# سبع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سبع

السَّبْعُ والسبْعةُ من العدد: معروف، سَبْع نِسوة وسبْعة رجال، والسبعون معروف، وهو العِقْد الذي بين الستين والثمانين. وفي الحديث: أُوتِيتُ السبع المَثاني، وفي رواية: سبعاً من المثاني، قيل: هي الفاتحة لأَنها سبع آيات، وقيل: السُّوَرُ الطِّوالُ من البقرة إِلى التوبة على أَن تُحْسَبَ التوبةُ والأَنفالُ سورةً واحدة، ولهذا لم يفصل بينهما في المصحف بالبسملة، ومن في قوله «من المثاني» لتبيين الجنس، ويجوز أَن تكون للتبعيض أَي سبع آيات أَو سبع سور من جملة ما يثنى به على الله من الآيات. وفي الحديث: إِنه لَيُغانُ على قلبي حتى أَستغفر الله في اليوم سبعين مرة، وقد تكرر ذكر السبعة والسبع والسبعين والسبعمائة في القرآن وفي الحديث والعرب تضعها موضع التضعيف والتكثير كقوله تعالى: كمثل حبة أَنبتت سبع سنابل، وكقوله تعالى: إِن تستغفر لهم سبعين مرة فلن يغفر الله لهم، وكقوله: الحسنة بعشر أَمثالها إِلى سبعمائة.
والسُّبُوعُ والأُسْبُوعُ من الأَيام: تمام سبعة أَيام. قال الليث: الأَيام التي يدور عليها الزمان في كل سبعة منها جمعة تسمى الأُسْبُوع ويجمع أَسابِيعَ، ومن العرب من يقول سُبُوعٌ في الأَيام والطواف، بلا أَلف، مأْخوذة من عدد السَّبْع، والكلام الفصيح الأُسْبُوعُ. وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، قال: للبِكر سَبْع وللثَّيِّب ثلاث يجب على الزوج أَن يَعْدِلَ بين نسائِه في القَسْمِ فيقيم عند كل واحدة مثل ما يقيم عند الأُخرى، فإِن تزوج عليهن بكراً أَقام عندها سبعة أَيام ولا يحسبها عليه نساؤه في القسم، وإِن تزوج ثيِّباً أَقام عندها ثلاثاً غير محسوبة في القسم.وقد سَبَّعَ الرجل عند امرأَته إِذا أَقام عندها سبع ليال. ومنه الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لأُم سلمة حين تزوجها، وكانت ثيِّباً: إِن شِئْتِ سَبَّعْتُ عِنْدَكِ ثم سَبَّعْتُ عند سائر نسائي، وإِن شِئْتِ ثَلَّثْتُ ثم درت لا أَحتسب بالثلاث عليك؛ اشتقوا فَعَّلَ من الواحد إِلى العشرة، فمعنى سَبَّعَ أَقام عندها سبعاً، وثَلَّثَ أَقام عندها ثلاثاً، وكذلك من الواحد إِلى العشرة في كل قول وفعل.
وفي حديث سلمة بن جُنادة: إِذا كان يوم سُبُوعه، يريد يوم أُسْبوعه من العُرْس أَي بعد سبعة أَيام. وطُفْتُ بالبيت أُسْبُوعاً أَي سبع مرات وثلاثة أَسابيعَ. وفي الحديث: أَنه طاف بالبيت أُسبوعاً أَي سبع مرات؛ قال الليث: الأُسْبوعُ من الطواف ونحوه سبعة أَطواف، ويجمع على أُسْبوعاتٍ، ويقال: أَقمت عنده سُبْعَيْنِ أَي جُمْعَتَينِ وأُسْبوعَين. وسَبَعَ القومَ يَسْبَعُهم، بالفتح، سَبْعاً: صار سابعهم. واسْتَبَعُوا: صاروا سَبْعةً. وهذا سَبِيعُ هذا أَي سابِعُه. وأَسْبَعَ الشيءَ وسَبَّعَه: صَيَّره سبعة. وقوله في الحديث: سَبَّعَتْ سُلَيم يوم الفتح أَي كمَلَت سبعمائة رجل؛ وقول أَبي ذؤيب:
لَنَعْتُ التي قامَتْ تُسَبِّعُ سُؤْرَها،
وقالَتْ: حَرامٌ أَنْ يُرَحَّلَ جارها
يقول: إِنَّكَ واعتذارَك بأَنك لا تحبها بمنزلة امرأَة قَتَلَتْ قتيلاً وضَمَّتْ سِلاحَه وتحَرَّجَت من ترحيل جارها، وظلت تَغْسِلُ إِناءَها من سُؤر كلبها سَبْعَ مرّات. وقولهم: أَخذت منه مائة درهم وزناً وزن سبعة؛ المعنى فيه أَن كل عشرة منها تَزِنُ سبعة مَثاقِيلَ لأَنهم جعلوها عشرة دراهم، ولذلك نصب وزناً. وسُبعَ المولود: حُلِقَ رأْسُه وذُبِحَ عنه لسبعة أَيام. وأَسْبَعَتِ المرأَةُ، وهي مُسْبِعٌ، وسَبَّعَتْ: ولَدَتْ لسبعة أَشهر، والوَلدُ مُسْبَعٌ. وسَبَّعَ الله لك رزَقَك سبعة أَولاد، وهو على الدعاء. وسَبَّعَ الله لك أَيضاً: ضَعَّفَ لك ما صنعت سبعة أَضعاف؛ ومنه قول الأَعرابي لرجل أَعطاه درهماً: