# سبغ (س-ب-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Bol olanlar

- Harfler: س - ب - غ
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَابِغَاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | فَاعِلَاتٍ | Bol olanlar | 1 | 1 | [34:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/ayet/34:11.md) |
| [وَأَسْبَغَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%8E.md) | وَأَفْعَلَ | Ve bol hale getirdi | 1 | 1 | [31:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/ayet/31:20.md) |

## Mücavir kökler — 20 mücavir (29 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Biz, delici alettir
2. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Batın karın demektir
3. [جدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Cedle havan tokmağı demektir
4. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sahr kayalık sahadır
5. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Arka demektir
6. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kıdr kazandır
7. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
8. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
9. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
10. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
11. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ateş demektir
12. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
13. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
14. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
15. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
16. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
17. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
18. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
19. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
20. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سبغ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md), [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md), [وفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [قتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin zemine ulaşacak, açığı kapatacak ve boşluk bırakmayacak derecede bol, tam ve dökümlü olması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nimetlerin ve koruyucu zırhların insanı tam anlamıyla kuşatıp hiçbir açık nokta bırakmayacak şekilde cömertçe genişletilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin veya görevin asgari sınırla yetinilmeyip kemal ve tamlık derecesinde ikmal edilerek güvence altına alınması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «bolluk» veya «çokluk» sayıp koruyucu kuşatıcılık, tam örtme ve dökümlü yetkinlik boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سب | Bir doğrultuda uzama, çekilme, salınma ve kesintisiz devam etme; [سبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A8.md) bağ veya ipin uzanması, [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) yağmur ve saçın aşağıya doğru dökülmesi, [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) öne doğru uzanıp geçme, [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) suda veya boşlukta boylu boyunca akıp gitme | غ | Uzama ve salınma hareketine ağırlık, dolgunluk, fazlalık ve kuşatıcı bir yayılma katarak dökümlü bir tamlığa ve örtücülüğe ulaştırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bir zemine tutunma, dik durma ve yapıyı taşıyan sağlam bir zemin kurma |
| ب | Ev, çadır | İçine alma, sığınak sağlama, barındırma ve çevrelenmiş koruma |
| غ | Göz imgesinden türetme (yoğunlaşma, derinlik ve perdeleme) | Gözün görebileceği alanı aşan derinlik, buğu, örtü ve kuşatıcı yoğunlaşma |
| سبغ | Sağlam bir destekten başlayıp sığınağın içini ve çevresini dökümlü bir örtüyle tamamen kuşatma hareketi | Koruyucu ve taşıyıcı bir yapının, örtülen şeyi hiçbir açık bırakmayacak şekilde dökümlüce sarıp tamamlaması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yere kadar uzanıp dökülen geniş elbise veya savaşçının bedenini baştan ayağa örten, açık yer bırakmayan geniş halkalı zırh gömleği |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Müzerrid b. Dırâr zırh ve miğfer bağlantısını anlatırken kökü zırh eteğinin dökümlülüğü ve koruyuculuğu bağlamında kullanır: وتسبغة في تركة حميرية / دلامصة يرفض عنها الجنادل |
| Erken Arapça kullanım | Su kabının dibe kadar erişmesi için kovaya uzatılan ip ve bol dökümlü sağanak yağmur için سابغ nitelendirmesi yapılmıştır; İbn Manzûr’un aktardığı erken şiir şahidinde: دلوك دلو يا دليح سابغه / في كل أرجاء القليب والغه |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça سبغ kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde örtme, taşma, dökümlü olma ve cömertçe yayılma semantik alanıyla irtibatlıdır. Kökün ilk iki harfi olan سب çekirdeği İbranice ve Aramicede de uzanma, akma veya dinlenme/salınma türevleriyle fonetik denkliğe sahiptir. Ancak üçüncü harf olan غ sesinin eklenmesiyle oluşan özelleşmiş anlam, özellikle Arap yarımadasının zırh dokuma, dökümlü giysi ve bol su tasvirlerinde en belirgin, kurallı ve zengin biçimine kavuşmuştur. Bazı Doğu Sami metinlerinde görülen taşma ve bolluk bildiren köklerle kavramsal paralellik taşısa da kelimenin hem bedeni örten zırhı hem de ilahi nimetin kesintisiz akışını ifade eden morfolojik olgunluğu klasik Arapça havzasında merkezileşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سبغ kökünden türeyen سابغ ve إسباغ formları | Giysinin veya zırhın bedeni tam örtüp yere dökülmesi fiziksel temelinden hareketle nimetin ve amelin kemale erdirilmesine genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güneybatı Sami ve Kuzeybatı Sami dillerindeki uzama ve bollaşma çekirdekleri | سب ikili çekirdeğinin uzanma ve serbestçe akma kökleriyle paylaştığı ortak arka plan Arapçada zırh ve nimet doluluğuna hasredilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda örtü ve dökümlülük bildiren yansımalar | Semantik düzeyde örtme ve fazlasıyla yetme kavramlarıyla paralellik gösterse de doğrudan ses denkliği gösteren somut kök tespit edilmemiştir | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سبغ | Anlamlı | Tam, dökümlü ve bol olmak | Bir şeyin boylu boyunca uzanıp örtmesi ve noksansız hale gelmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8.md) | Anlamlı | Açlık ve meşakkat çekmek | Açlık sebebiyle karnın büzülmesi, takatsizlik ve gıda eksikliği | Kur'an'da geçer; zıt anlam yönü taşır (mahrumiyet) |
| بسغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [بغس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| غسب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [غبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3.md) | Anlamlı | Alacakaranlık ve kül rengi olmak | Gecenin sonundaki karaltı, grilik, kurt tüyü veya kül rengi | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta‘meldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سبغ | Merkez | Dökümlü tamlık ve koruyucu bolluk | Örtücülük, sarkma ve fazlasıyla kuşatma içeren tamlık | Hem zırh gibi koruyucu hem de nimet gibi eksiksiz ve bol olma |
| [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) | Komşu | Bir şeyin parçalarının bütünlenmesi | Parça eksikliğinin giderilmesiyle sonuca ulaşmayı ifade eder; dökümlülük içermez | Bir işin, sayının veya yapının nihai sınırına varması |
| [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) | Komşu | Genişlik ve hacimce ferahlık | Sınırların dar olmaması ve içine alma kapasitesinin büyüklüğü | Bedenin üzerine sarkıp örtmesinden ziyade mekan ve imkan ferahlığı |
| [وفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Artıklık ve zenginlik | Niceliksel birikim ve zedelenmemiş çokluk | Tüketilmeyen, eksilmeyen, bolca bir arada bulunan miktar |
| [قتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%B1.md) | Zıt | Daraltma ve kısmak | İhtiyacın altında bırakma, sıkma ve örtemeyecek kadar daraltma | Nimetin veya örtünün yetersiz kılınması, darlık |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سبغ | Bol, dökümlü ve tam olmak | Bedenin veya ihtiyacın tamamını dökümlü biçimde sarıp hiçbir açık bırakmayan bolluk | Kesin |
| Latince | redundare, exuberare | Taşmak, bolca dökülmek | Suyun veya nimetin kabını aşacak derecede bol olmasını karşılar; zırh gibi örtücülük yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | ample, lavish, flowing | Bol, dökümlü, cömertçe kuşatan | Hem ihtiyacı fazlasıyla karşılayan genişliği hem de dökümlü giysi/örtü hissini verir | Güçlü |
| Almanca | reichlich, vollauf genügen | Bol, eksiksiz yeten, taşan | Bolluk ve eksiksiz karşılama boyutunu verir; fiziksel sarkma ve örtme imgesini tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | ample, prodiguer | Bol, dökümlü, cömertçe saçmak | Giysinin dökümlü genişliğini ve nimetin esirgenmeden bolca verilmesini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَابِغَاتٍ | Vücudu baştan ayağa örten geniş, sağlam ve dökümlü zırhlar | Hz. Davud'a zırh yapımının öğretilmesi ve savaşta tam koruma sağlayan teçhizat bağlamı (Sebe [34:11](https://lisan.digital/tr/ayet/34:11.md)) |
| وَأَسْبَغَ | Nimetleri açık ve gizli her yönden tam, bol ve kuşatıcı kılmak | İnsana sunulan kevni ve ilahi ikramların hiçbir eksik bırakılmaksızın cömertçe yayılması bağlamı (Lokmân [31:20](https://lisan.digital/tr/ayet/31:20.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi in'am ve lütuf meselesi | Allah'ın insana verdiği nimetlerin yetecek miktardan fazla, lütuf ve kemal derecesinde olması | Nimetin hem zahiri (duyular, beden) hem batıni (akıl, hidayet) boyutlarıyla tam kuşatıcılığı |
| Fıkıh | Abdestin tam ve mükemmel alınması | Abdest azalarının asgari sınırla yetinilmeyip suyun cömertçe ve hiçbir kuru yer bırakmadan ulaştırılması | Hükmi temizlikte farz olan sınırın kemale erdirilip fazlasıyla yıkanması (إسباغ الوضوء) |
| Tefsir | Sebe ve Lokmân surelerindeki bağlam | Zırhın dökümlülüğü ile nimetin kuşatıcılığı arasındaki anlamsal bağın tevil edilmesi | Maddi korunma zırhı ile manevi ilahi nimet zırhı arasındaki kavramsal paralellik |
| Hadis | Zor şartlarda ibadete devam etme | Soğuk ve zahmetli anlarda dahi abdesti eksiksiz ve bol suyla almak | Meşakkate rağmen ameli yarım bırakmayıp dökümlü ve tam bir titizlikle ifa etmek |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi lütuf ve kulluk ameli | Kuşatıcı in'am ve kamil ibadet | Açık nokta bırakmayan koruma | Nimet insanın her ihtiyacını örterken, insanın ameli de dini vecibeyi eksiksiz kuşatır | Kesin |
| İlmi | Metodolojik bütünlük ve delil yetkinliği | Delillerin ve tezin tam kapsamlılığı | Boşluk ve kuşku bırakmama | Bir ilmi araştırmanın veya delilin konuyu her yönden sarıp açık kapı bırakmaması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve savunma doktrini | Tam koruma sağlayan stratejik zırh | Toplumu dış tehditlerden bütünüyle muhafaza | Hz. Davud'un zırhı gibi siyasi ve askeri yapının zafiyet noktası barındırmayan donanımı | Güçlü |
| İktisadi | Refah seviyesi ve temel güvenceler | Bollaşma, genişleme ve tam güvence | Sosyal ve iktisadi açıkları kapatma | Ekonomik imkanların toplumun en alt tabakasını dahi aç ve açıkta bırakmayacak şekilde yayılması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Küme örtüsü ve tam kapsama (Full Coverage / Compact Support) | Bir kümenin veya yüzeyin alt kümeler tarafından hiçbir açık ve yalıtılmış nokta kalmaksızın fazlasıyla örtülmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kapsayıcı sosyal güvenlik ağı (Comprehensive Social Welfare) | Toplumsal yapıda bireylerin tüm risklere karşı hiçbir boşluk kalmayacak şekilde tam bir koruma zırhı altına alınması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tüketim fazlalığı, lüks ve salt sayısal çokluk anlamında bir «bolluk» olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir bedeni baştan ayağa örten zırh gibi, hem maddi güvenliği hem manevi nimetleri hiçbir savunmasız alan bırakmayacak şekilde kuşatan dökümlü tamlık |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Lokmân [31:20](https://lisan.digital/tr/ayet/31:20.md)'deki nimeti salt maddi konfor zannetmek ve Sebe [34:11](https://lisan.digital/tr/ayet/34:11.md)'deki teknolojik imalatı alelade bir zanaat görüp zırhın sağladığı bütüncül koruma hikmetini ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi koruma (zırh/sabigat) ile ilahi ikram (in'am/isbağ) arasındaki yapısal paralelliği göstererek, Allah'ın yaratılış ve teşride eksik iş bırakmadığını açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin zanaat ve askeri donanımını anlatan ayetlerde (Sebe [34:11](https://lisan.digital/tr/ayet/34:11.md)) ve insanın üzerindeki açık-gizli nimetlerin sayıldığı tevhid ve şükür ayetlerinde (Lokmân [31:20](https://lisan.digital/tr/ayet/31:20.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin sadece görünür refahtan ibaret olduğu yanılgısını ve amellerde asgari şekilcilikle yetinip dökümlü ihsan ve tamlık bilincini terk etme zafiyetini düzeltir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yere kadar uzanan, bedeni açık yer bırakmaksızın örten dökümlü ve geniş zırh gömleği veya giysi.
- Soyut anlam: Bir ameli, nimet veya korumayı asgari gereksinimin ötesine taşıyarak kusursuz bir tamlığa ve kuşatıcı yetkinliğe ulaştırmak.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin zafiyet ve açık barındırmayacak biçimde tam koruma ve fazlasıyla yeten bir ikmal kapasitesiyle donatılması.
- LaTeX modeli: $$S \subseteq \bigcup_{i} C_i \quad \text{ile} \quad \mu\left(\bigcup_{i} C_i \setminus S\right) \ge 0 \quad \text{ve} \quad \partial S \cap \left(\bigcup_{i} C_i\right)^c = \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ korunması veya doyurulması gereken hedef alanı (beden veya insan ihtiyacı), $C_i$ bu alanın üzerine dökülen örtücü koruma ve nimet parçalarını, $\bigcup_{i} C_i$ bu parçaların birleşik örtüsünü temsil eder. Örtünün sınır farkının boş küme olması ($\partial S \cap (\bigcup C_i)^c = \emptyset$), $S$ üzerinde hiçbir açığın ve korunmasız sınırın kalmadığını; ölçüm şartı ($\mu \ge 0$) ise örtünün sadece sıfıra sıfır yetmeyip dökümlü bir fazlalıkla hedefi aştığını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/occurrences?meal=IK

### [Lokman 31:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/ayet/31:20.md) — وَأَسْبَغَ

أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ

Meal (IK): Görmez misiniz ki; Allah, göklerde olanları da, yerde olanları da size müsahhar kılmıştır. Gizli ve açık olarak nimetlerini size bolca vermiştir. İnsanlar arasında hiç bir bilgisi olmadan, hiç bir rehberi ve aydınlatıcı kitabı yokken Allah hakkında tartışanlar vardır.

### [Sebe 34:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/ayet/34:11.md) — سَابِغَاتٍ

أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Geniş zırhlar yap ve dokumasını sağlam tut, diye. Ve salih ameller işleyin. Muhakkak ki Ben; yapmakta olduğunuz şeyi görenim.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والسين والباء معهما
غ ب س، س ب غ، س غ ب مستعملات غبس: الغَبَسُ: لون الرماد والذئب.
وأَغْبَسَ الليل وأغَبَش واحد.
سبغ: سَبَغ الشَّعَرُ سُبُوغاً، وسَبَغَتِ الدرع، وكل شيء طال إلى الأرض فهو سابغٌ. وسَبَّغَتِ النّاقةُ تَسبيغاً إذا كانت كلما نبت الشعر على ولدها أجهضته.
وإِسباغُ الوضوء: المبالغةُ فيه.
والتَّسْبَغَةُ: شيء من حلق الدرع توصل به البيضة فيستر العنق، والبيضة يقال لها: سابغٌ.
ويقال: تَسبغُ وتَسْبَغةٌ، الباء نصب.
سغبك السَاغُب: الجائع. وسَغَبَ يَسْغَبُ سُغُوباً ومَسْغَبَةً.

##### Türkçe

غayn, sîn ve bâb ile birlikte olan bölüm

غ ب س، س ب غ، س غ ب kullanılanlardır. **غبس**: **الغَبَسُ**: külün ve kurdun rengi.
Ve gece **أَغْبَسَ** oldu; **أغَبَش** de birdir.

**سبغ**: Saç **سَبَغ** etti, **سُبُوغاً**; zırh **سَبَغَتِ** etti; ve yere kadar uzayan her şey **سابغٌ**dur. Ve dişi deve, yavrusunun üzerinde her ne zaman kıl biterse onu düşürürse, **سَبَّغَتِ** **تَسبيغاً** etti.

Ve abdestin **إِسباغُ**u: onda aşırıya gitmektir.

Ve **التَّسْبَغَةُ**: zırhın halkalarından bir şeydir; onunla miğfer birleştirilir de boynu örter; ve miğfere **سابغٌ** denir.

Ve denir: **تَسبغُ** ve **تَسْبَغةٌ**; **الباء** nasb (hâlinde).

**سغبك**: **السَاغُب**: aç olan. Ve **سَغَبَ** **يَسْغَبُ** **سُغُوباً** ve **مَسْغَبَةً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شيءٌ سابِغٌ، أي كاملٌ وافٍ. وسَبَغَتِ النعمةُ تَسْبُغُ بالضم سُبوغاً: اتسعتْ. وأَسْبَغَ الله عليه النعمة، أي أتمَّها. وإسْباغُ الوضوءِ: إتمامُه. وسَبَّغَتِ الناقةُ تَسْبيغاً: ألقت ولدها وقد أشعَرَ. وذَنَبٌ سابِغ، أي وافٍ. والسابِغَةُ: الدرعُ الواسعةُ. ورجلٌ مُسْبِغٌ: عليه درعٌ سابِغَةٌ. وتَسْبِغَهُ البَيضةِ: ما توصل به البيضةُ من حَلَقِ الدرعِ فتستُر العنق، لأنَّ البيضة به تَسْبُغُ، ولولاه لكان بينها وبين جَيب الدرع خَللٌ وعورةٌ. قال الأصمعيّ: يقال: بيضةٌ لها سابِغٌ. وفحلٌ سابغٌ، أي طويلُ الجردانِ. وضدُّه الكَمْشُ.

