# سبد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سبد

السبد، بفتح فسكون: حلق الشعر واستئصاله، كالإسباد، والتسبيد.
 وقال أبو عمرو: سبد شعره وسبده وأسبده وسبته، إذا حلقه. والسبد بالكسر: الذئب أخذه من قول المعذل بن عبد الله:
  من السح جوالا كأن غـلامـه                      يصرف سبدا في العنأن عمردا

  ويروى سيدا: والسبد: الداهية، كالسبدة. ويقال: هو سبد أسباد، أي دأهية وفي بعض الأمهات: داه في اللصوصية. والسبد، بالتحريك: القليل من الشعر، ومن ذلك قولهم: فلان ماله سبد ولا لبد، محركتان، أي لا قليل ولا كثير، وهذا قول الأصمعي. وهو مجاز، أي لا شيء له.
 وفي اللسان: أي ماله ذو وبر ولا صوف متلبد، يكنى بهما عن الإبل والغنم، وقيل يكنى به عن المعز والضأن، وقيل يكنى به عن الإبل ولامعز، فالوبر للإبل والشعر للمعز. وقيل: السبد من الشعر، واللبد من الصوف. وبهذا الحديث سمي المال سبدا. والسبدة، والسبد كصرد: العانة، لكونها منبت الشعر، من سبد رأسه، إذا جزه، كما في الأساس. والسبد: ثوب يسد به الحوض المركو لئلا يتكدر الماء، يفرش فيه وتسقى الإبل عليه، وإياه عنى طفيل الغنوي:
  تقريبهأ المرطى والجوز معتدل                      كأنه سبد بالماء مـغـسـول المرطى: ضرب من العدو، والجوز: الوسط. وسبد ع قرب مكة شرفها الله تعالى: أو جبل أو واد بها، كما في معجم البكري. وقال بعضهم: السبد في قول طفيل: طائر لين الريش إذا وقع عليه، أي على ظهره قطرتان وفي بعض الأمهات: قطرة، من الماء جرى من فوقه للينه، وأنشد قول الراجز:
  أكل يوم عرشها مقيلي
  حتى ترى المئزر ذا الفضول
  مثل جناح السبد المغسول والعرب تسمي الفرس به إذا عرق وقيل: السبد: طائر مثل العقاب، وقيل: ذكر العقبان، وإيأه عنى ساعدة بقوله:
  كأن شئونه لبـات بـدن                      غداة الوبل أو سبد غسيل وجمعه: سبدان. وحكى أبو منجوف عن الأصمعي، قال: السبد: هو الخطاف البري. وقال أبو نصر: هو مثل الخطاف، إذا أصابه الماء جرى عنه سريعا. قلت: وهكذا في شرح أبي سعيد السكري لأشعار هذيل عن الأصمعي، وقبله:
  إذا سبل العماء دنا عليه                      يزل بريده ماء زلول وغسيل: أصابه المطر. والسبد: الشؤم، حكاه الليث عن أبي الدقيش في قول أبي دواد الإيادي:
  امرؤ القيس بن أروى موليا                      إن رآني لأبوأن بـسـبـد
  قلت بجرا قلت قولا كاذبـا                      إنما يمنعني سـيفـي ويد وسبد بن رزام بن مازن بن ثعلبة بن ذبيان، في أنساب قيس. والسبد، ككتف: البقية من الكلإ.
 والتسبيد: التشعيث وترك الادهان وبه فسر الحديث في حق الخوارج: التسبيد فيهم فاش حكاه أبو عبيد، عن أبي عبيدة وقال غيره: هو الحلق. واستئصال الشعر، وقال أبو عبيد: وقد يكون الأمران جميعا. وفي حديث آخر:  سيماهم التحليق والتسبيد  . وروي عن ابن عباس رضي الله عنهما: أنه قدم مكة مسبدا رأسه فأتى الحجر فقبله قال أبو عبيد: فالتسبيد هنا ترك التدهن والغسل. وبعضهم يقول: التسميد، بالميم ومعناهما واحد. والتسبيد: بدو ريش الفرخ وتشويكه، قال النابغة:
  منهرت الشدق لم تنبت قوادمـه                      في حاجب العين من تسبيده زبب

