# سبك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سبك

سبكه يسبكه سبكا: أذابه وأفرغه في القالب، من الذهب والفضة وغيرهما من الذائب، وهو من حد ضرب، كما هو للفارابي، ومثله في الجمهرة بخط أبي سهل الهروي يسبكه هكذا بالكسر، وبخط الأرزني بالضم ضبطا محققا: كسبكه تسبيكا. والسبيكة كسفينة: القطعة المذوبة من الذهب والفضه إذا استطالت. وقال الليث: السبك: تسبيك السبيكة من الذهب والفضة، يذاب ويفرغ في مسبكة من حديد، كأنها شق قصبة، والجمع: السبائك. وسبيكة: علم جارية. وسبك الضحاك، بالضم، بمصر من أعمال المنوفية، وهي المعروفة الآن بسبك الثلاثاء، وقد دخلتها، وبت بها ليلتين. وسبك العبيد: قرية أخرى بها من المنوفية أيضا، وقد دخلتها مرارا عديدة، وهي تعرف الآن بسبك الأحد، وبسبك العويضات منها شيخنا تقي الدين علي بن عبد الكافي بن علي بن تمام قاضي القضاة أبو الحسن السبكي، شافعي الزمان، وحجة الأوان، ولد سنة 683 قال الحافظ قال الذهبي: كتب عني، وكتبت عنه. قلت: وقد ترجمه الذهبي في معجم شيوخه، وأثنى عليه، وسرد شيوخه، تولى قضاء قضاة الشام بعد الجلال القزويني بإلزام من الملك الناصر محمد بن قلاوون بعد إباء شديد، فسار سيرة مرضية، وحدث وأفاد، وتوفي بمصر في ليلة الاثنين ثالث جمادى الآخرة سنة 756 ودفن بباب النصر. قال الحافظ: وأبوه عبد الكافي سمع من ابن خطيب المزة، وولى قضاء الشرقية والغربية، وحدث، مات سنة 735. قلت: وأولاده وآل بيتهم مشهورون بالفضل، ينتسبون إلى الأنصار، وولده تاج الدين عبد الوهاب صاحب جمع الجوامع، ولد سنة 729 وتوفي سنة 771 عن أربعين سنة. وأخواه: الجلال حسين، والبهاء أبو حامد أحمد: درسا في حياة أبيهما، وولد الأخير تقي الدين أبو حاتم، وابن عمهم أبو البركات محمد بن مالك بن أنس بن عبد الملك بن علي بن تمام السبكي، وحفيده التقي محمد بن علي بن محمد، هذا ولد سنة 822: محدثون. ومن عشيرتهم قاضي القضاة شرف الدين عمر بن عبد الله بن صالح السبكي المالكي، سمع ابن المفضل، ومات سنة 669.
 ومما يستدرك عليه: انسبك التبر: ذاب. وتبر سبيك، ومسبوك. والسبائك: الرقاق، سمي به لأنه اتخذ من خالص الدقيق، فكأنه سبك منه ونخل، ومنه حديث ابن عمر: لو شئت لملأت الرحاب صلائق وسبائك. والمسبكة: ما يفرغ فيه الذهب ونحوه للإذابة، والجمع مسابك.ومن المجاز: كلام لا يثبت على السبك.وهو سباك للكلام. وفلان سبكته التجارب. وأراد أعرابي رقي جبل صعب، فقال: أي سبيكة هذا? فسماه سبيكة لاملاسه، كما في الأساس.

  ومحلة سبك، وجزيرة سبك، وهذه بالأشمونين: قريتان بمصر. والسبكيون أيضا: بطن من حمير، من ولد السبك بن ثابت الحميري، منازلهم بوادي سردد، من اليمن، قاله الهمداني في الأنساب، ونقله الحافظ هكذا، ولعل الصواب فيه بالشين المعجمة المكسورة، كما سيأتي عن ابن دريد. وسباكة، بالكسر: بطن من يحصب منه سعد بن الحكم السباكي، عن أبي أيوب. وسبك، بضمتين: رجل رافق ابن ناصر في السماع على ابن الطيوري. وأحمد بن سبك الديناري، بالضم عن عبد الله بن سليمان، وعنه ابن مردويه.وأبو بكر محمد بن إبراهيم بن أحمد المستملي، عرف بابن السباك، محدث جرجان عن أبي بكر الإسماعيلي وغيره.

### Türkçe

**سبكه** **يسبكه** **سبكا**: Onu eritti ve onu kalıba döktü; altından, gümüşten ve eriyenlerden başkasından. Ve o, **ضرب** babındandır; Fârâbî’ye göre olduğu gibi. Ve onun benzeri **الجمهرة**’de Ebû Sehl el-Herevî’nin hattıyla: **يسبكه** böyle kesre ile; ve el-Erzenî’nin hattıyla damme ile, tahkik edilmiş ضبط olarak: **كسبكه** **تسبيكا**.