سَبَّعَ الله لك الأَجر؛ أَراد التضعيف. وفي نوادر الأَعراب: سَبَّعَ الله لفلان تَسْبِيعاً وتَبَّع له تَتْبيعاً أَي تابع له الشيء بعد الشيء، وهو دعوة تكون في الخير والشر، والعرب تضع التسبيع موضع التضعيف وإِن جاوز السبع، والأَصل قول الله عز وجل: كمثل حبة أَنبتت سبع سنابل في كل سنبلة مائة حبة. ثم قال النبي، صلى الله عليه وسلم: الحسنة بعشر إِلى سبعمائة. قال الأَزهري: وأَرى قول الله عز وجل لنبيه، صلى الله عليه وسلم: إِن تستغفر لهم سبعين مرة فلن يغفر الله لهم، من باب التكثير والتضعيف لا من باب حصر العدد، ولم يرد الله عز وجل أَنه، عليه السلام، إِن زاد على السبعين غفر لهم، ولكن المعنى إِن استكثرت من الدعاء والاستغفار للمنافقين لم يغفر الله لهم. وسَبَّعَ فلان القرآن إِذا وَظَّفَ عليه قراءته في سبع ليال. وسَبَّعَ الإِناءَ: غسله سبع مرات. وسَبَّعَ الشيءَ تسْبيعاً: جعله سبعة، فإِذا أَردت أَن صيرته سبعين قلت: كملته سبعين. قال: ولا يجوز ما قاله بعض المولدين سَبَّعْتُه، ولا قولهم سَبْعَنْتُ دَراهِمي أَي كَمَّلْتُها سَبْعِين.
وقولهم: هو سُباعِيُّ البَدَن أَي تامُّ البدن. والسُّباعيُّ من الجمال: العظيم الطويل، قال: والرباعي مثله على طوله، وناقة سُباعِيَّةٌ ورُباعِيَّةٌ. وثوب سُباعيّ إِذا كان طوله سبعَ أَذْرُع أَو سَبْعةَ أَشبار لأَن الشبر مذكر والذراع مؤنثة.
والمُسْبَعُ: الذي له سبعة آباءٍ في العُبُودة أَو في اللؤم، وقيل: المسبع الذي ينسب إِلى أَربع أُمهات كلهن أَمَة، وقال بعضهم: إِلى سبع أُمهات. وسَبَع الحبلَ يَسْبَعُه سَبْعاً: جعله على سبع قُوًى. وبَعِيرٌ مُسْبَعٌ إِذا زادت في مُلَيْحائِه سَبْع مَحالات. والمُسَبَّعُ من العَرُوض: ما بنى على سبعة أَجزاء. والسِّبْعُ: الوِرْدُ لسِتِّ ليال وسبعة أَيام، وهو ظِمْءٌ من أَظْماء الإِبل، والإِبل سَوابِعُ والقوم مُسْبِعُون، وكذلك في سائر الأَظْماءِ؛ قال الأَزهري: وفي أَظْماء الإِبل السِّبْعُ، وذلك إِذا أَقامت في مَراعِيها خمسة أَيام كَوامِلَ ووردت اليوم السادس ولا يحسَب يوم الصّدَر. وأَسْبَعَ الرجل: وَرَدَت إِبله سبْعاً. والسَّبِيعُ: بمعنى السُّبُع كالثَّمين بمعنى الثُّمُن؛ وقال شمر: لم أَسمع سَبِيعاً لغير أَبي زيد. والسبع، بالضم: جزء من سبعة، والجمع أَسْباع. وسَبَعَ القومَ يَسْبَعُهم سَبْعاً: أَخذ سُبُعَ أَموالِهم؛ وأَما قول الفرزدق:
وكيفَ أَخافُ الناسَ، واللهُ قابِضٌ
على الناسِ والسَّبْعَيْنِ في راحةِ اليَدِ؟
فإِنه أَراد بالسَّبْعَينِ سبْعَ سمواتٍ وسبعَ أَرَضِين. والسَّبُعُ: يقع على ما له ناب من السِّباعِ ويَعْدُو على الناس والدوابّ فيفترسها مثل الأَسد والذِّئْب والنَّمِر والفَهْد وما أَشبهها؛ والثعلبُ، وإِن كان له ناب، فإِنه ليس بسبع لأَنه لا يعدو على صِغار المواشي ولا يُنَيِّبُ في شيء من الحيوان، وكذلك الضَّبُع لا تُعَدُّ من السباع العادِيةِ، ولذلك وردت السُّنة بإِباحة لحمها، وبأَنها تُجْزَى إِذا أُصِيبت في الحرم أَو أَصابها المحرم، وأَما الوَعْوَعُ وهو ابن آوى فهو سبع خبيث ولحمه حرام لأَنه من جنس الذِّئابِ إِلاَّ أَنه أَصغر جِرْماً وأَضْعَفُ بدَناً؛ هذا قول الأَزهري، وقال غيره: السبع من البهائم العادية ما كان ذا مِخلب، والجمع أَسْبُعٌ وسِباعٌ. قال سيبويه: لم يكسَّر على غير سِباعٍ؛ وأَما قولهم في جمعه سُبُوعٌ فمشعر أَن السَّبْعَ لغة في السَّبُع، ليس بتخفيف كما ذهب إِليه أَهل اللغة لأَن التخفيف لا يوجب حكماً عند النحويين، على أَن تخفيفه لا يمتنع؛ وقد جاء كثيراً في أَشعارهم مثل قوله:
أَمِ السَّبْع فاسْتَنْجُوا، وأَينَ نَجاؤُكم؟
فهذا ورَبِّ الرّاقِصاتِ المُزَعْفَرُ
وأَنشد ثعلب:
لِسانُ الفَتى سَبْعٌ، عليه شَذاتُه،
