوف والوبر. ومن المجاز: وردت ماء حوله سبيخ الطير، وهو ما تناثر من الريش ونسل، وهو المسبخ، وج الثلاثة سبائخ، قال الأخطل يذكر الكلاب:
  فأرسلوهن يذرن التراب كما                      يذري سبائخ قطن ندف أوتار

  والسبخة، محركة ومسكنة: أرض ذات نز وملح. ج سباخ. وقد سبختء سبخا فهي سبخة وأسبخت الأرض. والسبخ: المكان يسبخ فينبت الملح وتسوخ فيه الأقدام، وقد سبخ سبخا. والسبخة: ع بالبصرة ومنه فرقد بن يعقوب العابد، تفي سنة 131، وفي الحديث أنه قال لأنس وذكر البصرة إن مررت بها ودخلتها فإياك وسباخها وهي الأرض التي تعلوها الملوحة ولا تكاد تنبت إلا بعض الشجر. والسبخة: ما يعلو الماء من طول الترك كالطحلب ونحوه. وسبخ في الرض: تباعد كسبح، وقد تقدم. وتسبخ الحر والغضب: سكن وفتر، كسبخ تسبيخا. وأسبخ في حفره، إذا بلغ السباخ، تقول: حفر بئرا فأسبخ، إذا انتهى إلى سبخة.

### Türkçe

**التسبيخ**: hafifletme; ve o mecazdır. Ve Peygamber’den صلى الله عليه وسلم hadiste: Âişe’nin رضي الله عنها evinden bir şey çalan bir hırsızın yürüyüp (gidip) çaldığı, bunun üzerine onun aleyhine beddua ettiği; Peygamber صلى الله عليه وسلم ona dedi ki: “Onun hakkında bedduanla **لاتسبخي عنه**”; yani, bedduanla, hırsızlıkla hak ettiği günahını ondan hafifletme. Şunu kasteder: Hırsıza, kendisinden çalınan kimse beddua ederse, bu onu hafifletir. Şair dedi ki:
  “Üzüntü senden hafiflesin; ve bil ki o,                      Rahmân bir şeyi takdir ederse, artık o vâkidir.”

Ve denilir: “Allah’ım, bizden eziyeti **سبخ** et”; yani onu açığa çıkar ve hafiflet. Ve **التسبيخ** ayrıca: teskin ve sükûn, ikisi birden. Ve **التسبيخ**: kadının onu eğirmesi için, atıldıktan sonra pamuğu sarmak; ve benzeri, yün ve kıl gibi. Ve bir bedevîden: Bir bedevînin şöyle dediğini işittim: “İki darbe ve içindeki acıdan damarların **تسبيخ**i üzerine Allah’a hamdolsun.” Ve **التسبيخ**: boşluk; ve şiddetli uyku; ve denildi: o, her saatin uykusudur. Ve “**سبخت**” yani uyudum; ikisinde de **السبخ** gibi; bunu Ferrâ, Ebû Amr’dan nakletti. Ve Zeccâc dedi ki: **السبح** ve **السبخ** eşitliğe yakın iki şeydir; ve şöyle okunmuştur: “Gündüz senin için uzun bir **سبخا** vardır”; Yahyâ b. Ya‘mer bununla okudu. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Kim **سبحا** okursa, mânası: çalkantı; ve geçimdir. Kim **سبخا** okursa, bedenler için rahatlık ve hafifletme ve uyku istemiştir. Ferrâ dedi ki: O, pamuğun **تسبيخ**indendir; o da onu genişletmek ve kabartmaktır; “**سبخي** pamuğunu” denilir; yani onu kabart ve genişlet. Ve **السبيخ**, “emîr” vezninde: yara üzerine ilacı koymak için pamuktan hazırlanmış sergi; bir tanesi **سبيخة** (sonunda **هاء** ile). Ve **السبيخ** ayrıca: atıldıktan sonra eğirme için ondan sarılan şeydir; ve **قطن سبيخ** ve **مسبخ**: dövülmüş, yumuşatılmış; yün ve kıldan olan da böyledir. Ve mecazdan: Etrafında kuşun **سبيخ**i bulunan bir suya vardım; o, tüyden ve döküntüden saçılan şeydir; ve o **المسبخ**tir; üçünün çoğulu **سبائخ**tir. Ahtal, köpekleri anarak dedi ki:
  “Onları saldılar; toprağı savururlar, tıpkı                      yay kirişlerinin attığı **سبائخ** pamuk savurması gibi.”

Ve **السبخة**, harekeli ve sâkineli: sızıntılı ve tuzlu bir arazi. Çoğulu **سباخ**. Ve “**سبختء**” **سبخا**; o hâlde o **سبخة**dir; ve “**أسبخت**” yer (arazi). Ve **السبخ**: tuzun bittiği ve ayakların içine gömüldüğü yer; ve “**سبخ**” **سبخا**. Ve **السبخة**: Basra’da bir yer; ondan da âbid Ferkad b. Ya‘kûb; 131 yılında vefat etti. Ve hadiste: Enes’e dediği ve Basra’yı andığı (şöyle): “Eğer oradan geçer ve ona girersen, onun **سباخ**ından sakın; o, üzerinde tuzluluk yükselen ve ancak bazı ağaçtan başka neredeyse bitirmeyen arazidir.” Ve **السبخة**: uzun süre durmaktan suyun üzerine çıkan şey; yosun ve benzeri gibi. Ve “**سبخ**” yerde: **سبح** gibi uzaklaştı; ve daha önce geçti. Ve “**تسبخ**” sıcak ve öfke: sakinleşti ve gevşedi; “**سبخ**” **تسبيخا** gibi. Ve “**أسبخ**” kazmasında: **السباخ**a ulaştığında; “Bir kuyu kazdı da **أسبخ** etti” dersin; bir **سبخة**ya vardığında.
