# سبل (س-ب-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Biribirini kesen yoldur

- Harfler: س - ب - ل
- Kur'an'da: 176 geçiş · 164 ayet · 23 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (23)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَبِيلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%90.md) | فَعِيلِ | Yol | 72 | 67 | [2:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:154.md) |
| [سَبِيلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Yol | 29 | 28 | [3:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:97.md) |
| [السَّبِيلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%90.md) | الْفَعِيلِ | Yol | 20 | 20 | [2:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:108.md) |
| [سَبِيلِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَعِيلِهِ | Onun yolu | 11 | 11 | [5:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/5:35.md) |
| [سَبِيلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E.md) | فَعِيلَ | Yol | 7 | 6 | [7:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/7:142.md) |
| [السَّبِيلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E.md) | الْفَعِيلَ | Yol | 6 | 6 | [4:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:44.md) |
| [سَبِيلٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Yol | 6 | 6 | [4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:43.md) |
| [سُبُلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8F%D8%A8%D9%8F%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُلًا | Yollar | 4 | 4 | [20:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/20:53.md) |
| [سَبِيلِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%90%D9%8A.md) | فَعِيلِي | Benim yolum | 3 | 3 | [3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:195.md) |
| [السَّبِيلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8F.md) | الْفَعِيلُ | Yol | 2 | 2 | [9:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:93.md) |
| [سَبِيلَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعِيلَهُ | Onun yolu | 2 | 2 | [18:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/18:61.md) |
| [سُبُلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8F%D8%A8%D9%8F%D9%84%D9%8E.md) | فُعُلَ | Yollar | 2 | 2 | [5:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/5:16.md) |
| [سُبُلَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8F%D8%A8%D9%8F%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُلَنَا | Yollarımız | 2 | 2 | [14:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/14:12.md) |
| [السَّبِيلَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E%D8%A7.md) | الْفَعِيلَا | Yol | 1 | 1 | [33:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/33:67.md) |
| [السُّبُلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8F%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%84%D9%8E.md) | الْفُعُلَ | Yollar | 1 | 1 | [6:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/6:153.md) |
| [سَبِيلٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Yol | 1 | 1 | [3:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:75.md) |
| [سَبِيلَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعِيلَكَ | Senin yolun | 1 | 1 | [40:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/40:7.md) |
| [سَبِيلَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعِيلَنَا | Yolumuz | 1 | 1 | [29:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/29:12.md) |
| [سَبِيلَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعِيلَهُمْ | Onların yolu | 1 | 1 | [9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:5.md) |
| [سَبِيلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8F.md) | فَعِيلُ | Yol | 1 | 1 | [6:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/6:55.md) |
| [سَبِيلِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فَعِيلِكَ | Senin yolun | 1 | 1 | [10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/10:88.md) |
| [لَبِسَبِيلٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8D.md) | لَبِفَعِيلٍ | Yolda | 1 | 1 | [15:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/15:76.md) |
| [وَسُبُلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8F%D8%A8%D9%8F%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعُلًا | Ve yollar | 1 | 1 | [16:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/16:15.md) |