  والتسبيد: بدو شعر الرأس يقال سبد شعره، استأصله حتى ألزقه بالجلد، وأعفاه جميعا، فهو ضد. وقال أبو عبيد: سبد شعره وسمده، إذا استأصله حتى ألحقه بالجلد، قال: وسبد شعره، إذا حلقه ثم نبت منه الشيء اليسير. والتسبيد: نبات حديث النصي في قديمه، كالإسباد، وقد سبد، وأسبد. والتسبيد: أن تسرح شعر رأسك وتبله ثم تتركه، قاله أبو تراب عن سليمان بن المغيرة. والأسباد، بالفتح: ثياب سود، جمع سبد، و الأسباد من النصي: رؤوسها أول ما تطلع، جمع سبد:. قاله أبو عمرو، وأنشد قول الطرماح يصف قدحا فائزا:
  مجرب بالرهان مسـتـلـب                      خصل الجواري طرائف سبده أارد أنه مستطرف فوزه وكسبه. ويقال: بأرض بني فلان أسباد، أي بقايا من نبت، واحدهأ: سبد، ككتف، وقال لبيد:
  سبدا من التنوم يخبطه الندى                      ونوادرا من حنظل خطبان والسبد: ما يطلع من رؤوس النبات قبل أن ينتشر. والسبندى بفتحتين الطويل في لغة هذيل، وقيل: الجري. وقل: هو الجرئ من كل شيء على كل شيء، هذلية. وأورده الأزهري في الرباعي. وكل جريء سبندى وسبنتي. وقيل: هي اللبوة الجريئة. وقيل: هي الناقة الجريئة الصدر، وكذلك الجمل، قال:
  على سبندى طالما اعتلى به والسبندى: النمر، وقال أبو الهيثم: السبنتاة النمر، ويوصف بها السبع. والسبندى والسبندى والسبنتى: النمر، وقيل: الأسد، أنشد يعقوب:
  قرم جواد من بني الجلند
  يمشي إلى الأقران كالسبندي ج: سباند وسباندة.
 أو هي الفراغ وأصحاب اللهو والتبطل، كالسنادرة كما في نوادر الأعراب.
 ومما يتسدرك عليه: السبود كسفود: الشعر، نقله ابن دريد عن بعض أهل اللغة، قال وليس يثبت. وسبد كزفر: بطن من قريش. وسبد، محركة: جبب أو واد، أظنه حجازيا. كذا في المعجك. وسبد شاربه: طال حتى سبغ على الشفة. والإسبيدة، بالكسر: داء يأخذ الصبي من حموضة اللبن والإكثار منه، فيضخم بطنه لذلك، يقال: صبي مسبود، نقله الصاغاني.

### Türkçe

**السبد**، فتح ile sonra sükûn ile: saçın tıraş edilmesi ve kökünden kazınmasıdır; **الإسباد** ve **التسبيد** gibi.
Ebu Amr dedi: **سبد** onun saçını, ve **سبده** ve **أسبده** ve **سبته**; onu tıraş ettiğinde. **السبد** kesre ile: kurttur; onu, Muʿazzal b. Abdullah’ın sözünden aldı:
  Seherden dolaşan olarak, sanki onun delikanlısı                      **سبدا**’yı **العنأن** içinde **عمردا** olarak çevirip durur

