# سبغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سبغ

شيء سابغٌ أَي كامِلٌ وافٍ. وسَبَغَ الشيءُ يَسْبُغُ سُبُوغاً: طالَ إلى الأَرض واتَّسَعَ، وأَسْبَغَه هو وسَبَغَ الشعرُ سُبُوغاً وسَبَغَتِ الدِّرْعُ، وكلُّ شيءٍ طالَ إلى الأَرض، فهو سابِغٌ. وقد أَسْبَغَ فلان ثَوْبَه أَي أَوسَعَه. وسَبَغَتِ النِّعْمةُ تَسْبُغُ، بالضم، سُبُوغاً: اتسعت. وإِسْباغُ الوُضوءِ: المُبالَغة فيه وإتْمامُه. ونعمة سابِغةٌ، وأَسْبَغَ الله عليه النِّعْمةَ: أَكْمَلَها وأَتَمَّها ووسَّعَها. وإنهم لفي سَبْغةٍ من العَيْشِ أَي سَعةٍ. ودَلْوٌ سابِغةٌ: طويلة؛ قال: دَلْوُكَ دَلْوٌ، يا دُلَيْحُ، سابِغهْ
في كلِّ أَرْجاءِ القَلِيبِ والِغهْ
ومطرٌ سابغٌ، وسَبَغَ المطرُ: دَنا إلى الأَرض وامتدّ؛ قال: يُسِيلُ الرُّبا، واهِي الكُلَى، عَرِصُ الذُّرى،
أَهِلَّةُ نَضّاخِ النَّدَى سابغِ القَطْرِ
وذنَبٌ سابِغٌ أَي وافٍ. وفي حديث المُلاعَنةِ: إن جاءت به سابِغَ الأَلْيَتَيْنِ أَي عظِيمهما من سُبُوغِ الثوب والنِّعْمةِ. والسابِغةُ: الدِّرْعُ الواسِعةُ. ورجل مُسْبِغٌ: عليه دِرعٌ سابِغةٌ. والدِّرْعُ السابِغةُ: التي تَجُرُّها في الأَرض أَو على كَعْبَيْكَ طُولاً وسَعةً؛ وأَنشد شمر لعبد الله بن الزبير الأَسدي:
وسابِغةٍ تَغْشَى البنانَ، كأَنَّها
أَضاةٌ بِضحْضاحٍ من الماء ظاهِرِ
وتَسْبِغةُ البَيْضةِ: ما تُوصَلُ به البَيْضةُ من حَلَقِ الدُّرُوعِ فَتَسْتُرُ العُنُقَ لأَن البيضةَ به تَسْبُغُ، ولوْلاه لكان بينها وبين جَيْبِ الدِّرْع خَلَلٌ وعوْرة. قال الأَصمعي: يقال بيضةٌ لها سابِغٌ؛ وقال النضر: تَسْبِغةُ البيض رُفُوفُها
(* قوله «رفوفها» الذي في شرح القاموس:
رفرفها براءين، وفي الاساس: وسالت تسبغته على سابغته وهي رفرف البيضة.) من الزَّرَدِ أَسفَل البيضة يَقِي بها الرجلُ عُنقه، ويقال لذلك المِغْفَر أَيضاً؛ وقال أَبو وَجْزةَ في التَّسْبِغةِ:
وتَسْبِغة يَغْشَى المَناكِبَ رَيْعُها،
لِدوادَ كانَتْ ، نَسْجُها لَمْ يُهَلْهَلِ
وفي حديث قَتْلِ أُبَيِّ بن خَلَفٍ: زَجَلَه بالحربة فتَقَعُ في تَرْقُوَتهِ تحت تَسْبِغةِ البيضة؛ التَّسْبِغةُ: شيء من حَلَق الدُّرُوع والزَّرَدِ يَعْلُقُ بالخُوذةِ دائراً معها ليسْتُر الرقبةَ وجَيْبَ الدِّرْع. وفي حديث أَبي عبيدة، رضي الله عنه: إنَّ زَرَدَتَيْنِ من زَرَدِ التَّسْبِغةِ نَشِبَتا في خَدّ النبي، صلى الله عليه وسلم، يوم أُحُد، وهي تَفْعِلة، مصدر سَبَّغَ من السُّبُوغ الشُّمُولِ؛ ومنه الحديث: كان اسم دِرْعِ النبي، صلى الله عليه وسلم، ذا السُّبُوغِ لِتَمامِها وسَعَتِها. وفي حديث شريح: أَسْبِغُوا لليتِيم في النفَقةِ أَي أَنفِقوا عليه تمام ما يحتاج إليه ووسّعوا عليه فيها. وفحْلٌ سابِغٌ أَي طويلُ الجُرْدانِ، وضدّه الكَمْشُ. وناقة سابِغةُ الضُّلُوع وعجِيزةٌ سابِغةٌ وأَلْيَةٌ سابِغةٌ. والمُسَبَّغُ من الرَّمَل: ما زِيدَ على جزئه حرف نحو فاعِلاتانْ من قوله:
يا خَلِيلَيَّ ارْبَعا فاسْـ
ـتَنْطِقا رَسْماً بِعُسْفانْ
فقوله: مَن بعُسْفانْ فاعِلاتانْ؛ قال أَبو إِسحق: معنى قولهم مُسَبَّغاً كأَنَّه جُعِلَ سابغاً، والفرق بين المُسَبَّغِ والمُذَيَّلِ أَن المُسَبَّغَ زيد على ما يُزاحَفُ مِثْلُه، وهو أَقلّ متحركات من المُذَيَّلِ، وهو زيادة على سبب، والمُذَيَّلُ على وَتِدٍ. قال أَبو إسحق: سُمِّي مُسبَّغاً لوُفُورِ سُبُوغِه لأَن فاعلاتن إذا تامّاً فهو سابغ، فإِذا زِدْتَ على السابغ فهو مَسَبَّغ كما أَنك تقول لذي الفَضْل فاضِلٌ، وتقول للذي يكثر فضله فَضّالٌ ومُفَضَّلٌ.