Ve **السبيكة** **كسفينة**: altın ve gümüşten eritilmiş parça; uzadığı zaman. Leys dedi: **السبك**: altın ve gümüşten **السبيكة**’nin **تسبيك**’i; eritilir ve demirden bir **مسبكة** içine dökülür; sanki o, kamışın yarığı gibidir. Çoğulu: **السبائك**. Ve **سبيكة**: bir cariyenin adı (özel ad).

Ve **سبك الضحاك** (damme ile), Mısır’da el-Menûfiyye amellerinden; o, şimdi **سبك الثلاثاء** ile bilinen yerdir; ona girdim ve onda iki gece geceledim. Ve **سبك العبيد**: el-Menûfiyye’de yine onunla başka bir köy; ona birçok defa girdim; o şimdi **سبك الأحد** ile bilinir. Ve ondan **سبك العويضات** ile: şeyhimiz Takıyyüddîn Ali b. Abdülkâfî b. Ali b. Temmâm, kadılkudât Ebü’l-Hasen es-Sübkî; zamanın Şâfiîsi ve vaktin hücceti; 683 yılında doğdu. Hâfız dedi; Zehebî dedi: benden yazdı, ben de ondan yazdım. Dedim: Zehebî onu **معجم شيوخه**’sinde tercüme etti, ona övgüde bulundu ve şeyhlerini sıraladı. Celâl el-Kazvînî’den sonra, Melik en-Nâsır Muhammed b. Kalâvûn’un şiddetli bir kaçınmadan sonra bir إلزام ile Şam kadılkudâtlığını üstlendi; hoşnut olunan bir سيرت üzere yürüdü, hadis rivayet etti ve fayda verdi. 756 yılı Cemâdâ’l-Âhire’nin üçüncü günü, pazartesi gecesinde Mısır’da vefat etti ve Bâbü’n-Nasr’da defnedildi. Hâfız dedi: Babası Abdülkâfî, İbn Hatîb el-Mezze’den işitti; Şarkiyye ve Garbiyye kadılığını üstlendi; hadis rivayet etti; 735 yılında öldü. Dedim: Oğulları ve hâne halkı faziletle meşhurdur; Ensâr’a nisbet edilirler. Oğlu Tâcüddîn Abdülvehhâb, **جمع الجوامع** sahibidir; 729 yılında doğdu ve kırk yaşında iken 771 yılında vefat etti. Ve iki kardeşi: Celâl Hüseyin ve Behâ Ebû Hâmid Ahmed: babalarının hayatında ders verdiler. Ve sonuncusunun oğlu Takıyyüddîn Ebû Hâtim. Ve amcaoğulları Ebü’l-Berekât Muhammed b. Mâlik b. Enes b. Abdülmelik b. Ali b. Temmâm es-Sübkî. Ve torunu et-Takî Muhammed b. Ali b. Muhammed; bu, 822 yılında doğdu: muhaddislerdir. Ve aşiretlerinden kadılkudât Şerefüddîn Ömer b. Abdullâh b. Sâlih es-Sübkî el-Mâlikî; İbnü’l-Mufaddal’ı işitti; 669 yılında öldü.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **انسبك التبر**: eridi. Ve **تبر** **سبيك** ve **مسبوك**. Ve **السبائك**: ince yufkalar; onunla adlandırıldı, çünkü o, hâlis undan yapıldı; sanki ondan dökülmüş ve elenmiş gibidir. Ve ondan İbn Ömer hadisi: “İsteseydim avluları **صلائق** ve **سبائك** ile doldururdum.” Ve **المسبكة**: altın ve benzeri, eritme için içine dökülen şey; çoğulu **مسابك**.

Ve mecazdandır: **كلام** **لا يثبت على السبك**. Ve o, söz için **سباك**’tır. Ve falanı tecrübeler **سبكته**. Ve bir bedevî zor bir dağa tırmanmak istedi, dedi ki: “Bu hangi **سبيكة**?” Onu, pürüzsüzlüğü için **سبيكة** diye adlandırdı; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **محلة سبك** ve **جزيرة سبك**; bu ikisi el-Eşmûnîn’dedir: Mısır’da iki köy. Ve **السبكيون** da: Himyer’den bir batın; el-Himyerî Sâbit’in oğlu **السبك**’in evladından; meskenleri Yemen’den Vâdî Serded’dedir; bunu Hemdânî **الأنساب**’da söyledi; Hâfız onu böyle nakletti. Ve belki doğrusu, İbn Düreyd’den geleceği üzere, kesreli mu‘ceme **الشين** iledir.

Ve **سباكة** (kesre ile): Yahsub’dan bir batın; ondan Sa‘d b. el-Hakem es-Sübâkî, Ebû Eyyûb’dan (rivayet eder). Ve **سبك** (iki damme ile): İbn Nâsır’a, İbnü’t-Tayûrî’den semâ‘da refakat eden bir adam. Ve Ahmed b. Sebk ed-Dînârî; damme ile; Abdullah b. Süleymân’dan; ondan da İbn Merdûye (rivayet eder). Ve Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm b. Ahmed el-Müstemlî; İbnü’s-Sebbâk diye tanındı; Cürcân muhaddisi; Ebû Bekr el-İsmâ‘îlî ve başkalarından (rivayet eder).