Ve **سيدا** diye rivayet olunur: ve **السبد**: musibettir; **السبدة** gibi. Ve denilir: o, **سبد أسباد**’dır; yani bir musibettir. Ve bazı ana kaynaklarda: hırsızlıkta kurnaz. **السبد** harekeli olarak: saçtan az olandır; ve bundan, onların sözü: falanın ne **سبد**’i vardır ne **لبد**’i; ikisi de harekeli; yani ne az ne çok; ve bu, Asmaʿî’nin sözüdür. Ve o mecazdır; yani onun için hiçbir şey yoktur.
Ve Lisân’da: yani onun için ne tüy sahibi vardır ne de keçeleşmiş yün; ikisiyle develer ve koyunlar kinaye edilir; ve denildi: onunla keçiler ve koyunlar kinaye edilir; ve denildi: onunla develer ve keçi(ler) kinaye edilir; böylece tüy develer içindir, kıl keçiler içindir. Ve denildi: **السبد** kıldandır, **اللبد** yündendir. Ve bu hadis ile mal **سبدا** diye adlandırıldı. **السبدة** ve **السبد** ( **صرد** gibi): kasıktır; saçın bittiği yer olması sebebiyle; **سبد** onun başını, onu kırptığında; **الأساس**’ta olduğu gibi. **السبد**: su bulanmasın diye, sıvanmış havuzu kapatılan bir bezdir; onun içine serilir ve develer onun üzerinde sulanır; ve bunu, Tufeyl el-Ganevî kastetti:
  Onu, **المرطى** yaklaştırır ve **الجوز** mutedildir                      sanki o, su ile yıkanmış bir **سبد**’dir
**المرطى**: koşunun bir türüdür; **الجوز**: ortadır. Ve **سبد**: Mekke yakınında bir yer; Allah Teâlâ onu şereflendirsin: yahut onda bir dağ yahut bir vadi; Bekrî’nin Muʿcem’inde olduğu gibi. Ve bazıları dedi: Tufeyl’in sözünde **السبد**: yumuşak tüylü bir kuştur; onun üzerine, yani sırtına, iki damla düştüğünde; ve bazı ana kaynaklarda: bir damla; yumuşaklığı sebebiyle onun üzerinden akan sudan. Ve Recez söyleyenin sözünü inşad etti:
  Her gün onun arşı, benim öğle istirahatimdir
  Ta ki, fazlalık sahibi peştamalı görürsün
  Yıkanmış **السبد**’in kanadı gibi
Ve Araplar, terlediğinde ata onunla ad verirler. Ve denildi: **السبد**: kartal gibi bir kuştur. Ve denildi: akbabaların erkeğidir; ve bunu, Sâʿide şu sözüyle kastetti:
  Sanki onun akıntıları, semiz bedenlerin gerdanlarıdır                      sağanak sabahında yahut yıkanmış bir **سبد**
Onun çoğulu: **سبدان**’dır. Ebu Mencûf, Asmaʿî’den nakletti; dedi: **السبد**: o, yabanî kırlangıçtır. Ebu Nasr dedi: o, kırlangıç gibidir; su ona isabet ettiğinde ondan çabucak akar. Dedim: Asmaʿî’den, Ebu Saʿîd es-Sukkerî’nin Huzeyl şiirlerine şerhinde de böyledir; ve ondan önce:
  Bulut döküldüğünde ona yaklaşır                      onun postacısı, kaygan suyu giderip durur
Ve **غسيل**: ona yağmur isabet etti. **السبد**: uğursuzluktur; Leys, Ebu’d-Dukayş’ten, Ebu Duvâd el-Îyâdî’nin sözünde hikâye etti:
  İmru’ul-Kays b. Ervâ yüz çevirerek                      beni görürse, mutlaka bir **سبد** ile konaklarım
  “Erken” dedim; yalan bir söz söyledim                      beni ancak kılıcım ve elim engeller
Ve **سبد بن رزام بن مازن بن ثعلبة بن ذبيان**: Kays’ın neseblerinde. **السبد** ( **كتف** gibi): otun kalıntısıdır.
Ve **التسبيد**: saçın dağınık bırakılması ve yağ sürmeyi terk etmektir; ve bununla, Haricîler hakkında hadiste tefsir edildi: “**التسبيد** onlarda yaygındır”; Ebu Ubeyd, Ebu Ubeyde’den hikâye etti. Ve başkası dedi: o, tıraştır ve saçın kökünden kazınmasıdır. Ebu Ubeyd dedi: iki iş de birlikte olabilir. Ve başka bir hadiste: “Onların alâmeti **التحليق** ve **التسبيد**’dir.” Ve İbn Abbâs’tan (Allah ikisinden de razı olsun) rivayet olundu: Mekke’ye başı **مسبدا** olarak geldi; sonra Hacer’e geldi ve onu öptü. Ebu Ubeyd dedi: burada **التسبيد**, yağlanmayı ve yıkanmayı terk etmektir. Ve bazısı **التسميد** der; **الميم** ile; ikisinin manası birdir. **التسبيد**: civcivin tüyünün belirmesi ve dikenlenmesidir. Nâbiga dedi:
  Ağzı yarık; ön telekleri bitmemiş                      göz kaşında, onun **تسبيده**’sinden **زبب** vardır