##### Türkçe

Bir **سابِغٌ** şey; yani tam, vâfî. Ve nimet **سَبَغَتِ**; **تَسْبُغُ** (ötre ile) **سُبوغاً**: genişledi. Ve Allah ona nimeti **أَسْبَغَ**; yani onu tamamladı. Ve abdestin **إسْباغُ**’ı: onu tamamlamaktır. Ve dişi deve **سَبَّغَتِ**; **تَسْبيغاً**: yavrusunu attı, hâlbuki (yavru) kıllanmıştı. Ve **سابِغ** bir kuyruk; yani vâfî. Ve **السابِغَةُ**: geniş zırhtır. Ve **مُسْبِغٌ** bir adam: üzerinde **سابِغَةٌ** bir zırh vardır. Ve **تَسْبِغَهُ البَيضةِ**: miğferin, zırhın halkalarından onunla ulaştırdığı şeydir; böylece boynu örter; çünkü miğfer onunla **تَسْبُغُ**; o olmasaydı, onunla zırhın yaka açıklığı arasında bir gedik ve pürüzlülük olurdu. الأصمعيّ dedi: denilir: **سابِغٌ**’i olan bir miğfer. Ve **سابغٌ** bir aygır; yani **الجردانِ**’ı uzun. Ve onun zıddı **الكَمْشُ**’tur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ س ب
غبس ، سبغ ، شغب : ( مستعملة ) .
غبس : قال الليث : الغَبَسُ : لون الرّماد ، يقال : ذئبٌ أَغبَسُ .
وقال اللحياني يقال : غبَسٌ وغبَشٌ لوقت الغَلَسِ ، وأصله من الغُبْسَةِ لونٌ بين السواد والصُّفرةِ وحمارٌ أغبَسُ إذا كان أدْلَمَ .
أبو عبيد عن الأموي : لا آتيكَ ما غَبَا غُبَيْسٌ ، وأنشد :
وفي بني أُمِّ زُبَيْرٍ كيْسُ
على المتاع ما غبا غبَيْسُ
وقال ابن الأعرابي : معنى ما غبا غبَيْسٌ أي : ما بقي الدَّهر ونحو ذلك قال أبو عبيد .
سبغ : قال الليث : سَبَغَ الشعرُ سُبُوغاً وسَبَغتِ الدِّرْعُ وكلُّ شيءٍ طالَ إلى الأرض فهو سابغٌ وناقةٌ سابِغَةُ الضلُوع ، وعَجِيزَةٌ سابغةٌ وأَلْيَةٌ سابِغَةٌ : وثيجَةٌ ، ومطرٌ سابِغٌ ، ونعمةٌ سابِغَةٌ وقد أسْبَغها الله ، وإنهم لفي سَبْغَةٍ وسعةِ عيشٍ ، وإسْباغُ الوضوءِ : المبالغةُ فيه . قال : وسَبَّغَتِ الناقةُ تَسْبِيغاً فهي مُسَبِّغٌ إذا كانت كلما نبت على ولدِها في بَطْنها الوَبَرُ أجْهَضَتْهُ ، وكذلك من الحوامل كلِّها .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا ألْقَتِ الناقَةُ ولدها وقد أشعر قيل : سَبَّغَتْ فهي مُسَبِّغٌ .
وقال النضر : تَسْبِغةُ البَيْضة رُفُوفُها من الزّرَدِ أسفل البيضةِ يَقي بها الرّجلُ عنقه ، ويقال لذلك المِغفَرُ أيضاً ، والدِّرْعُ السابغةُ التي تجرها في الأرض أو على كعْبَيْك طولاً وسعة .
قال شمر : ويقال لها صابغةٌ بالصاد .
قال : وقال ابن الأعرابي : رجلٌ سُبُغٌ : عليه درعٌ سابغةٌ . وقد أسبَغ فلانٌ ثوبه : أي : أوسعه .
وقال أبو وجزة في التَّسْبِغَةِ :
وتَسْبِغةٍ يغشَى المناكبَ ريْعُها
لداوُدَ كانت ، نَسْجُها لم يهلهل
وأنشد شمر لعبد الله بن الزُّبيرِ الأسدي :
وسابغةٍ تغشى البَنان كأنها
أضاةٌ بِضَحْضاحٍ من الماءِ ظاهِر
وقال أبو عَمْرو : سَبَّطَت الإبلُ أولادَها وسَبَّغَتْ إذا أَلْقتْها .
سغب : قال الليث : سَغِبَ الرَّجل يَسْغَبُ سَغَباً فهو ساغِبٌ ذُو مَسْغَبةٍ .
وقال الفراء في قوله جلَّ وعزَّ : ( إِطْعَامٌ فِى يَوْمٍ ذِى ) ( البلد : 14 ) ، أي : ذي مجاعة ، وأَسغَبَ الرجُل فهو مُسْغِبٌ إذا دخل في المجاعةِ ، ورَجلٌ سَغْبَانُ لَغْبانُ وساغبٌ لاغِبٌ .

##### Türkçe

غ س ب
**غبس** ، **سبغ** ، **شغب** : (kullanılan).

**غبس** : Leys dedi: **الغَبَسُ**: kül rengi; “**ذئبٌ أَغبَسُ**” denir.
Lihyânî dedi: **غَبَسٌ** ve **غبَشٌ** denir; **الغَلَسِ** vakti için. Aslı **الغُبْسَةِ**’dendir: siyahlık ile sarılık arasında bir renk. Ve **حمارٌ أغبَسُ**: eğer daha koyu siyah ise.
Ebû Ubeyd, Emevî’den: “**لا آتيكَ ما غَبَا غُبَيْسٌ**” (der): ve şu beyti okudu:
Ve Benî Ümmü Zübeyr içinde bir akıllı vardır,
Eşya üzerine, **ما غبا غبَيْسُ**.
İbnü’l-A‘râbî dedi: “**ما غبا غبَيْسٌ**”un manası: “devir kaldıkça” ve bunun benzeri; Ebû Ubeyd dedi.

**سبغ** : Leys dedi: **سَبَغَ** saç **سُبُوغاً** (uzadı) ve **سَبَغتِ** zırh; ve yere kadar uzayan her şey **سابغٌ**’dir. Ve **ناقةٌ سابِغَةُ الضلُوع** (kaburgaları uzun deve). Ve **عَجِيزَةٌ سابغةٌ** ve **أَلْيَةٌ سابِغَةٌ**: ve **وثيجَةٌ**. Ve **مطرٌ سابِغٌ** (bol yağmur). Ve **نعمةٌ سابِغَةٌ**; Allah onu **أسْبَغها** (bol kıldı). Ve onlar **سَبْغَةٍ** ve geçim genişliği içindedirler. Ve **إسْباغُ الوضوءِ**: onda aşırıya gitmektir. Dedi: Ve deve **سَبَّغَتِ** **تَسْبِيغاً**; o halde o **مُسَبِّغٌ**’dir: eğer her ne zaman karnında yavrusunun üzerine tüy biterse onu düşürürse; hamilelerin hepsinden de böyledir.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Deve yavrusunu attığında ve (yavru) kıllanmış olduğunda: **سَبَّغَتْ** denir; o halde o **مُسَبِّغٌ**’dir.
Nadr dedi: **تَسْبِغةُ البَيْضة**: yumurtanın altındaki zırh halkalarından olan sarkıntılarıdır; adam onunla boynunu korur. Buna **المِغفَرُ** da denir. Ve **الدِّرْعُ السابغةُ**: onu yerde sürüklediğin yahut uzunluk ve genişlikçe onu topuklarının üzerine (kadar) indirdiğin zırhtır.
Şemmer dedi: Ona **صابغةٌ** (ص ile) de denir.
Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **رجلٌ سُبُغٌ**: üzerinde **درعٌ سابغةٌ** olan (adam). Ve falan kimse elbisesini **أسبَغ** etti: yani onu genişletti.
Ebû Vecze **التَّسْبِغَةِ** hakkında dedi:
Ve bir **تَسْبِغةٍ** ki omuzları örter, onun bolluğu;
Dâvûd’a ait idi; dokuması gevşek dokunmuş değildi.
Şemmer, Abdullah b. Zübeyr el-Esedî için şu beyti okudu:
Ve bir **سابغةٍ** ki parmak uçlarını örter; sanki o,
Suyun görünen sığlığında bir gölcüktür.
Ebû Amr dedi: Develer yavrularını **سَبَّطَت** ve **سَبَّغَتْ**: onları attıkları zaman.

**سغب** : Leys dedi: Adam **سَغِبَ** **يَسْغَبُ** **سَغَباً**; o halde o **ساغِبٌ**’dir, **ذُو مَسْغَبةٍ** (kıtlık sahibi).
Ferrâ, Aziz ve Celîl olanın sözü hakkında dedi: (**إِطْعَامٌ فِى يَوْمٍ ذِى**) (el-Beled: 14), yani: kıtlık sahibi. Ve adam **أَسغَبَ** eder; o halde o **مُسْغِبٌ**’dir: kıtlığa girdiği zaman. Ve **رَجلٌ سَغْبَانُ لَغْبانُ** ve **ساغبٌ لاغِبٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والباء وما يثلثهما)
(سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال:
ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه:
* يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) *
لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر مَسْبُوت. وأمَّا السَّبْت بعد الجمعة، فيقال إنَّه سمِّيَ بذلك لأنَّ الخلْق فُرغ منه يومَ الجمعة وأكمل، فلم يكن اليومُ الذي بعد الجمعة يوماً خُلِق فيه شيء. والله أعلم بذلك. هذا بالفتح. فأمَّا السِّبْت فالجلود *المدبوغة بالقَرَظِ، وكأنَّ ذلك سمِّي سِبْتاً لأنّه قد تناهى إصلاحُه، كما يقال للرُّطَبَة إذا جرى الإرطابُ فيها: مُنْسَبِتة.
(سبج) السين والباء والجيم ليس بشيء ولا لـه في اللغة العربيَّة أصلٌ.  يقولون السُّبْجة: قميصٌ لـه جَيب. قالوا: وهو بالفارسية "شَبِي([4])". والسَّبج: أيضاً ليس بشيء. وكذلك قولهم إنَّ السَّبَج حجارةُ الفضّة. وفي كل ذلك نظر.
(سبح) السين والباء والحاء أصلان: أحدهما جنسٌ من العبادة، والآخر جنسٌ من السَّعي. فَالأوَّل السُّبْحة، وهي الصَّلاة، ويختصّ بذلك ما كان نفلاً غير فَرض. يقول الفقهاء: يجمع المسافرُ بينَ الصَّلاتين ولا يُسبِّح بينهما، أي لا يتنفَّل بينهما بصلاةٍ. ومن الباب التَّسبيح، وهو تنْزيهُ الله جلَّ ثناؤه من كلِّ سوء. والتَّنْزيه: التبعيد. والعرب تقول: سبحان مِن كذا، أي ما أبعدَه. قال الأعشى:
أقولُ لمّا جاءني فخرُهُ  *** سُبحانَ مِنْ علقمةَ الفاخِر([5])
وقال قوم : تأويلُهُ عجباً لـه إِذَا  يَفْخَر. وهذا قريبٌ من ذاك لأنَّه تبعيدٌ له من الفَخْر. وفي صفات الله جلَّ وعز: سُبَّوح. واشتقاقه من الذي ذكرناه أنّه تنَزَّه من كل شيء لا ينبغي لـه. والسُّبُحات الذي جاء في الحديث([6]): جلال اللّه جلَّ ثناؤه وعظمته.
والأصل الآخر السَّبْح والسِّباحة: العَوم في الماء. والسّابح من الخيل: الحَسَنُ مدِّ اليدين في الجَرْي. قال:
فولَّيْتَ عنه يرتَمِي بِكَ سابحٌ  *** وقد قابَلَتْ أذْنَيه  منك الأخادعُ([7])
يقول : إنّك كنتَ تلتفتُ تخافُ الطّعنَ، فصار أخْدَعُك بحذاء أذُن فرسِك.
(سبخ) السين والباء والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفّة في الشَّيء. يقال للذي يسقط مِنْ ريش الطّائرِ السَّبِيخ. ومنه الحديث: أنّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم سمِع عائشة تدعو على سارقٍ سَرَقَها، فقال: "لا تُسبِّخي عنه بدعائك عليه"، أي لا تخفِّفي. ويقال في الدّعاء: "اللهمَّ سَبِّخْ عنه الحُمَّى"، أي سُلَّها وخَفِّفْها. ويقال لما يتطاير من القُطن عند النَّدْف: السَّبِيخ. قال الشاعر يصف كِلاباً:
فأرسلوهُنَّ يُذْرِينَ التُّرَابَ كما  *** يُذْرِي سَبائخَ قُطْنٍ نَدْفُ أوتَارِ([8])
وقد رُوِيَ  عن بعضهم([9]) أنَّه قرأ: ﴿إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْخَاً طَوِيلاً﴾ [المزمل 7]، قال: وهو معنى السَّبْخ، وهو الفَراغ؛ لأنَّ الفارغ خفيف الأمر.
(سبد) السين والباء والدال عُظْمُ بابِهِ  نبات شعرٍ أو ما أشبهه. وقد يشذُّ الشيء اليسير. فالأصلُ قولُهم: "ماله سَبَدٌ ولا لَبَدٌ". فالسَّبَد: الشعر. واللَّبَد: الصوف. ويقولون: سَبَّدَ الفَرْخُ، إذا بدا رِيشُهُ وشَوَّكَ. ويقال إنَّ السُّبدَة العانة. والسُّبَد: طائر، وسمِّيَ بذلك لكثرة ريشه. فأمَّا التَّسبيد فيقال إنَّه استئصال شَعر الرأس، وهو من الباب لأنَّه كأنّه جاء إلى سَبَدِهِ فحلَقَه واستأصَله. ويقال إنَّ التسبيد كثرةُ غَسْل الرأس والتدهُّن.
والذي شذَّ عن هذا قولُهم: هو سِبْدُ أسبادٍ، أي داهٍ مُنْكَر. وقال:
* يعارض سِبْدا في العِنانِ عَمَرَّدا([10]) *
(سبر) السين والباء والراء، فيه ثلاث كلماتٍ متباينةُ القياس، لا يشبهُ بعضُها بعضاً.
فالأوَّلُ السَّبْر،  وهو رَوْزُ الأمْرِ وتعرُّف قدْرهِ. يقال خَبَرْتُ ما عند فلان وسَبَرْتُهُ. ويقال للحديدة التي يُعرف بها قدرُ الجِراحة مِسْبار.
والكلمة الثانية: السِّبْر، وهو الجمال والبهاء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "يخرج من النار رجلٌ قد ذهَبَ حِبره وسِبْرُهُ"، أي ذهب جمالُهُ وبهاؤُه. وقال أبو عمرو: أتيتُ حيّاً من العرب فلمَّا تكلّمتُ قال بعضُ مَنْ حضر: "أما اللسانُ فبدويٌّ، وأما السِّبْر فحضريّ". وقال ابنُ أحمر:
لبِسنا حِبْرهُ حتى اقتُضِينا  *** لأعمالٍ وآجالٍ قُضِينا([11])
وأما الكلمة الثالثة فالسَّبْرَة، وهي الغَدَاة الباردة. وذكر رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم فَضْلَ إسباغ الوُضوء في السَّبَرَات([12]).
(سبط) السين والباء والطاء أصلٌ يدلُّ على امتداد شيء، وكأنه مقاربٌ لباب الباء والسين والطاء، يقال شعر سَبْط وسَبَِطٌ، إذا لم يكن جَعداً. ويقال أَسْبَطَ الرَّجلُ إِسباطاً، إذا امتدَّ وانبسط بعدما يُضرَب. والسُّباطة: الكُناسة، وسمِّيت بذلك لأنَّها لا يُحتَفَظُ بها ولا تحْتَجن. ومنه الحديث: "أتى سُبَاطَةَ قومٍ فبال قائماً؛ لوجعٍ كان بمأبِضه"([13]). والسَّبَط: نباتٌ في الرمل، ويقال إنَّه رَطب الحَلِيِّ؛ ولعلَّ فيه امتداداً.
(سبع) السين والباء والعين أصلان مطردان صحيحان: أحدهما في العَدَد، والآخر شيءٌ من الوحوش.
فالأوّل السَّبْعة. والسُّبْع: جزءٌ من سبعة. ويقال سَبَعْت القومَ أسْبَعُهم إذا أخذت سُبْع أموالهم  أو كنتَ لهم سابعاً. ومن ذلك قولهم: هو سُباعيُّ البدَن، إذا كان تامَّ البدن. والسِّبع: ظمءٌ من أظماء الإبل، وهو لعددٍ معلوم عندهم. وأما الآخر فالسَّبُع واحدٌ من السّباع. وأرض مَسْبَعَةٌ، إذا كثُر سِباعُها.
ومن الباب سَبعْتُهُ، إذا وقَعتَ فيه، كأنه شبّه نفسه بسبُع في ضرره وعَضّه. وأسبعته: أطعمته السَّبع. وسَبعتِ الذّئابُ الغنَم، إذا فرستْها وأكلَتْها.
فأمّا قول أبي ذؤيب:
صَخِبُ الشَّواربِ لا يزالُ كأنَّهُ  *** عبدٌ لآلِ أبي ربيعةَ مُسْبَعُ([14])
ففيه أقاويل: أحدهما المُتْرَف، كأنَّه عبد مترف، له ما يتمتَّعُ به، فهو دائم النَّشاط. ويقال إنَّه الرَّاعي، ويقال هو الذي تموت أمُّه فيتولى إرضاعَهُ غيرُها. ويقال المُسبَع مَنْ لم يكن لِرشْدة. ويقال هو الراعي الذي أغارت السباع على غنمه فهو يصيحُ بالكلاب والسِّباع. ويقال هو الذي هو عبدٌ إلى سبعة آباء. ويقال هو الذي وُلد لسبعة أشهر. ويقال المُسبَع: المُهمَل. وتقول العرب: لأفعلنَّ به فِعْل سَبْعة؛ يريدون به المبالغة في الشر. ويقال أراد بالسَّبعة اللَّبُؤة، أراد سَبعةٍ فَخَفّف.
(سبغ) السين والباء والغين أصلٌ واحد يدلُّ على تمامِ الشيء وكماله. يقال أَسْبَغْتُ الأمر، وأسْبَغَ فلان وضوءَه. ويقال أسبغ الله عليه نِعَمَه. ورجل مُسْبِغ، أي عليه درعٌ سابغة. وفحل سابغٌ: طويل الجُرْدَان([15])، وضدُّه الكَمْش. ويقال سَبَّغَت الناقةُ، إذا ألقت ولدَها وقد أَشْعَرَ.
(سبق) السين والباء والقاف أصل واحد صحيح يدل على التقديم. يقال سَبَقَ يَسْبِق سَبْقاً. فأما السَّبَق فهو الخَطَر الذي يأخذه السَّابق.
(سبك) السين والباء والكاف أُصَيلٍ يدل على التناهي في إمهاء الشيء([16]). من ذلك: سَبَكْتُ الفضة وغيرَها أَسْبِكُها سَبْكَاً. وهذا يستعار في غير الإذابة أيضاً. [والسُّنبُك: طرف الحافر([17])]. فأما السُّنْبُك من الأرض فاستعارةٌ، طَرفٌ غليظٌ قليل الخير.
(سبل) السين والباء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على إرسال شيءٍ من عُلو إلى سُفل، وعلى امتداد شيء.
فالأوّل من قِيلِكَ: أسبلتُ السِّتْرَ، وأسبلَتِ السَّحابةُ ماءَها وبمائِها. والسَّبَل: المطر الجَوْد. وسِبال الإنسان من هذا، لأنّه شعر منسدل. وقولهم لأعالي الدَّلو أسبْال، من هذا، كأنَّها شُبِّهَت بالذي ذكرناه من الإنسان. قال:
إِذْ أرسَلوني ماتحاً بدلائهمْ *** فملأْتُها عَلَقَاً إلى أسبالِها([18])والممتدُّ طولاً: السّبيل، وهو الطَّريق، سمِّي بذلك لامتداده. والسَّابلة: المختلِفَةُ في السُّبُل جائيةً وذاهبة. وسمِّي السُّنْبُل سُنْبُلا لامتداده. يقال أَسبَلَ الزّرعُ، إذا خَرَج سُنبله. قال أبو عبيد: سَبَلُ الزَّرعِ وسُنْبُلُه سواء. وقد سَبَلَ([19]) وأَسْبَلَ.
(سبه) السين والباء والهاء كلمةٌ، وهي تدلُّ على ضعف العقل أو ذَهابه. فالسبَه: ذهاب العقل من هَرَم، يقال رجل مَسْبُوهٌ ومُسَبَّه، وهو قريب من  المسبوت، والقياس* فيهما واحد.
(سبي) السين والباء والياء أصلٌ واحد يدلُّ على أخذِ شي من بلد إلى بلد آخر كرْهَاً([20]). من ذلك السَّبْيُ، يقال سَبَى الجاريَةَ يَسبيها سبْياً فهو سابٍ، والمأخوذة سَبِيَّة. وكذلك الخمرُ  تُحمَل من أرضٍ إلى أرض. يَفْرِقُونَ بين سَبَاهَا وسَبَأها. فأما سِباؤها فاشتراؤُها. يقال سَبَأْتها، ولا يقال ذلك إلاَّ في الخمر. ويسمون الخَمَّار السَّبَّاء. والقياس في ذلك واحد.
ومما شذَّ عن هذا الأصل السَّابياء، وهي الجِلْدة التي يكون فيها الولد. والسَّابِيَاء: النِّتَاج([21]). يقال إنَّ بني فلان ترُوح عليهم من مالهم سَابِياء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "تسعة أعشارِ الرِّزق في التجارة. والجزء الباقي في السَّابياء".
ومما يقرب من الباب الأوّل الأسابيّ، وهي الطرائق. ويقال أسابيُّ الدِّماء، وهي طرائقها، قال سلامة:
والعادِيَاتُ أسابيُّ الدِّماء بها *** كأنَّ أعناقَها أنصابُ ترجيبِ([22])وإذا كان ما بعدَ الباء من هذه الكلمة مهموزاً خالف المعنى الأوَّل، وكان على أربعةِ معانٍ مختلفة: فالأول سبأت الجِلد، إذا محَشْته حتى أُحرِق شيئاً من أعاليه. والثّاني سبأت جلده: سلختُهُ. [والثالث سَبَأَ فلانٌ([23])]  على يمين كاذبةٍ، إذا مرَّ عليها غير مكترث.
ومما يشتق من هذا قولهم : انْسبَأ اللّبن، إذا خَرج من الضَّرع. والمَسبْأ: الطَّريق في الجبل.
والمعنى الرابع قولهم: ذهبوا أيادي سبأ، أي متفرِّقين. وهذا من تفرُّقِ أهل اليمن. وسبأ: رجل يجمع([24]) عامّة قبائل اليمن، ويسمَّى أيضاً بلدُهم بهذا الاسم. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) كلمة "ليلها" ساقطة من الأصل، وإثباتها من اللسان (سبت)، حيث نسب البيت إلى حميد بن ثور.
([2]) في اللسان: "يصبح مخمورا".
([3]) المخثر: الذي يجد الشيء القليل من الوجع والفترة.
([4]) فسرت هذه الكلمة  في معجم استينجاس 732 بأنها قميص يلبس في المساء.
([5]) ديوان الأعشى 106 واللسان (سبح).
([6]) هو حديث : "إن لله دون العرش سبعين حجاباً لو دنونا من أحدها لأحرقتنا سبحات وجه ربنا".
([7]) أنشده في المجمل أيضاً.
([8]) البيت للأخطل في ديوانه 115 واللسان والتاج (سبخ).
([9]) هي قراءة يحيى بن يعمر، كما في اللسان.
([10]) للمعذل بن عبد الله. وصدره كما في اللسان (سبد):
* من السح جوالا كأن غلامه *
([11]) في الأصل: "وآل قضينا".
([12]) في الأصل: "فضل له سباغ الوضوء في السبرات"، تحريف. وفي اللسان: "وفي الحديث: فيم يختصم الملأ الأعلى يا محمد؟ فسكت. ثم وضع الرب تعالى يده بين كتفيه فألهمه. إلى أن قال: في المضي إلى الجمعات، وإسباغ الوضوء في السبرات".
([13]) المأبض: بكسر الباء: باطن الركبة والمرفق.
([14]) ديوان أبي ذؤيب: 4 واللسان (سبع).
([15]) الجرادن بضم الجيم وبعد الراء دال مهملة: قضيبه. في الأصل: "الجرذان"، تحريف.
([16]) الإمهاء: الإسالة. وفي الأصل: "إنهاء الشيء".
([17]) التكملة من المجمل.
([18]) البيت لباعث بن صريم اليشكري، كما في اللسان (سبل).
([19]) وكذا في المجمل، والمعروف بدلها "سنبل".
([20]) بعدها في الأصل: من "المأخوذة" مقحمتان.
([21]) في الأصل: "السباج"، صوابه ما أثبت من اللسان.
([22]) ديوان سلامة  8 واللسان (سبي).
([23]) تكملة استضأت بالمجمل في إثباتها.
([24]) في الأصل: "بجميع"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الباء** وما يثلثهما)
(**سبت**) **السين** ve **الباء** ve **التاء** tek bir asıldır; rahatlığa ve sükûna delâlet eder. Kolay, yumuşak yürüyüşe denir. **سَبْتٌ**. Dedi ki:
ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل
Sonra buna göre **السَّبْت** (baş tıraşı) taşındı: başı tıraş etmek. Bunun hakkında bu kıyası doğrulayan şey okunur; o da onun sözüdür:
* يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا *
Çünkü günün sonunda **مُخْثِراً** olur; hareketi azdır; bu yüzden şaşkına **مَسْبُوت** denir. Ama cumadan sonraki **السَّبْت** hakkında, denir ki ona bu ad verilmiştir; çünkü yaratılış cuma günü bitirilmiş ve tamamlanmıştır; cumadan sonraki gün, içinde bir şey yaratılmış bir gün olmamıştır. Allah bunu daha iyi bilir. Bu, fetha iledir. Ama **السِّبْت** ise, **المدبوغة بالقَرَظِ** derilerdir; sanki buna **سِبْتاً** denmiştir; çünkü onun ıslahı nihayete ermiştir; nitekim **الرُّطَبَة** için, onda **الإرطابُ** cereyan edince: **مُنْسَبِتة** denir.

