# سبطر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D8%B7%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سبطر

السِّبَطْرَى: الانبساطُ في المشي. والضِّبَطْرُ والسِّبَطْرُ: من نَعْتِ الأَسد بالمَضاءَةِ والشِّدَّةِ. والسِّبَطْرُ: الماضي. والسِّبَطْرَى: مِشْيَةُ التبَخْتُر؛ قال العجاج:
يمشي السِّبَطْرَى مِشْيَةَ التبَخْتُر
رواه شمر مشية التَّجَيْبُرِ أَي التجَبُّر. والسِّبَطْرَى: مِشْيَةٌ فيها تَبَخْتُر. واسْبَطَرَّ: أَسرَعَ وامتَدَّ. والسَّبَطْرُ: السَّبْطُ الممتَدُّ. قال سيبويه: جَمَلٌ سِبَطْر وجمال سِبَطْراتٌ سريعة، ولا تُكَسَّر. واسْبَطَرَّتْ في سَيْرِها: أَسرَعَتْ وامتدّتْ. وحاكمت امرأَةٌ صاحِبَتَها إِلى شريح في هرّة بيدها فقال: أَدْنُوها من المُدَّعِيَةِ (*
قوله: «أدنوها من المدعية إلخ» لعل المدعية كان معها ولد للهرة صغير كما يشعر به بقية الكلام). فإِنْ هي قَرَّتْ وَدَرَّتْ واسْطَرَّتْ فهي لها، وإن فَرَّتْ وازْبأَرَّتْ فليست لها؛ معنى اسْبَطَرَّتْ امتدّت واستقامت لها، قال ابن الأَثير: أَي امتدّت للإِرضاع ومالت إِليه. واسْبَطَرَّتْ الذبيحة إِذا امتدّت للموت بعد الذبح. وكل ممتدٍّ: مُسْبَطِرٌّ. وفي حديث عطاء: سئل عن رجل أَخذ من الذبيحة شيئاً قبل أَن تَسْبَطِرّ فقال: ما أَخَذْتَ منها فهي سُنَّة أَي قبل اين تمتَدَّ بعد الذبح. والسِّبَطْرة: المرأَة الجسيمة. شمر: السِّبَطْر من الرجال السَّبْطُ الطويل. وقال الليث: السِّبَطْر الماضي؛ وأَنشد:
كَمِشْيَةِ خادِرٍ ليْثٍ سِبَطْر
الجوهري: اسْبَطَرَّ اضْطَجَع وامتدَّ. وأَسَد سِبَطْر، مثال هِزَبْر، أَي يَمتدُّ عند الوثْبَة. الجوهري: وجِمال سِبَطْراتٌ طِوال على وجه الإِرض، والتاء ليست للتأْنيث، وإِنما هي كقولهم حمامات ورجالات في جمع المذكر؛ قال ابن بري: التاء في سِبَطْراتٍ للتأْنيث لأَن سِبَطْراتٍ من صفة الجِمال، والجِمالُ مؤنثة تأْنيث الجماعة بدليل قولهم: الجمال سارتْ ورَعَتْ وأَكلت وشربت؛ قال: وقول الجوهري إِنما هي كحَمَّاماتٍ ورِجالاتٍ وهَم في خلطه رِجالاتٍ بحَمَّامات لأَن رجالاً جماعة مؤنثة، بدليل قولك: الرجال خرجت وسارت، وأَما حمَّامات فهي جمع حمَّام، والحمَّام مذكر وكان قياسه أَن لا يجمع بالأَلف والتاء قال: قال سيبويه وإِنما قالوا حمَّامات وإِصطبلات وسُرادِقات وسِجِلاَّت فجمعوها بالأَلف والتاء، وهي مذكرة، لأَنهم لم يكسروها؛ يريد أَن الأَلف والتاء في هذه الأَسماء المذَكَّرة جعلوهما عِوَضاً من جمع التكسير، ولو كانت مما يكسر لم تجمع بالأَلف والتاء وشَعَرٌ سِبَطْرٌ: سَبْطٌ. والسَّبَيْطَرُ والسُّباطِرُ: الطويل. والسَّبَيْطَرُ، مثل العَمَيْثَلِ: طائر طويل العنق جدّاً تراه أَبداً في الماء الضَّحْضاحِ، يُكنى أَبا العَيْزارِ. الفراء: اسْبَطَرَّتْ له البلاد استقامت، قال: اسْبَطَرَّت لَيْلَتُها مستقيمة.