## Mücavir kökler — 220 mücavir (511 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 25 ortak ayet · G² 132 · Alıkoyarlar
2. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 112 ortak ayet · G² 104 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
3. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 34 ortak ayet · G² 90 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
4. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 16 ortak ayet · G² 70 · Cehd düz, sert yer demektir
5. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 24 ortak ayet · G² 62 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
6. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 29 ortak ayet · G² 43 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
7. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 16 ortak ayet · G² 41 · Onların malları
8. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 39 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
9. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 14 ortak ayet · G² 30 · İki yüzlüler
10. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 13 ortak ayet · G² 25 · Buğa boğa demektir
11. [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) — 5 ortak ayet · G² 24 · Kıvrık yol demektir
12. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 24 · “Sikkin” bıçak demektir
13. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 31 ortak ayet · G² 23 · Hufre, çukur demektir
14. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 20 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
15. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 11 ortak ayet · G² 19 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
16. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 15 ortak ayet · G² 18 · İnek yavrusu, dana demektir
17. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 11 ortak ayet · G² 18 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
18. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 37 ortak ayet · G² 16 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
19. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 18 ortak ayet · G² 15 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
20. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 14 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
21. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 12 ortak ayet · G² 14 · Oğullar
22. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Hisar kale duvarı demektir
23. [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Satın aldılar
24. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 11 ortak ayet · G² 13 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
25. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 12 · Örnek verdi
26. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 19 ortak ayet · G² 11 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
27. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · “Sunv’a” tas demektir
28. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 13 ortak ayet · G² 11 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
29. [فجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir
30. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 6 ortak ayet · G² 11 · Katlanmış deri demektir
31. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 9 ortak ayet · G² 10 · Su birikintisidir
32. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 28 ortak ayet · G² 9 · Hayvanların ön ayaklarına denir
33. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Kadınlar
34. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Sülük demektir
35. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 11 ortak ayet · G² 8 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
36. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Temel demektir
37. [حوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Balık demektir
38. [ميد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Sallar
39. [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Omurga kemiğidir
40. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
41. [فيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
42. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Dikili taş demektir
43. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Anlaşma
44. [ندد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Öbek öbek develer demektir
45. [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
46. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 9 ortak ayet · G² 7 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
47. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 7 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
48. [قرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kırpıntı demektir
49. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
50. [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · “Rasad” gözetleyici demektir
51. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
52. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Derc : “Derc” tomar demektir
53. [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Rekabe Boyun demektir
54. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
55. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Çadırın kurulduğu yer demektir
56. [خيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Heyl (hı) : At demektir
57. [عبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
58. [غنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ğanem Koyun sürüsü demektir
59. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
60. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D9%84/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سبل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7.md), [طرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%82.md), [نهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yukarıdan aşağıya salınması, kesintisiz biçimde uzanması ve akıcı bir güzergâh oluşturması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı hedefine ulaştıran, üzerinde gidiş gelişi kolay ve ilahi rızaya bağlanan açık doğrultu |
| Çekirdek Özet 3 | Amellerin ve niyetlerin ilahi hedefe kilitlendiği, kamuya açık ve hukuki güvence taşıyan kurumsal güzergâh |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir patika veya dar anlamda savaş (kıtal) ile sınırlandırılarak kapsamlı kulluk ve adalet güzergâhının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سب | Bir doğrultuda uzanma, kesintisizce peş peşe akma, iki nokta arasında bağ kurarak yayılma ([سبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A8.md), [سبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AA.md), [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md), [سبغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA.md)) | ل | Uzanma ve yayılma hareketine yönelim, akışkanlık ve hedefe doğru kesintisiz bir mecra/kanal niteliği kazandırarak güzergâhı somutlaştırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunarak ilerleme, zeminde sebat etme ve koruyucu bir hat oluşturma |
| ب | Ev, çadır | İçinde bulunulan emniyetli alan, sığınak ve varoluşsal zemin |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, yön verme, hedefe doğru çekme ve yönetme |
| سبل | Korunaklı bir zeminden (destek ve ev) belirli bir hedefe doğru sevk eden yönelim | Güvenli başlangıç noktasından nihai menzile doğru kesintisiz uzanan ve yolcuyu menzile yönlendiren korunaklı güzergâh |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin yukarıdan aşağıya salınması, perdenin indirilmesi, yağmurun aralıksız inmesi (sebel), ekinin başak bağlayıp sarkması ve yolcuların çiğneyerek belirginleştirdiği uzayıp giden işlek yol |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde gözyaşının kesintisiz ve bolca boşalmasını bu kökle tasvir etmiştir: وأسبل مني عبرة فرددتها / على النحر منها مستهل ودامع |
| Erken Arapça kullanım | Kuyudan su çekenlerin kovayı ağzına kadar doldurmasını anlatan kadim kullanımda kovanın kulaklarına ve taşma sınırına kadar dolması şu beyitle aktarılır: إذ أرسلوني ماتحاً بدلائهم / فملأتها علقاً إلى أسبالها |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde سبل kökü, hem akışkan bir uzantı ve sarkma (yağmur, sel, başak) hem de bu akışın açtığı güzergâh, patika ve izlek anlamlarıyla kadim bir ortak mirasa işaret eder. İbranicede yer alan שְׁבִיל (*šəḇīl*) sözcüğü açık biçimde ezilmiş patika, basılmış yol ve güzergâh anlamına gelirken; שִׁבֹּלֶת (*šibbōlet*) kelimesi hem taşkın su akıntısı, sel mecrası hem de sarkan tahıl başağı manasını muhafaza eder. Süryanicede ܫܒܝܠܐ (*šəḇīlā*) doğrudan yol, patika, izlek ve ahlaki tutum karşılığında kullanılır. Akadcada *šubultu* / *šubultum* biçimi tahıl başağını ifade eder. Bu fonetik ve semantik denklikler, kökün Afro-Asyatik ve Sami katmanda ilkin bir sıvının veya nesnenin sarkıp uzanması, ardından bu uzantının yerde oluşturduğu akış hattı ve insanların seyrüseferine elverişli çiğnenmiş güzergâh anlamına evrildiğini göstermektedir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Salınma, sarkma, uzama ve yol | Yağmurun inmesi (sebel), elbisenin sarkıtılması (isbal), ekinin uzaması (sünbül/sebel) ve yerde uzanan belirgin yol (sebîl) anlamları doğrudan birbiriyle irtibatlıdır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *šəḇīl* / *šibbōlet*, Süryanice *šəḇīlā*, Akadca *šubultu* | Yol, izlek, sel yatağı ve tahıl başağı anlamları Sami kök gövdesinde harf denkliğiyle birebir örtüşmektedir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda kökle ilgili spekülasyondan uzak, güvenilir ses denkliği tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سبل | Anlamlı | Uzanmak, salınmak, yol oluşturmak | Hedef köktür; gidiş gelişi kolay, uzayıp giden mecra ve kamuya açık güzergâhtır | Kur'an'da geçer |
| [سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md) | Anlamlı | Çekip almak, soymak, hızla kapmak | Bir şeyi bulunduğu bağlamdan hızla çekip koparma; uzanma hareketinin zorla geri çekilmesidir | Kur'an'da geçer |
| [بسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%84.md) | Anlamlı | Kuşatmak, menetmek, rehin bırakmak | Bir şeyin serbestiyetini ortadan kaldırıp hapsetme, çetin ve sert olma durumu | Kur'an'da geçer |
| [بلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Susmak, ümitsizliğe düşmek, donakalmak | Hareket imkânının kesilmesi, şaşkınlık ve çaresizlik içinde donup kalma hali | Kur'an'da geçer |
| [لسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D8%A8.md) | Anlamlı | Sokmak, ısırmak, yapışmak | Yılan veya akrebin zehrini uzatarak batırması, dar ve sarp geçit anlamı taşır | Kur'an'da geçmez |
| [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) | Anlamlı | Giymek, örtmek, karıştırmak | Bir şeyi bütünüyle sarıp örterek gerçeğin veya bedenin üzerini kaplama hali | Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سبل | Merkez | Yol, mecra, gidişat | İki nokta arasında kolayca kat edilen, uzanmış, kamuya açık ve hedefe bağlayan akıcı güzergâhtır | Kur'an'da rıza-i ilahiye ve hakka ulaştıran mecra |
| [صرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7.md) | Komşu | Yol, cadde | Yutarcasına geniş, dosdoğru, başka yöne sapması olmayan ana omurga ve anayoldur | Sırat tekildir, genel ve ana doğrultudur |
| [طرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Yol, yöntem | Ayakla dövülerek, vurularak (tark) belirginleştirilmiş fiziki veya usuli patikadır | Çabayla açılmış bireysel veya zümresel metottur |
| [نهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%AC.md) | Komşu | Açık yol, yöntem | Apaçık beliren, şüphe bırakmayan, aydınlık ve geniş anayoldur | Fikri ve ameli açıklığı öne çıkan meşreptir |
| [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) | Zıt | Sapma, kaybolma | Belirgin bir yol ve hedeften büsbütün koparak rotayı ve varoluşsal yönü kaybetmektir | Sebîl'in sağladığı intizam ve menzilin karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سبل | Yol, mecra, akıcı güzergâh | Hem fiziki uzantıyı hem ahlaki ve hukuki gidişatı kapsayan geniş kavram | Kesin |
| Latince | Semita, meatus, via | Patika, mecra, geçit yolu | Semita çiğnenmiş patikayı, meatus akış ve süzülüş kanalını karşılar; tam teolojik ufku kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | Path, avenue, channel, way | Güzergâh, kanal, vasıta, yol | Path fiziki izi, avenue ve channel amaca ulaştıran kurumsal mecrayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Pfad, Weg, Bahn | Patika, yol, yörünge/çığır | Bahn belirlenmiş akış hattını, Weg genel gidişatı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Voie, sentier, acheminement | Yol, mecra, sevk yolu | Voie hukuki ve manevi mecrayı, sentier ayakla açılmış güzergâhı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Dictionnaire Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَبِيلِ اللَّهِ | İlahi rıza, cihad, infak ve davet mecrası | Allah uğrunda yapılan her türlü fedakarlık, mücadele ve kurumsal adanmışlık bağlamı (Bakara [2:154](https://lisan.digital/tr/ayet/2:154.md), Nisâ [4:160](https://lisan.digital/tr/ayet/4:160.md), İbrâhîm [14:3](https://lisan.digital/tr/ayet/14:3.md), Muzzemmil [73:20](https://lisan.digital/tr/ayet/73:20.md)) |
| سَبِيلًا | İmkân, çare, kurtuluş yolu, hukuki dayanak | Bir hedefe varmak için meşru veya fiili çıkış kapısı, ruhsat ve mazeret bağlamı (Âl-i İmrân [3:97](https://lisan.digital/tr/ayet/3:97.md), Nisâ [4:141](https://lisan.digital/tr/ayet/4:141.md), İsrâ [17:84](https://lisan.digital/tr/ayet/17:84.md), İnsân [76:29](https://lisan.digital/tr/ayet/76:29.md)) |
| السَّبِيلِ | Mutlak doğru istikamet, hak din yolu | İnsanın fıtrat ve vahiy rehberliğinde yürümesi gereken ana dosdoğru rota (Bakara [2:108](https://lisan.digital/tr/ayet/2:108.md), Ankebût [29:38](https://lisan.digital/tr/ayet/29:38.md), Abese [80:20](https://lisan.digital/tr/ayet/80:20.md)) |
| اِبْنِ السَّبِيلِ | Yolda kalmış, memleketinden uzak düşmüş kimse | Sosyal güvenlik, zekat ve kamu paylarının dağıtımı bağlamında himayeye muhtaç yolcu (Tevbe [9:60](https://lisan.digital/tr/ayet/9:60.md)) |
| سُبُلًا / سُبُلَ | Yeryüzü ulaşım ağları ve çoğul hidayet/barış kanalları | Tabiatta kolaylık sağlayan coğrafi yollar ile selamete ulaştıran ilahi metodlar (Mâide [5:16](https://lisan.digital/tr/ayet/5:16.md), Nahl [16:69](https://lisan.digital/tr/ayet/16:69.md), Tâhâ [20:53](https://lisan.digital/tr/ayet/20:53.md), Enbiyâ [21:31](https://lisan.digital/tr/ayet/21:31.md)) |
| مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ | Sorumluluk, kınama ve ceza gerekçesi | Kişinin aleyhine dava açma, yaptırım uygulama veya ayıplama yetkisinin bulunmaması (Tevbe [9:91](https://lisan.digital/tr/ayet/9:91.md), Şûrâ [42:41](https://lisan.digital/tr/ayet/42:41.md)) |
| سَبِيلَ الْمُجْرِمِينَ / سَبِيلَ الْغَيِّ | Fısk, sapıklık ve suçluların tuttuğu rota | İlahi düzene başkaldıranların benimsediği yıkıcı hayat tarzı ve gidişat (A'râf [7:146](https://lisan.digital/tr/ayet/7:146.md), En'âm [6:55](https://lisan.digital/tr/ayet/6:55.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve dalalet ekseni | Kulun iradesiyle hak veya batıl sebîli seçmesi, Allah'ın yolu kolaylaştırması ve cebr/ihtiyar meselesi | Sebîlullah kavramının ilahi adalet ve tevhid nizamının yeryüzündeki açık delili sayılması |
| Fıkıh | Zekat harcamaları ve vakıf hukuku | Fî-sebîlillâh tabirinin sadece fiili savaşla mı yoksa kamu yararına olan her türlü dini/ilmi hizmetle mi sınırlı olduğu | Mülkiyetin kamuya tahsisi (tesbîl) ve yolda kalmışın (ibnü's-sebîl) haklarının kurumsallaşması |
| Tefsir | Sırat ile sebîl arasındaki farklar | Sırat'ın tekil, sebîl'in ise hem tekil hem de meşruiyet dairesinde çoğul (sübül) olarak gelmesinin hikmeti | Tevhidin tek bir ana omurga olmasına rağmen ona çıkan hayır ve barış kanallarının çeşitliliği |
| Hadis | Amel, cihad ve ahlak rivayetleri | Allah yolunda atılan adımların, nöbet tutmanın ve ilim tahsili için yola çıkmanın fazileti | Dünyevi menfaatten arındırılmış, sırf rıza-i bari doğrultusunda yapılan her meşru cehd |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Sebîlullah (İlahi gidişat) | İnsanın niyet ve eylemlerini aşkın bir gayeye bağlayarak fıtratla bütünleştirme | Kişinin hayat yürüyüşünü heva ve heves patikalarından kurtarıp ilahi rıza eksenine oturtur | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Hakikate ulaştıran açık usul | Bilginin tutarlı, denetlenebilir ve amaçlı bir akış içinde üretilmesini sağlama | Delilden neticeye kesintisiz ve saptırmayan mantıksal bir izlek kurar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meşruiyet | Kamusal serbestiyet ve güvence | Bireyin aleyhine haksız takibat yapılmasını engelleyen hukuki dokunulmazlık | İktidarın keyfi müdahalesini sıfırlayarak meşru hareket alanlarını teminat altına alır | Güçlü |
| İktisadi | Kamu malları ve sosyal adalet | Tesbîl ve sebil fonları | Kamusal faydaya adanmış servet ve seyahat/ulaşım güvenliği | Mülkiyetin toplumsal dolaşımını sağlar ve ibnü's-sebîl hakkıyla akışkanlığı korur | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel akış hattı ve en az dirençli yol (geodezik eğri) | Fizikte bir akışkanın veya kuvvet alanının en az dirençle karşılaştığı, potansiyel farkı boyunca kendiliğinden aktığı optimize edilmiş kanal; kökün salınma ve kolaylık karakteriyle tam örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşmış hareket serbestisi ve ulaşım ağı | Hukuk ve sosyolojide bireylerin haklarını arama, seyahat etme ve toplumsal fayda üretme süreçlerinde önlerine engellerin konulmadığı kamusal serbestiyet koridoru | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sebîlullah ifadesini münhasıran askeri çatışmaya veya ibnü's-sebîl kavramını sadece harçlıksız kalmış turiste indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sebîl; ilimden infaka, ahlaktan adalete, diplomatik çıkış yollarından yeryüzünün fiziki ulaştırma damarlarına kadar ilahi gayeye matuf bütün meşru kanallardır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'ın kamusal, ilmi, iktisadi ve sosyal adalet boyutlarının daralarak dinin bütüncül hayat nizamı olma vasfının militarist veya şekilci kalıplara hapsedilmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin inşa ettiği hayat tarzının durağan değil, hedefe doğru kesintisiz bir yürüyüş olduğunu gösterir; kulluk amellerinin yönünü ve meşruiyet zeminini tayin eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak ve cihad ahkâmı, yeryüzünde seyahat ve coğrafi ayetler, sosyal yardımlaşma (zekat) grupları ile meşru müdafaa ve dokunulmazlık bildiren ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini gayretin sadece içsel bir tecrübe olduğu zannını yıkar; amellerin toplumsal ve hukuki bir mecrada (sebîl) akması gerektiğini, hakka giden yolların ise meşruiyet sınırları içinde çeşitlilik arz edebileceğini gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yukarıdan aşağıya kesintisizce salınan, uzayıp giden, üzerinde yürüdükçe ayak izleriyle düzleşip kolaylaşan belirgin hat ve mecra.
- Soyut anlam: İnsanı dünyevi dağınıklıktan kurtarıp ilahi rızaya, selamete ve hakikate ulaştıran meşru niyet, amel ve yöntem güzergâhı.
- Sistematik karşılık: Kamusal alanda akışkanlığı, hak arama hürriyetini ve adalet koridorlarını temin eden, mülkiyeti toplumsal faydaya açan kurumsal mecra.
- LaTeX modeli: $$\vec{S} = \int_{t_0}^{t_1} \left( \sum_{i=1}^{n} \vec{v}_i \right) dt \quad \text{şartıyla} \quad \nabla \times \vec{S} = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\vec{S}$ ilahi hedefe yönelmiş sebîl güzergâhını, $t_0$ kulun başlangıç anını, $t_1$ nihai menzili temsil eder. $\vec{v}_i$ bileşeni meşruiyet dairesindeki hayır, infak ve adalet kanallarının hız ve doğrultu vektörlerini gösterir. $\nabla \times \vec{S} = 0$ ifadesi güzergâhın girdapsız, saptırmayan ve dosdoğru hedefe kilitlenmiş muhafazakar bir potansiyel alanı karakterinde olduğunu simgeler.

## Geçtiği ayetler (164 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:108.md) — السَّبِيلِ

أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Yoksa daha önce Musa’ya sorulduğu gibi siz de peygamberinizi sorguya çekmek mi istiyorsunuz? Kim imanı küfürle değişirse dosdoğru yoldan sapıtmış olur.