Ve **التسبيد**: baş saçının belirmesidir; denilir: **سبد** onun saçını; onu kökünden kazıdı, ta ki onu deriye yapıştırdı; ve onu bütünüyle uzattı; böylece o zıttır. Ebu Ubeyd dedi: **سبد** onun saçını ve **سمده**; onu kökünden kazıyıp deriye bitiştirdiğinde. Dedi: ve **سبد** onun saçını; onu tıraş ettiğinde, sonra ondan az bir şey bittiğinde. **التسبيد**: eskisinde yeni **النصي** bitmesidir; **الإسباد** gibi; ve **سبد** etmiştir, ve **أسبد** etmiştir. **التسبيد**: başının saçını taraman ve onu ıslatman, sonra onu bırakmandır; Ebu Turâb, Süleyman b. el-Muğîre’den söyledi. **الأسباد** فتح ile: siyah elbiselerdir; **سبد**’in cemʿidir. Ve **الأسباد** **النصي**’den: ilk çıktığında onun başlarıdır; **سبد**’in cemʿidir. Bunu Ebu Amr söyledi; ve Tırimmâh’ın, kazanan bir oku vasfederken sözünü inşad etti:
  Bahis ile denenmiş, ganimetle alınmış                      cariyelerin saç tutamları, onun **سبده**’sinin tazeleri
Yani onun kazanmasını ve elde edişini yeni edinilmiş kılmak istedi. Ve denilir: falan oğullarının arazisinde **أسباد** vardır; yani bitkiden kalıntılar; onun teki: **سبد** ( **كتف** gibi). Lebîd dedi:
  **سبدا** olarak **التنوم**’dan; çiğ onu döver                      ve **حنظل**’dan nadirler; iki saplı
Ve **السبد**: yayılmadan önce bitkinin başlarından çıkan şeydir. Ve **السبندى** iki fetha ile: Huzeyl dilinde uzun olandır; ve denildi: koşmadır. Ve denildi: o, her şeyden her şeye karşı cüretkâr olandır; Huzeylcedir. Ezherî onu rubâʿîde zikretti. Ve her cüretkâr **سبندى** ve **سبنتي**’dir. Ve denildi: o, cüretkâr dişi aslandır. Ve denildi: o, göğsü cüretkâr dişi devedir; ve aynı şekilde erkek deve. Dedi:
  Üzerinde, onunla çokça yükselmiş olduğu bir **سبندى** üzerine
Ve **السبندى**: kaplandır. Ebu’l-Heysem dedi: **السبنتاة** kaplandır; ve yırtıcı onunla vasfedilir. Ve **السبندى** ve **السبندى** ve **السبنتى**: kaplandır; ve denildi: aslandır. Yakub inşad etti:
  **الجلند** oğullarından, cömert bir aygır
  Akranlara doğru, **السبندي** gibi yürür
Onun cemʿi: **سباند** ve **سباندة**’dir.
Yahut o, boş vakit ve eğlence ve aylaklık sahipleridir; **السنادرة** gibi; Aʿrâb’ın Nevâdir’inde olduğu üzere.
Ve üzerine telâfi edilenlerdendir: **السبود** ( **سفود** gibi): saçtır; İbn Düreyd onu bazı dil ehlinden nakletti; dedi: fakat sabit olmaz. Ve **سبد** ( **زفر** gibi): Kureyş’ten bir batındır. Ve **سبد** harekeli: bir dağ geçidi yahut bir vadidir; onu Hicazî sanıyorum; Muʿcem’de böyle. Ve **سبد** onun bıyığını: uzadı, ta ki dudağın üzerine sarktı. Ve **الإسبيدة** kesre ile: çocuğu, sütün ekşiliğinden ve ondan çok içmekten tutan bir hastalıktır; bununla karnı büyür; denilir: **صبي مسبود**; Sâğânî nakletti.