(**سبج**) **السين** ve **الباء** ve **الجيم** bir şey değildir ve onun Arap dilinde bir aslı yoktur. **السُّبْجة** derler: yakası olan bir gömlek. Dediler ki: o Farsçada "شَبِي". Ve **السَّبج**: o da bir şey değildir. Yine onların, **السَّبَج**in gümüş taşları olduğu sözü de böyledir. Bütün bunlarda bir bakış (tereddüt) vardır.

(**سبح**) **السين** ve **الباء** ve **الحاء** iki asıldır: birisi ibadetten bir cins, diğeri koşmadan bir cins. Birincisi **السُّبْحة**dır; o namazdır; ve bununla, farz olmayan nafile olan şey tahsis edilir. Fakihler der ki: yolcu iki namazı birleştirir ve aralarında **يُسبِّح** etmez; yani aralarında bir namazla nafile kılmaz. Bu babdandır **التَّسبيح**; o, Allah’ı—celâlî senaı—her türlü kötülükten tenzih etmektir. Ve **التَّنْزيه**: uzaklaştırmadır. Araplar der: سبحان مِن كذا; yani onu ne kadar uzak kıldı. A‘şâ dedi ki:
أقولُ لمّا جاءني فخرُهُ  *** سُبحانَ مِنْ علقمةَ الفاخِر
Bir kavim dedi: onun te’vili, o övündüğü zaman “ona hayret!”tir. Bu, şuna yakındır; çünkü bu, onu övünmeden uzaklaştırmadır. Allah’ın—cel ve عز—sıfatlarında: **سُبَّوح** vardır. Onun اشتقاقı, zikrettiğimizdendir: her, kendisine yaraşmayan şeyden tenzih olmuştur. Hadiste gelen **السُّبُحات**: Allah’ın—celâlî senaı—celâli ve azametidir.

Diğer asıl **السَّبْح** ve **السِّباحة**dır: suda yüzmek. Atlardan **السّابح**: koşuda iki elini (ön ayaklarını) güzelce uzatandır. Dedi ki:
فولَّيْتَ عنه يرتَمِي بِكَ سابحٌ  *** وقد قابَلَتْ أذْنَيه  منك الأخادعُ
Der ki: sen dönüp bakıyordun, saplamadan korkuyordun; böylece senin **أخْدَعُك** (boynun yanındaki damar) atının kulağı hizasına geldi.

(**سبخ**) **السين** ve **الباء** ve **الخاء** tek bir asıldır; şeyde bir hafifliğe delâlet eder. Kuşun tüyünden düşen şeye **السَّبِيخ** denir. Ondandır hadis: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, Âişe’yi bir hırsıza—onu soymuştu—beddua ederken işitti; فقال: "لا تُسبِّخي عنه بدعائك عليه"، yani hafifletme. Duada denir: "اللهمَّ سَبِّخْ عنه الحُمَّى"، yani onu sök ve hafiflet. Pamuk atıldığında (nedf) ondan uçuşan şeye **السَّبِيخ** denir. Şair, köpekleri vasfederek dedi:
فأرسلوهُنَّ يُذْرِينَ التُّرَابَ كما  *** يُذْرِي سَبائخَ قُطْنٍ نَدْفُ أوتَارِ
Bazılarından rivayet edildi ki, o okudu: ﴿إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْخَاً طَوِيلاً﴾ [المزمل 7]. Dedi ki: bu, **السَّبْخ** manasıdır; o da boşluktur; çünkü boş olan, iş bakımından hafiftir.

(**سبد**) **السين** ve **الباء** ve **الدال**: babının çoğu, saç bitmesi yahut ona benzer şeydir. Az bir şey şâz olabilir. Asıl, onların sözü: "ماله سَبَدٌ ولا لَبَدٌ". **السَّبَد**: saçtır. **اللَّبَد**: yündür. Ve derler: **سَبَّدَ الفَرْخُ**; tüyü göründüğü ve sertleştiği zaman. Ve denir ki **السُّبدَة**: kasıktır. **السُّبَد**: bir kuştur; tüyünün çokluğundan dolayı böyle adlandırılmıştır. Ama **التَّسبيد** hakkında denir ki: baş saçını kökünden kazımaktır; bu babdandır; çünkü sanki **سَبَدِهِ**ne geldi de onu tıraş etti ve kökünden söktü. Ve denir ki **التسبيد**: başı çok yıkamak ve yağlanmaktır.
Bundan şâz olan: onların sözü, هو **سِبْدُ أسبادٍ**; yani inkâr edilen bir dehâ (büyük belâ). Ve dedi ki:
* يعارض سِبْدا في العِنانِ عَمَرَّدا *

(**سبر**) **السين** ve **الباء** ve **الراء**: onda, القياس bakımından birbirinden ayrı üç kelime vardır; bazısı bazısına benzemez.
Birincisi **السَّبْر**: işin yoklanması ve miktarının bilinmesidir. Denir: خَبَرْتُ ما عند فلان ve **سَبَرْتُهُ**. Ve yaralamanın miktarı onunla bilinen demire **مِسْبار** denir.
İkinci kelime: **السِّبْر**; o güzellik ve bahadır. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "يخرج من النار رجلٌ قد ذهَبَ حِبره وسِبْرُهُ"، yani güzelliği ve bahası gitti. Ebû Amr dedi: Araplardan bir hay’a geldim; konuşunca, hazır bulunanlardan biri dedi: "أما اللسانُ فبدويٌّ، وأما **السِّبْر** فحضريّ". İbn Ahmer dedi:
لبِسنا حِبْرهُ حتى اقتُضِينا  *** لأعمالٍ وآجالٍ قُضِينا
Üçüncü kelime ise **السَّبْرَة**: soğuk sabah vaktidir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, **السَّبَرَات**ta abdesti tam yapmanın faziletini zikretti.

(**سبط**) **السين** ve **الباء** ve **الطاء**: bir asıl; bir şeyin uzamasına delâlet eder; sanki **الباء** ve **السين** ve **الطاء** babına yakındır. Denir: **شعر سَبْط وسَبَِطٌ**; kıvırcık olmadığı zaman. Denir: **أَسْبَطَ الرَّجلُ إِسباطاً**; vurulduktan sonra uzayıp yayıldığı zaman. **السُّباطة**: süprüntüdür; ona bu ad verilmiştir; çünkü o korunmaz ve saklanmaz. Ondandır hadis: "أتى **سُبَاطَةَ** قومٍ فبال قائماً؛ لوجعٍ كان بمأبِضه". **السَّبَط**: kumda bir bitkidir; ve denir ki o **رَطب الحَلِيِّ**dir; belki onda bir uzama vardır.

(**سبع**) **السين** ve **الباء** ve **العين**: iki düzenli, sahih asıldır: biri sayıda, diğeri yaban hayvanlarından bir şeydir.
Birincisi **السَّبْعة**. **السُّبْع**: yediden bir parçadır. Denir: **سَبَعْت** القومَ **أسْبَعُهم**; mallarının yedide birini aldığımda yahut onlara yedinci olduğumda. Bundan: **سُباعيُّ البدَن**; bedeni tam olduğunda. **السِّبع**: develerin susuzluk nöbetlerinden bir susuzluktur; onlarda bilinen bir sayı içindir. Diğeri ise **السَّبُع**: yırtıcılardan bir tanesidir. **أرض مَسْبَعَةٌ**: yırtıcıları çok olduğunda.
Babdandır: **سَبعْتُهُ**; içine düştüğünde; sanki kendisini zararında ve ısırığında bir yırtıcıya benzetti. **وأسبعته**: onu yırtıcıya yedirdim. **وسَبعتِ الذّئابُ الغنَم**: onları parçalayıp yediğinde.
Ama Ebû Züeyb’in sözü:
صَخِبُ الشَّواربِ لا يزالُ كأنَّهُ  *** عبدٌ لآلِ أبي ربيعةَ مُسْبَعُ
onda sözler vardır: birincisi **المُتْرَف**; sanki nimet içinde bir köle; kendisiyle faydalandığı şeyleri vardır; o halde daima canlıdır. Ve denir ki o çobandır. Ve denir ki o, annesi ölen, böylece onu başkası emziren kimsedir. Ve denir ki **المُسبَع**: **مَنْ لم يكن لِرشْدة**. Ve denir ki o, yırtıcıların koyunlarına baskın yaptığı çobandır; o da köpeklere ve yırtıcılara bağırır. Ve denir ki o, yedi babaya kadar köle olan kimsedir. Ve denir ki o, yedi aylık doğandır. Ve denir ki **المُسبَع**: **المُهمَل**. Araplar der: لأفعلنَّ به **فِعْل سَبْعة**; bununla şerde mübalağa isterler. Ve denir ki **السَّبعة** ile **اللَّبُؤة**yi kastetti; **سَبعةٍ** istedi de hafifletti.

(**سبغ**) **السين** ve **الباء** ve **الغين** tek bir asıldır; şeyin tamamına ve kemaline delâlet eder. Denir: **أَسْبَغْتُ** الأمر, ve falan **أسْبَغَ** وضوءَه. Denir: Allah ona nimetlerini **أسبغ** etti. **رجل مُسْبِغ**: yani üzerinde **درعٌ سابغة** vardır. **فحل سابغٌ**: **طويل الجُرْدَان**; zıddı **الكَمْش**tir. Denir: **سَبَّغَت** الناقةُ; yavrusunu attığında ve o **أَشْعَرَ** iken.

(**سبق**) **السين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir sahih asıldır; öne geçmeye delâlet eder. Denir: **سَبَقَ يَسْبِق سَبْقاً**. Ama **السَّبَق**: öne geçenin aldığı bahistir.

(**سبك**) **السين** ve **الباء** ve **الكاف**: bir asıl; şeyin akıtılmasında nihayete ermeye delâlet eder. Bundan: gümüşü ve başkasını **سَبَكْتُ**; **أَسْبِكُها سَبْكَاً**. Bu, eritme dışında da ödünç alınır. [**والسُّنبُك**: tırnağın ucu]. Ama yerden **السُّنْبُك** bir استعارةdır: kalın, hayrı az bir uç.

(**سبل**) **السين** ve **الباء** ve **اللام** tek bir asıldır; bir şeyin yukarıdan aşağıya salınmasına ve bir şeyin uzamasına delâlet eder.
Birincisi, senin sözünden: **أسبلتُ السِّتْرَ**, ve bulut suyunu ve suyu ile **أسبلَت**. **السَّبَل**: bol yağmurdur. İnsanın **سِبال**ı bundandır; çünkü o sarkmış saçtır. Kovanın üst kısımlarına **أسبْال** demeleri de bundandır; sanki insanın zikrettiğimiz şeyine benzetilmiştir. Dedi ki:
إِذْ أرسَلوني ماتحاً بدلائهمْ *** فملأْتُها عَلَقَاً إلى أسبالِها
Boyca uzayan ise: **السّبيل**; o yoldur; uzamasından dolayı böyle adlandırılmıştır. **السَّابلة**: yollarda gidip gelenlerdir. **السُّنْبُل**e, uzamasından dolayı **سُنْبُلا** denmiştir. Denir: ekin **أَسبَلَ**; başağı çıktığında. Ebû Ubeyd dedi: ekinin **سَبَلُ**ü ile **سُنْبُلُ**ü birdir. Ve **سَبَلَ** ve **أَسْبَلَ** olmuştur.

(**سبه**) **السين** ve **الباء** ve **الهاء** bir kelimedir; aklın zayıflığına yahut gitmesine delâlet eder. **فالسبَه**: ihtiyarlıktan aklın gitmesidir. Denir: **رجل مَسْبُوهٌ** ve **مُسَبَّه**; o, **المسبوت**a yakındır; ikisinde de **القياس** birdir.

(**سبي**) **السين** ve **الباء** ve **الياء** tek bir asıldır; bir şeyi bir beldeden başka bir beldeye zorla almaya delâlet eder. Bundan **السَّبْيُ**: denir **سَبَى** cariyeyi; **يَسبيها سبْياً**; o **سابٍ**dir; alınan kadın **سَبِيَّة**dir. Şarap da bir yerden bir yere taşınır. **سَبَاهَا** ile **سَبَأها** arasında ayırırlar. Ama onun **سِباؤها**sı: onu satın almaktır. Denir: **سَبَأْتها**; bu, ancak şarap hakkında söylenir. Şarap satıcısına **السَّبَّاء** derler. Bunun kıyası birdir.
Bu asıldan şâz olan: **السَّابياء**; o, çocuğun içinde bulunduğu deridir. Ve **السَّابِيَاء**: **النِّتَاج**tır. Denir ki: بني فلان’a mallarından **سَابِياء** gelir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "تسعة أعشارِ الرِّزق في التجارة. والجزء الباقي في **السَّابياء**".
Birinci baba yakın olanlardan: **الأسابيّ**; o yollar/izlerdir. Ve denir: **أسابيُّ الدِّماء**; o, onun yollarıdır. Selâme dedi:
والعادِيَاتُ أسابيُّ الدِّماء بها *** كأنَّ أعناقَها أنصابُ ترجيبِ
Bu kelimede **الباء**dan sonra gelen hemzeli olursa, birinci manaya muhalefet eder ve dört farklı mana üzere olur: birincisi: **سبأت** deriyi; üst taraflarından bir şey yakılıncaya kadar onu ovduğunda. İkincisi: **سبأت** derisini; onu yüzdüm. [Üçüncüsü: **سَبَأَ** falan] yalan bir yemin üzerine; ona aldırmadan geçtiğinde.
Bundan türeyenlerden: **انْسبَأ** süt; memeden çıktığında. **المَسبْأ**: dağdaki yol.
Dördüncü mana: onların sözü: ذهبوا **أيادي سبأ**; yani dağınık olarak. Bu, Yemen halkının dağılmasındandır. **سبأ**: Yemen kabilelerinin umumunu toplayan bir adamdır; onların beldesi de bu adla adlandırılır. Allah doğruyu daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ب غ
ثوب سابغ‏.‏
وخرج وعليه سابغة وهو صنع السوابغ‏.‏
وسالت تسبغته على سابغته وهي رفرف البيضة‏.‏
قال مزرد‏:‏ وتسبغة في تركـة حميريـة دلامصـة يرفـض عنهـا الجنادل وقال‏:‏ وتسبغة يغشى المناكب ريعها لداود كانت نسجها لـم يهلهـل وكميّ مسبغ‏:‏ عليه سابغة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أسبغ الله تعالى علينا النعم والحمد لله على سبوغ نعمته وضفو نيله‏.‏
وأسبغ وضوءه‏.‏
وقد سبغ شعره وله شعر سابغ وعجيزة سابغة وهو سابغ الأليتين‏.‏
ومطر سابغ‏.‏