### [Bakara 2:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:154.md) — سَبِيلِ

وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ

Meal (IK): Allah yolunda öldürülenlere; ölüler, demeyin. Bilakis onlar, diridirler, ama siz farketmezsiniz.

### [Bakara 2:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:177.md) — السَّبِيلِ

لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ

Meal (IK): Yüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

### [Bakara 2:190](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:190.md) — سَبِيلِ

وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ

Meal (IK): Size harb açanlarla, Allah yolunda siz de harbedin. Ancak haddi aşmayın. Şüphesiz ki Allah, haddi aşanları sevmez.

### [Bakara 2:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:195.md) — سَبِيلِ

وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Allah yolunda infak edin ve ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. İhsan edin, şüphesiz Allah ihsan edenleri sever.

### [Bakara 2:215](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:215.md) — السَّبِيلِ

يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sana, ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: Hayırdan her ne infak ederseniz, babanın, akrabanın, yetimlerin, yoksulların, yolcuların hakkıdır. Ve her ne hayır işlerseniz, şüphesiz ki Allah, onu bilir.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:217.md) — سَبِيلِ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:218](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:218.md) — سَبِيلِ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Muhakkak ki, iman edenler, hicret edip de Allah yolunda savaşanlar; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:244](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:244.md) — سَبِيلِ

وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Allah yolunda savaşın ve bilin ki Allah Semi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:246](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:246.md) — سَبِيلِ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَأِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

Meal (IK): Musa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.

### [Bakara 2:261](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:261.md) — سَبِيلِ

مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Mallarını Allah yolunda infak edenlerin durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren tanenin durumu gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:262](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:262.md) — سَبِيلِ

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Mallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.

### [Bakara 2:273](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/2:273.md) — سَبِيلِ

لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna vermiş olup da yeryüzünde dolaşmayan ve tanımayanların; hayalarından dolayı onları zengin zannettikleri yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz şüphesiz Allah onu bilir.

### [Ali İmran 3:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:13.md) — سَبِيلِ

قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَى كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ

Meal (IK): Karşılaşan iki topluluğun durumlarında sizin için ibret vardır. Biri, Allah yolunda döğüşüyordu. Diğeri ise, kafirdi. Onlar, öbürlerinin kendilerinin iki katı olduklarını gözleriyle görüyorlardı. Allah, dilediğini yardımıyla destekler. Görebilenler için bunda ibret vardır.

### [Ali İmran 3:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:75.md) — سَبِيلٌ

وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَلَيْنَا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’dan öylesi vardır ki; kantarla emanet bıraksan; onu sana öder. Öylesi de vardır ki; bir tek altın emanet etsen; tepesine dikilmedikçe onu sana ödemez. Bu, onların: Ümmiler hakkında bize karşı sorumluluk yoktur, demelerindendir. Onlar, bile bile Allah’a karşı yalan söylemektedirler.

### [Ali İmran 3:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:97.md) — سَبِيلًا

فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Orada apaçık alametlerle, İbrahim’in makamı vardır. Kim, oraya girerse emin olur. Ona yol bulabilen herkesin, Ka’be’yi haccetmesi insanlar üzerinde Allah’ın bir hakkıdır. Kim inkar ederse; bilsin ki doğrusu Allah, alemlerden müstağni’dir.

### [Ali İmran 3:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:99.md) — سَبِيلِ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab, siz gerçeği gördüğünüz halde Allah’ın yolunu eğri göstermeye yeltenerek, iman edenleri niçin ondan çeviriyorsunuz? Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Ali İmran 3:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:146.md) — سَبِيلِ

وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Nice peygamberler, beraberinde Rabba kul olanlardan bir çoğu bulunduğu halde savaştılar ve Allah yolunda başlarına gelenlerden dolayı yılmadılar, boyun eğmediler. Allah, sabredenleri sever.

### [Ali İmran 3:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:157.md) — سَبِيلِ

وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz; Allah’ın bağışlaması ve rahmeti onların toplayacağı şeylerden çok daha hayırlıdır.

### [Ali İmran 3:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:167.md) — سَبِيلِ

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُوا وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قَالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَاتَّبَعْنَاكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ

Meal (IK): Bir de münafıklık edenleri açığa vurmak içindi. Kendilerine: Gelin Allah yolunda savaşın veya savunun, dendiği zaman: şayet savaşmayı bilseydik peşinizden gelirdik, dediler. O gün onlar imandan çok küfre yakındılar. Kalblerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlardı. Onların gizlediği şeyi Allah çok iyi bilir.

### [Ali İmran 3:169](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:169.md) — سَبِيلِ

وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ

Meal (IK): Allah yolunda öldürülenleri sakın ölü sanmayın, bilakis onlar diridirler, Rabbları katında rızıklandırılırlar.

### [Ali İmran 3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/3:195.md) — سَبِيلِي

فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ

Meal (IK): Nihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

### [Nisa 4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:15.md) — سَبِيلًا

وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı, içinizden dört şahid getirin. Onlar şehadet ederlerse; ölünceye veya Allah onlara bir yol gösterinceye kadar evlerde tutun.

### [Nisa 4:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:22.md) — سَبِيلًا

وَلَا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلًا

Meal (IK): Babalarınızın nikahladığı kadınları nikahlamayın. Geçmişte olanlar artık geçmiştir. Çünkü o, çok çirkin ve iğrenç bir şeydi. Ve o, fena adetti.

### [Nisa 4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:34.md) — سَبِيلًا

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Allah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

### [Nisa 4:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:36.md) — السَّبِيلِ

وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا

Meal (IK): Allah’a ibadet edin. O’na hiç bir şeyi ortak koşmayın. Ana-babaya da iyilik. Yakınlara, yetimlere, düşkünlere, yakın komşuya, uzak komşuya, yakın arkadaşa, yolcuya ve sağ elinizin sahib olduklarına da. Allah, kendini beğenip böbürlenenleri elbette sevmez.

### [Nisa 4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:43.md) — سَبِيلٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا

Meal (IK): Ey iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.

### [Nisa 4:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:44.md) — السَّبِيلَ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ

Meal (IK): Bakmazmısın şu kendilerine kitabdan bir pay verilmiş olanlara? Kendileri sapıklığı satın aldıkları gibi sizin de yoldan sapmanızı istiyorlar.

### [Nisa 4:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:51.md) — سَبِيلًا

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا

Meal (IK): Kendilerine kitab verilmiş olanların puta ve tağut’a inanıp, küfredenlere: Bunlar mü’minlerden daha doğru yoldadırlar, dediklerini görmedin mi?

### [Nisa 4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:74.md) — سَبِيلِ

فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O halde dünya hayatını ahirete satanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Allah yolunda savaşan kimse; öldürülse de, galip gelse de Biz, ona büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Nisa 4:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:75.md) — سَبِيلِ

وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا

Meal (IK): Siz ne oluyor da: Rabbımız, halkı zalim olan şu şehirden bizi kurtar, katından bize bir sahib gönder, bir yardımcı yolla, diyen; zavallı çocuklar, erkekler ve kadınlar uğrunda ve Allah yolunda savaşmıyorsunuz?

### [Nisa 4:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:76.md) — سَبِيلِ

الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا

Meal (IK): İman edenler Allah yolunda savaşırlar. Küfür edenler ise, Tağut yolunda harbederler. O halde şeytanın dostlarıyla savaşın. Şüphesiz ki şeytanın hilesi zayıftır.

### [Nisa 4:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:84.md) — سَبِيلِ

فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنْكِيلًا

Meal (IK): Allah yolunda savaş. Sen, ancak kendinden sorumlusun. İman edenleri de savaşa teşvik et. Umulur ki Allah, küfredenlerin şiddet ve baskısını önler. Allah’ın kahrı da, ibret alınacak cezası da pek şiddetlidir.

### [Nisa 4:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:88.md) — سَبِيلًا

فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا أَتُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا

Meal (IK): Size ne oluyor ki; münafıklar hakkında iki fırkaya ayrıldınız? Allah, onları yaptıklarından dolayı başaşağı etmiştir. Allah’ın saptırdığını doğru yola getirmek mi istiyorsunuz? Allah’ın saptırdığı kimse için, asla yol bulamazsın.

### [Nisa 4:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:89.md) — سَبِيلِ

وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَمَا كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَوَاءً فَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ أَوْلِيَاءَ حَتَّى يُهَاجِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): Kendileri küfrettikleri gibi, sizin de küfretmenizi isterler. O halde onlar, Allah yolunda hicret edinceye kadar içlerinden dost edinmeyin. Eğer yüz çevirirlerse; bulduğunuz yerde onları öldürün ve onlardan ne bir dost, ne de bir yardımcı edinin.

### [Nisa 4:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:90.md) — سَبِيلًا

إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقَاتِلُوكُمْ أَوْ يُقَاتِلُوا قَوْمَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَاتَلُوكُمْ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا

Meal (IK): Ancak sizinle kendileri arasında bir anlaşma bulunan bir millete sığınanlar ve sizinle savaşmaktan veya kendi milletleriyle harbetmekten bunalarak size başvuranlar müstesnadır. Allah dileseydi; onları size musallat ederdi de sizinle savaşırlardı. Eğer sizden uzak durur, savaşmaz ve size barış teklif ederlerse; Allah, onlara dokunmanıza izin vermez.

### [Nisa 4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:94.md) — سَبِيلِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah yoluna koyulduğunuz zaman, iyice araştırın. Size selam verene; dünya hayatının geçici menfaatine göz dikerek; sen mü’min değilsin, demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önce siz de öyleydiniz ama Allah size lütfetti. Onun için iyice araştırın. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:95.md) — سَبِيلِ

لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Mü’minlerden; özürsüz olarak yerlerinde oturanlar ile Allah yolunda malları ve canları ile cihad edenler bir değildir. Allah; mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri derece bakımından oturanlara üstün kıldı. Bununla beraber Allah, her ikisine de güzelliği vaad etmiştir. Fakat Allah; cihad edenlere, oturanların üzerine büyük bir mükafat vermiştir.

### [Nisa 4:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:98.md) — سَبِيلًا

إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا

Meal (IK): Ancak erkek, kadın ve çocuklardan çaresiz kalarak bir yol bulamayan zavallılar müstesnadır.

### [Nisa 4:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:100.md) — سَبِيلِ

وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Her kim, Allah yolunda hicret ederse; yeryüzünde bereketli yer ve genişlik bulur. Allah’a ve Rasulüne hicret ederek evinden çıkan kimseye ölüm gelirse; onun ecrini vermek Allah’a düşer. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:115.md) — سَبِيلِ

وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا

Meal (IK): Kim, kendisine doğru yol apaçık belli olduktan sonra, peygambere karşı gelir, mü’minlerin yolundan başakasına uyup giderse; onu döndüğü yolda bırakırız. Kendisini cehenneme koyarız. Ne kötü dönüş yeridir orası.