فإِنْ لم يَزَعْ مِن غَرْبِه، فهو آكِلُهْ
وفي الحديث: أَنه نهى عن أَكل كل ذي ناب من السباع؛ قال: هو ما يفترس الحيوان ويأْكله قهراً وقَسْراً كالأَسد والنَّمِر والذِّئب ونحوها. وفي ترجمة عقب: وسِباعُ الطير التي تَصِيدُ. والسَّبْعةُ: اللَّبُوءَةُ. ومن أَمثال العرب السائرة: أَخَذه أَخْذ سَبْعةٍ، إِنما أَصله سَبُعةٌ فخفف. واللَّبُوءَةُ أَنْزَقُ من الأَسد، فلذلك لم يقولوا أَخْذَ سَبُعٍ، وقيل: هو رجل اسمه سبْعة بن عوف بن ثعلبة بن سلامانَ بن ثُعَل بن عمرو بن الغَوْث بن طيء بن أُدَد، وكان رجلاً شديداً، فعلى هذا لا يُجْرَى للمعرفة والتأْنيث، فأَخذه بعض ملوك العرب فَنَكَّلَ به وجاء المثل بالتخفيف لما يؤثرونه من الخفة. وأَسْبَعَ الرجلَ: أَطْعَمه السَّبُعَ، والمُسْبِعُ: الذي أَغارت السِّباعُ على غنمه فهو يَصِيحُ بالسِّباعِ والكِلابِ؛ قال: قد أَسْبَعَ الرّاعي وضَوْضَا أَكْلُبُه
وأَسْبَعَ القومُ: وقَع السَّبُع في غنمهم. وسَبَعت الذّئابُ الغنَم: فَرَسَتْها فأَكلتها. وأَرض مَسْبَعةٌ: ذات سِباع؛ قال لبيد: إِليك جاوَزْنا بلاداً مَسْبَعَهْ
ومَسْبَعةٌ: كثيرة السباع؛ قال سيبويه: باب مَسْبَعةٍ ومَذْأَبةٍ ونظيرِهما مما جاء على مَفْعَلةٍ لازماً له الهاء وليس في كل شيء يقال إِلا أَن تقيس شيئاً وتعلم مع ذلك أَن العرب لم تَكَلَّمْ به، وليس له نظير من بنات الأَربعة عندهم، وإِنما خصوا به بناتِ الثلاثة لخفتها مع أَنهم يستغنون بقولهم كثيرة الذئاب ونحوها. وقال ابن المظفر في قولهم لأَعْمَلَنّ بفلان عملَ سَبْعَةٍ: أَرادوا المبالغة وبلوغَ الغاية، وقال بعضهم: أَرادوا عمل سبعة رجال.
وسُبِعَتِ الوَحْشِيَّةُ، فهي مَسْبُوعةٌ إِذا أَكَل السبُعُ ولدها، والمَسْبُوعةُ: البقرة التي أَكَل السبعُ ولدَها. وفي الحديث: أَن ذئباً اختطف شاة من الغنم أَيام مَبْعَثِ رسولِ الله، صلى الله عليه وسلم، فانتزعها الراعي منه، فقال الذئب: من لها يوم السبْع؟ قال ابن الأَعرابي: السبع، بسكون الباء، الموضعُ الذي يكونُ إِليه المَحْشَرُ يومَ القيامة، أَراد من لها يوم القيامة؛ وقيل: السبْعُ الذَّعْرُ، سَبَعْتُ فلاناً إِذا ذَعَرْتَه، وسَبَعَ الذِّئْبُ الغنم إِذا فرسها، أَي من لها يومَ الفَزَع؛ وقيل: هذا التأْويل يَفْسُد بقول الذئب في تمام الحديث: يومَ لا راعِيَ لها غيري، والذئب لا يكون لها راعياً يوم القيامة، وقيل: إِنه أَراد من لها عند الفتن حين يتركها الناس هملاً لا راعي لها نُهْبَة للذِّئاب والسِّباع، فجعل السبُع لها راعياً إِذ هو منفرد بها، ويكون حينئذ بضم الباء، وهذا إِنذار بما يكون من الشدائد والفتن التي يُهْمِلُ الناس فيها مواشيهم فتستمكن منها السباع بلا مانع. وروي عن أَبي عبيدة: يومُ السبْعِ عِيدٌ كان لهم في الجاهلية يشتغلون بعيدهم ولَهْوِهِم، وليس بالسبُع الذي يفترس الناس، وهذا الحرف أَملاه أَبو عامر العبدري الحافظ بضم الباء، وكان من العلم والإِتقان بمكان، وفي الحديث نهَى عن جُلودِ السِّباعِ؛ السباعُ: تَقَعُ على الأَسد والذئاب والنُّمُور، وكان مالك يكره الصلاة في جُلودِ السِّباعِ، وإِن دُبِغَتْ، ويمنع من بيعها، واحتج بالحديث جماعة وقالوا: إِن الدِّباغَ لا يؤثِّر فيما لا يؤكل لحمه، وذهب جماعة إِلى أَن النهي تناولها قبل الدباغ، فأَما إِذا دُبِغَتْ فقد طهُرت؛ وأَما مذهب الشافعي فإِن الذَّبْحَ يطهر جُلود
(* قوله «فان الذبح يطهر إلخ» هكذا في الأصل
والنهاية، والصحيح المشهور من مذهب الشافعي: ان الذبح لا يطهر جلد غير المأكول.) الحيوان المأْكول وغير المأْكول إِلا الكلب والخنزير وما تَوَلَّدَ منهما، والدِّباغُ يُطَهِّرُ كل جلد ميتة غيرهما؛ وفي الشعور والأَوبار خلاف هل تَطْهُر بالدباغ أَم لا، إِنما نهى عن جلود السباع مطلقاً أَو عن جلد النَّمِر خاصّاً لأَنه ورد في أَحاديث أَنه من شِعار أَهل السَّرَفِ والخُيَلاءِ.