وسَبَّغَتِ الناقةُ تَسْبِيغاً، فهي مُسَبِّغٌ: أَلْقَتْ ولدها لغير تمام، وقيل: أَلقته وقد أَشْعَر، وإذا كان ذلك عادةً فهي مِسْباغٌ. قال ابن دريد: وليس بمعروف. وقال صاحب العين: التسْبِيغُ في جميع الحَوامل مثلُه في الناقة. والمُسَبَّغُ: الذي رمت به أُمُّه بعدما نُفِخَ فيه الرُّوح؛ عن كراع. التهذيب: وسبَّغَتِ الناقة تَسْبيغاً فهي مُسَبَِّغ إذا كانت كلما نَبَت على ولدها في بطنها الوَبَرُ أَجْهَضَتْه، وكذلك من الحوامِلِ كلِّها. أَبو عمرو: سَبَّطَت الإِبلُ أَوْلادَها وسَبَّغَتْ إذا أَلقَتْها.

### Türkçe

Bir şey **سابغٌ**: yani tam, vâfî. Ve **سَبَغَ** şey **يَسْبُغُ** **سُبُوغاً**:
yere kadar uzadı ve genişledi; ve onu **أَسْبَغَه** o; ve saç **سَبَغَ** **سُبُوغاً**,
ve zırh **سَبَغَتِ**; ve yere kadar uzayan her şey, o **سابِغٌ**dur. Ve gerçekten falan
elbisesini **أَسْبَغَ**: yani onu genişletti. Ve nimet **سَبَغَتِ** **تَسْبُغُ**, damme ile, **سُبُوغاً**:
genişledi. Ve abdestin **إِسْباغُ**u: onda mübalağa etmek ve onu tamamlamaktır. Ve **سابِغةٌ** bir nimet,
ve Allah ona nimeti **أَسْبَغَ**: onu kemale erdirdi, onu tamamladı ve onu genişletti. Ve şüphesiz onlar
yaşayıştan bir **سَبْغةٍ** içindedirler: yani bir genişlik. Ve **سابِغةٌ** bir kova: uzun; dedi ki:
دَلْوُكَ دَلْوٌ، يا دُلَيْحُ، سابِغهْ
في كلِّ أَرْجاءِ القَلِيبِ والِغهْ
Ve **سابغٌ** bir yağmur; ve yağmur **سَبَغَ**: yere yaklaştı ve uzandı; dedi ki:
يُسِيلُ الرُّبا، واهِي الكُلَى، عَرِصُ الذُّرى،
أَهِلَّةُ نَضّاخِ النَّدَى سابغِ القَطْرِ
Ve **سابِغٌ** bir kuyruk: yani vâfî. Ve **المُلاعَنةِ** hadîsinde: “Eğer onu **سابِغَ الأَلْيَتَيْنِ** olarak getirirse”
yani elbisenin ve nimetin **سُبُوغِ**undan dolayı ikisi de büyük. Ve **السابِغةُ**:
geniş zırh. Ve **مُسْبِغٌ** bir adam: üzerinde **سابِغةٌ** bir zırh vardır. Ve **السابِغةُ** zırh:
onu uzunluk ve genişlikçe yerde yahut topuklarının üzerinde sürüklediğin; ve Şemmer, Abdullah b. ez-Zübeyr el-Esedî için inşad etti:
وسابِغةٍ تَغْشَى البنانَ، كأَنَّها
أَضاةٌ بِضحْضاحٍ من الماء ظاهِرِ
Ve miğferin **تَسْبِغةُ**si: zırh halkalarından miğfere ulaştırılan şeydir;
boynu örter; çünkü miğfer onunla **تَسْبُغُ**; o olmasaydı onunla zırhın yakası arasında
bir gedik ve bir açıklık olurdu. el-Asma‘î dedi: “**سابِغٌ**u olan bir miğfer denir”; ve
en-Nadr dedi: miğferlerin **تَسْبِغةُ**si onların **رُفُوفُها**sıdır
(* onun “**رفوفها**” sözü ki Kāmûs şerhinde:
**رفرفها** iki **راء** ile; ve el-Esâs’ta: ve onun **تسبغته**si onun **سابغته**si üzerine sarktı; o, miğferin **رفرف**ıdır.)