### [Nisa 4:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:137.md) — سَبِيلًا

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلًا

Meal (IK): Doğrusu inanıp sonra küfür edenleri, sonra inanıp tekrar küfür edenleri, sonra da küfürleri artmış olanları Allah bağışlamayacaktır. Onları doğru yola da eriştirmeyecektir.

### [Nisa 4:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:141.md) — سَبِيلًا

الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا

Meal (IK): Onlar, hep sizi gözetleyip durular. Allah’tan size bir zafer gelince; sizinle beraber değil miydik? derler. Kafirlere zaferden bir pay düştüğü zaman da onlara; size üstünlük sağlayarak mü’minlerden korumadık mı? derler. Kıyamet günü aranızda hüküm vercek Allah’tır. Allah, mü’minlerin aleyhinde asla fırsat vermeyecektir.

### [Nisa 4:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:143.md) — سَبِيلًا

مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَلِكَ لَا إِلَى هَؤُلَاءِ وَلَا إِلَى هَؤُلَاءِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا

Meal (IK): Ne onlarladırlar, ne de bunlarla. İkisi arasında bocalayıp dururlar. Allah’ ın saptırdığı kimseye yol bulamazsın.

### [Nisa 4:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:150.md) — سَبِيلًا

إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا

Meal (IK): Doğrusu Allah’ı ve peygamberlerini inkar edenler, Allah ile peygamberlerinin arasını ayırmak isteyenler, bir kısmına inanır, bir kısmını da inkar ederiz, diyerek bu ikisinin arasında yol tutmak isteyenler;

### [Nisa 4:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:160.md) — سَبِيلِ

فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيرًا

Meal (IK): Yahudi olanların zulümleri ve bir çok kimseleri Allah yolundan çevirmelerinden dolayı; kendilerine, helal kılınmış şeyleri yasakladık.

### [Nisa 4:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/4:167.md) — سَبِيلِ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلَالًا بَعِيدًا

Meal (IK): Muhakkak ki küfredip insanları Allah yolundan alıkoyanlar, derin bir sapıklığa düşmüşlerdir.

### [Maide 5:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/5:12.md) — السَّبِيلِ

وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): And olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.

### [Maide 5:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/5:16.md) — سُبُلَ

يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Allah onunla, rızasını gözetenleri selamet yollarına iletir. İzniyle onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır ve doğru yola iletir.

### [Maide 5:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/5:35.md) — سَبِيلِهِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’tan korkun ve O’na yaklaşmak için vesile arayın. O’nun yolunda cihad edin ki, felaha eresiniz.

### [Maide 5:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/5:54.md) — سَبِيلِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; içinizden her kim, dininden dönerse; Allah’ın sevdiği ve onların da O’nu sevdikleri, mü’minlere karşı alçak gönüllü, kafirlere karşı zorlu bir kavim getirir. Allah yolunda cihad ederler, hiç bir yerenin yermesinden korkmazlar. Bu, Allah’ın bir lütfudur. O’nu dilediğine verir. Allah; Vasi’dir, Alim’dir.

### [Maide 5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/5:60.md) — السَّبِيلِ

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Allah katında bundan daha kötü bir cezanın bulunduğunu size haber vereyim mi? O kimse ki; Allah ona la’net etmiş, aleyhine gazab etmiş ve onlardan maymunlar, domuzlar ve Tağut’a kullar kılmıştır. İşte onlar; yer bakımından en kötü ve doğru yoldan en çok sapmış olanlardır.

### [Maide 5:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/5:77.md) — السَّبِيلِ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; dininizde haksız yere haddi aşmayın, daha önce hem kendi sapmış hem de birçoğunu saptırmış ve doğru yoldan ayrılmış bir kavmin heveslerine uymayın.

### [En'am 6:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/6:55.md) — سَبِيلُ

وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Böylece ayetlerimizi açıklarız ki; suçluların yolu sana besbelli olsun.

### [En'am 6:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/6:116.md) — سَبِيلِ

وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ

Meal (IK): Eğer sen, yeryüzünde bulunanların çoğunluğuna uyarsan; seni Allah’ın yolundan saptırırlar. Onlar, ancak zanna uyarlar ve yalnız yalan söyleyip dururlar.

### [En'am 6:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/6:117.md) — سَبِيلِهِ

إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki Rabbın; yolundan sapanları en iyi bilendir. Ve O; hidayete ermiş olanları da en iyi bilendir.

### [En'am 6:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/6:153.md) — السُّبُلَ · سَبِيلِهِ

وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Meal (IK): Ve şüphesiz ki bu; Benim dosdoğru yolumdur. Ona hemen uyun. Başka yollara uymayın ki; sonra sizi O’nun yolundan ayırır. İşte, sakınasınız diye size bunları emretti.

### [Araf 7:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/7:45.md) — سَبِيلِ

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah’ın yolundan alıkoyarlar ve onu eğriltmek isterler. Ve onlar; ahireti de inkar edenlerdir.

### [Araf 7:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/7:86.md) — سَبِيلِ

وَلَا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَهَا عِوَجًا وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Ve siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.

### [Araf 7:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/7:142.md) — سَبِيلَ

وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Musa’ya otuz gece vade verdik. Sonra bunu on ile tamamladık. Böylece Rabbının ta’yin ettiği vakit, kırk gece olarak tamamlandı. Musa kardeşi Harun’a dedi ki: Kavmim içinde, benim yerime geç. Islah et ve fesadçıların yoluna uyma.

### [Araf 7:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/7:146.md) — سَبِيلَ · سَبِيلًا

سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ

Meal (IK): Yeryüzünde haksız yere büyüklük taslayanları ayetlerimden çevireceğim. Onlar, her ayeti görseler yine de inanmazlar. Doğru yolu görseler, onu yol edinmezler. Azgınlık yolunu görseler, hemen» onu yol edinirler. Bu, ayetlerimizi yalanlamış olmalarından ve ondan gafil bulunmalarındandır.

### [Araf 7:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/7:148.md) — سَبِيلًا

وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسَى مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لَا يُكَلِّمُهُمْ وَلَا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ وَكَانُوا ظَالِمِينَ

Meal (IK): Musa’nın kavmi; onun ardından, zinet takımlarından canlıymış gibi böğüren bir buzağı heykeli edindiler. Onun kendileriyle konuşmadığını ve bir yol da göstermediğini görmediler mi ki, tanrı edindiler de zalimlerden oldular?

### [Enfal 8:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/8:36.md) — سَبِيلِ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَسَيُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ وَالَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki küfredenler; mallarını, Allah yolundan alıkoymak için harcarlar. Daha harcayacaklar, sonra içleri yanacak, sonra da mağlup olacaklardır. Küfredenler, cehenneme toplanacaklardır.

### [Enfal 8:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/8:41.md) — السَّبِيلِ

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Eğer Allah’a ve hakkı batıldan ayıran günde, iki topluluğun karşılaştığı o günde kulumuza indirdiğimize inanıyorsanız; bilin ki: Ele geçirdiğiniz ganimetin beşte biri Allah’ın, peygamberin ve yakınlarının, yetimlerin, düşkünlerin ve yolcularındır. Allah, her şeye gücü yetendir.

### [Enfal 8:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/8:47.md) — سَبِيلِ

وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

Meal (IK): Hem yurtlarından böbürlenerek ve insanlara gösteriş yaparak çıkan ve Allah yolundan alıkoyanlar gibi olmayın. Allah, onların yaptıklarını çepeçevre kuşatandır.

### [Enfal 8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/8:60.md) — سَبِيلِ

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Siz de onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve bağlanıp beslenen atlar hazırlayın ki bununla Allah’ın düşmanı, sizin düşmanınız ve bunlardan başka sizin bilmeyip te Allah’ın bildiği diğerlerini korkutasınız. Allah yolunda ne harcarsanız, size ödenir ve siz asla zulmolunmazsınız.

### [Enfal 8:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/8:72.md) — سَبِيلِ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهَاجِرُوا وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Muhakkak ki iman edip hicret eden, mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler; barındırıp yardım edenler, işte onlar; birbirinin dostudurlar. İman edip de hicret etmeyenlere gelince; hicret edene kadar sizin onlarla bir dostluğunuz yoktur. Şayet onlar da din hususunda sizden yardım isterlerse; sizinle aralarında muahede bulunan bir kavim aleyhinde olmamak üzere onlara yardım etmek boynunuza borçtur. Allah yaptıklarınızı görendir.

### [Enfal 8:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/8:74.md) — سَبِيلِ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): İman edip hicret edenler, Allah yolunda cihad edenler, barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, gerçek mü’minlerdir. Onlar için mağfiret ve cömertçe verilmiş rızıklar vardır.

### [Tevbe 9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:5.md) — سَبِيلَهُمْ

فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Haram aylar çıkınca; artık müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün. Onları yakalayın ve hapsedin. Her gözetleme yerinde onları bekleyin. Eğer tevbe ederler; namaz kılar, zekat verirlerse; yollarını serbest bırakın. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:9.md) — سَبِيلِهِ

اشْتَرَوْا بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِهِ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, Allah’ın ayetlerini az bir değere değişip O’nun yolundan alıkoydular. Gerçekten onların yapageldikleri şey ne kötüdür.

### [Tevbe 9:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:19.md) — سَبِيلِ

أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Siz; hacılara su vermeyi, Mescid-i Haram’ı tamir etmeyi; Allah’a ve ahiret gününe inanan ve Allah yolunda cihad edenle bir mi tuttunuz? Bunlar, Allah katında bir olamazlar. Ve Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Tevbe 9:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:20.md) — سَبِيلِ

الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Onlar ki iman etmişler, hicret etmişler ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmişlerdir. Derece bakımından Allah katında çok büyüktürler. Ve işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:24.md) — سَبِيلِهِ

قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [Tevbe 9:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:34.md) — سَبِيلِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; doğrusu hahamlar ve rahiblerin çoğu insanların malını haksızlıkla yerler. Ve Allah yolundan alıkoyarlar. Altını ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda harcamayanlara; işte onlara pek acıklı bir azabı müjdele.

### [Tevbe 9:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:38.md) — سَبِيلِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size ne oldu ki: Allah yolunda elbirliği ile savaşa çıkın, denildiği zaman, yere çakılıp kaldınız. Yoksa ahireti bırakıp da dünya hayatına mı razı oldunuz? Halbuki dünya hayatının geçimi ahiretin yanında pek azdır.

### [Tevbe 9:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:41.md) — سَبِيلِ

انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Gerek hafif, gerekse ağırlıklı olarak elbirliğiyle çıkın, mallarınız ve nefisleriniz ile cihad edin. Eğer bilirseniz bu; sizin için daha hayırlıdır.