##### Türkçe

س ب غ
**ثوب سابغ**: bol (geniş, uzun) elbise.
Ve çıktı; üzerinde **سابغة** vardı; o, **السوابغ** yapımıdır.
Ve **تسبغته**si **سابغته**si üzerine aktı; o, miğferin eteğidir.
مزرد dedi:
وتسبغة في تركـة حميريـة دلامصـة يرفـض عنهـا الجنادل
Ve dedi:
وتسبغة يغشى المناكب ريعها لداود كانت نسجها لـم يهلهـل
Ve **كميّ مسبغ**: üzerinde **سابغة** vardır.
Mecazdan: Allah Teâlâ bize nimetleri **أسبغ** etti; ve hamd, nimetinin **سبوغ**una ve ihsanının taşmasına.
Ve abdestini **أسبغ** etti.
Ve saçları **سبغ** oldu; ve onun **شعر سابغ**ı vardır; ve **عجيزة سابغة** (bol/iri kalça) ve o, **سابغ الأليتين**dir.
Ve **مطر سابغ**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شيء سابغٌ أَي كامِلٌ وافٍ. وسَبَغَ الشيءُ يَسْبُغُ سُبُوغاً: طالَ إلى الأَرض واتَّسَعَ، وأَسْبَغَه هو وسَبَغَ الشعرُ سُبُوغاً وسَبَغَتِ الدِّرْعُ، وكلُّ شيءٍ طالَ إلى الأَرض، فهو سابِغٌ. وقد أَسْبَغَ فلان ثَوْبَه أَي أَوسَعَه. وسَبَغَتِ النِّعْمةُ تَسْبُغُ، بالضم، سُبُوغاً: اتسعت. وإِسْباغُ الوُضوءِ: المُبالَغة فيه وإتْمامُه. ونعمة سابِغةٌ، وأَسْبَغَ الله عليه النِّعْمةَ: أَكْمَلَها وأَتَمَّها ووسَّعَها. وإنهم لفي سَبْغةٍ من العَيْشِ أَي سَعةٍ. ودَلْوٌ سابِغةٌ: طويلة؛ قال: دَلْوُكَ دَلْوٌ، يا دُلَيْحُ، سابِغهْ
في كلِّ أَرْجاءِ القَلِيبِ والِغهْ
ومطرٌ سابغٌ، وسَبَغَ المطرُ: دَنا إلى الأَرض وامتدّ؛ قال: يُسِيلُ الرُّبا، واهِي الكُلَى، عَرِصُ الذُّرى،
أَهِلَّةُ نَضّاخِ النَّدَى سابغِ القَطْرِ
وذنَبٌ سابِغٌ أَي وافٍ. وفي حديث المُلاعَنةِ: إن جاءت به سابِغَ الأَلْيَتَيْنِ أَي عظِيمهما من سُبُوغِ الثوب والنِّعْمةِ. والسابِغةُ: الدِّرْعُ الواسِعةُ. ورجل مُسْبِغٌ: عليه دِرعٌ سابِغةٌ. والدِّرْعُ السابِغةُ: التي تَجُرُّها في الأَرض أَو على كَعْبَيْكَ طُولاً وسَعةً؛ وأَنشد شمر لعبد الله بن الزبير الأَسدي:
وسابِغةٍ تَغْشَى البنانَ، كأَنَّها
أَضاةٌ بِضحْضاحٍ من الماء ظاهِرِ
وتَسْبِغةُ البَيْضةِ: ما تُوصَلُ به البَيْضةُ من حَلَقِ الدُّرُوعِ فَتَسْتُرُ العُنُقَ لأَن البيضةَ به تَسْبُغُ، ولوْلاه لكان بينها وبين جَيْبِ الدِّرْع خَلَلٌ وعوْرة. قال الأَصمعي: يقال بيضةٌ لها سابِغٌ؛ وقال النضر: تَسْبِغةُ البيض رُفُوفُها
(* قوله «رفوفها» الذي في شرح القاموس:
رفرفها براءين، وفي الاساس: وسالت تسبغته على سابغته وهي رفرف البيضة.) من الزَّرَدِ أَسفَل البيضة يَقِي بها الرجلُ عُنقه، ويقال لذلك المِغْفَر أَيضاً؛ وقال أَبو وَجْزةَ في التَّسْبِغةِ:
وتَسْبِغة يَغْشَى المَناكِبَ رَيْعُها،
لِدوادَ كانَتْ ، نَسْجُها لَمْ يُهَلْهَلِ
وفي حديث قَتْلِ أُبَيِّ بن خَلَفٍ: زَجَلَه بالحربة فتَقَعُ في تَرْقُوَتهِ تحت تَسْبِغةِ البيضة؛ التَّسْبِغةُ: شيء من حَلَق الدُّرُوع والزَّرَدِ يَعْلُقُ بالخُوذةِ دائراً معها ليسْتُر الرقبةَ وجَيْبَ الدِّرْع. وفي حديث أَبي عبيدة، رضي الله عنه: إنَّ زَرَدَتَيْنِ من زَرَدِ التَّسْبِغةِ نَشِبَتا في خَدّ النبي، صلى الله عليه وسلم، يوم أُحُد، وهي تَفْعِلة، مصدر سَبَّغَ من السُّبُوغ الشُّمُولِ؛ ومنه الحديث: كان اسم دِرْعِ النبي، صلى الله عليه وسلم، ذا السُّبُوغِ لِتَمامِها وسَعَتِها. وفي حديث شريح: أَسْبِغُوا لليتِيم في النفَقةِ أَي أَنفِقوا عليه تمام ما يحتاج إليه ووسّعوا عليه فيها. وفحْلٌ سابِغٌ أَي طويلُ الجُرْدانِ، وضدّه الكَمْشُ. وناقة سابِغةُ الضُّلُوع وعجِيزةٌ سابِغةٌ وأَلْيَةٌ سابِغةٌ. والمُسَبَّغُ من الرَّمَل: ما زِيدَ على جزئه حرف نحو فاعِلاتانْ من قوله:
يا خَلِيلَيَّ ارْبَعا فاسْـ
ـتَنْطِقا رَسْماً بِعُسْفانْ
فقوله: مَن بعُسْفانْ فاعِلاتانْ؛ قال أَبو إِسحق: معنى قولهم مُسَبَّغاً كأَنَّه جُعِلَ سابغاً، والفرق بين المُسَبَّغِ والمُذَيَّلِ أَن المُسَبَّغَ زيد على ما يُزاحَفُ مِثْلُه، وهو أَقلّ متحركات من المُذَيَّلِ، وهو زيادة على سبب، والمُذَيَّلُ على وَتِدٍ. قال أَبو إسحق: سُمِّي مُسبَّغاً لوُفُورِ سُبُوغِه لأَن فاعلاتن إذا تامّاً فهو سابغ، فإِذا زِدْتَ على السابغ فهو مَسَبَّغ كما أَنك تقول لذي الفَضْل فاضِلٌ، وتقول للذي يكثر فضله فَضّالٌ ومُفَضَّلٌ.
وسَبَّغَتِ الناقةُ تَسْبِيغاً، فهي مُسَبِّغٌ: أَلْقَتْ ولدها لغير تمام، وقيل: أَلقته وقد أَشْعَر، وإذا كان ذلك عادةً فهي مِسْباغٌ. قال ابن دريد: وليس بمعروف. وقال صاحب العين: التسْبِيغُ في جميع الحَوامل مثلُه في الناقة. والمُسَبَّغُ: الذي رمت به أُمُّه بعدما نُفِخَ فيه الرُّوح؛ عن كراع. التهذيب: وسبَّغَتِ الناقة تَسْبيغاً فهي مُسَبَِّغ إذا كانت كلما نَبَت على ولدها في بطنها الوَبَرُ أَجْهَضَتْه، وكذلك من الحوامِلِ كلِّها. أَبو عمرو: سَبَّطَت الإِبلُ أَوْلادَها وسَبَّغَتْ إذا أَلقَتْها.

##### Türkçe

Bir şey **سابغٌ**: yani tam, vâfî. Ve **سَبَغَ** şey **يَسْبُغُ** **سُبُوغاً**:
yere kadar uzadı ve genişledi; ve onu **أَسْبَغَه** o; ve saç **سَبَغَ** **سُبُوغاً**,
ve zırh **سَبَغَتِ**; ve yere kadar uzayan her şey, o **سابِغٌ**dur. Ve gerçekten falan
elbisesini **أَسْبَغَ**: yani onu genişletti. Ve nimet **سَبَغَتِ** **تَسْبُغُ**, damme ile, **سُبُوغاً**:
genişledi. Ve abdestin **إِسْباغُ**u: onda mübalağa etmek ve onu tamamlamaktır. Ve **سابِغةٌ** bir nimet,
ve Allah ona nimeti **أَسْبَغَ**: onu kemale erdirdi, onu tamamladı ve onu genişletti. Ve şüphesiz onlar
yaşayıştan bir **سَبْغةٍ** içindedirler: yani bir genişlik. Ve **سابِغةٌ** bir kova: uzun; dedi ki:
دَلْوُكَ دَلْوٌ، يا دُلَيْحُ، سابِغهْ
في كلِّ أَرْجاءِ القَلِيبِ والِغهْ
Ve **سابغٌ** bir yağmur; ve yağmur **سَبَغَ**: yere yaklaştı ve uzandı; dedi ki:
يُسِيلُ الرُّبا، واهِي الكُلَى، عَرِصُ الذُّرى،
أَهِلَّةُ نَضّاخِ النَّدَى سابغِ القَطْرِ
Ve **سابِغٌ** bir kuyruk: yani vâfî. Ve **المُلاعَنةِ** hadîsinde: “Eğer onu **سابِغَ الأَلْيَتَيْنِ** olarak getirirse”
yani elbisenin ve nimetin **سُبُوغِ**undan dolayı ikisi de büyük. Ve **السابِغةُ**:
geniş zırh. Ve **مُسْبِغٌ** bir adam: üzerinde **سابِغةٌ** bir zırh vardır. Ve **السابِغةُ** zırh:
onu uzunluk ve genişlikçe yerde yahut topuklarının üzerinde sürüklediğin; ve Şemmer, Abdullah b. ez-Zübeyr el-Esedî için inşad etti:
وسابِغةٍ تَغْشَى البنانَ، كأَنَّها
أَضاةٌ بِضحْضاحٍ من الماء ظاهِرِ
Ve miğferin **تَسْبِغةُ**si: zırh halkalarından miğfere ulaştırılan şeydir;
boynu örter; çünkü miğfer onunla **تَسْبُغُ**; o olmasaydı onunla zırhın yakası arasında
bir gedik ve bir açıklık olurdu. el-Asma‘î dedi: “**سابِغٌ**u olan bir miğfer denir”; ve
en-Nadr dedi: miğferlerin **تَسْبِغةُ**si onların **رُفُوفُها**sıdır
(* onun “**رفوفها**” sözü ki Kāmûs şerhinde:
**رفرفها** iki **راء** ile; ve el-Esâs’ta: ve onun **تسبغته**si onun **سابغته**si üzerine sarktı; o, miğferin **رفرف**ıdır.)
zırh halkalarından, miğferin alt tarafında; adam onunla boynunu korur; ve buna
**المِغْفَر** da denir; ve Ebû Vecze **التَّسْبِغةِ** hakkında dedi ki:
وتَسْبِغة يَغْشَى المَناكِبَ رَيْعُها،
لِدوادَ كانَتْ ، نَسْجُها لَمْ يُهَلْهَلِ
Ve Übey b. Halef’in öldürülmesi hadîsinde: onu mızrakla yaraladı; o da
miğferin **تَسْبِغةِ**si altında köprücük kemiğine düşer; **التَّسْبِغةُ**: zırh halkalarından
ve zırh örgüsünden bir şeydir; miğfere, onunla birlikte dairevî olarak asılı kalır; boynu ve zırhın yakasını örtsün diye.
Ve Ebû Ubeyde hadîsinde, Allah ondan razı olsun: şüphesiz **التَّسْبِغةِ** zırh örgüsünden iki halka
Uhud günü Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, yanağına takıldı; ve o
**تَفْعِلة**dir; **سَبَّغَ**ın masdarıdır; kuşatıcılık olan **السُّبُوغ**dan; ve ondan hadîs: Peygamber’in,
Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, zırhının adı **ذا السُّبُوغِ** idi; onun tamamlığı ve genişliği sebebiyle. Ve
Şurayh hadîsinde: “Yetim için nafakada **أَسْبِغُوا**”: yani ona ihtiyaç duyduğu şeyin tamamını harcayın ve onda ona genişlik verin. Ve **سابِغٌ** bir aygır:
yani **الجُرْدانِ**ı uzun; ve onun zıddı **الكَمْشُ**tur. Ve kaburgaları **سابِغةُ** bir dişi deve; ve **سابِغةٌ** bir sağrı ve **سابِغةٌ** bir kuyruk yağı.
Ve kumdan **المُسَبَّغُ**: cüz’üne bir harf artırılan şeydir; “**فاعِلاتانْ**” gibi,
şu sözden:
يا خَلِيلَيَّ ارْبَعا فاسْـ
ـتَنْطِقا رَسْماً بِعُسْفانْ
Buna göre onun “**مَن بعُسْفانْ**” sözü **فاعِلاتانْ**dır; Ebû İshak dedi: onların “**مُسَبَّغاً**” sözünün mânası,
sanki o **سابغاً** kılınmış gibidir; ve **المُسَبَّغِ** ile **المُذَيَّلِ** arasındaki fark şudur:
**المُسَبَّغَ**, benzeri **يُزاحَفُ** olunan şeye artırılmıştır; ve o, **المُذَيَّلِ**den daha az harekelidir;
ve o, bir sebep üzerine ziyadedir; **المُذَيَّلُ** ise bir **وَتِدٍ** üzerinedir. Ebû İshak dedi: ona
**مُسبَّغاً** denildi; onun **سُبُوغِ**unun vefrinden dolayı; çünkü **فاعلاتن** tam olunca o **سابغ**dır; artık
**السابغ** üzerine artırdığında o **مَسَبَّغ** olur; tıpkı sen fazilet sahibine **فاضِلٌ** dediğin gibi; ve fazileti çok olana
**فَضّالٌ** ve **مُفَضَّلٌ** dersin.
Ve dişi deve **سَبَّغَتِ** **تَسْبِيغاً**, o halde o **مُسَبِّغٌ**dir: yavrusunu tam olmadan attı; ve denildi ki: onu atmıştır, hâlbuki
**أَشْعَر** olmuştur; ve eğer bu âdet olursa o **مِسْباغٌ**dır. İbn Düreyd dedi: ve bu bilinen değildir. Ve **العين** sahibı dedi:
**التسْبِيغُ** bütün gebelerde, dişi devedeki gibidir. Ve **المُسَبَّغُ**: annesinin, ona ruh üflendikten sonra attığı; Kırâ‘dan.
**التهذيب**: ve dişi deve **سَبَّغَتِ** **تَسْبيغاً**, o halde o **مُسَبَِّغ**dir; eğer her ne zaman karnındaki yavrusunun üzerinde
**الوَبَرُ** biterse onu düşürürse; ve gebelerin hepsinden de böyledir. Ebû Amr: develer yavrularını **سَبَّطَت** yahut **سَبَّغَتْ**,
onu attıkları zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ب غ * شيء * سَابِغٌ * أي كامل واف و * سَبَغَتِ * النعمة اتسعت وبابه دخل و * أسْبَغَ * الله عليه النعمة أتمها و * إسْباغُ * الوضوء إتمامه وذنب * سابِغٌ * أي واف و * السَّابِغةُ * الدرع الواسعة

##### Türkçe

* س ب غ * şey: **سَابِغٌ**; yani tam, vâfî. Ve **سَبَغَتِ**: nimet genişledi; babı **دخل**’dür. Ve **أسْبَغَ**: Allah ona nimeti tamamladı. Ve **إسْباغُ**: abdestin tamamlanmasıdır. Ve günah: **سابِغٌ**; yani vâfî. Ve **السَّابِغةُ**: geniş zırh.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سبغ الشيء سبوغا، بالضم طال إلى الأرض، قاله الليث، كالثوب، والشعر، والدرع ونحوها.
 ومن المجاز: سبغت النعمة: اتسعت ويقال: الحمد لله على سبوغ النعمة.
 وسبغ لبلده سبوغا: مال إليه ووصله، ونص أبي عمرو نوادره: سبغت لبغداد، وسبغت للكوفة: أي: ملت إليهما سبوغا، وبلغتهما أيضا.
 ومن المجاز: ناقة سابغة الضلوع، قاله الليث، أي: وافرتها.
 وعجيزة سابغة، وألية سابغة، ونعمة سابغة، وفي بعض النسخ: عمة، ومطرة سابغة، ودرع سابغة أي: تامة وافرة طويلة واسعة، وفيه لف ونشر مرتب، وكلهن مجاز غير الأخيرة، وقال الله تعالى: أن اعمل سابغات والدرع السابغة: التي تجرها في الأرض أو على كعبيك طولا وسعة، وأنشد شمر لعبد الله بن الزبير الأسدي:
  وسابغة تغشى البنـان كـأنـهـا                      أضاة بضحضاح من الماء ظاهر وسبغ المطر: إذا دنا إلى الأرض وامتد، قال الشاعر:
  يسيل الربا واهي الكلى عرض الذراأهلة نضاخ الندى سابغ القطر وقال عمرو بن معد يكرب، رضي الله عنه، لامرأة أبيه، وكان تزوجها بعد أبيه قبل إسلامه في الجاهلية:
  فزينك في شريطك أم بكر                      وسابغة وذو النونين زيني وقال أبو ذؤيب الهذلي:
  وعليهما مسرودتان قضاهما                      داود أو صنع السوابغ تبع

  ولثة سابغة: قبيحة نقله الليث، وهو مجاز.
 ومن المجاز أيضا: فحل سابغ: إذا كان طويل الجردان وضده: الكميش.
 وقال الأصمعي: يقال: بيضة لها سابغ، أي: لها تسابغ، وتسبغها وتسبغتها، ويفتح ثالثهما، والثانية هي الفصحى، سميت بمصدر سبغ، من السبوغ: الشمول، وهي:ما توصل به البيضة من حلق الدرع، فتستر العنق، لأن البيضة به تسبغ، ولولاه لكان بينهما وبين جيب الدرع خلل وعورة، وقال: تسبغة البيض: رفرفها من الزرد أسفل البيضة، يقي بها الرجل عنقه، ويقال لذلك: المغفر أيضا وقال أبو وجزة:
  وتسبغة يغشى المناكب ريعها                      لداود كانت، نسجها لم يهلهل وقال مزرد:
  وتسبغة في تركة حـمـيرية                      دلامصة ترفض عنها الجنادل قلت: و الذي قرأته في كتاب الدرع والبيضة لأبي عبيدة: أن رفرف البيضة غير تسبغتها، فإنه قال في باب البيض وما فيها ما نصه: ومنها ما لها رفرف حلق قد أحاط بأسفلها حتى يطيف بالقفا والعنق والخدين حتى ينتهي إلى محجري العينين فذلك رفرف البيضة، وقال فيما بعد: فإذا لم تكن صفيحا، وكانت سردا، وهو الحلق، فهي مغفر وغفارة، ويقال لها: تسبغة، فتأمل ذلك.
 والسبغة: السعة والرفاهية، وهو مجاز، يقال: إنهم لفي سبغة من العيش.
 وقال ابن الأعرابي: رجل سبغ، كعنق: عليه درع سابغة، هكذا قيده الصاغاني في العباب، وهو غريب، ثم رأيت في اللسان: رجل مسبغ، هكذا قيده مثال محسن: عليه درع سابغة، وفي الأساس: كمي مسبغ: عليه سابغة، ولا إخال ما نقله الصاغاني إلا تصحيفا، وقلده المصنف على عادته، فتأمل.
 ومن المجاز: أسبغ الله عليه النعمة، أي: أتمها وأكملها، ووسعها، ومنه قوله تعالى: وأسبغ عليكم نعمه ظاهرة وباطنة.
 ومن المجاز أيضا: أسبغ الوضوء إسباغا: أبلغه مواضعه، ووفى كل عضو حقه، ومنه قوله صلى الله عليه وسلم لأنس رضي الله عنه: أسبغ وضوءك يزد في عمرك.
 وسبغت الحامل تسبيغا، فهي مسبغ، بلا هاء: ألقت ولدها لغير تمام، وفي التهذيب: أجهضته، وقال أبو عبيد، عن الأصمعي: إذا ألقت الناقة ولدها وقد أشعر قيل: سبغت فهي مسبغ، وقال أبو عمرو: سبطت الإبل بأولادها، وسبغت: إذا ألقتها، قال الليث، وكذلك من الحوامل كلها.
 ومما يستدرك عليه: شيء سابغ، أي: كامل واف، نقله الجوهري.
 وأسبغ شعره: أطاله.
 وثوبه: أوسعه.
 ودلو سابغة: طويلة، وهو مجاز، قال:
  دلوك دلو يا دليح سابغه
  في كل أرجاء القليب والغه وذنب سابغ: واف.
 ورجل سابغ الأليتين أي عظيمهما.
 وسبغت قصيرى الفرس: وفرتء، قال ابن أحمر يصف فرسا.