وأَسبع عبده أَي أَهمله. والمُسْبَعُ: المُهْمَلُ الذي لم يُكَفَّ عن جُرْأَتِه فبقي عليها. وعبدٌ مُسْبَعٌ: مُهْمَلٌ جَريءٌ ترك حتى صار كالسبُع؛ قال أَبو ذؤيب يصف حمار الوحش:
صَخِبُ الشَّوارِبِ لا يَزالُ كأَنَّه
عَبدٌ، لآلِ أَبي رَبِيعةَ، مُسْبَعُ
الشَّوارِبُ: مجارِي الحَلْق، والأَصل فيه مَجاري الماء، وأَراد أَنه كثير النُّهاقِ، هذه رواية الأَصمعي، وقال أَبو سعيد الضرير: مُسْبِع، بكسر الباء، وزعم أَن معناه أَنه وقع السباع في ماشيته، قال: فشبه الحمار وهو يَنْهَقُ بعبد قد صادفَ في غنمه سَبُعاً فهو يُهَجْهِجُ به ليزجره عنها، قال: وأَبو ربيعة في بني سعد بن بكر وفي غيرهم ولكن جيران أَبي ذؤيب بنو سعد بن بكر وهم أَصحاب غنم، وخص آل ربيعة لأَنهم أَسوأُ الناسِ مَلَكةً. وفي حديث ابن عباس وسئل عن مسأَلة فقال: إِحْدى من سَبْع أَي اشتدّت فيها الفتيا وعَظُم أَمرها، يجوز أَن يكون شِبهها بإِحدى الليالي السبع التي أَرسل الله فيها العذاب على عاد فَضَرَبَها لها مثلاً في الشدة لإِشكالها، وقيل: أَراد سبع سِنِي يوسف الصدِّيق، عليه السلام، في الشدة. قال شمر: وخلق الله سبحانه وتعالى السموات سبعاً والأَرضين سبعاً والأَيام سبعاً. وأَسْبَعَ ابنه أَي دفعه إِلى الظُّؤُورةِ. المُسْبَع: الدَّعِيُّ. والمُسْبَعُ: المَدْفُوعُ إِلى الظُّؤُورةِ؛ قال العجاج:
إِنَّ تَمِيماً لم يُراضَعْ مُسْبَعا،
ولم تَلِدْه أُمُّهُ مُقَنَّعا
وقال الأَزهري: ويقال أَيضاً المُسْبَعُ التابِعةُ
(* قوله «المسبع
التابعة» كذا بالأصل ولعله ذو التابعة اي الجنية.)، ويقال: الذي يُولَدُ لسبعة أَشهر فلم يُنْضِجْه الرَّحِمُ ولم تَتِمّ شُهورُه، وأَنشد بيت العجاج. قال النضر: ويقال رُبَّ غلام رأَيتُه يُراضَعُ، قال: والمُراضَعةُ أَنْ يَرْضَعَ أُمَّه وفي بطنها ولد.
وسَبَعَه يَِْبَعُه سَبْعاً: طعن عليه وعابه وشتَمه ووقع فيه بالقول القبيح. وسَبَعَه أَيضاً: عَضَّه بسنه.
والسِّباعُ: الفَخْرُ بكثرة الجِماع. وفي الحديث: أَنه نهَى عن السِّباعِ؛ قال ابن الأَعرابي: السِّباعُ الفَخار كأَنه نهى عن المُفاخَرة بالرَّفَثِ وكثرة الجماع والإِعْرابِ بما يُكَنّى به عنه من أَمر النساء، وقيل: هو أَن يَتَسابَّ الرجلان فيرمي كل واحد صاحبه بما يسوؤه من سَبَعَه أَي انتقصه وعابه، وقيل: السِّباعُ الجماع نفسُه. وفي الحديث: أَنه صَبَّ على رأْسه الماء من سِباعٍ كان منه في رمضان؛ هذه عن ثعلب عن ابن الأَعرابي.وبنو سَبِيعٍ: قبيلة. والسِّباعُ ووادي السِّباعِ: موضعان؛ أَنشد الأَخفش:
أَطْلال دارٍ بالسِّباعِ فَحَمَّةِ
سأَلْتُ، فلمَّا اسْتَعْجَمَتْ ثم صَمَّتِ
وقال سُحَيْم بن وَثِيلٍ الرِّياحِي:
مَرَرْتُ على وادِي السِّباعِ، ولا أَرَى،
كَوادِي السِّباعِ حينَ يُظْلِمُ، وادِيا
والسَّبُعانُ: موضع معروف في ديار قيس؛ قال ابن مقبل:
أَلا يا دِيارَ الحَيِّ بالسَّبُعانِ،
أَمَلَّ عليها بالبِلى المَلَوانِ
ولا يعرف في كلامهم اسم على فَعُلان غيره، والسُّبَيْعان: جبلان؛ قال الراعي:
كأَني بِصَحْراءِ السُّبَيْعَينِ لم أَكُنْ،
بأَمْثالِ هِنْدٍ، قَبْلَ هِنْدٍ، مُفَجَّعا
وسُبَيْعٌ وسِباعٌ: اسمان؛ وقول الراجز:
يا لَيْتَ أَنِّي وسُبَيْعاً في الغَنَمْ،
والجرْحُ مِني فَوْقَ حَرّار أَحَمّْ
هو اسم رجل مصغر. والسَّبِيعُ: بطن من هَمْدانَ رَهْطُ أَبي إِسحق السَّبِيعي. وفي الحديث ذكر السَّبِيعِ، هو بفتح السين وكسر الباء مَحِلّة من مَحالِّ الكوفة منسوبة إِلى القبيلة، وهم بني سَبِيعٍ من هَمْدانَ. وأُمُّ الأَسْبُعِ: امرأَة. وسُبَيْعةُ بن غَزالٍ: رجل من العرب له حديث. ووزْن سَبْعةٍ: لقب.