### [Tevbe 9:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:60.md) — سَبِيلِ · السَّبِيلِ

إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Sadakalar, Allah’tan bir farz olarak; ancak fakirler, miskinler, sadaka üzerinde memur olanlar, kalbleri ısındırılanlar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanların ve yolda kalanların uğruna sarfedilir. Ve Allah; Alim’ dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:81.md) — سَبِيلِ

فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَافَ رَسُولِ اللَّهِ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Allah’ın peygamberine muhalefet için geri kalanlar, oturup kalmalarına sevindiler. Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmek hoşlarına gitmedi. Bu sıcakta savaşa çıkmayın, dediler. De ki: Cehennem ateşi daha sıvaktır. Keşke bilselerdi.

### [Tevbe 9:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:91.md) — سَبِيلٍ

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Zayıflara, hastalara ve harcayacak şeyleri bulunmayanlara, Allah’a ve Rasulüne sadık kaldıkça bir sorumluluk yoktur. İhsan edenleri hesaba çekmeye de bir yol yoktur. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:93.md) — السَّبِيلُ

إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَهُمْ أَغْنِيَاءُ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sorumluluk ancak, zengin oldukları halde senden izin isteyen, geride kalan kadınlarla bulunmaya razı olanlara ve Allah kalblerini mühürlemiş olduğu için bilmeyenleredir.

### [Tevbe 9:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:111.md) — سَبِيلِ

إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah, mü’minlerin mallarını ve canlarını, karşılığı cennet olmak üzere satın almıştır. Onlar, Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’da, İncil’de ve Kur’an’da kendi üzerine hak bir vaaddir. Kim Allah’tan daha çok ahdini yerine getirebilir? Öyleyse yaptığınız alış-verişe sevinin. En büyük kurtuluş işte budur.

### [Tevbe 9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/9:120.md) — سَبِيلِ

مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Gerek Medine’liler için, gerekse onların çevresinde bulunan Bedeviler için; Allah’ın peygamberinden geri kalmak, kendilerini ona tercih etmek yaraşmaz. Çünkü Allah yolunda susuzluk, yorgunluk, açlık, kafirleri kızdıracak bir yere ayak basmak ve düşmana karşı başarı kazanmak karşılığında; onlara mutlaka bir salih amel yazılır. Muhakkak ki Allah, ihsan edenlerin mükafatını zayi etmez.

### [Yunus 10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/10:88.md) — سَبِيلِكَ

وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Rabbımız, doğrusu sen Firavun’a ve erkanına bu dünyada hayatında süsler ve mallar verdin. Rabbımız; Senin yolundan insanları saptırsınlar diye mi? Rabbımız; mallarını yok et, onların kalblerini sık. Çünkü onlar, elim azabı görmedikçe iman etmezler.

### [Yunus 10:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/10:89.md) — سَبِيلَ

قَالَ قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُمَا فَاسْتَقِيمَا وَلَا تَتَّبِعَانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah: ikinizin de duası kabul olundu. İkiniz de doğru yolda devam edin ve sakın bilmezlerin yolunu tutmayın, buyurdu.

### [Hud 11:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/11:19.md) — سَبِيلِ

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki Allah yolundan alıkorlar. Ve o yolu eğriltmeye çalışırlar. Ve ahireti inkar edenler de onlardır.

### [Yusuf 12:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/12:108.md) — سَبِيلِي

قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): De ki: Benim yolum işte budur. Allah’a basiretle davet ediyorum, ben de bana uyanlar da, Allah’ı tenzih ederiz. Ben, asla müşriklerden değilim.

### [Rad 13:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/13:33.md) — السَّبِيلِ

أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Herkesin yaptığını gözeten Allah; böyle olmayanla bir olur mu hiç? Oysa onlar Allah’a ortak koştular. De ki: Onlara bir ad bulun bakalım. Yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi Allah’a haber veriyorsunuz? Yoksa kuru sözlere mi aldanıyorsunuz? Küfredenlere kurdukları düzenler güzel gösterildi. Ve doğru yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa, ona doğru yolu gösteren bulunmaz.

### [İbrahim 14:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/14:3.md) — سَبِيلِ

الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Onlar ki; dünya hayatını ahiret tercih ederler. Allah yolundan alıkoyarlar ve onda eğrilik ararlar. İşte onlar, derin bir sapıklık içindedirler.

### [İbrahim 14:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/14:12.md) — سُبُلَنَا

وَمَا لَنَا أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ وَقَدْ هَدَانَا سُبُلَنَا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَى مَا آذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ

Meal (IK): Hem biz, ne diye Allah’a tevekkül etmeyelim ki; bize dosdoğru yolları O, göstermiştir. Bize yaptığınız eziyetlere elbette dayanacağız. Tevekkül edenler de yalnız Allah’a tevekkül etsinler.

### [İbrahim 14:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/14:30.md) — سَبِيلِهِ

وَجَعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ

Meal (IK): Onlar; Allah’ın yolundan saptırmak için O’na eşler koşmuşlardı. Yaşayın bakalım, varacağınız yer şüphesiz ateş olacaktır, de.

### [Hicr 15:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/15:76.md) — لَبِسَبِيلٍ

وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ

Meal (IK): O yerler, işlek yollar üzerinde hala durmaktadır.

### [Nahl 16:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/16:9.md) — السَّبِيلِ

وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَمِنْهَا جَائِرٌ وَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Yolun doğrusunu göstermek Alla’a aittir. Ondan sapan da vardır. O, dileseydi; hepinizi birlikte doğru yola iletirdi.

### [Nahl 16:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/16:15.md) — وَسُبُلًا

وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَأَنْهَارًا وَسُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde sarsılmayasınız diye sabit dağlar, nehirler ve yollar koymuştur ki onunla, doğru yolu bulasınız.

### [Nahl 16:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/16:69.md) — سُبُلَ

ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Sonra her tür üründen ye. Sonra da Rabbının işlemen için gösterdiği yoldan yürü. Karınlarından insanlara şifa olan, renkleri çeşit çeşit bir içecek çıkar. Bunda düşünen bir kavim için şüphesiz bir ayet vardır.

### [Nahl 16:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/16:88.md) — سَبِيلِ

الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْنَاهُمْ عَذَابًا فَوْقَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يُفْسِدُونَ

Meal (IK): Küfredip de Allah yolundan alıkoyanlara; bozgunculuk yaptıklarından dolayı azab üstüne azabı artırdık.

### [Nahl 16:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/16:94.md) — سَبِيلِ

وَلَا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Yeminlerinizi aranızda hile ve bozgun vesilesi yapmayın. Çünkü bu yüzden sağlamca yere basmakta olan ayak, kayabilir. Allah yolundan alıkoyduğunuz için kötü bir azab tadarsınız. Ve sizin için büyük bir azab vardır.

### [Nahl 16:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/16:125.md) — سَبِيلِ · سَبِيلِهِ

ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ

Meal (IK): Rabbının yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et. Onlarla en güzel şekilde tartış. Muhakkak ki Rabbın; yolundan sapanları en iyi bilir. O, doğru yolda olanları da en iyi bilendir.

### [İsra 17:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/17:26.md) — السَّبِيلِ

وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا

Meal (IK): Yakınlara hakkını ver. Miskine, yolcuya da. Ama saçıp savurma.

### [İsra 17:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/17:32.md) — سَبِيلًا

وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا

Meal (IK): Zinaya yaklaşmayın. Muhakkak ki o, azgınlıktır. Ve yol olarak da kötüdür.

### [İsra 17:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/17:42.md) — سَبِيلًا

قُلْ لَوْ كَانَ مَعَهُ آلِهَةٌ كَمَا يَقُولُونَ إِذًا لَابْتَغَوْا إِلَى ذِي الْعَرْشِ سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: Onların dedikleri gibi Allah ile beraber tanrılar bulunsaydı; o zaman, hepsi Arş’ın sahibi olmaya bir yol ararlardı.

### [İsra 17:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/17:48.md) — سَبِيلًا

انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا

Meal (IK): Bak, sana nasıl misaller veriyorlar. Bunun için dalalete düşmüşlerdir. Ve bir daha yol bulamamaktadırlar.

### [İsra 17:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/17:72.md) — سَبِيلًا

وَمَنْ كَانَ فِي هَذِهِ أَعْمَى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمَى وَأَضَلُّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kim de, burada kör ise ahirette de kördür. Yol bakımından da daha sapıktır.

### [İsra 17:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/17:84.md) — سَبِيلًا

قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: Herkes, yaratılışına göre hareket eder. Ve Rabbınız kimin yol bakımından daha doğru olduğunu en iyi bilendir.

### [İsra 17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/17:110.md) — سَبِيلًا

قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: İster Allah deyin, ister Rahman deyin. Hangisini derseniz deyin ; en güzel isimler O’nun içindir. Namazında sesini yükseltme de, gizleme de. İkisi arasında bir yol bul.

### [Kehf 18:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/18:61.md) — سَبِيلَهُ

فَلَمَّا بَلَغَا مَجْمَعَ بَيْنِهِمَا نَسِيَا حُوتَهُمَا فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا

Meal (IK): İkisi, iki denizin birleştiği yere gelince; balıklarını unuttular. O, bir delikten kayıp denizi boyladı.

### [Kehf 18:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/18:63.md) — سَبِيلَهُ

قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا

Meal (IK): Bak sen, kayalığa vardığımızda balığı unutmuşum. Şeytandan başkası unutturmadı onu bana. Şaşılacak şekilde o, denizi boylayıvermiş, dedi.

### [Taha 20:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/20:53.md) — سُبُلًا

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْ نَبَاتٍ شَتَّى

Meal (IK): O ki; sizin için, yeryüzünü döşemiş, orada sizin için yollar açmış, gökten su indirmiştir. Biz o su ile çeşitli bitkilerden çifter çifter çıkardık.

### [Enbiya 21:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/21:31.md) — سُبُلًا

وَجَعَلْنَا فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Onlar sarsılmasın diye yeryüzünde sabit dağlar yerleştirdik. Doğru yoldan gitsinler diye orada geniş yollar açtık.

### [Hac 22:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/22:9.md) — سَبِيلِ

ثَانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَنُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ

Meal (IK): Allah yolundan saptırmak için, kibirlenerek, yanını eğip büker. Dünyada rüsvaylık onadır. Ve kıyamet günü ona yakıcı azabı tattırırız.

### [Hac 22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/22:25.md) — سَبِيلِ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki o küfredenlere, Allah’ın yolundan ve (yerli, yolcu bütün insanları eşit kıldığımız) Mescid-i Haram’dan alıkoyanlara ve orada zulm ile ilhada yeltenenlere; elim bir azabtan tattırırız.

### [Hac 22:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/22:58.md) — سَبِيلِ

وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوا أَوْ مَاتُوا لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقًا حَسَنًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah yolunda hicret edip de sonra ölür veya öldürülürler; Allah onlara elbette güzel bir rızık verecektir. Şüphesiz ki Allah; rızık verenlerin en hayırlısıdır.

### [Nur 24:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/24:22.md) — سَبِيلِ

وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden faziletli ve varlıklı olanlar; yakınlarına, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermekte kusur etmesinler, affetsinler, aldırış etmesinler. Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Ve Allah; Gafur’ dur, Rahim’dir.