  سبغت قصيراه وأسند ظهره                      وإذا تدافع خلته لم يسـنـد وذو السبوغ، بالضم: اسم درع للنبي صلى الله عليه وسلم والمسبغ كمعظم، من الرمل: ما زيد على حرفه جزء، نحو فاعلاتان من قوله:
  يا خليلي اربعا فاس                      تنطقا رسما بعسفان فقوله: من بعسفان فاعلاتان، سمي به لوفور سبوغه، لأن فاعلاتن إذا جاء تاما فهو سابغ،

  فإذا زدت على السابغ فهو مسبغ، ونظيره الفاضل لذي الفضل، فإذا كثر فضله، فهو فضال ومفضل.
 والمسباغ، بالكسر: الناقة تلقي ولدها لغير تمام، نقله ابن دريد، وقال: ليس بمعروف.
 والمسبغ، كمعظم: الذي رمت به أمه بعد ما نفخ فيه الروح، عن كراع.
 وهذا أسبغ منه، أي: أتم، ومنه الحديث: وددت أن الدرع كانت أسبغ مما هي.
 وأسبغ له في النفقة: إذا أنفق عليه تمام ما يحتاج إليه، ووسع عليه.

##### Türkçe

**سبغ** şey **سبوغا** (ضمme ile): yere kadar uzadı; bunu Leys söyledi; elbise, saç, zırh ve benzerleri gibi.

Mecazdan: **سبغت النعمة**: genişledi; ve denilir: “Nimetin **سبوغ**’u üzerine hamd Allah’adır.”

Ve **سبغ** onun beldesine **سبوغا**: ona meyletti ve ona ulaştı; Ebû Amr’ın Nevâdir’inin nassı: “**سبغت لبغداد** ve **سبغت للكوفة**”: yani ikisine **سبوغا** meylettim ve onlara da ulaştım.

Mecazdan: kaburgaları **سابغة** olan bir dişi deve; bunu Leys söyledi; yani kaburgaları bol olan.

Ve **عجيزة سابغة** ve **ألية سابغة** ve **نعمة سابغة**; bazı nüshalarda: **عمة**; ve **مطرة سابغة**; ve **درع سابغة** yani: tam, bol, uzun, geniş; onda tertipli bir “laf ve neşr” vardır; ve hepsi sonuncusu hariç mecazdır. Allah Teâlâ dedi ki: “**أن اعمل سابغات**”. Ve **الدرع السابغة**: onu uzunluk ve genişlikçe yerde yahut topuklarının üzerinde sürüklediğin zırhtır. Şemmer, Abdullah b. ez-Zübeyr el-Esedî için inşad etti:

وسابغة تغشى البنـان كـأنـهـا                      أضاة بضحضاح من الماء ظاهر

Ve **سبغ المطر**: yere yaklaştığı ve uzayıp yayıldığı zaman; şair dedi ki:

يسيل الربا واهي الكلى عرض الذراأهلة نضاخ الندى سابغ القطر

Ve Amr b. Ma‘dîkerib, Allah ondan razı olsun, babasının karısına söyledi—cahiliyede, İslâm’dan önce, babasından sonra onunla evlenmişti:

فزينك في شريطك أم بكر                      وسابغة وذو النونين زيني

Ve Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:

وعليهما مسرودتان قضاهما                      داود أو صنع السوابغ تبع

Ve **ولثة سابغة**: çirkin; bunu Leys nakletti; ve o mecazdır.

Mecazdan da: **فحل سابغ**: **الجردان**’ı uzun olduğu zaman; ve onun zıddı: **الكميش**.

Ve Asma‘î dedi ki: denilir: “**بيضة** لها **سابغ**”, yani: onun **تسابغ**’ı vardır; ve **تسبغها** ve **تسبغتها**; üçüncüsü fetha ile de okunur; ikincisi fasih olandır. **سبغ** masdarından adlandırıldı; **السبوغ**’dan: kuşatıcılık. O, zırh halkalarından **البيضة**’ye ulaştırılan şeydir; boynu örter; çünkü **البيضة** onunla **تسبغ** eder; o olmasaydı, onların ile zırhın yakası (**جيب الدرع**) arasında bir gedik ve pürüzlülük olurdu. Ve dedi ki: **تسبغة البيض**: **البيضة**’nin altındaki zırh halkalarından saçaklığıdır; kişi onunla boynunu korur; buna **المغفر** da denilir. Ebû Vecze dedi ki:

وتسبغة يغشى المناكب ريعها                      لداود كانت، نسجها لم يهلهل

Ve Muzarrad dedi ki:

وتسبغة في تركة حـمـيرية                      دلامصة ترفض عنها الجنادل

Dedim ki: Ebû Ubeyde’nin “Zırh ve Miğfer Kitabı”nda okuduğum: **رفرف البيضة** onun **تسبغتها**’sı değildir; çünkü “miğferler ve içindekiler” babında onun lafzı şudur: “Onlardan, altını kuşatmış olan halka saçaklığı (**رفرف حلق**) bulunanı vardır; ta ki enseyi, boynu ve yanakları çepeçevre sarar; göz çukurlarına (**محجري العينين**) varıncaya dek; işte bu **رفرف البيضة**’dir.” Sonra dedi ki: “Eğer levha (**صفيح**) değil de, örme (**سرد**) olursa—ki o halkadır—o **مغفر** ve **غفارة**’dır; ve ona **تسبغة** denilir.” Öyleyse bunu düşün.

Ve **السبغة**: genişlik ve refah; ve o mecazdır; denilir: “Onlar yaşayıştan bir **سبغة** içindedir.”

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **رجل سبغ**—**عنق** gibi—üzerinde **درع سابغة** vardır. Sâgânî bunu “el-‘Ubâb”da böyle kaydetti; ve o gariptir. Sonra “Lisân”da gördüm: **رجل مسبغ**; bunu “محسن” misali üzere böyle kaydetti: üzerinde **درع سابغة** vardır. Ve “el-Esâs”ta: **كمي مسبغ**: üzerinde **سابغة** vardır. Sâgânî’nin naklettiğinin tashiften başka olduğunu sanmıyorum; musannif de âdeti üzere onu taklit etti; öyleyse düşün.

Mecazdan: Allah ona nimeti **أسبغ** etti; yani onu tamamladı ve kemale erdirdi ve genişletti. Ondan, O’nun sözü: “**وأسبغ عليكم نعمه ظاهرة وباطنة**”.

Mecazdan da: **أسبغ الوضوء إسباغا**: onu yerlerine ulaştırdı; her uzva hakkını tam verdi. Ondan, sallallahu aleyhi ve sellem’in Enes’e, Allah ondan razı olsun, sözü: “**أسبغ وضوءك**; ömründe artırılır.”

Ve gebe **سبغت** **تسبيغا**; o hâlde o **مسبغ**’dır, **هاء**sız: çocuğunu tam olmadan düşürdü. “Tehzîb”de: onu düşürdü (**أجهضته**). Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: deve yavrusunu düşürür ve yavru kıllanmış (**أشعر**) olduğu hâlde olursa: “**سبغت**” denilir; o hâlde o **مسبغ**’dır. Ebû Amr dedi ki: develer yavrularıyla **سبطت** eder; ve **سبغت**: onları attığı zaman. Leys dedi ki: hamilelerin hepsinden böyledir.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **شيء سابغ**: yani tam, bol; Cevherî bunu nakletti.

Ve saçını **أسبغ** etti: onu uzattı.

Ve elbisesini: onu genişletti.

Ve **دلو سابغة**: uzun; ve o mecazdır; dedi ki:

دلوك دلو يا دليح سابغه
في كل أرجاء القليب والغه

Ve **ذنب سابغ**: bol.

Ve **رجل سابغ الأليتين**: yani ikisi büyük.

Ve atın **قصيرى**’sı **سبغت**: bol oldu; İbn Ahmer bir atı vasfederek dedi ki:

سبغت قصيراه وأسند ظهره                      وإذا تدافع خلته لم يسـنـد

Ve **ذو السبوغ** (ضمme ile): Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in bir zırhının adıdır. Ve **المسبغ**—**معظم** gibi—kumdan: kenarına bir cüz’ artırılan şeydir; “**فاعلاتان**” gibi; şu sözden:

يا خليلي اربعا فاس                      تنطقا رسما بعسفان

Bunun “**من بعسفان**” kısmı **فاعلاتان**’dır. **سبوغ**’unun bolluğundan dolayı onunla adlandırıldı; çünkü **فاعلاتن** tam geldiği zaman o **سابغ**’dır; o hâlde **السابغ** üzerine artırırsan o **مسبغ** olur. Benzeri: fazilet sahibi için **الفاضل**; fazileti çoğalırsa o **فضال** ve **مفضل**’dir.

Ve **المسباغ** (kesre ile): yavrusunu tam olmadan atan dişi deve; İbn Düreyd bunu nakletti; ve dedi ki: bilinen değildir.

Ve **المسبغ**—**معظم** gibi—annesi ruh üflendikten sonra onu attığı kimse; Kurâ‘dan.

Ve bu ondan daha **أسبغ**’dır: yani daha tam. Ondan hadis: “Zırhın, olduğu hâlinden daha **أسبغ** olmasını isterdim.”

Ve nafakada ona **أسبغ** etti: ona ihtiyaç duyduğu şeyin tamamını harcadığı ve ona genişlik verdiği zaman.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَبَغَ
1 سَبَغَ ذ , (Msb, K, &c.,) aor. سَبُغَ (MA, Msb) and سَبَغَ , (MA,) inf. n. سُبُوغٌ, (Msb, K, &c.,) It (a garment [&c.]) was complete, full, ample, or without deficiency: (MA, Msb:) it (a thing, Lth, Msb, of any kind, JK, Msb, such as a garment, TA, a coat of mail, JK, Msb, TA, and the like, TA, and hair, JK, TA) was long, (JK, Msb, K,) from above to below, (Msb,) or reaching to, or towards, the ground. (Lth, K.) [Hence,] ذُو سُبُوغٍ [The ample, or long, &c.,] was the name of a coat of mail belonging to the Prophet. (TA.) ― -b2- [Hence also] سَبَغَتْ قُصَيْرَى الفَرَسِ The قصيري [app. here meaning the rib next the flank] of the horse was of full length. (TA.) ― -b3- And سَبَغَ المَطَرُ (tropical:) The rain approached the earth, and extended. (TA.) ― -b4- And سَبَغَتِ النِّعْمَةُ, (S, Msb, K,) inf. n. as above, (S, Msb,) (tropical:) The benefit, or boon, was, or became, ample. (S, Msb, K, TA.) One says, الحَمْدُ لِلّٰهِ عَلَى سُبُوغِ النِّعْمَةِ Praise be to God for the ampleness of the benefit, or boon. (TA.) ― -b5- And سَبَغَ لِبَلَدِهِ (assumed tropical:) He tended towards, and reached, his town, or country; (AA, * K;) inf. n. as above. (TA.)

سَبَّغَتْ
2 سَبَّغَتْ ذ , inf. n. تَسْبِيغٌ, She (a camel, As, JK, S, or a pregnant female, K) cast her young one, or fœtus, (As, JK, S, K,) in an incomplete state, (TA,) or when its hair had grown, (As, S, K,) or when its fur had grown; (JK;) accord. to the T, (TA,) i. q. أَجْهَضَت: (JK, TA:) or, accord. to AA, سَبَّغَتِ الاـِبِلُ بِأَوْلَادِهَا the camels cast their young abortively; and, in like manner, accord. to Lth, one says of all pregnant females: (TA:) [see also سَبَّقَت:] the epithet applied to her is ↓ مُسَبِّغٌ, without ة. (As, K, TA.)

اسبغهُ
4 اسبغهُ ذ He made it complete, full, ample, or without deficiency; (Msb;) he made it wide; namely, his garment [&c.]: and he made it long; namely, [his garment, and the like, and] his hair, (TA.) ― -b2- [Hence,] اسبغ اللّٰهُ عَلَيْهِ النِّعْمَةَ (S, Msb, * K *) (tropical:) God made the benefit, or boon, complete, full, or ample, to him. (S, * Msb, * K, * TA.) And اسبغ لَهُ فِى النَّفَقَةِ (assumed tropical:) He expended upon him what was completely sufficient for his wants; bestowed upon him amply. (TA.) ― -b3- And اسبغ الوُضُوْءَ, (K,) inf. n. اـِسْبَاغٌ, (S,) (tropical:) He performed completely the [ablution termed] وضوء, (S, K, TA,) making it to reach to the proper places thereof, and giving fully to every member its due. (K, TA.) -A2- And اسبغ He put on a wide, or an ample, [or a long,] coat of mail. (KL.)

سُبُغٌ
سُبُغٌ ذ : see مُسْبِغٌ.

سَبْغَةٌ
سَبْغَةٌ ذ (tropical:) Plentifulness, and pleasantness or easiness, and softness or delicacy, of life. (K, TA.) One says, اـِنَّهُمْ لَفِى سَبْغَةٍ مِنَ العَيْشِ (tropical:) Verily they are in a state of plentifulness, &c., of life. (TA.)

سَابِغٌ
سَابِغٌ ذ , applied to a thing (JK, S) of any kind, (JK,) Complete, full, ample, or without deficiency: (S, TA:) [and] long. (JK.) You say, دِرْعٌ سَابِغَةٌ A coat of mail that is wide, or ample, (S, K, * TA,) and long: (K, TA:) or such that one drags it upon the ground, or [that falls] against one's ankles, by reason of length and ampleness: pl. سَوَابِغُ. (TA.) And ذَنَبٌ سَابِغٌ A complete, a full, or an ample, tail. (S.) And دَلْوٌ سَابِغَةٌ (tropical:) A long دلو [or leathern bucket]. (TA.) And نَاقَةٌ سَابِغَةُ الضَّرْعِ (tropical:) A she-camel full, or without lack or defect, in the udder: (Lth, and so in the K accord. to the TA:) or سَابِغَةُ الضُّلُوعِ without lack or defect, and long, in the ribs. (So in copies of the K.) And عَجِيزَةٌ سَابِغَةٌ and أَلْيَةٌ سَابِغَةٌ (Msb, K) signify in like manner, (K,) [or] (tropical:) A long buttock. (Msb, TA. *) And رَجُلٌ سَابِغُ الأَلْيَتَيْنِ (assumed tropical:) A man large in the buttocks. (TA.) And فَحْلٌ سَابِغٌ (tropical:) A stallion long in the veretrum: (S, K, TA:) the contr. thereof is termed كَمِشٌ. (S, TA.) And لِثَةٌ سَابِغَةٌ (tropical:) A foul, or an ugly, gum. (Lth, K, TA.) ― -b2- And مَطْرَةٌ سَابِغَةٌ (tropical:) A compious rain. (K, * TA.) ― -b3- And نِعْمَةٌ سَابِغَةٌ (tropical:) A complete, a full, or an ample, benefit, or boon. (K, * TA.) ― -b4- See also تَسْبِغَةٌ.

أَسْبَغُ
أَسْبَغُ ذ More [and most] complete, full, ample, or free from deficiency [in breadth and in length]: occurring in this sense in a trad., relating to a coat of mail. (TA.)

تَسْبَِغٌ
تَسْبَِغٌ ذ : see what next follows.

تَسْبِغَةٌ
تَسْبِغَةٌ ذ (JK, S, K) and تَسْبَغَةٌ and ↓ تَسْبِغٌ and تَسْبَغٌ, (JK, K,) the first of which is the most chaste, (TA,) I. q. مِغْفَرٌ [q. v.]: (JK:) or a portion of the mail of the coat of mail, that is conjoined to the helmet, and protects the neck: (JK, S, K:) for the helmet becomes lengthened (تَسْبُغُ) thereby; and but for it, there would be between it and the opening at the neck of the coat of mail an intervening space: (S:) or the mail composing the رَفْرَف of the helmet, at the bottom thereof, with which the man protects his neck, and which is also called the مِغْفَر: or, accord. to “ the Book of the Coat of Mail and the Helmet, ” by AO, the رَفْرَف of the helmet is other than its تَسْبِغَة; for he says that, of helmets, there is that which has a رَفْرَف, [consisting of] rings [or mail] encompassing the bottom thereof, so as to surround the back and other parts of the neck, and the two cheeks, and to reach to the مَحْجِرَانِ [q. v.] of the two eyes; and he afterwards says, but when it [the helmet] is not of plate, or expanded metal, but is [a head-covering] of mail, it is called مِغْفَرٌ and غِفَارَةٌ and تَسْبِغَةٌ: (TA:) [the pl. is تَسَابِغُ:] and the helmet [that has a تَسْبِغَة attached to it, accord. to those who mean by this term the mail attached to the bottom thereof,] is called ↓ سَابِغٌ: (JK:) or, accord. to As, one says بَيْضَةٌ لَهَا سَابِغٌ, (S,) or لَهَا تَسَابِغُ. (K, TA: in the CK [erroneously] تَسَابُغٌ.)

مُسْبِغٌ
مُسْبِغٌ ذ , (S, A, L, TA,) in the O and K ↓ سُبُغٌ, like عُنُقٌ, which seems to be a mistranscription, copied by the author of the K, accord, to his usual practice, from the O, (TA,) A man having upon him a coat of mail such as is termed سَابِغَةٌ. (S, A, O, L, K.)

مُسَبَّغٌ
مُسَبَّغٌ ذ is expl. by Kr as meaning The young that is cast by its mother after the soul has been blown into it. (TA. [But see its verb, 2.])

مُسَبِّغٌ
مُسَبِّغٌ ذ : see 2.

مِسْبَاغٌ
مِسْبَاغٌ ذ A she-camel that usually casts her young abortively: but a term not well know, (IDrd, TA.)