### Türkçe

**السَّبْعُ** ve sayıdan **السبْعةُ**: bilinen (şey); **سَبْع نِسوة** ve **سبْعة رجال**. Ve **والسبعون** bilinen (şeydir); o, altmış ile seksen arasındaki akittir (onluk bağdır). Ve hadiste: “Bana **السبع المَثاني** verildi”; bir rivayette: “**سبعاً من المثاني**”; denildi ki: o, **الفاتحة**’dır; çünkü o yedi âyettir. Ve denildi ki: **السُّوَرُ الطِّوالُ**; **البقرة**’den **التوبة**’ye kadar; **التوبةُ** ile **الأَنفالُ**’in tek bir sûre sayılması üzere; bunun için mushafda ikisi arasında **بالبسملة** ile fasıl yapılmadı. Ve “**من المثاني**” sözündeki **من** cinsi açıklamak içindir; ve teb‘îz için olması da câizdir; yani Allah’a âyetlerden övülen şeylerin cümlesinden yedi âyet yahut yedi sûre.

Ve hadiste: “Şüphesiz kalbimin üzerine mutlaka **لَيُغانُ** olur; ta ki günde Allah’tan yetmiş kere istiğfar ederim.” Ve Kur’ân’da ve hadiste yedi, yediler, yetmişler ve yedi yüzlerin zikri tekrar etmiştir; ve Araplar onları katlama ve çoğaltma yerine koyarlar; Yüce Allah’ın sözü gibi: “Bir tanenin misali; yedi başak bitirdi”; ve Yüce Allah’ın sözü gibi: “Onlar için yetmiş kere istiğfar etsen, Allah onları asla bağışlamayacaktır”; ve sözü gibi: “İyilik on misliyledir; yedi yüze kadar.”

**والسُّبُوعُ** ve **الأُسْبُوعُ** günlerden: yedi günün tamamıdır. Leys dedi: Zamanın döndüğü günler; her yedisinde bir cuma vardır; ona **الأُسْبُوع** denir; ve **أَسابِيعَ** diye cem‘ edilir. Ve Araplardan kimi günlerde ve tavafta, elifsiz, **سُبُوعٌ** der; **السَّبْع** sayısından alınmıştır; fasih söz **الأُسْبُوعُ**’dur. Ve hadiste: onun, sallallahu aleyhi ve sellem, dediği: “Bakire için **سَبْع** ve dul için üç”; kocaya vaciptir ki taksimde kadınları arasında adalet etsin; her birinin yanında ötekinin yanında kaldığı kadar kalsın. Eğer onların üzerine bir bakire ile evlenirse onun yanında yedi gün kalır ve bunu kadınları taksimde onun aleyhine saymaz; eğer bir dul ile evlenirse onun yanında üç gün kalır; taksimde sayılmamış olarak. Ve adam, karısının yanında yedi gece kaldığında **سَبَّعَ** etmiştir. Ondan hadistir: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, Ümmü Seleme’ye onunla evlendiğinde—ve o dul idi—dedi: “İstersen senin yanında **سَبَّعْتُ** ederim, sonra diğer kadınlarımın yanında **سَبَّعْتُ** ederim; ve istersen **ثَلَّثْتُ** ederim, sonra dolaşırım; üçü sana karşı saymam.” **فَعَّلَ**’i birden ona kadar türettiler; böylece **سَبَّعَ**’ın manası: onun yanında yedi kaldı; ve **ثَلَّثَ**: onun yanında üç kaldı; ve birden ona kadar her söz ve fiilde böyledir.

Ve Seleme b. Cünâde hadîsinde: “Onun **سُبُوعه** günü olduğunda”; düğünden yedi gün sonra, yani düğünün **أُسْبوعه** gününü ister. Ve “Ev etrafında **أُسْبُوعاً** tavaf ettim” yani yedi kere; ve üç **أَسابيعَ**. Ve hadiste: onun evi **أُسبوعاً** tavaf ettiği, yani yedi kere; Leys dedi: Tavaftan ve benzerinden **الأُسْبوعُ** yedi tavaftır; ve **أُسْبوعاتٍ** üzere cem‘ edilir. Ve denilir: “Onun yanında **سُبْعَيْنِ** kaldım” yani iki cuma ve iki **أُسْبوع**. Ve **سَبَعَ** kavmi, fetha ile, **يَسْبَعُهم** **سَبْعاً**: onların yedincisi oldu. Ve **اسْتَبَعُوا**: yedi oldular. Ve “Bu, bunun **سَبِيعُ**’idir” yani onun **سابِعُ**’idir. Ve **أَسْبَعَ** şeyi ve **سَبَّعَه**: onu yedi yaptı. Ve hadisteki sözü: “**سَبَّعَتْ سُلَيم** fetih günü” yani yedi yüz adam tamamladı. Ve Ebû Züeyb’in sözü:
لَنَعْتُ التي قامَتْ تُسَبِّعُ سُؤْرَها،
وقالَتْ: حَرامٌ أَنْ يُرَحَّلَ جارها
Der ki: Sen ve “onu sevmediğin” diye özrün, bir öldürülmüşü öldürmüş, silahını toplamış ve komşusunun göç ettirilmesinden sakınmış bir kadın menzilesindedir; ve köpeğinin artığından kabını yedi kere yıkayıp durmuştur. Ve onların sözü: “Ondan yüz dirhem aldım; **وزناً وزن سبعة**”; bunun manası: her onundan yedi miskal tartar; çünkü onu on dirhem yaptılar; bunun için **وزناً** mansub oldu. Ve **سُبعَ المولود**: başı tıraş edildi ve onun adına yedi gün için kurban kesildi. Ve kadın **أَسْبَعَتْ**—o **مُسْبِعٌ** iken—ve **سَبَّعَتْ**: yedi ayda doğurdu; ve çocuk **مُسْبَعٌ**’dır. Ve “Allah senin rızkını **سَبَّعَ** etsin”: sana yedi evlat rızıklandırdı; bu, dua üzeredir. Ve “Allah sana **سَبَّعَ** etsin” ayrıca: yaptığını sana yedi kat katladı; ondan, bir dirhem veren adama bedevinin sözü: “Allah sana ecri **سَبَّعَ** etsin”; katlamayı istedi. Ve bedevîlerin nevâdirinde: “Allah falana **تَسْبِيعاً** **سَبَّعَ** etsin ve ona **تَتْبيعاً** **تَبَّعَ** etsin” yani şeyi şeyden sonra ona ard arda getirdi; bu, hayırda ve şerde olan bir duadır. Ve Araplar, yediyi aşsa bile, **التسبيع**’i katlama yerine koyarlar; asıl, Aziz ve Celil Allah’ın sözü: “Bir tanenin misali; yedi başak bitirdi; her başakta yüz tane.” Sonra Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “İyilik ondan yedi yüze.” Ezherî dedi: Ve ben, Aziz ve Celil Allah’ın, Nebî’sine—sallallahu aleyhi ve sellem—sözü: “Onlar için yetmiş kere istiğfar etsen, Allah onları bağışlamayacaktır”ı, sayıyı sınırlama babından değil, çoğaltma ve katlama babından görüyorum. Aziz ve Celil Allah, onun—aleyhisselâm—yetmişin üzerine artırırsa onları bağışlayacağını murat etmedi; fakat mana: münafıklar için dua ve istiğfardan çoğaltsan da Allah onları bağışlamaz. Ve falan Kur’ân’ı **سَبَّعَ** etti: onun okumasını yedi geceye vazife kıldı. Ve **سَبَّعَ الإِناءَ**: onu yedi kere yıkadı. Ve **سَبَّعَ الشيءَ تسْبيعاً**: onu yedi yaptı; eğer onu yetmiş yapmak istersen “onu yetmişe tamamladım” dersin. Dedi: Bazı müvelledlerin dediği **سَبَّعْتُه** câiz değildir; ve onların “Dirhemlerimi **سَبْعَنْتُ**” sözü de (câiz değildir); yani onu yetmişe tamamladım.

