# سبق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سبق

القاف والسين والباء معهما
ق س ب، س ق ب، ق ب س، س ب ق، ب س ق مستعملات قسب: القَسْبُ: تمر يابس يتفتت في الفم، والصاد خطأ.
والقَسْبُ: الصلب الشديد، يقال: إنه لقَسْبُ العلباء أي صلب العقب والعصب، وقَسُبَ قُسُوبةً.
والقَسيبُ: صوت الماء تحت الورق أو القماش، قال:
للماء من تحته قَسيبُ
وقال:
قَسبُ العلابي جراء الألغاد
سقب: السَّقْبُ لغة في الصقب.
والسَّقيبةُ: عمود الخباء، قال:
كسَقْفِ خباء خر فوق السَّقائِبِ
والسَّقْبُ: ولد الناقة. وأسقبت الناقة أي أكثرت وضعها الذكر، وهي مِسْقابٌ، قال رؤبة:
غراءُ مِسقاباً لفَحْلِ أسقَبا
يعني فعلاً على أسْقَبَ يُسْقِبُ، ولم يجعله نعتاً.
والسَّقبُ: الغصن الطويل الريان.
وسألت أبا الدقيش عن قول أبي داود:
... كالقمَر السَّقْبِ
قال: هو الذي امتلأ وتم، عام في كل شيء من نحوه.
والسَّقَبُ: القرب، والجار القريب أحق بسَقَبِه.
سبق: السًّبقُ: القدمة، وتقول: له في الجري وفي الأمر سَبقُ وسُبْقهُ وسابقهُ أي سَبَقَ الناس إليه.
والسًّبقُ: الخطر يوضع بين أهل السِّباق، وجمعه أسباق.
والسِّباقان: قيد أرجل الطائر الجارح بسير أو خيط.
بسق: َبَسقَ وبصق وبزق لغات.
وبُساقٌ: جبل بالحجاز مما يلي الغور.
وبَسَقَتِ النخلة بُسُوقاً: طالت وكملت.
وقوله تعالى: "والنخل باسِقاتٌ" أي طويلات.
وأبْسَقَتِ الشاة فهي مُبْسِقٌ وبَسُوقٌ ومِبساقٌ أي انزلت اللبن قبل الولاد بشهر أو أكثر فتحلب، وربما بَسَقْت وليس بحامل فأنزلت اللبن. وقد سمعت أن الجارية تبسق وهي بكر ويصير في ثديها لبن.
قبس: القَبَسُ: شعلة من نار تقبِسُها وتقتبسها أي تأخذ من معظم النار.
وقَبَستُ النار، واقتبست رجلاً ناراً أو خيراً.
وقَبَستُ العلم واقتبسته. وأقبستُ العلم فلاناً.
وأبو قُبيسٍ: جبل مشرف على مكة.

### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve **الباء** onlarla birlikte

ق س ب، س ق ب، ق ب س، س ب ق، ب س ق kullanımdadır. **قسب**: **القَسْبُ**: ağızda ufalanan kuru hurma; **الصاد** hatadır.
Ve **القَسْبُ**: katı sert; denir ki: o, **قَسْبُ العلباء**’dır; yani topuğun ve sinirin katısı; ve **قَسُبَ** **قُسُوبةً**.
Ve **القَسيبُ**: yaprak veya kumaş altında suyun sesi; dedi ki:
Altından suya ait **قَسيبُ** vardır
Ve dedi ki:
**قَسبُ العلابي** **جراء الألغاد**

**سقب**: **السَّقْبُ** **الصقب**’ta bir dildir (lehçedir).
Ve **السَّقيبةُ**: çadırın direği; dedi ki:
**كسَقْفِ خباء** **خر** **فوق السَّقائِبِ**
Ve **السَّقْبُ**: dişi devenin yavrusu. Ve dişi deve **أسقبت**; yani erkeği çokça doğurdu; ve o **مِسْقابٌ**’dır; Rü’be dedi ki:
**غراءُ** **مِسقاباً** **لفَحْلِ** **أسقَبا**
Yani fiil olarak **أسْقَبَ** üzerine, **يُسْقِبُ**; onu sıfat yapmadı.
Ve **السَّقبُ**: uzun, suya doymuş dal.
Ve Ebû’d-Dukayş’e Ebû Dâvûd’un sözü hakkında sordum:
... **كالقمَر السَّقْبِ**
Dedi ki: o, dolmuş ve tamamlanmış olandır; benzerinden olan her şeyde geneldir.
Ve **السَّقَبُ**: yakınlık; yakın komşu, kendi **سَقَبِه**’ine daha layıktır.

**سبق**: **السًّبقُ**: öne geçme (öncelik). Ve dersin ki: onun için koşuda ve işte **سَبقُ** ve **سُبْقهُ** ve **سابقهُ** vardır; yani insanlar ona doğru onda onu geçti.
Ve **السًّبقُ**: yarış ehli arasında konulan tehlike (bahis); çoğulu **أسباق**tır.
Ve **السِّباقان**: yırtıcı kuşun ayak bağları; kayış veya ip ile.

**بسق**: **بَسقَ** ve **بصق** ve **بزق** diller (lehçeler)dir.
Ve **بُساقٌ**: Hicaz’da, Gavr tarafına bitişik bir dağ.
Ve hurma ağacı **بَسَقَتِ** **بُسُوقاً**: uzadı ve tamamlandı.
Ve Yüce Allah’ın sözü: "**والنخل باسِقاتٌ**" yani uzunlar.
Ve koyun **أبْسَقَتِ**; o hâlde o **مُبْسِقٌ** ve **بَسُوقٌ** ve **مِبساقٌ**dur; yani doğumdan bir ay veya daha fazla önce süt indirdi de sağılır; bazen de **بَسَقْت** olur, hamile olmadığı hâlde süt indirir. Ve işittim ki cariye **تبسق** olur, o bakire iken, ve memesinin içinde süt olur.

**قبس**: **القَبَسُ**: ondan **تقبِسُها** ve **تقتبسها**; yani ateşin büyüğünden aldığın bir ateş alevi.
Ve **قَبَستُ** ateşi; ve bir adamdan ateş veya hayır **اقتبست**.
Ve ilmi **قَبَستُ** ve onu **اقتبسته**. Ve ilmi falana **أقبستُ**.
Ve **أبو قُبيسٍ**: Mekke’ye nazır bir dağ.