### [Furkan 25:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/25:9.md) — سَبِيلًا

انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا

Meal (IK): Bir bak; sana nasıl misaller getirip saptılar. Bir daha yol bulamazlar.

### [Furkan 25:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/25:17.md) — السَّبِيلَ

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ أَأَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبَادِي هَؤُلَاءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ

Meal (IK): O gün Rabbın onları ve Allah’tan başka taptıklarını bir araya toplar ve: Bu kullarımı siz mi saptırdınız, yoksa kendileri mi yoldan saptılar? der.

### [Furkan 25:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/25:27.md) — سَبِيلًا

وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى يَدَيْهِ يَقُولُ يَالَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا

Meal (IK): O gün; zalim kimse iki elini ısırarak: Ne olurdu ben de peygamberle beraber bir yol tutsaydım, diyecektir.

### [Furkan 25:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/25:34.md) — سَبِيلًا

الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ إِلَى جَهَنَّمَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ سَبِيلًا

Meal (IK): Cehennemde yüzleri üstü toplanacak olanların; işte onların yeri çok kötü ve yolu çok sapıktır.

### [Furkan 25:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/25:42.md) — سَبِيلًا

إِنْ كَادَ لَيُضِلُّنَا عَنْ آلِهَتِنَا لَوْلَا أَنْ صَبَرْنَا عَلَيْهَا وَسَوْفَ يَعْلَمُونَ حِينَ يَرَوْنَ الْعَذَابَ مَنْ أَضَلُّ سَبِيلًا

Meal (IK): Gerçekten tanrılarımız üzerinde direnmeseydik bizi az kalsın onlardan saptıracaktı, derler. Azabı gördükleri vakit, kimin yolunun sapık olduğunu bileceklerdir.

### [Furkan 25:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/25:44.md) — سَبِيلًا

أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا

Meal (IK): Yoksa sen, onların çoğunun dilediklerini veya aklettiklerini mi sanıyorsun? Başka değil, onlar dört ayaklı hayvanlar gibidirler. Hatta daha da sapıktırlar.

### [Furkan 25:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/25:57.md) — سَبِيلًا

قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شَاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: Buna karşılık ben, sizden bir ücret değil, sadece Rabbıma doğru bir yol tutmak isteyen kimseler olmanızı istiyorum.

### [Neml 27:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/27:24.md) — السَّبِيلِ

وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Onun ve kavminin, Allah’ı bırakıp güneşe secde eder olduklarını gördüm. Şeytan onların yaptıklarını güzel göstermiş ve onları doğru yoldan alıkoymuştur. Bu yüzden onlar doğru yolu bulamazlar.

### [Kasas 28:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/28:22.md) — السَّبِيلِ

وَلَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقَاءَ مَدْيَنَ قَالَ عَسَى رَبِّي أَنْ يَهْدِيَنِي سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Medyen tarafına yöneldiğinde dedi ki: Umarım ki Rabbım, beni yolun doğrusuna hidayet eder.

### [Ankebut 29:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/29:12.md) — سَبِيلَنَا

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَايَاكُمْ وَمَا هُمْ بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Küfredenler, inananlara derler ki: Bizim yolumuza uyun da sizin günahlarınızı biz taşıyalım. Halbuki onların günahlarından hiç birini yüklenecek değillerdir. Doğrusu onlar yalancıdırlar.

### [Ankebut 29:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/29:29.md) — السَّبِيلَ

أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِي نَادِيكُمُ الْمُنْكَرَ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا ائْتِنَا بِعَذَابِ اللَّهِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ

Meal (IK): Siz; erkeklere yaklaşıyor, yol kesiyor ve toplantılarınızda fena şeyler yapmıyor musunuz? Kavminin ona cevabı: Doğru sözlü isen, bize Allah’ın azabını getir, demek oldu.

### [Ankebut 29:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/29:38.md) — السَّبِيلِ

وَعَادًا وَثَمُودَ وَقَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنْ مَسَاكِنِهِمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَكَانُوا مُسْتَبْصِرِينَ

Meal (IK): Ad ve Semud kavmini de. Bunu, oturdukları yerlerden anlamaktasınız. Şeytan kendilerine yaptıkları şeyleri güzel göstermişti de onları doğru yoldan alıkoymuştu. Halbuki kendileri bunu anlayacak durumda idiler.

### [Ankebut 29:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/29:69.md) — سُبُلَنَا

وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Bizim uğrumuzda mücahede edenleri elbette yollarımıza eriştiririz. Şüphesiz ki Allah, ihsan edenlerle beraberdir.

### [Rum 30:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/30:38.md) — السَّبِيلِ

فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ذَلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Akrabaya, yoksula ve yoloğluna hakkını ver. Bu; Allah’ın rızasını dileyenler için daha hayırlıdır ve işte onlar; kurtuluşa erenlerdir.

### [Lokman 31:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/31:6.md) — سَبِيلِ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): İnsanlar arasında bilgisizce Allah yolundan saptırmak için gerçeği boş sözlerle değişenler ve Allah yolunu alaya alanlar vardır. İşte horlayıcı azab onlar içindir.

### [Lokman 31:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/31:15.md) — سَبِيلَ

وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şayet onlar seni körü körüne Bana şirk koşman için zorlarsa; onlara itaat etme ve dünya işlerinde onlarla iyi geçin Bana dönenlerin yoluna uy. Sonra dönüşünüz yine Bana’dır. O zaman Ben, size yaptıklarınızı bildiririm.

### [Ahzab 33:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/33:4.md) — السَّبِيلَ

مَا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ اللَّائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءَكُمْ أَبْنَاءَكُمْ ذَلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْوَاهِكُمْ وَاللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَهُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ

Meal (IK): Allah, bir kişinin içinde iki kalb yaratmadı. Ve eşlerinizi, anneleriniz gibi kendinize haram saymanız için yaratmamıştır. Evladlıklarınızı da öz oğullarınız kılmamıştır. Bunlar, dillerinize doladığınız sözlerinizdir. Allah ise hakkı söyler. Ve O, yolu doğrultur.

### [Ahzab 33:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/33:67.md) — السَّبِيلَا

وَقَالُوا رَبَّنَا إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَاءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا

Meal (IK): Ve dediler ki: Rabbımız; biz büyüklerimize ve yöneticilerimize itaat etmiştik. Onlar da bizi yoldan saptırdılar.

### [Sad 38:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/38:26.md) — سَبِيلِ

يَادَاوُدُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ

Meal (IK): Ey Davud; seni gerçekten yeryüzüne halife kıldık. O halde insanlar arasında hak ile hükmet. Heveslere uyma ki bu, seni Allah’ın yolundan saptırır. Şüphesiz ki Allah’ın yolundan sapanlara; onlara hesab gününü unuttuklarından ötürü, şiddetli bir azab vardır.

### [Zümer 39:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/39:8.md) — سَبِيلِهِ

وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ مَا كَانَ يَدْعُو إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا إِنَّكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ

Meal (IK): İnsana bir sıkıntı dokunduğu zaman Rabbına yönelerek O’na yalvarır. Sonra O, kendi katından ona bir nimet verince; önceden O’na yalvarmış olduğunu unutuverir. Ve Allah’ın yolundan saptırmak için O’na eşler koşar. De ki: Küfrünle biraz eğlenedur. Muhakkak ki sen, ateş yaranındansın.

### [Mü'min 40:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/40:7.md) — سَبِيلَكَ

الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Arş’ı taşıyanlar ve çevresinde bulunanlar Rabblarını hamd ile tesbih ederler, O’na inanırlar ve mü’minlerin yarlığanmasını isterler: Rabbımız; ilim ve rahmetle her şeyi kuşattın. Tevbe edip Senin yoluna uyanları bağışla. Ve onları cehennem azabından koru.

### [Mü'min 40:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/40:11.md) — سَبِيلٍ

قَالُوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَأَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَلْ إِلَى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ

Meal (IK): Onlar da: Rabbımız; bizi iki defa öldürdün, iki defa dirilttin. Biz de suçlarımızı itiraf ettik. Bir daha çıkmaya yol var mı? derler.

### [Mü'min 40:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/40:29.md) — سَبِيلَ

يَاقَوْمِ لَكُمُ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ظَاهِرِينَ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ يَنْصُرُنَا مِنْ بَأْسِ اللَّهِ إِنْ جَاءَنَا قَالَ فِرْعَوْنُ مَا أُرِيكُمْ إِلَّا مَا أَرَى وَمَا أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشَادِ

Meal (IK): Ey kavmim; bugün mülk sizindir. Yeryüzünde galib sizsiniz. Fakat Allah’ ın baskını gelip çatınca, O’na karşı bize kim yardım eder? Firavun dedi ki: Ben, size kendi görüşümden başkasını söylemiyorum. Size doğru yolun tersini de göstermiyorum.

### [Mü'min 40:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/40:37.md) — السَّبِيلِ

أَسْبَابَ السَّمَوَاتِ فَأَطَّلِعَ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ كَاذِبًا وَكَذَلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَصُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبَابٍ

Meal (IK): Göklerin yollarına. Musa’nın tanrısını görürüm. Doğrusu ben, onu yalancı sanıyorum. Böylece yaptığı kötü iş Firavun’a güzel gösterildi de doğru yoldan alıkonuldu. Firavun’un düzeni elbette boşa gidecekti.

### [Mü'min 40:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/40:38.md) — سَبِيلَ

وَقَالَ الَّذِي آمَنَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشَادِ

Meal (IK): İnanmış olan demişti ki: Ey kavmim; bana uyun, sizi doğru yola hidayet edeyim.

### [Şura 42:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/42:41.md) — سَبِيلٍ

وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَئِكَ مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ

Meal (IK): Kim, zulme uğradıktan sonra hakkını alırsa; aleyhine bir yol yoktur.

### [Şura 42:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/42:42.md) — السَّبِيلُ

إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Yol; ancak insanlara zulmedenler ve yeryüzünde haksız yere taşkınlık edenler içindir. İşte onlara elim bir azab vardır.

### [Şura 42:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/42:44.md) — سَبِيلٍ

وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ وَتَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلَى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ

Meal (IK): Kimi de Allah saptırırsa; bundan sonra artık onun için bir veli yoktur. Göreceksin ki; o zalimler, azabı gördükleri zaman: Geri dönecek bir yol yok mudur? diyeceklerdir.

### [Şura 42:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/42:46.md) — سَبِيلٍ

وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِيَاءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ سَبِيلٍ

Meal (IK): Onların Allah’tan başka kendilerine yardım edecek velileri de yoktur. Kimi de Allah saptırırsa; artık onun için bir yol yoktur.

### [Zuhruf 43:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/43:10.md) — سُبُلًا

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَجَعَلَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): O ki; yeri, sizin için bir beşik kılmış, doğru gidesiniz diye orada yollar var etmiştir.