##### Türkçe

سَبَغَ
1 **سَبَغَ** ذ , (Msb, K, &c.,) muzâri‘i **سَبُغَ** (MA, Msb) ve **سَبَغَ** , (MA,) mastarı **سُبُوغٌ**, (Msb, K, &c.,) O (bir elbise [&c.]) tam, dolu, geniş, yahut eksiksiz oldu: (MA, Msb:) o (herhangi bir türden bir şey, Lth, Msb, JK, Msb, meselâ bir elbise, TA, bir zırh, JK, Msb, TA, ve benzeri, TA, ve saç, JK, TA) uzun oldu, (JK, Msb, K,) yukarıdan aşağıya, (Msb,) yahut yere ulaşan, yahut yere doğru ulaşan. (Lth, K.) [Bundan dolayı,] **ذُو سُبُوغٍ** [geniş, yahut uzun, &c.,] Peygamber’e ait bir zırhın adı idi. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı ayrıca] **سَبَغَتْ قُصَيْرَى الفَرَسِ** Atın **قُصَيْرَى**’sı [görünüşe göre burada böğür yanındaki kaburga mânasında] tam uzunlukta oldu. (TA.) ― -b3- Ve **سَبَغَ المَطَرُ** (mecaz:) Yağmur yere yaklaştı ve yayıldı. (TA.) ― -b4- Ve **سَبَغَتِ النِّعْمَةُ**, (S, Msb, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (S, Msb,) (mecaz:) Nimet geniş oldu yahut genişledi. (S, Msb, K, TA.) Şöyle denir: **الحَمْدُ لِلّٰهِ عَلَى سُبُوغِ النِّعْمَةِ** Nimetin genişliği üzerine Allah’a hamd olsun. (TA.) ― -b5- Ve **سَبَغَ لِبَلَدِهِ** (varsayılan mecaz:) O, kasabasına yahut ülkesine yöneldi ve ulaştı; (AA, * K;) mastarı yukarıdaki gibi. (TA.)

سَبَّغَتْ
2 **سَبَّغَتْ** ذ , mastarı **تَسْبِيغٌ**, O (bir deve, As, JK, S, yahut gebe dişi, K) yavrusunu yahut ceninini, (As, JK, S, K,) eksik bir hâlde, (TA,) yahut tüyü bitmişken, (As, S, K,) yahut postu bitmişken; (JK;) düşürdü: T’ye göre, (TA,) **أَجْهَضَت** ile aynı mânadadır: (JK, TA:) yahut AA’ya göre, **سَبَّغَتِ الاـِبِلُ بِأَوْلَادِهَا** develer yavrularını düşük olarak düşürdüler; ve aynı şekilde, Lth’ye göre, bütün gebe dişiler hakkında söylenir: (TA:) [**سَبَّقَت**’e de bak:] ona verilen sıfat ↓ **مُسَبِّغٌ**’dur, ة olmaksızın. (As, K, TA.)

اسبغهُ
4 **اسبغهُ** ذ O, onu tam, dolu, geniş, yahut eksiksiz yaptı; (Msb;) onu geniş yaptı; yani elbisesini [&c.]: ve onu uzun yaptı; yani [elbisesini ve benzerini ve] saçını, (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اسبغ اللّٰهُ عَلَيْهِ النِّعْمَةَ** (S, Msb, * K *) (mecaz:) Allah, nimeti ona tam, dolu yahut geniş kıldı. (S, * Msb, * K, * TA.) Ve **اسبغ لَهُ فِى النَّفَقَةِ** (varsayılan mecaz:) O, onun ihtiyaçlarına tamamen yeterli olanı onun üzerine harcadı; ona bolca verdi. (TA.) ― -b3- Ve **اسبغ الوُضُوْءَ**, (K,) mastarı **اـِسْبَاغٌ**, (S,) (mecaz:) O, **وضوء** denilen abdesti tam olarak yaptı, (S, K, TA,) onu yerlerine ulaştırarak ve her uzva hakkını tam vererek. (K, TA.) -A2- Ve **اسبغ** O, geniş yahut bol [yahut uzun] bir zırh giydi. (KL.)

سُبُغٌ
**سُبُغٌ** ذ : **مُسْبِغٌ**’e bak.

سَبْغَةٌ
**سَبْغَةٌ** ذ (mecaz:) Hayatın bolluğu, ve hoşluğu yahut kolaylığı, ve yumuşaklığı yahut inceliği. (K, TA.) Şöyle denir: **اـِنَّهُمْ لَفِى سَبْغَةٍ مِنَ العَيْشِ** (mecaz:) Şüphesiz onlar hayatın bolluğu, &c., içindedirler. (TA.)

سَابِغٌ
**سَابِغٌ** ذ , herhangi bir türden bir şeye (JK, S) uygulanan, (JK,) Tam, dolu, geniş, yahut eksiksiz: (S, TA:) [ve] uzun. (JK.) Sen dersin: **دِرْعٌ سَابِغَةٌ** Geniş yahut bol, (S, K, * TA,) ve uzun bir zırh: (K, TA:) yahut uzunluğu ve genişliği sebebiyle onu yerde sürüklediğin, yahut [uzunluğu sebebiyle] bileklerine karşı [inen] türden: çoğulu **سَوَابِغُ**. (TA.) Ve **ذَنَبٌ سَابِغٌ** Tam, dolu yahut geniş bir kuyruk. (S.) Ve **دَلْوٌ سَابِغَةٌ** (mecaz:) Uzun bir **دلو** [yahut deri kova]. (TA.) Ve **نَاقَةٌ سَابِغَةُ الضَّرْعِ** (mecaz:) Memede dolu, yahut eksikliği ya da kusuru olmayan bir dişi deve: (Lth, ve TA’ya göre K’da da böyledir:) yahut **سَابِغَةُ الضُّلُوعِ** kaburgalarda eksikliği ya da kusuru olmayan ve uzun olan. (K’nın nüshalarında böyle.) Ve **عَجِيزَةٌ سَابِغَةٌ** ve **أَلْيَةٌ سَابِغَةٌ** (Msb, K) aynı şekilde mânaya gelir, (K,) [yahut] (mecaz:) Uzun bir kalça. (Msb, TA. *) Ve **رَجُلٌ سَابِغُ الأَلْيَتَيْنِ** (varsayılan mecaz:) Kalçaları büyük bir adam. (TA.) Ve **فَحْلٌ سَابِغٌ** (mecaz:) Zekerinde uzun bir aygır: (S, K, TA:) bunun zıddına **كَمِشٌ** denir. (S, TA.) Ve **لِثَةٌ سَابِغَةٌ** (mecaz:) Pis, yahut çirkin bir dişeti. (Lth, K, TA.) ― -b2- Ve **مَطْرَةٌ سَابِغَةٌ** (mecaz:) Bol bir yağmur. (K, * TA.) ― -b3- Ve **نِعْمَةٌ سَابِغَةٌ** (mecaz:) Tam, dolu yahut geniş bir nimet. (K, * TA.) ― -b4- **تَسْبِغَةٌ**’ye de bak.

أَسْبَغُ
**أَسْبَغُ** ذ Genişlikte ve uzunlukta daha [ve en] tam, dolu, geniş, yahut eksiklikten daha uzak: bu mânada bir rivayette, zırhla ilgili olarak vârid olmuştur. (TA.)

تَسْبَِغٌ
**تَسْبَِغٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

تَسْبِغَةٌ
**تَسْبِغَةٌ** ذ (JK, S, K) ve **تَسْبَغَةٌ** ve ↓ **تَسْبِغٌ** ve **تَسْبَغٌ**, (JK, K,) bunların ilki en fasih olandır, (TA,) **مِغْفَرٌ** ile aynı mânadadır [bkz.]: (JK:) yahut zırhın zırh halkalarından, miğfere bitişik olan ve boynu koruyan bir parçadır: (JK, S, K:) çünkü miğfer onunla uzar (**تَسْبُغُ**); ve o olmasaydı, onunla zırhın boyun açıklığı arasında bir boşluk bulunurdu: (S:) yahut miğferin alt tarafındaki **رَفْرَف**’ini oluşturan zırh halkalarıdır; kişi onunla boynunu korur; ve buna ayrıca **مِغْفَر** da denir: yahut AO’nun “Zırh ve Miğfer Kitabı”na göre, miğferin **رَفْرَف**’i onun **تَسْبِغَة**’sinden başkadır; çünkü o der ki: miğferlerden, altını kuşatacak şekilde halkalardan [yahut zırh halkalarından] oluşan bir **رَفْرَف**’i olan vardır; böylece boynun arkasını ve diğer kısımlarını ve iki yanağı kuşatır ve iki gözün **مَحْجِرَانِ**’ına [bkz.] kadar ulaşır; sonra der ki: fakat o [miğfer] levhadan, yahut yayılmış metalden değil de zırh halkalarından [bir başlık] olduğunda, ona **مِغْفَرٌ** ve **غِفَارَةٌ** ve **تَسْبِغَةٌ** denir: (TA:) [çoğulu **تَسَابِغُ**’dur:] ve miğfer [kendisine **تَسْبِغَة** ekli olan, bu terimle altına ekli zırh halkalarını kastedenlere göre] ↓ **سَابِغٌ** diye adlandırılır: (JK:) yahut As’a göre, **بَيْضَةٌ لَهَا سَابِغٌ**, (S,) yahut **لَهَا تَسَابِغُ** denir. (K, TA: CK’da [yanlış olarak] **تَسَابُغٌ**.)

مُسْبِغٌ
**مُسْبِغٌ** ذ , (S, A, L, TA,) O ve K’da ↓ **سُبُغٌ**, **عُنُقٌ** gibi; bu, TA’ya göre, K’nın müellifinin âdeti üzere O’dan kopyaladığı bir yanlış yazım gibi görünür, (TA,) Üzerinde **سَابِغَةٌ** denilen türden bir zırh bulunan adam. (S, A, O, L, K.)

مُسَبَّغٌ
**مُسَبَّغٌ** ذ Kr tarafından, annesinin, ruh üflendikten sonra düşürdüğü yavru mânasında diye açıklanır. (TA. [Fakat fiiline, 2’ye bak.])

مُسَبِّغٌ
**مُسَبِّغٌ** ذ : 2’ye bak.

مِسْبَاغٌ
**مِسْبَاغٌ** ذ Genellikle yavrusunu düşük olarak düşüren bir dişi deve: fakat iyi bilinen bir terim değildir, (IDrd, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَبَغَ
سَبَغَ U ( n. ac. سُبُوْغ 27 ),
a.  Was long, flowing, ample.

b.  Was pleasant, easy ( life ).

c.  [ La ], Tended towards ( his country ).

أَسْبَغَ
أَسْبَغَ IV ,
a.  Made long, flowing, ample; performed with thoroughness ( ablution ).

b.  [ acc. &  'Ala ], Gave to, in abundance; provided for amply.

c.  Put on a coat of mail.

سَبْغَة
سَبْغَة 1t ,
a.  Ampleness; plentifulness; ease, plenty; abundance.

سَاْبِغ
سَاْبِغ 21 ,
a.  Ample, abundant, copious.

##### Türkçe

سَبَغَ
**سَبَغَ** U (mastar: **سُبُوْغ** 27),
a. Uzun idi, akıcı idi, geniş idi.

b. Hoş idi, kolay idi (hayat).

c. [**لا**], (kendi) ülkesine doğru meyletti.

أَسْبَغَ
**أَسْبَغَ** IV,
a. Uzun yaptı, akıcı yaptı, geniş yaptı; (abdesti) tamlıkla yerine getirdi.

b. [mef‘ûl ve **على**], bol bol verdi; yeterince temin etti.

c. Zırh giydi.

سَبْغَة
**سَبْغَة** 1t,
a. Genişlik; bolluk; kolaylık, çokluk; bereket.