Ve onların sözü: “O, beden bakımından **سُباعِيُّ البَدَن**’dir” yani bedeni tamdır. Ve develerden **السُّباعيُّ**: büyük, uzun olandır. Dedi: **والرباعي** onun gibidir; uzunluğu üzere. Ve **ناقة سُباعِيَّةٌ** ve **رُباعِيَّةٌ**. Ve **ثوب سُباعيّ**: uzunluğu yedi **أَذْرُع** yahut yedi **أَشبار** olduğunda; çünkü **الشبر** müzekkerdir ve **الذراع** müennestir.

Ve **المُسْبَعُ**: kullukta yahut alçaklıkta yedi babası olan; ve denildi ki: **المسبع** dört anneden nisbet edilendir; hepsi cariyedir; bazıları dedi: yedi anneye. Ve ipi **سَبَعَ** eder, **يَسْبَعُه سَبْعاً**: onu yedi kuvvet üzerine yaptı. Ve **بَعِيرٌ مُسْبَعٌ**: onun **مُلَيْحائِه**’inde yedi **مَحالات** arttığında. Ve arûzdan **المُسَبَّعُ**: yedi cüz üzerine bina edilendir. Ve **السِّبْعُ**: altı gece ve yedi gün için suya varma nöbetidir; o, develerin susuzluk nöbetlerinden bir susuzluktur; develer **سَوابِعُ** ve kavim **مُسْبِعُون**’dur; diğer susuzluk nöbetlerinde de böyledir. Ezherî dedi: Develerin susuzluk nöbetlerinde **السِّبْعُ** vardır; bu, meralarında beş tam gün kaldıklarında ve altıncı gün suya vardıklarında olur; dönüş günü sayılmaz. Ve adam **أَسْبَعَ** etti: develeri yedi (günlük nöbetle) suya vardı.

Ve **السَّبِيعُ**: **السُّبُع** manasında; **الثَّمين**’in **الثُّمُن** manasında olması gibi. Şemr dedi: Ebû Zeyd’den başkası için **سَبِيعاً** işitmedim. Ve **السبع** (damme ile): yediden bir parçadır; cem‘i **أَسْباع**. Ve kavmi **سَبَعَ** eder, **يَسْبَعُهم سَبْعاً**: mallarının yedide birini aldı. Ama Ferazdak’ın sözü:
وكيفَ أَخافُ الناسَ، واللهُ قابِضٌ
على الناسِ والسَّبْعَيْنِ في راحةِ اليَدِ؟
O, **السَّبْعَينِ** ile yedi göğü ve yedi yeri kastetti. Ve **السَّبُعُ**: yırtıcı hayvanlardan dişi olan ve insanlara ve binek hayvanlarına saldırıp onları parçalayan şeye söylenir; aslan, kurt, kaplan, pars ve benzerleri gibi. Tilki ise, dişi olsa da, **سبع** değildir; çünkü küçük davarlara saldırmaz ve hayvandan bir şeyde dişlemez; aynı şekilde sırtlan da saldıran yırtıcılardan sayılmaz; bunun için sünnet onun etini helâl kılmakla gelmiştir; ve haremde vurulduğunda yahut ihramlı onu vurduğunda cezasının olduğuyla. Ama **الوَعْوَعُ**—o, çakalın oğludur—habis bir **سبع**’dır ve eti haramdır; çünkü kurtlar cinsindendir; ancak cirmce daha küçük ve bedençe daha zayıftır; bu, Ezherî’nin sözüdür. Başkası dedi: Yırtıcı hayvanlardan **السبع** saldıran hayvanlardan pençeli olandır; cem‘i **أَسْبُعٌ** ve **سِباعٌ**. Sîbeveyh dedi: **سِباعٍ**’dan başka üzere kırılmadı. Ama onların cem‘inde **سُبُوعٌ** demeleri, **السَّبْعَ**’ın **السَّبُع** için bir lügat olduğuna işaret eder; ehli lügatın gittiği gibi bir tahfif değildir; çünkü tahfif nahivciler yanında bir hüküm gerektirmez; bununla beraber tahfifi imkânsız değildir; şiirlerinde çokça gelmiştir; onun sözü gibi:
أَمِ السَّبْع فاسْتَنْجُوا، وأَينَ نَجاؤُكم؟
فهذا ورَبِّ الرّاقِصاتِ المُزَعْفَرُ
Ve Sa‘leb inşad etti:
لِسانُ الفَتى سَبْعٌ، عليه شَذاتُه،
فإِنْ لم يَزَعْ مِن غَرْبِه، فهو آكِلُهْ
Ve hadiste: o, yırtıcılardan dişi olan her şeyin yenmesini yasakladı; dedi: o, hayvanı parçalayıp zorla ve cebren yiyen şeydir; aslan, kaplan, kurt ve benzerleri gibi. Ve “**عقب**” tercümesinde: avlayan kuşların **سِباعُ**’ı. Ve **السَّبْعةُ**: dişi aslandır (**اللَّبُوءَةُ**). Arapların dolaşan mesellerinden: “Onu **أَخْذ سَبْعةٍ** alışıyla aldı”; aslı **سَبُعةٌ** idi, hafifletti. Ve **اللَّبُوءَةُ** aslandan daha atılgandır; bunun için “**أَخْذَ سَبُعٍ**” demediler. Ve denildi ki: o, adı **سبْعة** olan bir adamdır: **سبْعة بن عوف بن ثعلبة بن سلامانَ بن ثُعَل بن عمرو بن الغَوْث بن طيء بن أُدَد**; ve o, şiddetli bir adam idi; buna göre marifelik ve müenneslik için i‘rab edilmez. Arap krallarından biri onu yakaladı da ona ibretlik ceza verdi; ve hafifliği sevdikleri için mesel tahfifle geldi. Ve adamı **أَسْبَعَ** etti: ona **السَّبُعَ** yedirdi. Ve **المُسْبِعُ**: yırtıcılar koyunlarına baskın yapmış olan; o da yırtıcılara ve köpeklere bağırır; dedi:
قد أَسْبَعَ الرّاعي وضَوْضَا أَكْلُبُه
Ve kavim **أَسْبَعَ** etti: koyunlarına **السَّبُع** düştü. Ve kurtlar koyunu **سَبَعت**: onu parçaladı da yedi. Ve **أَرض مَسْبَعةٌ**: yırtıcılı (yırtıcıları olan) yer; Lebîd dedi:
إِليك جاوَزْنا بلاداً مَسْبَعَهْ
Ve **مَسْبَعةٌ**: yırtıcıları çok olan; Sîbeveyh dedi: **مَسْبَعةٍ** ve **مَذْأَبةٍ** ve benzerlerinin babı; **مَفْعَلةٍ** üzere gelmiş olup ona lâzım olarak **هاء** bulunan; her şeyde denilmez; ancak bir şeyi kıyas eder ve bununla beraber Arapların onunla konuşmadığını bilirsin; onların yanında dört harflilerin kızlarından onun bir benzeri yoktur; bunu ancak üç harflilerin kızlarına hafiflikleri için tahsis ettiler; “kurtları çok” ve benzeri sözlerle yetinmeleriyle beraber. İbnü’l-Muzaffer, “Falanla **عملَ سَبْعَةٍ** işini mutlaka yapacağım” sözlerinde dedi: mübalağayı ve nihayete ulaşmayı istediler. Bazıları dedi: yedi adamın işini istediler.