### [Zuhruf 43:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/43:37.md) — السَّبِيلِ

وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki onlar da bunları yoldan çıkarırlar. Bunlar ise doğru yolda olduklarını sanırlar.

### [Muhammed 47:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/47:1.md) — سَبِيلِ

الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ

Meal (IK): Küfredip de Allah yolundan alıkoyanların amellerini Allah, boşa çıkarır.

### [Muhammed 47:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/47:4.md) — سَبِيلِ

فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ذَلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لِيَبْلُوَ بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ

Meal (IK): Öyleyse küfredenlerle karşılaştığınızda hemen boyunlarını vurun. Nihayet onları sindirince, bağı sıkı basın. Sonra da ya bir lütuf veya bir fidye. Yeter ki harb hazırlıklarını bıraksın. Eğer Allah, dileseydi; onlardan elbette intikam alırdı. Fakat kiminizi kiminizle denemek ister. Allah yolunda öldürülenlere gelince; Allah onların amellerini asla boşa çıkarmaz.

### [Muhammed 47:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/47:32.md) — سَبِيلِ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَسَيُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ

Meal (IK): Muhakkak ki küfredip de Allah yolundan alıkoyanlar ve kendilerine hidayet belli olduktan sonra peygamberlere karşı gelenler; Allah’a hiç bir zarar veremeyeceklerdir. O; bunların amellerini hep boşa çıkaracaktır.

### [Muhammed 47:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/47:34.md) — سَبِيلِ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ مَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ

Meal (IK): Muhakkak ki küfredip de Allah yolundan alıkoyanlar, sonra da kafir olarak ölenler; işte onları Allah, asla bağışlamayacaktır.

### [Muhammed 47:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/47:38.md) — سَبِيلِ

هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ

Meal (IK): İşte sizler; Allah yolunda infak etmek için çağrılıyorsunuz. İçinizden kiminiz cimrilik ediyor. Kim cimrilik ederse; ancak kendi nefsine cimrilik etmiş olur. Allah; Gani’dir, siz ise fakirlersiniz. Eğer O’ndan yüz çevirirseniz; yerinize sizden başka bir kavmi getirir. Sonra onlar sizin benzerleriniz olmazlar.

### [Hucurat 49:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/49:15.md) — سَبِيلِ

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ

Meal (IK): Mü’minler, ancak onlardır ki; Allah’a ve Rasulüne iman edip sonra şüpheye düşmemiş ve Allah yolunda mallarıyla canlarıyla cihad etmişlerdir. İşte onlar, sadıkların kendileridir.

### [Necm 53:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/53:30.md) — سَبِيلِهِ

ذَلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدَى

Meal (IK): Onların bilgiden erişebilecekleri işte budur. Muhakkak ki Rabbın; yolundan sapmış olanı en iyi bilendir. Ve O; hidayete ereni de en iyi bilendir.

### [Hadid 57:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/57:10.md) — سَبِيلِ

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُولَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Ne oluyor size ki; Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Halbuki göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. İçinizden, fetihten önce infak eden ve savaşanlar; daha sonra infak edip savaşanlar elbette bir değildir. Berikiler daha üstün derecededirler. Allah; hepsine de en güzel olanı vaadetmiştir. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Mücadele 58:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/58:16.md) — سَبِيلِ

اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): Onlar; yeminlerini kalkan edindiler de Allah yolundan alıkoydular. İşte onlara, horlayıcı bir azab vardır.

### [Haşr 59:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/59:7.md) — السَّبِيلِ

مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Kasabalar halkından, Allah’ın Rasulüne fey’ olarak verdiği; Allah, peygamber, akrabalar, yetimler, yoksullar ve yolda kalanlar içindir. Ta ki içinizden zenginler arasında elden ele dolaşan bir devlet olmasın. Peygamber, size ne verirse onu alın, neden de nehyederse ondan sakının. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; azabı şiddetli olandır.

### [Mümtehine 60:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/60:1.md) — سَبِيلِي · السَّبِيلِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ وَمَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Ey iman edenler; benim de düşmanım, sizin de düşmanınız olanları dost edinmeyin. Onlar, size gelen gerçeği inkar etmişken onlara sevgi gösteriyorsunuz. Halbuki onlar; Rabbınız olan Allah’a inandığınızdan dolayı sizi ve peygamberi yurdunuzdan çıkarıyorlar. Eğer siz, benim yolumda savaşmak ve hoşnudluğumu kazanmak için çıkmışsanız; onlara nasıl sevgi gösterirsiniz? Oysa Ben, sizin gizlediğinizi de, açığa vurduğunuzu da bilirim. İçinizden kim bunu yaparsa; şüphesiz ki doğru yoldan sapmış olur.

### [Saff 61:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/61:4.md) — سَبِيلِهِ

إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; kendi uğrunda kenetlenmiş bir duvar gibi saf halinde savaşanları sever.

### [Saff 61:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/61:11.md) — سَبِيلِ

تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah’a ve peygamberine iman eder, mallarınızla ve canlarınızla Allah yolunda cihad ederseniz. Eğer bilirseniz; bu sizin için çok daha hayırlıdır.

### [Münafikun 63:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/63:2.md) — سَبِيلِ

اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar; yeminlerini kalkan edindiler de Allah’ın yolundan alıkoydular. Gerçekten yaptıkları işler ne kötüdür.

### [Kalem 68:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/68:7.md) — سَبِيلِهِ

إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki senin Rabbın; kendi yolundan sapanları çok iyi bilir. Ve O, hidayete erevleri de en iyi bilendir.

### [Nuh 71:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/71:20.md) — سُبُلًا

لِتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلًا فِجَاجًا

Meal (IK): Geniş yollarında gezip dolaşasınız, diye.

### [Müzzemmil 73:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/73:19.md) — سَبِيلًا

إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا

Meal (IK): Muhakkak ki bu; bir öğüttür. Dileyen, Rabbına doğru bir yol edinir.

### [Müzzemmil 73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/73:20.md) — سَبِيلِ

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [İnsan 76:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/76:3.md) — السَّبِيلَ

إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا

Meal (IK): Gerçekten Biz; ona yolu gösterdik. Buna kimisi şükreder, kimisi de küfür.

### [İnsan 76:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/76:29.md) — سَبِيلًا

إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا

Meal (IK): Şüphesiz ki bu, bir öğüttür. Dileyen Rabbına bir yol tutar.

### [Abese 80:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/ayet/80:20.md) — السَّبِيلَ

ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ

Meal (IK): Sonra ona tutacağı yolu kolaylaştırmış.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Biribirini kesen yoldur.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين واللام والباء معهما
س ل ب، ل س ب، ب ل س، ل ب س، س ب ل، ب س ل مستعملات
سلب:
كلُّ لِباسٍ على الإنسانِ سَلَبٌ، وسَلَبَ يَسُلُبُ: أخَذَ سَلَبَه، والسَّلَبُ: ما يُسْلَبُ به، والجميع الأسلاب.
والسَّلوب من النّوق: التي يؤخَذُ ولدها، وجمعه سَلائب.
وقيل: هي الناقة إذا أَلْقَت ولَدَها لغير تَمامٍ وجمعه سُلُبٌ، وأَسْلَبَتْ: فَعَلَت ذلك ويقال للشّاء أَسْلَبَتْ.
ويقال: السُّلُبُ: الطِّوال، وفَرَسٌ سَلِبُ القَوائِم وبعير مثلُه والسَّليبُ: الشجرةُ أُخِذَتُ أغصانُها ووَرَقُها.
وامرأة مُسَلِّبٌ: سَلَّبَت على زوجها أو غيره أي مُحِدٌّ.
وفَرَسٌ سَلبُ القوائِمِ: خَفيفُ نقلِها. ورجل سَلْبُ اليَدَيُنِ بالطعْنِ: خفيفُهما.
وثَورٌ سَلْبُ القَرْن بالطعْن أي خفيفُه.
وشَجَر السَّلَب يكون فيه اللِّيف الأبيض، الواحدة سَلَبَةٌ، هُذَليّة.
والسَّلَبُ: ليف المُقل وهو المَسَدُ.
لسب:
لَسَبَته الحَيّةُ تلسِبُه لَسْباً.
وجَوْزٌ لَسِبٌ لَصِبٌ نقيض الفَرِك.
ولَسِبتُ السَّمْنَ ألْسَبُهُ لَسْباً لَعِقتُه.
بلس:
المُبْلِسُ: الكئيبُ الحزين المُتَنَدِّم.
وسُمِّي إِبليسَ لأنَّه أُبِلسَ من الخَيْر أي أُوِيسَ، وقيل: لُعِن.
والمُبلِسُ: البائِسُ.
والبَلَسانُ: شَجَرٌ حَبُّه يجعَل في الدَّواءِ، ولحَبِّه دُهْنٌ يُتنافَس فيه.
لبس:
اللِّباسُ: ما وارَيْتَ به جَسَدَك، ولباسُ التَّقّوى: الحَياءُ، ولَبِسَ يَلْبَس.
واللَّبْسُ: خَلط الأمور بعضِها ببعضٍ إذا التَبَسَتْ.
واللَّبُوسُ: الدِّرْع، وكلُّ ما تَحَصَّنْتَ به، قال:
البَسْ لكلِّ حالةٍ لَبُوسَها
وثوبٌ ومُلاءةٌ لَيسٌ، وجمعه لُبُسٌ لأنه مفعول.
واللِّبسةُ: ضَرَبٌ من الثياب، ولَبِسَ لُبْساً ولُبسَةً واحدةً.
واللَّبَسةُ: بقلةٌ.
سبل:
المُسْبِلُ: اسم خامِس سِهامِ القِداح.
والسبيل: يذكَّر ويؤنَّث، وجمعه سُبُل.
والسابلةُ: المختلفةُ في الطُّرُقات للحوائج، وجمعه سوابِلُ.
وسبيلٌ سابلٌ كقولهم: شِعْرٌ شاعِرٌ.
والسَّبَلةُ: ما على الشَّفةِ العُليا من الشَّعر تَجمَعُ الشاربَيْنِ وما بينَهما، وامرأة سَبْلاء: لها هناك شَعْرٌ. وسَبَلَتِ المرأة: نَبَتَتْ سَبَلَتُها.
والسَّبَلُ: المَطَرُ.
والسَبُّولة: سُنْبلةُ الذُّرَةِ والأَرُزّ. وأَسْبَلَ الزَّرعُ أي سَنبَلَ.
والفَرَسُ أَسبَلَ ذَنَبَه، والمرأةُ اسبَلَتْ ذَيلَها.
ورجل مِسبال: عادتُه إِسبالُ ثِيابه أي إرساله.
وطريق مَسْبُول أي مَسْلوكٌ.
وسَبَّلْتُ مالاً في سبيل اللهِ أي وَقَفْتُه.
والسِّبال جمع السابِل.
وسبلل بَلدةٌ.
بسل:
بَسَلَ يبسُلُ بُسُولاً فهو باسِلٌ، وهو عُبُوسة الشجاعة والغَضَب، أسَدٌ باسلٌ. واستَبسَلَ الرّجُلُ إذا وطَّنَ نفسَه عليه واسْتَيْقن به.
وأَبْسَلَ نفسَه للموتِ: وَطَّنَها عليهت واستَيقَنَ به.
والانسانُ يُبسِلُ بعملِه إِبسالاً أي يخذُل ويُوكَل إليه، ويُبسِلُ: يُسلِمُ.
والبَسْلُ: المُحَرَّم الذي لا تُتَأوَّلُ حُرْمتُه، قال:
سوادٌ دَجُوجيٌّ وبَسلُ مُحَرَّم
والبَسْلُ: الحَلالُ، قال:
دمي إنْ أُسيغَتْ هذه، لكُمُ بَسْلُ
وبَسَلْتُ الراقي: أعطيتُه بُسْلَتَه، وهو ما يُعْطَى على رُقْيتِه، وابتَسَلَ الراقي: أخَذَ على رُقيَتِه.
وإذا دَعَا الرجلُ على صاحبه يقول: قَطَعَ اللهُ مَطاكَ، فيقول الآخرُ: بَسْلاً أي آمين وانشد:
لا خابَ من نَفْعِكَ من رَجاكا
بَسلا وعادَى اللهُ من عاداكا