سَاْبِغ
**سَاْبِغ** 21,
a. Geniş, bol, çok.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سبغ
سَبَغَ - يَسْبُغُ - سَابِغ - سَابِغَة - سَابِغَات - أَسْبَغَ - يُسْبِغُ
سَبَغ َ - يَسْبُغُ + شيء + على شيء أو كائن: تدلى على الشيء تحته وشمله من جميع جوانبه
سَابِغ: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَبَغَ - يَسْبُغُ ": الشيء الذي يغطي كائناً من جميع جوانبه فلا يظهر منه شيء
دروع سابغات: دروع تتدلى على جوانب الجسم فتستره كله
سَابِغَة: مؤنث " سَابِغ ": وهي أيضاً فاعل مرة: نوع مخصوص من الأشياء التي تتدلى على شيء وتشمله، من أنواع الثياب أو الدروع وما شابه
سَابِغَات: جمع " سَابِغَة "
أَسْبَغَ - يُسْبِغُ + كائن + شيئاً + على كائن: على وزن " أفـْعـَل " من " سَبَغَ - يَسْبُغُ ": جعله " يَسْبُغُ " عليه: جعل الشيء يتدلى ويغمر ويغطي الكائن من جميع جوانب الشيء فلا يظهر منه شيء
أسبغ عليكم نعمه: نشر عليكم نعمه فغطاكم بها: كناية عن المبالغة العظمى بالإنعام: كما يستعمل بالعامية الحالية: خيره يطمرني من رأسي لأخمص قدمي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية بغطاء أو خمار أو ثوب يلقى على الجسم ويقترب منه ولا يلتصق به "، وهي:
دَثَرَ - يَدْثُرُ، لَحَفَ - يَلْحَفُ، سَرْبَلَ - يُسَرْبِلُ، سَبَغ َ - يَسْبُغُ، خَمَرَ - يَخْمُرُ (خَمَرَ - يَخْمِرُ)، غَطَى - يَغْطِي
سابغات
 	﴿أن اعمل سابغات وقدر في السرد واعملوا صالحا إني بما تعملون بصير(11)﴾ سبأ
أسبغ
 	﴿ألم تروا أن الله سخر لكم ما في السماوات وما في الأرض وأسبغ عليكم نعمه ظاهرة وباطنة ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ولا هدى ولا كتاب منير(20)﴾ لقمان
مختار الصحاح
● [سبغ] س ب غ: شيء سَابِغٌ أي كامل واف و سَبَغَتِ النعمة اتسعت وبابه دخل و أسْبَغَ الله عليه النعمة أتمها و إسْباغُ الوضوء إتمامه وذنب سابِغٌ أي واف و السَّابِغةُ الدرع الواسعة
الراغب
سبغ
- درع سابغ: تام واسع. قال الله تعالى: }أن اعمل سابغات﴿[سبأ/11]، وعنه استعير إسباغ الوضوء، وإسباغ النعم قال:﴾وأسبغ عليكم نعمه ظاهرة وباطنة{ [لقمان/20].
ملخص اللسان
1.     وسَبَغَ الشيءُ يَسْبُغُ سُبُوغاً:طالَ إلى الأَرض واتَّسَعَ، وأَسْبَغَه هو وسَبَغَ الشعرُ سُبُوغاً وسَبَغَتِ الدِّرْعُ، وكلُّ شيءٍ طالَ إلى الأَرض، فهو سابِغٌ.والدِّرْعُ السابِغةُ: التي تَجُرُّها في الأَرض أَو على كَعْبَيْكَ طُولاً وسَعةً
2. شيء سابغٌ أَي كامِلٌ وافٍ.
3.     وسَبَغَتِ النِّعْمةُ تَسْبُغُ، بالضم، سُبُوغاً:اتسعت.
4.     وإِسْباغُ الوُضوءِ: المُبالَغة فيه وإتْمامُه.
5.     ونعمة سابِغةٌ،وأَسْبَغَ الله عليه النِّعْمةَ: أَكْمَلَها وأَتَمَّها ووسَّعَها.
لسان العرب
● - سبغ: شيء سابغٌ أَي كامِلٌ وافٍ. وسَبَغَ الشيءُ يَسْبُغُ سُبُوغاً:   طالَ إلى الأَرض واتَّسَعَ، وأَسْبَغَه هو وسَبَغَ الشعرُ سُبُوغاً   وسَبَغَتِ الدِّرْعُ، وكلُّ شيءٍ طالَ إلى الأَرض، فهو سابِغٌ. وقد أَسْبَغَ فلان   ثَوْبَه أَي أَوسَعَه. وسَبَغَتِ النِّعْمةُ تَسْبُغُ، بالضم، سُبُوغاً:   اتسعت. وإِسْباغُ الوُضوءِ: المُبالَغة فيه وإتْمامُه. ونعمة سابِغةٌ،   وأَسْبَغَ الله عليه النِّعْمةَ: أَكْمَلَها وأَتَمَّها ووسَّعَها. وإنهم   لفي سَبْغةٍ من العَيْشِ أَي سَعةٍ. ودَلْوٌ سابِغةٌ: طويلة؛ قال:   دَلْوُكَ دَلْوٌ، يا دُلَيْحُ، سابِغهْ   في كلِّ أَرْجاءِ القَلِيبِ والِغهْ   ومطرٌ سابغٌ، وسَبَغَ المطرُ: دَنا إلى الأَرض وامتدّ؛ قال:   يُسِيلُ الرُّبا، واهِي الكُلَى، عَرِصُ الذُّرى،   أَهِلَّةُ نَضّاخِ النَّدَى سابغِ القَطْرِ   وذنَبٌ سابِغٌ أَي وافٍ. وفي حديث المُلاعَنةِ: إن جاءت به سابِغَ   الأَلْيَتَيْنِ أَي عظِيمهما من سُبُوغِ الثوب والنِّعْمةِ. والسابِغةُ:   الدِّرْعُ الواسِعةُ. ورجل مُسْبِغٌ: عليه دِرعٌ سابِغةٌ. والدِّرْعُ   السابِغةُ: التي تَجُرُّها في الأَرض أَو على كَعْبَيْكَ طُولاً وسَعةً؛ وأَنشد   شمر لعبد الله بن الزبير الأَسدي:   وسابِغةٍ تَغْشَى البنانَ، كأَنَّها   أَضاةٌ بِضحْضاحٍ من الماء ظاهِرِ   وتَسْبِغةُ البَيْضةِ: ما تُوصَلُ به البَيْضةُ من حَلَقِ الدُّرُوعِ   فَتَسْتُرُ العُنُقَ لأَن البيضةَ به تَسْبُغُ، ولوْلاه لكان بينها وبين   جَيْبِ الدِّرْع خَلَلٌ وعوْرة. قال الأَصمعي: يقال بيضةٌ لها سابِغٌ؛ وقال   النضر: تَسْبِغةُ البيض رُفُوفُها   (* قوله «رفوفها» الذي في شرح القاموس:   رفرفها براءين، وفي الاساس: وسالت تسبغته على سابغته وهي رفرف البيضة.)   من الزَّرَدِ أَسفَل البيضة يَقِي بها الرجلُ عُنقه، ويقال لذلك   المِغْفَر أَيضاً؛ وقال أَبو وَجْزةَ في التَّسْبِغةِ:   وتَسْبِغة يَغْشَى المَناكِبَ رَيْعُها،   لِدوادَ كانَتْ ، نَسْجُها لَمْ يُهَلْهَلِ   وفي حديث قَتْلِ أُبَيِّ بن خَلَفٍ: زَجَلَه بالحربة فتَقَعُ في   تَرْقُوَتهِ تحت تَسْبِغةِ البيضة؛ التَّسْبِغةُ: شيء من حَلَق الدُّرُوع   والزَّرَدِ يَعْلُقُ بالخُوذةِ دائراً معها ليسْتُر الرقبةَ وجَيْبَ الدِّرْع.   وفي حديث أَبي عبيدة، رضي الله عنه: إنَّ زَرَدَتَيْنِ من زَرَدِ   التَّسْبِغةِ نَشِبَتا في خَدّ النبي، صلى الله عليه وسلم، يوم أُحُد، وهي   تَفْعِلة، مصدر سَبَّغَ من السُّبُوغ الشُّمُولِ؛ ومنه الحديث: كان اسم دِرْعِ   النبي، صلى الله عليه وسلم، ذا السُّبُوغِ لِتَمامِها وسَعَتِها. وفي   حديث شريح: أَسْبِغُوا لليتِيم في النفَقةِ أَي أَنفِقوا عليه تمام ما   يحتاج إليه ووسّعوا عليه فيها. وفحْلٌ سابِغٌ أَي طويلُ الجُرْدانِ، وضدّه   الكَمْشُ. وناقة سابِغةُ الضُّلُوع وعجِيزةٌ سابِغةٌ وأَلْيَةٌ سابِغةٌ.   والمُسَبَّغُ من الرَّمَل: ما زِيدَ على جزئه حرف نحو فاعِلاتانْ من   قوله:   يا خَلِيلَيَّ ارْبَعا فاسْـ   ـتَنْطِقا رَسْماً بِعُسْفانْ   فقوله: مَن بعُسْفانْ فاعِلاتانْ؛ قال أَبو إِسحق: معنى قولهم   مُسَبَّغاً كأَنَّه جُعِلَ سابغاً، والفرق بين المُسَبَّغِ والمُذَيَّلِ أَن   المُسَبَّغَ زيد على ما يُزاحَفُ مِثْلُه، وهو أَقلّ متحركات من المُذَيَّلِ،   وهو زيادة على سبب، والمُذَيَّلُ على وَتِدٍ. قال أَبو إسحق: سُمِّي   مُسبَّغاً لوُفُورِ سُبُوغِه لأَن فاعلاتن إذا تامّاً فهو سابغ، فإِذا زِدْتَ   على السابغ فهو مَسَبَّغ كما أَنك تقول لذي الفَضْل فاضِلٌ، وتقول للذي   يكثر فضله فَضّالٌ ومُفَضَّلٌ.   وسَبَّغَتِ الناقةُ تَسْبِيغاً، فهي مُسَبِّغٌ: أَلْقَتْ ولدها لغير   تمام، وقيل: أَلقته وقد أَشْعَر، وإذا كان ذلك عادةً فهي مِسْباغٌ. قال ابن   دريد: وليس بمعروف. وقال صاحب العين: التسْبِيغُ في جميع الحَوامل مثلُه   في الناقة. والمُسَبَّغُ: الذي رمت به أُمُّه بعدما نُفِخَ فيه الرُّوح؛   عن كراع. التهذيب: وسبَّغَتِ الناقة تَسْبيغاً فهي مُسَبَِّغ إذا كانت   كلما نَبَت على ولدها في بطنها الوَبَرُ أَجْهَضَتْه، وكذلك من الحوامِلِ   كلِّها. أَبو عمرو: سَبَّطَت الإِبلُ أَوْلادَها وسَبَّغَتْ إذا   أَلقَتْها.
مقاييس اللغة:
(سبغ) السين والباء والغين أصلٌ واحد يدلُّ على تمامِ الشيء وكماله. يقال أَسْبَغْتُ الأمر، وأسْبَغَ فلان وضوءَه. ويقال أسبغ الله عليه نِعَمَه. ورجل مُسْبِغ، أي عليه درعٌ سابغة. وفحل سابغٌ: طويل الجُرْدَان([15])، وضدُّه الكَمْش. ويقال سَبَّغَت الناقةُ، إذا ألقت ولدَها وقد أَشْعَرَ.
القاموس المحيط:
سَبَغَ الشيءُ سُبُوغاً طالَ إلى الأَرْضِ، و النِعْمَةُ اتَّسَعَتْ، و لِبَلَدِه مالَ إليه ووَصَلَهُ.
وناقَةٌ سابِغَةٌ الضُّلُوعِ، وعَجِيزَةٌ، وألْيَةٌ، وعِمَّةٌ، ومَطْرَةٌ. ودِرْعٌ سابِغَةٌ: تامَّةٌ طَويلَةٌ. ولِثَةٌ سابِغَةٌ: قَبِيحَةٌ. وفَحْلٌ سابِغٌ: طَويلُ الجُرْدانِ. وبَيْضَةٌ لها سابِغٌ، أي: لها تَسابُغٌ، وتَسْبِغُها وتَسْبِغَتُها، ويُفْتَحُ ثالِثُهُما: ما تُوصَلُ به البَيْضَةُ من حَلَقِ الدِرْعِ فَتَسْتُرُ العُنُقَ. والسَّبْغَةُ: السَّعَةُ، والرَّفاهِيَةُ.
ورجُلٌ سُبُغٌ، كعُنُقٍ: عليه دِرْعٌ سابِغَةٌ. وأسْبَغَ اللَّهُ النِعْمَةَ: أتَمَّها، و الوُضُوءَ: أبْلَغَهُ مَواضِعَهُ، ووَفَّى كُلَّ عُضْوٍ حَقَّهُ. وسَبَّغَتِ الحامِلُ تَسْبيغاً: ألْقَتْ ولَدَها وقد أشْعَرَ.
تاج العروس:
سبغ
سَبَغَ الشَّيءَ سُبُوغاً بالضَّمِّ طالَ إلى الأرْضِ قالَهُ اللَّيْثُ كالثَّوْبِ والشَّعَرِ والدِّرْعِ ونَحْوِها
ومن المَجَازِ : سَبَغَتِ النِّعْمَةُ : اتَّسَعَتْ ويُقَالُ : الحَمْدُ للهِ على سُبُوغِ النِّعْمَةِ
وسَبَغَ لِبَلَدِه سُبُوغاً : مالَ إليْهِ ووَصَلَهُ ونَصُّ أبي عَمْروٍ نَوادِرِه : سَبَغْتُ لبَغْدَادَ وسَبَغْتُ للكُوفَةِ : أي : مِلْتُ إليهْمِا سُبُوغاً وبلَغْتُهُما أيْضاً
ومن المَجَازِ : ناقَةٌ سابِغَةُ الضُّلُوعِ قالَهُ اللَّيْثُ أي : وافِرَتُها
وعَجِيزَةٌ سابِغَةٌ وألْيَةٌ سابِغَةٌ ونِعْمَةٌ سابِغَةٌ وفي بَعْضِ النُّسَخِ : عِمَّةٌ ومَطْرَةٌ سابِغَةٌ ودِرْعٌ سابِغَةٌ أي : تامَّةٌ وافِرَةٌ طَوِيلَةٌ واسِعَةٌ وفيه لَفٌّ ونَشْرٌ مُرَتَّبٌ وكُلُّهُنَّ مجازٌ غيرُ الأخِيرَةِ وقالَ الله تعالى : أن اعْمَلْ سابِغَاتٍ والدِّرْعُ السّابِغَةُ : الّتِي تَجُرُّها في الأرْضِ أو على كَعْبَيْكَ طُولاً وسَعَةً وأنْشَدَ شَمِرٌ لعَبْدِ اللهِ بنِ الزَّبِيرِ الأسَدِيِّ :
وسابِغَةٍ تَغْشَى البَنَانَ كِأنَّهَا ... أضاةٌ بضَحْضاحٍ منَ الماءِ ظاهِرِ وسَبَغَ المَطَرُ : إذا دَنَا إلى الأرْضِ وامْتَدَّ قالَ الشّاعِرُ :
" يُسِيلُ الرُّبَا واهِي الكُلَى عَرِضُ الذُّراأهِلَّةَ نَضّاخِ النَّدَى سابِغِ القَطْرِ وقالَ عَمْروُ بنُ مَعْدِ يَكرِبَ رضي الله عنه لامْرَأَةِ أبيهِ وكان تَزَوَّجَها بَعْدَ أبيهِ قَبْلَ إسْلامِه في الجَاهِلِيَّةِ :
فزَيْنُك في شَرِيطِكِ أُمَّ بَكْرٍ ... وسابِغَةٍ وذو النُّونَيْنِ زَيْنِي وقالَ أبو ذُؤَيْبٍ الهُذَلِيُّ :
وعَلَيْهِمَا مَسْرُودَتانِ قَضَاهُمَا ... داوُدُ أو صَنَعُ السَّوابِغِ تُبَّعُ
ولِثَةٌ سابِغَةٌ : قَبيحَةٌ نَقَلَه اللَّيْثُ وهو مجازٌ
ومن المَجَازِ أيْضاً : فَحْلٌ سابِغٌ : إذا كانَ طَوِيلَ الجُرْدَانِ وضِدُّه : الكَمِيشُ
وقالَ الأصْمَعِيُّ : يُقَالُ : بَيْضَةٌ لها سابِغٌ أي : لها تَسَابُغٌ وتَسْبِغُها وتَسْبِغَتُهَا ويُفْتَحُ ثالِثُهُما والثّانِيَةُ هي الفُصْحَى سُمِّيَتْ بمَصْدَرِ سَبَّغَ منَ السُّبُوغِ : الشُّمُولِ وهِيَ : ما تُوصَلُ بهِ البَيْضَةُ منْ حَلَقِ الدِّرْعِ فتَسْتُرُ العُنُقَ لأنَّ البَيْضَةَ بهِ تَسْبغُ ولوْلاهُ لكانَ بَيْنَهُما وبَيْنَ جَيْبِ الدِّرْعِ خَلَلٌ وعَوْرَةٌ وقالَ : تَسْبِغَةُ البَيْضِ : رَفْرَفُهَا منَ الزَّرَدِ أسْفَلَ البَيْضَةِ يَقِي بها الرَّجُلُ عُنُقَهُ ويُقَالُ لذلكَ : المِغْفَرُ أيْضاً وقالَ أبو وَجْزَةَ :
وتَسْبِغَةٍ يَغْشَى المَنَاكِبَ رَيْعُها ... لدَاوُدَ كانَتْ نَسْجُها لمْ يُهَلْهِلِ وقالَ مُزَرِّدٌ :
وتَسْبِغَةٌ في تَرْكَةٍ حِمْيَرِيَّةٍ ... دُلامِصَةٍ تَرْفَضُّ عنْهَا الجَنَادِلُ قلتُ : و الّذِي قَرَأْتُه في كتابِ الدِّرْعِ والبَيْضَةِ لأبي عُبَيْدةَ : أنَّ رَفْرَفَ البَيْضَةِ غَيْرُ تَسْبِغَتِها فإنَّهُ قالَ في بابِ البَيْضِ وما فِيها ما نَصُّهُ : ومنهَا ما لَها رَفْرَفٌ حَلَقٌ قدْ أحاطَ بأسْفَلِها حتى يُطِيفَ بالقَفَا والعُنُقِ والخَدَّيْنِ حتى يَنْتَهِيَ إلى مِحْجَرَيِ العَيْنَيْنِ فذلكَ رَفْرَفُ البَيْضَةِ وقالَ فيما بَعْدُ : فإذا لم تَكُنْ صَفِيحاً وكانَتْ سَرْداً وهُوَ الحَلَقُ فهِيَ مِغْفَرٌ وغِفَارَةٌ ويُقَالُ لها : تَسْبِغَةٌ فتأمَّلْ ذلكَ
والسَّبْغَةُ : السَّعَةُ والرَّفاهِيَةُ وهو مجازٌ يُقَالُ : إنَّهُمْ لفِي سَبْغَةٍ منَ العَيْشِ
وقالَ ابنُ الأعْرَابِيّ : رَجُلٌ سُبُغٌ كعُنُقٍ : عَلَيْهِ دِرْعٌ سابِغَة هكذا قَيَّدَهُ الصّاغَانِيُّ في العُبَابِ وهو غَرِيب ثمَّ رأيتُ في اللِّسَانِ : رَجُلٌ مُسْبِغٌ هكذا قَيَّدَهُ مِثَال مُحْسِنٍ : عليْهِ دِرْعٌ سابِغَةٌ وفي الأساسِ : كَمِيٌّ مُسْبِغٌ : عليْهِ سابِغَةٌ ولا إخالُ ما نَقَلَه الصّاغَانِيُّ إلا تَصْحِيفاً وقَلَّدَهُ المُصَنِّف على عادَتِه فتأمَّلْ
ومن المَجَازِ : أسْبَغَ اللهُ عليْهِ النِّعْمَةَ أي : أتَمَّهَا وأكْمَلَهَا ووَسَّعَها ومنهُ قَوْلُه تعالى : وأسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وباطِنَةً
ومن المَجَازِ أيْضاً : أسْبَغ الوُضُوءَ إسْبَاغاً : أبْلَغَهُ مَوَاضِعَهُ ووفَّى كُلَّ عُضْوٍ حَقَّهُ ومنْهُ قوْلُهُ صلى الله عليه وسلم لأنسٍ رضي الله عنه : أسْبِغْ وُضُوءَكَ يُزَدْ في عُمُرِكَ
وسَبَّغَتِ الحامِلُ تَسْبِيغاً فهِيَ مُسَبِّغٌ بلا هاءٍ : ألْقَتْ ولَدَهَا لغَيْرِ تمامٍ وفي التَّهْذِيبِ : أجْهَضَتْهُ وقالَ أبو عُبَيْدٍ عن الأصْمَعِيِّ : إذا ألْقَتْ النّاقَةُ وَلَدَها وقدْ أشْعَرَ قيلَ : سَبَّغَتْ فهِيَ مُسَبِّغٌ وقالَ أبو عَمْروٍ : سَبَّطَتِ الإبِلُ بأوْلادِهَا وسَبَّغَتْ : إذا ألْقَتْهَا قالَ اللَّيْثُ وكذلكَ منَ الحَوَامِلِ كُلِّهَا
وممّا يستدْرَكُ عليهِ : شَيءٌ سابِغٌ أي : كامِلٌ وافٍ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ
وأسْبَغَ شَعْرَه : أطالَهُ
وثوْبَهُ : أوْسَعَهُ
ودَلْوٌ سابِغَةٌ : طَوِيلَةٌ وهو مجازٌ قالَ :
" دَلْوُكَ دَلْوٌ يا دُلَيْحُ سابِغَهْ
" في كُلِّ أرْجَاءِ القَلِيبِ والِغَهْ وذَنَبٌ سابِغٌ : وافٍ
ورَجُلٌ سابِغُ الألْيَتَيْنِ أي عَظِيمُهُما
وسَبَغَتْ قُصَيرَى الفَرَسِ : وفُرَتء قال ابنُ أحْمَرَ يَصِفُ فَرَساً
سَبَغَتْ قُصَيْرَاهُ وأُسْنِدَ ظَهْرُه ... وإذا تَدَافَعَ خِلْتَه لمْ يُسْنَدِ وذُو السُّبُوغِ بالضَّمِّ : اسمُ دِرْعٍ للنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم والمُسَبَّغُ كمُعْظَمٍ من الرَّمَلِ : ما زِيدَ على حَرْفِه جُزْءٌ نحْو فاعِلاتانْ منْ قَوْلِه :
يا خَليليَّ ارْبَعَا فاسْ ... تَنْطِقَا رَسْماً بِعُسْفَانْ فقَوْلُه : منْ بِعُسْفَانُ فاعِلاتان سُمِّيَ بهِ لوُفُور سُبُوغِه لأنَّ فاعِلاتُنْ إذا جاءَ تامّاً فهُوَ سابِغٌ
فإذا زِدْتَ على السّابِغِ فهُوَ مُسَبَّغٌ ونَظِيرُه الفاضِلُ لذِي الفَضْلِ فإذا كَثُرَ فضْلُه فهُوَ فَضّالٌ ومُفَضَّلٌ
والمِسْبَاغُ بالكَسْرِ : النّاقَةُ تُلْقِي وَلَدَها لِغَيْرِ تمامٍ نَقَلَه ابنُ دُرَيْدٍ وقالَ : لَيْسَ بمَعْرُوفٍ
والمُسَبَّغُ كمُعَظَّمٍ : الّذِي رَمَتْ بهِ أُمُّه بعْدَ ما نُفِخَ فيهِ الرُّوحُ عنْ كُراع
وهذا أسْبَغُ منْهُ أي : أتَمُّ ومنْهُ الحديثُ : وَدِدْتُ أنَّ الدِّرْعَ كانَتْ أسْبَغَ ممّا هِيَ
وأسْبَغَ لَهُ في النَّفَقَةِ : إذا أنْفَقَ عليْهِ تَمَامَ ما يَحْتَاجُ إليهِ ووَسَّعَ عليْهِ

##### Türkçe

**سبغ**
**سَبَغَ - يَسْبُغُ - سَابِغ - سَابِغَة - سَابِغَات - أَسْبَغَ - يُسْبِغُ**

**سَبَغَ - يَسْبُغُ** + bir şey + bir şeyin veya bir varlığın üzerine: altındaki şeyin üzerine sarktı ve onu bütün yönlerinden kuşattı.

**سَابِغ**: **سَبَغَ - يَسْبُغُ**’dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: bir varlığı bütün yönlerinden örten şey; ondan hiçbir şey görünmez.

**دروع سابغات**: bedenin yanlarına sarkan, böylece onu bütünüyle örten zırhlar.

**سَابِغَة**: **سَابِغ**’in müennesi; o aynı zamanda bir defalık fâildir: bir şeyin üzerine sarkıp onu kuşatan şeylerin özel bir türü; elbise türlerinden veya zırhlardan ve benzerlerinden.

**سَابِغَات**: **سَابِغَة**’nin çoğulu.

**أَسْبَغَ - يُسْبِغُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlığın üzerine: **سَبَغَ - يَسْبُغُ**’dan **أفـْعـَل** vezninde: onu, onun üzerine **يَسْبُغُ** kıldı; yani şeyi sarkar, kaplar, taşır ve varlığı şeyin bütün yönlerinden örter kıldı; ondan hiçbir şey görünmez.

“**أسبغ عليكم نعمه**”: nimetlerini üzerinize yaydı da sizi onunla örttü; ihsanda en büyük mübalağaya kinaye; nitekim güncel halk dilinde de kullanılır: “İyiliği beni başımdan ayak tabanlarıma kadar gömüyor.”

Ve lafız, “bedene atılan ve ona yaklaşan fakat ona yapışmayan bir örtü veya başörtüsü yahut elbise ile örtme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**دَثَرَ - يَدْثُرُ**، **لَحَفَ - يَلْحَفُ**، **سَرْبَلَ - يُسَرْبِلُ**، **سَبَغَ - يَسْبُغُ**، **خَمَرَ - يَخْمُرُ** (**خَمَرَ - يَخْمِرُ**)، **غَطَى - يَغْطِي**

**سابغات**
﴿“**أن اعمل سابغات وقدر في السرد واعملوا صالحا إني بما تعملون بصير(11)**”﴾ Sebe’

**أسبغ**
﴿“**ألم تروا أن الله سخر لكم ما في السماوات وما في الأرض وأسبغ عليكم نعمه ظاهرة وباطنة ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ولا هدى ولا كتاب منير(20)**”﴾ Lokman

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**سبغ**] س ب غ: **شيء سَابِغٌ** yani tam, vâfî; ve **سَبَغَتِ النعمة** genişledi; babı **دخل**’dir. Ve **أسْبَغَ الله عليه النعمة**: onu tamamladı. Ve **إسْباغُ الوضوء**: onu tamamlamaktır. Ve **ذنب سابِغٌ** yani vâfî. Ve **السَّابِغةُ**: geniş zırhtır.

Râgıb
**سبغ**
- **درع سابغ**: tam, geniş. Allah Teâlâ dedi: ﴿**أن اعمل سابغات**﴾ [Sebe’/11]. Ve ondan, **إسباغ الوضوء** ve **إسباغ النعم** ödünç alınmıştır; dedi ki: ﴿**وأسبغ عليكم نعمه ظاهرة وباطنة**﴾ [Lokman/20].

Lisân özeti
1. Ve **سَبَغَ الشيءُ يَسْبُغُ سُبُوغاً**: yere kadar uzadı ve genişledi; ve onu **أَسْبَغَه**; ve saç **سَبَغَ** **سُبُوغاً**; ve zırh **سَبَغَتِ**; yere kadar uzayan her şey **سابِغ**’dir. Ve **الدِّرْعُ السابِغةُ**: onu uzunluk ve genişlikçe yerde yahut topuklarının üzerinde sürüklediğin (zırh).
2. **شيء سابغٌ**: yani tam, vâfî.
3. Ve **سَبَغَتِ النِّعْمةُ تَسْبُغُ** (ضم ile) **سُبُوغاً**: genişledi.
4. Ve **إِسْباغُ الوُضوءِ**: onda mübalağa etmek ve onu tamamlamak.
5. Ve **نعمة سابِغةٌ**; ve **أَسْبَغَ الله عليه النِّعْمةَ**: onu kemale erdirdi, tamamladı ve genişletti.