Ve vahşî inek **سُبِعَتِ**; o **مَسْبُوعةٌ**’dur; yırtıcı onun yavrusunu yediğinde. Ve **المَسْبُوعةُ**: yırtıcının yavrusunu yediği inektir. Ve hadiste: Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, gönderiliş günlerinde bir kurdun koyunlardan bir koyunu kaptığı; çobanın onu ondan çekip aldığı; kurdun dediği: “**يوم السبْع** günü ona kim bakacak?” İbnü’l-A‘râbî dedi: **السبع**—bâ’sı sâkin olarak—kıyamet günü mahşerin kendisine olacağı yerdir; “kıyamet günü ona kim bakacak?” istedi. Ve denildi ki: **السبْعُ** korkudur; “Falanı **سَبَعْتُ**” onu korkuttuğumda; ve kurt koyunu **سَبَعَ** ettiğinde, yani onu parçaladığında; yani “dehşet günü ona kim bakacak?” Ve denildi ki: bu te’vil, hadisin tamamında kurdun sözüyle bozulur: “Ona benden başka çoban olmayan gün”; kurt kıyamet günü ona çoban olmaz. Ve denildi ki: fitneler sırasında, insanlar onu başıboş bıraktıklarında, ona kim bakacak istedi; kurtlara ve yırtıcılara ganimet olarak, çobansız; böylece yırtıcıyı ona çoban yaptı; çünkü o onunla tek başınadır. O vakit bâ’nın dammesiyle olur. Bu, insanların hayvanlarını ihmal ettikleri şiddetler ve fitnelerden olacak şeye bir uyarıdır; böylece yırtıcılar, engelleyici olmaksızın onlara güç yetirir. Ebû Ubeyde’den rivayet edildi: **يومُ السبْعِ** cahiliyede onların bir bayramıdır; bayramları ve eğlenceleriyle meşgul olurlar; insanları parçalayan **السبُع** değildir. Bu harfi, hâfız Ebû Âmir el-Abderî bâ’yı damme ile imlâ ettirdi; ve o, ilim ve itkan bakımından bir makamda idi. Ve hadiste: **جُلودِ السِّباعِ**’dan nehyetti; **السباعُ**: aslan, kurtlar ve kaplanlara vâki olur. Mâlik, **جُلودِ السِّباعِ** içinde namazı—tabaklansa bile—mekruh görür ve onların satışını men eder. Bir cemaat hadisi delil getirdi ve dedi ki: tabaklama, eti yenmeyen şeyde tesir etmez. Bir cemaat, nehyin tabaklamadan önce onları kapsadığına gitti; ama tabaklanırsa temizlenmiştir. Şâfiî’nin mezhebi ise: boğazlama, yenilen ve yenilmeyen hayvanın derilerini—köpek ve domuz ve ikisinden doğan hariç—temizler; tabaklama, ikisi dışındaki her meyte derisini temizler. Kıllar ve yünlerde, tabaklamayla temizlenir mi temizlenmez mi ihtilaf vardır. Yırtıcıların derilerinden mutlak olarak yahut özellikle **جلد النَّمِر**’den nehyetti; çünkü hadislerde onun israf ve kibir ehlinin şiarından olduğu vârid olmuştur.