### Türkçe

**السِّبَطْرَى**: yürüyüşte yayılıp açılma. **والضِّبَطْرُ** ve **السِّبَطْرُ**: aslanın “keskinlik” ve “şiddet” ile nitelenmesindendir. **والسِّبَطْرُ**: geçen (mâzî). **والسِّبَطْرَى**: böbürlenme yürüyüşü; el-‘Accâc dedi ki:

yürür **السِّبَطْرَى** (ile), böbürlenme yürüyüşüyle

Şemmer bunu **مشية التَّجَيْبُرِ** (diye) rivayet etti; yani **التجَبُّر**. **والسِّبَطْرَى**: içinde böbürlenme bulunan bir yürüyüş. **واسْبَطَرَّ**: hızlandı ve uzadı. **والسَّبَطْرُ**: uzamış **السَّبْطُ**. Sîbeveyh dedi ki: **جَمَلٌ سِبَطْر** ve **جمال سِبَطْراتٌ** hızlıdır; ve kırık çoğul yapılmaz. **واسْبَطَرَّتْ في سَيْرِها**: hızlandı ve uzadı. Bir kadın, elindeki bir kedi hakkında arkadaşını Şurayh’a götürüp muhakeme etti; o da dedi ki: “Onu davacı kadına yaklaştırın
(*
Onun sözü: «أدنوها من المدعية إلخ»; herhâlde davacı kadınla birlikte kedinin küçük bir yavrusu vardı; sözün geri kalanı bunu hissettirir).
Eğer o (kedi) sakinleşir, süt verir ve **واسْطَرَّتْ** olursa, o onundur; eğer kaçar ve **وازْبأَرَّتْ** olursa, onun değildir.” **اسْبَطَرَّتْ**’in mânası: onun için uzadı ve doğruldu; İbnü’l-Esîr dedi ki: yani emzirmek için uzadı ve ona meyletti. **واسْبَطَرَّتْ الذبيحة**: boğazlamadan sonra ölüme doğru uzadığı zaman. Her uzamış olan: **مُسْبَطِرٌّ**. Atâ’nın hadisinde: boğazlanmış hayvandan, **تَسْبَطِرّ** olmadan önce bir şey alan adam hakkında soruldu; dedi ki: “Ondan aldığın şey sünnettir”; yani boğazlamadan sonra uzamadan önce. **والسِّبَطْرة**: iri yapılı kadın. Şemmer: erkeklerden **السِّبَطْر**, uzun boylu **السَّبْطُ**tur. Leys dedi ki: **السِّبَطْر** geçen (mâzî)dir; ve şu beyti okudu:

bir **سِبَطْر** aslanın, ağır yürüyüşlü (kimsenin) yürüyüşü gibi

Cevherî: **اسْبَطَرَّ** yattı ve uzandı. Ve **أَسَد سِبَطْر**; **هِزَبْر** vezninde; yani sıçrayış anında uzanır. Cevherî: ve **جِمال سِبَطْراتٌ** yeryüzü üzerinde uzun (olanlardır); **التاء** dişillik için değildir; ancak onların “**حمامات** ve **رجالات**” demeleri gibi, müzekkerin cem‘inde; İbn Berrî dedi ki: **سِبَطْراتٍ**’taki **التاء** dişillik içindir; çünkü **سِبَطْراتٍ**, **الجِمال**ın sıfatındandır; **الجِمالُ** ise cemaat dişilliğiyle müennestir; bunun delili onların “**الجمال سارتْ ورَعَتْ وأَكلت وشربت**” demeleridir. Dedi ki: Cevherî’nin “ancak **حَمَّاماتٍ** ve **رِجالاتٍ** gibi” sözü, **رِجالاتٍ**’ı **حَمَّامات** ile karıştırmasındaki bir vehimdir; çünkü **رجالاً** müennese bir cemaat (lafzıdır); delili senin “**الرجال خرجت وسارت**” demendir. **وأَما حمَّامات** ise **حمَّام**ın cem‘idir; **الحمَّام** müzekkerdir; kıyası, **الأَلف والتاء** ile cem‘ edilmemesiydi. Dedi ki: Sîbeveyh dedi ki: “Onlar ancak **حمَّامات** ve **إِصطبلات** ve **سُرادِقات** ve **سِجِلاَّت** dediler; onları **الأَلف والتاء** ile cem‘ ettiler; hâlbuki onlar müzekkerdir; çünkü onları kırık çoğul yapmadılar.” Şunu kasteder: bu müzekker isimlerdeki **الأَلف والتاء**’yı, cem‘-i teksîrin yerine bir bedel kıldılar; eğer kırık çoğul yapılanlardan olsaydı, **الأَلف والتاء** ile cem‘ edilmezdi. **وشَعَرٌ سِبَطْرٌ**: **سَبْطٌ** (düz). **والسَّبَيْطَرُ** ve **السُّباطِرُ**: uzun boylu. **والسَّبَيْطَرُ**; **العَمَيْثَلِ** gibi: boynu çok uzun bir kuştur; onu daima sığ suda görürsün; **أَبا العَيْزارِ** künyesiyle anılır. Ferrâ: “**اسْبَطَرَّتْ له البلاد**” (demek) “düzgünce ona uygun oldu”dur; dedi ki: “**اسْبَطَرَّت لَيْلَتُها**” (demek) “onun gecesi düzgün (geçti)”dir.