Lisânü’l-ʿArab
● - **سبغ**: **شيء سابغٌ** yani tam, vâfî. Ve **سَبَغَ الشيءُ يَسْبُغُ سُبُوغاً**: yere kadar uzadı ve genişledi; ve onu **أَسْبَغَه**; ve saç **سَبَغَ** **سُبُوغاً**; ve zırh **سَبَغَتِ**; yere kadar uzayan her şey **سابِغ**’dir. Ve falan kimse elbisesini **أَسْبَغَ**: yani onu genişletti. Ve **سَبَغَتِ النِّعْمةُ تَسْبُغُ** (ضم ile) **سُبُوغاً**: genişledi. Ve **إِسْباغُ الوُضوءِ**: onda mübalağa etmek ve onu tamamlamak. Ve **نعمة سابِغةٌ**; ve **أَسْبَغَ الله عليه النِّعْمةَ**: onu kemale erdirdi, tamamladı ve genişletti. Ve onlar, yaşayıştan bir **سَبْغةٍ** içindedirler: yani genişlik. Ve **دَلْوٌ سابِغةٌ**: uzun; dedi ki:
دَلْوُكَ دَلْوٌ، يا دُلَيْحُ، سابِغهْ
في كلِّ أَرْجاءِ القَلِيبِ والِغَهْ

Ve **مطرٌ سابغٌ**; ve yağmur **سَبَغَ**: yere yaklaştı ve uzandı; dedi ki:
يُسِيلُ الرُّبا، واهِي الكُلَى، عَرِصُ الذُّرى،
أَهِلَّةُ نَضّاخِ النَّدَى سابغِ القَطْرِ

Ve **ذنَبٌ سابِغٌ**: yani vâfî. Ve **المُلاعَنة** hadîsinde: “Eğer onu **سابِغَ الأَلْيَتَيْنِ** olarak getirirse” yani ikisi büyük; elbisenin ve nimetin **سُبُوغ**’undan. Ve **السابِغةُ**: geniş zırh. Ve **رجل مُسْبِغٌ**: üzerinde **دِرعٌ سابِغةٌ** vardır. Ve **الدِّرْعُ السابِغةُ**: onu uzunluk ve genişlikçe yerde yahut topuklarının üzerinde sürüklediğin (zırh); ve Şemmer, Abdullah b. ez-Zübeyr el-Esedî’den şu beyti rivayet etti:
وسابِغةٍ تَغْشَى البنانَ، كأَنَّها
أَضاةٌ بِضحْضاحٍ من الماء ظاهِرِ

Ve **تَسْبِغةُ البَيْضةِ**: miğferin, zırh halkalarından miğfere eklenen ve boynu örten kısmı; çünkü miğfer onunla **تَسْبُغُ**; o olmasaydı onunla zırhın yakası arasında bir gedik ve açıklık olurdu. el-Asmaʿî dedi: “**بيضةٌ لها سابِغٌ**” denir. Ve en-Nadr dedi: **تَسْبِغةُ البيض رُفُوفُها**.
(* “**رفوفها**” sözü: Kāmûs şerhinde “**رفرفها**” iki **ر** ile; Esâs’ta: “ve onun **تسبغته**’si onun **سابغته**’sine sarktı; o, miğferin **رفرف**’idir.”)

Zırhtan olan **الزَّرَد**’den, miğferin alt tarafında, adamın boynunu onunla koruduğu şeydir; buna **المِغْفَر** da denir. Ve Ebû Vecze, **التَّسْبِغة** hakkında dedi ki:
وتَسْبِغة يَغْشَى المَناكِبَ رَيْعُها،
لِدوادَ كانَتْ ، نَسْجُها لَمْ يُهَلْهَلِ

Ve Übey b. Halef’in öldürülmesi hadîsinde: onu mızrakla dürttü de, miğferin **تَسْبِغة**’sinin altında köprücük kemiğine düştü; **التَّسْبِغة**: zırh halkalarından ve **الزَّرَد**’den bir şeydir; miğfere, onunla birlikte dairevî olarak asılı kalır; boynu ve zırhın yakasını örtmek için. Ve Ebû Ubeyde hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Uhud günü, **التَّسْبِغة** zırh halkalarından iki halka, Peygamber’in, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, yanağına saplandı; o **تَفْعِلة**’dir; **سَبَّغَ**’ın masdarıdır; **السُّبُوغ** yani kuşatıcılıktandır. Ve ondan hadîs: Peygamber’in, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, zırhının adı **ذا السُّبُوغِ** idi; onun tamlığı ve genişliği sebebiyle. Ve Şurayh hadîsinde: “Yetim için nafakada **أَسْبِغُوا**”: yani ona ihtiyaç duyduğu şeyin tamamını harcayın ve onda ona genişlik verin. Ve **فحْلٌ سابِغٌ**: yani **الجُرْدان**ı uzun; zıddı **الكَمْش**. Ve **ناقة سابِغةُ الضُّلُوع**; ve **عجِيزةٌ سابِغةٌ**; ve **أَلْيَةٌ سابِغةٌ**.

Ve **المُسَبَّغُ من الرَّمَل**: cüz’üne bir harf artırılan şey; “**فاعِلاتانْ**” gibi; şu sözden:
يا خَلِيلَيَّ ارْبَعا فاسْـ
ـتَنْطِقا رَسْماً بِعُسْفانْ

Onun “**مَن بعُسْفانْ**” sözü **فاعِلاتانْ**’dır. Ebû İshâk dedi: onların “**مُسَبَّغاً**” sözünün manası, sanki o **سابغ** kılınmış gibidir. Ve **المُسَبَّغ** ile **المُذَيَّل** arasındaki fark: **المُسَبَّغ** kendisi gibi zihâf yapılanın üzerine artırılmıştır; o, **المُذَيَّل**’den daha az harekelidir; o, bir sebep üzerine ziyadedir; **المُذَيَّل** ise bir **وَتِد** üzerinedir. Ebû İshâk dedi: **مُسبَّغ** diye adlandırıldı; çünkü onun **سُبُوغ**’u boldur; zira **فاعلاتن** tam geldiğinde **سابغ**’dir; **سابغ**’in üzerine artırdığında o **مَسَبَّغ** olur; tıpkı fazilet sahibine **فاضِلٌ** demen, fazileti çok olana **فَضّالٌ** ve **مُفَضَّلٌ** demen gibi.

Ve dişi deve **سَبَّغَتْ** **تَسْبِيغاً**; o halde o **مُسَبِّغٌ**’dir: yavrusunu tam olmadan attı; ve “onu, kıllanmış halde attı” denildi; eğer bu âdet olursa o **مِسْباغٌ**’dır. İbn Düreyd dedi: bu bilinen değildir. Ve **العين** sahibi dedi: **التسْبِيغُ** bütün gebelerde, dişi devedeki gibidir. Ve **المُسَبَّغُ**: annesinin, ona ruh üflendikten sonra attığı (yavru); Kurâʿ’dan. **التهذيب**: dişi deve **سَبَّغَتْ** **تَسْبيغاً**; o halde o, her ne zaman karnındaki yavrusunun üzerinde tüy biterse onu düşüren ise **مُسَبَِّغ**’dir; bütün gebelerden de böyledir. Ebû Amr: develer yavrularını **سَبَّطَتْ**; ve **سَبَّغَتْ**: onları attığında.

Maqāyîsü’l-Luğa:
(**سبغ**) **السين** ve **الباء** ve **الغين**: tek bir asıldır; şeyin tamamlığına ve kemaline delâlet eder. “İşi **أَسْبَغْتُ**” denir; ve falan kimse abdestini **أسْبَغَ**. Ve “Allah onun üzerine nimetlerini **أسبغ** etti” denir. Ve **رجل مُسْبِغ**: yani üzerinde **درعٌ سابغة** vardır. Ve **فحل سابغٌ**: **الجُرْدَان**ı uzun; zıddı **الكَمْش**. Ve “dişi deve **سَبَّغَتْ**” denir; yavrusunu, kıllanmış halde attığında.

el-Kāmûsü’l-Muhît:
**سَبَغَ الشيءُ سُبُوغاً**: yere kadar uzadı; ve **النِعْمَةُ**: genişledi; ve **لِبَلَدِه**: ona meyletti ve ona ulaştı.

Ve **ناقَةٌ سابِغَةٌ الضُّلُوعِ**; ve **عَجِيزَةٌ**; ve **ألْيَةٌ**; ve **عِمَّةٌ**; ve **مَطْرَةٌ**. Ve **دِرْعٌ سابِغَةٌ**: tam, uzun. Ve **لِثَةٌ سابِغَةٌ**: çirkin. Ve **فَحْلٌ سابِغٌ**: **الجُرْدان**ı uzun. Ve **بَيْضَةٌ لها سابِغٌ**: yani onun **تَسابُغٌ**’u vardır; ve onun **تَسْبِغُها**’sı ve **تَسْبِغَتُها**’sı; bu ikisinin üçüncüsü فتح ile de gelir: miğferin, zırh halkalarından miğfere eklenen ve boynu örten şeyi. Ve **السَّبْغَةُ**: genişlik ve refah.

Ve **رجُلٌ سُبُغٌ** ( **عُنُقٍ** gibi): üzerinde **دِرْعٌ سابِغَةٌ** vardır. Ve **أسْبَغَ اللَّهُ النِعْمَةَ**: onu tamamladı; ve abdesti: onu yerlerine ulaştırdı ve her uzva hakkını verdi. Ve gebe **سَبَّغَتْ** **تَسْبيغاً**: yavrusunu, kıllanmış halde attı.

Tâcü’l-ʿArûs:
**سبغ**
**سَبَغَ الشَّيءَ سُبُوغاً** (ضم ile): yere kadar uzadı; Leys’in söylediği; elbise, saç, zırh ve benzerleri gibi.

Ve mecazdan: **سَبَغَتِ النِّعْمَةُ**: genişledi; ve denilir: nimetin **سُبُوغ**’u üzerine Allah’a hamd olsun.

Ve **سَبَغَ لِبَلَدِه سُبُوغاً**: ona meyletti ve ona ulaştı. Ebû Amr’ın **نوادر**’inin nassı: “Bağdat’a **سَبَغْتُ** ve Kûfe’ye **سَبَغْتُ**”: yani onlara **سُبُوغاً** meylettim ve onlara ulaştım da.

Ve mecazdan: **ناقَةٌ سابِغَةُ الضُّلُوعِ**; Leys’in söylediği: yani kaburgaları bol.

Ve **عَجِيزَةٌ سابِغَةٌ** ve **ألْيَةٌ سابِغَةٌ** ve **نِعْمَةٌ سابِغَةٌ**; ve bazı nüshalarda: **عِمَّةٌ** ve **مَطْرَةٌ سابِغَةٌ**. Ve **دِرْعٌ سابِغَةٌ**: yani tam, bol, uzun, geniş; onda tertipli bir “laf ve neşr” vardır; bunların hepsi mecazdır, sonuncusu hariç. Ve Allah Teâlâ dedi: **أن اعْمَلْ سابِغَاتٍ**. Ve **الدِّرْعُ السّابِغَةُ**: onu uzunluk ve genişlikçe yerde yahut topuklarının üzerinde sürüklediğin (zırh). Ve Şemmer, Abdullah b. ez-Zübeyr el-Esedî’den şu beyti okudu:
وسابِغَةٍ تَغْشَى البَنَانَ كِأنَّهَا ... أضاةٌ بضَحْضاحٍ منَ الماءِ ظاهِرِ

Ve **سَبَغَ المَطَرُ**: yere yaklaştığında ve uzandığında; şair dedi ki:
" يُسِيلُ الرُّبَا واهِي الكُلَى عَرِضُ الذُّراأهِلَّةَ نَضّاخِ النَّدَى سابِغِ القَطْرِ

Ve Amr b. Maʿdîkerib, Allah ondan razı olsun, babasının karısına—câhiliyede, İslâm’ından önce, babasından sonra onunla evlenmişti—dedi ki:
فزَيْنُك في شَرِيطِكِ أُمَّ بَكْرٍ ... وسابِغَةٍ وذو النُّونَيْنِ زَيْنِي

Ve Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi:
وعَلَيْهِمَا مَسْرُودَتانِ قَضَاهُمَا ... داوُدُ أو صَنَعُ السَّوابِغِ تُبَّعُ

Ve **لِثَةٌ سابِغَةٌ**: çirkin; Leys’ten nakletti; o mecazdır.

Ve mecazdan da: **فَحْلٌ سابِغٌ**: **الجُرْدان**ı uzun olduğunda; zıddı: **الكَمِيشُ**.

Ve el-Asmaʿî dedi: “**بَيْضَةٌ لها سابِغٌ**” denir; yani onun **تَسَابُغٌ**’u vardır; ve onun **تَسْبِغُها**’sı ve **تَسْبِغَتُهَا**’sı; bu ikisinin üçüncüsü ve ikincisi فتح ile gelir; ikincisi fasihtir. **سَبَّغَ**’ın masdarıyla adlandırıldı; **السُّبُوغ** yani kuşatıcılıktandır. Ve o: miğferin, zırh halkalarından miğfere eklenen ve boynu örten şeyidir; çünkü miğfer onunla **تَسْبغُ**; o olmasaydı ikisi arasında ve zırhın yakası arasında bir gedik ve açıklık olurdu. Ve dedi ki: **تَسْبِغَةُ البَيْضِ**: onun **رَفْرَف**’i; **الزَّرَد**’den, miğferin alt tarafında; adam onunla boynunu korur; buna **المِغْفَرُ** da denir. Ve Ebû Vecze dedi ki:
وتَسْبِغَةٍ يَغْشَى المَنَاكِبَ رَيْعُها ... لدَاوُدَ كانَتْ نَسْجُها لمْ يُهَلْهِلِ

Ve Muzarrid dedi:
وتَسْبِغَةٌ في تَرْكَةٍ حِمْيَرِيَّةٍ ... دُلامِصَةٍ تَرْفَضُّ عنْهَا الجَنَادِلُ

Dedim ki: Ebû Ubeyde’nin zırh ve miğfer kitabında okuduğum: miğferin **رَفْرَف**’i, onun **تَسْبِغَتِها**’sı değildir; çünkü miğferler ve içindekiler babında, nassı şu olanı söyledi: “Onlardan, altını kuşatmış halkalardan bir **رَفْرَف**’i olan vardır; ta ki enseyi, boynu ve iki yanağı çevreleyip iki göz çukuruna kadar varıncaya dek; işte bu, miğferin **رَفْرَف**’idir.” Sonra dedi: “Eğer levha değil de **سَرْداً**—o halkadır—olursa, o **مِغْفَرٌ** ve **غِفَارَةٌ**’dır; ona **تَسْبِغَةٌ** denir.” Şunu iyice düşün.

Ve **السَّبْغَةُ**: genişlik ve refah; o mecazdır; denilir: “Onlar yaşayıştan bir **سَبْغَةٍ** içindedir.”

Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **رَجُلٌ سُبُغٌ** ( **عُنُقٍ** gibi): üzerinde **دِرْعٌ سابِغَة** vardır; Sâgānî bunu **العُباب**’da böyle kaydetti; o gariptir. Sonra **اللِّسَان**’da gördüm: **رَجُلٌ مُسْبِغٌ**; bunu **مُحْسِنٍ** misali gibi kaydetti: üzerinde **دِرْعٌ سابِغَةٌ** vardır. Ve **الأساس**’ta: **كَمِيٌّ مُسْبِغٌ**: üzerinde **سابِغَةٌ** vardır. Sâgānî’nin naklettiğinin, bir tashif olmasından başka bir şey olduğunu sanmıyorum; musannif de âdeti üzere onu taklit etti; bunu düşün.

Ve mecazdan: **أسْبَغَ اللهُ عليْهِ النِّعْمَةَ**: yani onu tamamladı, kemale erdirdi ve genişletti; ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: **وأسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وباطِنَةً**.

Ve mecazdan da: abdesti **أسْبَغَ** **إسْبَاغاً**: onu yerlerine ulaştırdı ve her uzva hakkını verdi; ve ondan, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) Enes’e, Allah ondan razı olsun, sözü: “Abdestini **أسْبِغْ**; ömrün artırılsın.”

Ve gebe **سَبَّغَتْ** **تَسْبِيغاً**; o halde o, **هاء**sız **مُسَبِّغٌ**’dir: yavrusunu tam olmadan attı. Ve **التَّهْذِيب**’de: onu düşürdü. Ve Ebû Ubeyd, el-Asmaʿî’den: dişi deve yavrusunu, kıllanmış halde attığında “**سَبَّغَتْ**” denir; o halde o **مُسَبِّغٌ**’dir. Ve Ebû Amr dedi: develer yavrularını **سَبَّطَتْ**; ve **سَبَّغَتْ**: onları attığında. Leys dedi: bütün gebelerden de böyledir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **شَيءٌ سابِغٌ**: yani tam, vâfî; Cevherî nakletti.

Ve saçını **أسْبَغَ**: onu uzattı.

Ve elbisesini: onu genişletti.

Ve **دَلْوٌ سابِغَةٌ**: uzun; o mecazdır; dedi ki:
" دَلْوُكَ دَلْوٌ يا دُلَيْحُ سابِغَهْ
" في كُلِّ أرْجَاءِ القَلِيبِ والِغَهْ

Ve **ذَنَبٌ سابِغٌ**: vâfî.

Ve **رَجُلٌ سابِغُ الألْيَتَيْنِ**: yani ikisi büyük.

Ve atın **قُصَيرَى**’sı **سَبَغَتْ**: yani bol oldu; İbn Ahmer bir atı vasfederken dedi ki:
سَبَغَتْ قُصَيْرَاهُ وأُسْنِدَ ظَهْرُه ... وإذا تَدَافَعَ خِلْتَه لمْ يُسْنَدِ

Ve **ذُو السُّبُوغِ** (ضم ile): Peygamber’in, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, bir zırhının adıdır.

Ve **المُسَبَّغُ** ( **مُعْظَمٍ** gibi) **من الرَّمَل**: harfine bir cüz’ artırılan şey; şu sözden “**فاعِلاتانْ**” gibi:
يا خَليليَّ ارْبَعَا فاسْ ... تَنْطِقَا رَسْماً بِعُسْفَانْ

Onun “**منْ بِعُسْفَانُ**” sözü **فاعِلاتان**’dır; onunla adlandırıldı; çünkü onun **سُبُوغ**’u boldur; zira **فاعِلاتُنْ** tam geldiğinde o **سابِغ**’dir.

Öyleyse **السّابِغ**’in üzerine artırdığında o **مُسَبَّغٌ**’dir; ve onun benzeri: fazilet sahibine **الفاضِلُ**; fazileti çoğalınca o **فَضّالٌ** ve **مُفَضَّلٌ**’dir.

Ve **المِسْبَاغُ** (kesre ile): dişi deve; yavrusunu tam olmadan atar; İbn Düreyd nakletti ve dedi ki: bilinen değildir.

Ve **المُسَبَّغُ** ( **مُعَظَّمٍ** gibi): annesinin, ona ruh üflendikten sonra attığı (yavru); Kurâʿ’dan.

Ve “Bu, ondan daha **أسْبَغُ**” yani daha tamdır. Ve ondan hadîs: “Zırhın, olduğu şeyden daha **أسْبَغَ** olmasını isterdim.”

Ve nafakada onun için **أسْبَغَ**: ona ihtiyaç duyduğu şeyin tamamını harcadığında ve ona genişlik verdiğinde.