zırh halkalarından, miğferin alt tarafında; adam onunla boynunu korur; ve buna
**المِغْفَر** da denir; ve Ebû Vecze **التَّسْبِغةِ** hakkında dedi ki:
وتَسْبِغة يَغْشَى المَناكِبَ رَيْعُها،
لِدوادَ كانَتْ ، نَسْجُها لَمْ يُهَلْهَلِ
Ve Übey b. Halef’in öldürülmesi hadîsinde: onu mızrakla yaraladı; o da
miğferin **تَسْبِغةِ**si altında köprücük kemiğine düşer; **التَّسْبِغةُ**: zırh halkalarından
ve zırh örgüsünden bir şeydir; miğfere, onunla birlikte dairevî olarak asılı kalır; boynu ve zırhın yakasını örtsün diye.
Ve Ebû Ubeyde hadîsinde, Allah ondan razı olsun: şüphesiz **التَّسْبِغةِ** zırh örgüsünden iki halka
Uhud günü Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, yanağına takıldı; ve o
**تَفْعِلة**dir; **سَبَّغَ**ın masdarıdır; kuşatıcılık olan **السُّبُوغ**dan; ve ondan hadîs: Peygamber’in,
Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, zırhının adı **ذا السُّبُوغِ** idi; onun tamamlığı ve genişliği sebebiyle. Ve
Şurayh hadîsinde: “Yetim için nafakada **أَسْبِغُوا**”: yani ona ihtiyaç duyduğu şeyin tamamını harcayın ve onda ona genişlik verin. Ve **سابِغٌ** bir aygır:
yani **الجُرْدانِ**ı uzun; ve onun zıddı **الكَمْشُ**tur. Ve kaburgaları **سابِغةُ** bir dişi deve; ve **سابِغةٌ** bir sağrı ve **سابِغةٌ** bir kuyruk yağı.
Ve kumdan **المُسَبَّغُ**: cüz’üne bir harf artırılan şeydir; “**فاعِلاتانْ**” gibi,
şu sözden:
يا خَلِيلَيَّ ارْبَعا فاسْـ
ـتَنْطِقا رَسْماً بِعُسْفانْ
Buna göre onun “**مَن بعُسْفانْ**” sözü **فاعِلاتانْ**dır; Ebû İshak dedi: onların “**مُسَبَّغاً**” sözünün mânası,
sanki o **سابغاً** kılınmış gibidir; ve **المُسَبَّغِ** ile **المُذَيَّلِ** arasındaki fark şudur:
**المُسَبَّغَ**, benzeri **يُزاحَفُ** olunan şeye artırılmıştır; ve o, **المُذَيَّلِ**den daha az harekelidir;
ve o, bir sebep üzerine ziyadedir; **المُذَيَّلُ** ise bir **وَتِدٍ** üzerinedir. Ebû İshak dedi: ona
**مُسبَّغاً** denildi; onun **سُبُوغِ**unun vefrinden dolayı; çünkü **فاعلاتن** tam olunca o **سابغ**dır; artık
**السابغ** üzerine artırdığında o **مَسَبَّغ** olur; tıpkı sen fazilet sahibine **فاضِلٌ** dediğin gibi; ve fazileti çok olana
**فَضّالٌ** ve **مُفَضَّلٌ** dersin.
Ve dişi deve **سَبَّغَتِ** **تَسْبِيغاً**, o halde o **مُسَبِّغٌ**dir: yavrusunu tam olmadan attı; ve denildi ki: onu atmıştır, hâlbuki
**أَشْعَر** olmuştur; ve eğer bu âdet olursa o **مِسْباغٌ**dır. İbn Düreyd dedi: ve bu bilinen değildir. Ve **العين** sahibı dedi:
**التسْبِيغُ** bütün gebelerde, dişi devedeki gibidir. Ve **المُسَبَّغُ**: annesinin, ona ruh üflendikten sonra attığı; Kırâ‘dan.
**التهذيب**: ve dişi deve **سَبَّغَتِ** **تَسْبيغاً**, o halde o **مُسَبَِّغ**dir; eğer her ne zaman karnındaki yavrusunun üzerinde
**الوَبَرُ** biterse onu düşürürse; ve gebelerin hepsinden de böyledir. Ebû Amr: develer yavrularını **سَبَّطَت** yahut **سَبَّغَتْ**,
onu attıkları zaman.