Ve “kölesini **أَسبع** etti” yani onu ihmal etti. Ve **المُسْبَعُ**: cesaretinden alıkonmamış, onun üzerinde kalmış ihmal edilmiş (kimse). Ve **عبدٌ مُسْبَعٌ**: ihmal edilmiş, cüretkâr; bırakıldı da yırtıcı gibi oldu. Ebû Züeyb, yaban eşeğini vasfederken dedi:
صَخِبُ الشَّوارِبِ لا يَزالُ كأَنَّه
عَبدٌ، لآلِ أَبي رَبِيعةَ، مُسْبَعُ
**الشَّوارِبُ**: boğazın akış yerleri; aslı, suyun akış yerleridir. Onun çok anırdığını istedi; bu, Asmaî’nin rivayetidir. Ebû Saîd ed-Darîr dedi: **مُسْبِع**; bâ’nın kesriyle; ve manasının, yırtıcıların onun hayvanına düştüğü olduğunu iddia etti. Dedi: Böylece eşeği anırırken, koyunlarında bir yırtıcıya rastlamış bir köleye benzetti; o da onu onlardan uzaklaştırmak için onunla **يُهَجْهِجُ** eder. Dedi: Ebû Rabîa, Sa‘d b. Bekr’de ve başkalarında (vardır); fakat Ebû Züeyb’in komşuları Sa‘d b. Bekr oğullarıdır; onlar koyun sahipleridir. Âl-i Rabîa’yı tahsis etti; çünkü onlar mülkiyetçe insanların en kötüsüdür.

Ve İbn Abbâs hadîsinde, bir mesele hakkında soruldu da dedi: “O, **إِحْدى من سَبْع**’dendir”; yani fetva onda şiddetlendi ve işi büyüdü. Allah’ın Âd üzerine azabı gönderdiği yedi geceden birine benzetmesi câizdir; şiddette ona misal vurdu; müşkil oluşu için. Ve denildi ki: Yûsuf es-Sıddîk’ın—aleyhisselâm—şiddetteki yedi senesini kastetti. Şemr dedi: Allah, subhânehû ve teâlâ, gökleri yedi, yerleri yedi ve günleri yedi yarattı. Ve adam oğlunu **أَسْبَعَ** etti: onu sütanneye verdi. **المُسْبَع**: **الدَّعِيُّ** (nesebi iddia edilen). Ve **المُسْبَعُ**: sütanneye itilen (çocuk). Accâc dedi:
إِنَّ تَمِيماً لم يُراضَعْ مُسْبَعا،
ولم تَلِدْه أُمُّهُ مُقَنَّعا
Ezherî dedi: Ve ayrıca **المُسْبَعُ** denilir: **التابِعةُ**; ve denilir: yedi ayda doğan; rahim onu olgunlaştırmadı ve ayları tamam olmadı; ve Accâc’ın beytini inşad etti. Nadr dedi: Ve denilir: Nice oğlan gördüm ki **يُراضَعُ**; dedi: **المُراضَعةُ**: annesinin karnında çocuk varken annesini emmesidir.

Ve onu **سَبَعَه يَِْبَعُه سَبْعاً**: ona ta‘n etti, ayıpladı, sövdü ve çirkin sözle onda bulundu. Ve onu ayrıca **سَبَعَه**: dişiyle ısırdı.

Ve **السِّباعُ**: cimanın çokluğuyla övünmektir. Ve hadiste: **السِّباعِ**’dan nehyetti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السِّباعُ** övünmedir; sanki müstehcenlikle ve cimanın çokluğuyla övünmekten ve kadınlar işinden onunla kinaye edilen şeyi açığa vurmaktan nehyetti. Ve denildi ki: iki adamın birbirine sövüşmesidir; her biri, **سَبَعَه** yani onu eksiltti ve ayıpladı diye, arkadaşını onu kötüleyecek şeyle atar. Ve denildi ki: **السِّباعُ** cimanın kendisidir. Ve hadiste: onun, Ramazan’da kendisinden olan bir **سِباعٍ**’dan başına su döktüğü; bu, Sa‘leb’den İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **وبنو سَبِيعٍ**: bir kabiledir. Ve **السِّباعُ** ve **وادي السِّباعِ**: iki yerdir. Ahfeş inşad etti:
أَطْلال دارٍ بالسِّباعِ فَحَمَّةِ
سأَلْتُ، فلمَّا اسْتَعْجَمَتْ ثم صَمَّتِ
Ve Süheym b. Vethîl er-Riyâhî dedi:
مَرَرْتُ على وادِي السِّباعِ، ولا أَرَى،
كَوادِي السِّباعِ حينَ يُظْلِمُ، وادِيا
Ve **السَّبُعانُ**: Kays diyarında bilinen bir yerdir. İbn Mukbil dedi:
أَلا يا دِيارَ الحَيِّ بالسَّبُعانِ،
أَمَلَّ عليها بالبِلى المَلَوانِ
Ve onların sözünde, ondan başkası olarak **فَعُلان** üzere bir isim bilinmez. Ve **السُّبَيْعان**: iki dağdır. Râî dedi:
كأَني بِصَحْراءِ السُّبَيْعَينِ لم أَكُنْ،
بأَمْثالِ هِنْدٍ، قَبْلَ هِنْدٍ، مُفَجَّعا
Ve **سُبَيْعٌ** ve **سِباعٌ**: iki isimdir. Ve recezin sözü:
يا لَيْتَ أَنِّي وسُبَيْعاً في الغَنَمْ،
والجرْحُ مِني فَوْقَ حَرّار أَحَمّْ
O, küçültülmüş bir adam ismidir. Ve **السَّبِيعُ**: Hemdân’dan bir batındır; Ebû İshâk es-Sebî‘î’nin kabilesi. Ve hadiste **السَّبِيعِ** zikredildi; o, sîn’in fethası ve bâ’nın kesriyledir; Kûfe mahallelerinden bir mahalledir; kabileye nisbet edilmiştir; onlar Hemdân’dan **بني سَبِيعٍ**’dir.

Ve **وأُمُّ الأَسْبُعِ**: bir kadındır. Ve **وسُبَيْعةُ بن غَزالٍ**: Araplardan bir adamdır; onun bir hadisi vardır. Ve **ووزْن سَبْعةٍ**: bir lakaptır.