##### Türkçe

باب **السين** ve **اللام** ve **الباء** onlarla birlikte

**س ل ب**، **ل س ب**، **ب ل س**، **ل ب س**، **س ب ل**، **ب س ل** kullanımdadırlar.

**سلب**:
İnsanın üzerinde olan her elbise **سَلَبٌ**dur; ve **سَلَبَ يَسُلُبُ**: onun **سَلَب**ini aldı. **السَّلَبُ**: onunla soyulan şeydir; hepsi **الأسلاب**dır.
Ve develerden **السَّلوب**: yavrusu alınan (dişi deve); çoğulu **سَلائب**dir.
Ve denildi ki: o, yavrusunu tam olmadan başkasına atan devedir; çoğulu **سُلُبٌ**dur. **أَسْلَبَتْ**: bunu yaptı; koyun için de **أَسْلَبَتْ** denir.
Ve denilir: **السُّلُبُ**: uzunlar. Ve **فَرَسٌ سَلِبُ القَوائِم** ve onun benzeri bir deve; ve **السَّليبُ**: dalları ve yaprakları alınmış ağaçtır.
Ve **امرأة مُسَلِّبٌ**: kocası veya başkası üzerine **سَلَّبَت**; yani yas tutandır.
Ve **فَرَسٌ سَلبُ القوائِمِ**: onların (ayaklarının) hareketi hafiftir. Ve **رجل سَلْبُ اليَدَيُنِ بالطعْنِ**: ikisi hafiftir.
Ve **ثَورٌ سَلْبُ القَرْن بالطعْن**: yani onun (boynuzunun) hafifliği.
Ve **شَجَر السَّلَب** içinde beyaz lif bulunur; bir tanesi **سَلَبَةٌ**dur; Hüzeylî (lehçesi).
Ve **السَّلَبُ**: **المُقل**ün lifi; o **المَسَدُ**dur.

**لسب**:
Yılan onu **لَسَبَته**; onu **تلسِبُه**; **لَسْباً**.
Ve **جَوْزٌ لَسِبٌ لَصِبٌ**: **الفَرِك**in zıddıdır.
Ve **لَسِبتُ السَّمْنَ**; onu **ألْسَبُهُ**; **لَسْباً**: onu yaladım.

**بلس**:
**المُبْلِسُ**: kederli, hüzünlü, pişman.
Ve **إِبليسَ** diye adlandırıldı; çünkü hayırdan **أُبِلسَ** edildi; yani ümitsiz kılındı; ve denildi ki: lânetlendi.
Ve **المُبلِسُ**: yoksul.
Ve **البَلَسانُ**: tanesi ilaca konulan bir ağaçtır; ve tanesinin bir yağı vardır; onda rekabet edilir.

**لبس**:
**اللِّباسُ**: bedenini onunla örttüğün şeydir; ve **لباسُ التَّقّوى**: hayâdır; ve **لَبِسَ يَلْبَس**.
Ve **اللَّبْسُ**: işler birbirine karıştığında, onların bazısını bazısına karıştırmaktır; **التَبَسَتْ**.
Ve **اللَّبُوسُ**: zırhtır; ve onunla korunduğun her şeydir; dedi ki:
البَسْ لكلِّ حالةٍ لَبُوسَها
Ve **ثوبٌ** ve **مُلاءةٌ لَيسٌ**; çoğulu **لُبُسٌ**dur; çünkü o mef‘ûldür.
Ve **اللِّبسةُ**: elbiselerden bir türdür; ve **لَبِسَ** **لُبْساً** ve bir defa **لُبسَةً**.
Ve **اللَّبَسةُ**: bir ottur.

**سبل**:
**المُسْبِلُ**: **القِداح** oklarının beşinci okunun adıdır.
Ve **السبيل** müzekker de olur müennes de; çoğulu **سُبُل**dür.
Ve **والسابلةُ**: ihtiyaçlar için yollarda gidip gelenlerdir; çoğulu **سوابِلُ**dür.
Ve **سبيلٌ سابلٌ**; onların “**شِعْرٌ شاعِرٌ**” demeleri gibi.
Ve **السَّبَلةُ**: üst dudak üzerinde, iki bıyığı ve ikisinin arasını toplayan kıllardır; ve **امرأة سَبْلاء**: orada kılı vardır. Ve **سَبَلَتِ المرأة**: onun **سَبَلَتُها**sı bitti.
Ve **السَّبَلُ**: yağmurdur.
Ve **السَبُّولة**: mısırın ve pirincin başağıdır. Ve **أَسْبَلَ الزَّرعُ**: yani başak verdi.
Ve at kuyruğunu **أَسبَلَ** etti; ve kadın eteğini **اسبَلَتْ** etti.
Ve **رجل مِسبال**: âdeti elbiselerini **إِسبالُ** etmektir; yani salıvermesidir.
Ve **طريق مَسْبُول**: yani gidilmiş.
Ve **سَبَّلْتُ مالاً في سبيل اللهِ**: yani onu vakfettim.
Ve **السِّبال**: **السابِل**in çoğuludur.
Ve **وسبلل** bir beldedir.

**بسل**:
**بَسَلَ يبسُلُ بُسُولاً**; o hâlde o **باسِلٌ**dir; o, yiğitlik ve öfkenin asıklığıdır; **أسَدٌ باسلٌ**. Ve **استَبسَلَ الرّجُلُ**: nefsini ona alıştırdığı ve ona yakînen inandığı zaman.
Ve **أَبْسَلَ نفسَه للموتِ**: onu ona alıştırdı ve ona yakînen inandı.
Ve insan ameliyle **يُبسِلُ**; **إِبسالاً**: yani yüzüstü bırakılır ve ona havale edilir; ve **يُبسِلُ**: teslim eder.
Ve **البَسْلُ**: hürmeti te’vil edilmeyen haramdır; dedi ki:
سوادٌ دَجُوجيٌّ وبَسلُ مُحَرَّم
Ve **البَسْلُ**: helâldir; dedi ki:
دمي إنْ أُسيغَتْ هذه، لكُمُ بَسْلُ
Ve **بَسَلْتُ الراقي**: ona **بُسْلَتَه**ni verdim; o, rukyesi karşılığında verilen şeydir. Ve **ابتَسَلَ الراقي**: rukyesi karşılığında aldı.
Ve adam arkadaşına beddua ettiğinde “**قَطَعَ اللهُ مَطاكَ**” der; öteki “**بَسْلاً**” der; yani âmin. Ve inşad etti:
لا خابَ من نَفْعِكَ من رَجاكا
بَسلا وعادَى اللهُ من عاداكا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَبَلُ بالتحريك: المطر. والسَبَلُ أيضاً: السُنْبُلُ. وقد أَسْبَلَ الزرعُ، أي خرج سُنْبُلُهُ. وقولُ الشاعر:
وخَيْلٍ كأسرابِ القَطا قد وَزَعْتُهالها سَبَلٌ فيه المَنِيَّةُ تَـلْـمَـعُ
يعني به الرمحَ. وأَسْبَلَ المطرُ والدمعُ، إذا هطل. وقال أبو زيد: أَسْبَلَتِ السماءُ؛ والاسمُ السَبَلُ، وهو المطر بين السحاب والأرض حينُ يخرجُ من السحاب ولم يصلْ إلى الأرض. وأَسْبَلَ إزارَه، أي أرخاه. والسَبَلُ: داءٌ في العين شِبه غِشاوةٍ كأنَّها نسج العنكبوت بعروقٍ حمرٍ. والسَبيلُ: الطريق، يذكر ويؤنث. قال الله تعالى: "قُلْ هذه سَبِيلي". فأنّث. وقال: "وإنْ يَرَوْا سَبيلَ الرُشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبيلاً" فذكّر. وسَبَّلَ ضيعتَه، أي جعلَها في سَبيلِ الله. وقوله تعالى: "يا لَيْتَني اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُول سَبيلاً" أي سبباً ووُصْلَةً. وأنشد أبو عبيدة لجَرير:
أَفَبَعْدَ مَقْتِلَكُمْ خَلـيلَ مـحـمـدٍيرجو القيونُ مع الرسول سَبيلاَ
أي سبباً ووُصْلَةً. والسابِلَةُ: أبناءُ السَبيلَ المختلفةُ في الطُرقات. وأَسْبالُ الدلوِ: شِفاهُها. قال الشاعر:
إذ أرسلوني مائِحاً بِدَلائِهِمْفملاتها عَلْقاً إلى أَسْبالِها
يقول: بعثوني طالباً لِتَراتِهمْ فأكثرتُ من القتل. والعَلَقُ: الدمُ. والمُسْبِلُ: السادسُ من سهام الميسر، وهو المُصْفَحُ أيضاً. والسَبَلَةُ: الشاربُ؛ والجمع السِبالُ.

##### Türkçe

**السَبَلُ** (harekeli olarak): yağmur. Ve **السَبَلُ** ayrıca: **السُنْبُلُ**. Ve ekin **أَسْبَلَ** etti; yani **سُنْبُلُهُ** çıktı. Şairin sözü:

Ve (öyle) atlar ki, **القَطا** sürüleri gibi; onları sevk ettim;
onların bir **سَبَلٌ**’i vardır; onda ölüm parıldar.

Bununla mızrağı kasteder. Ve yağmur ve gözyaşı **أَسْبَلَ** etti; yani sağanak hâlinde yağdı. Ebû Zeyd dedi: gök **أَسْبَلَتِ** etti; ad **السَبَلُ**’dür; o, bulut ile yer arasındaki yağmurdur; buluttan çıktığı vakit ve henüz yere ulaşmamıştır. Ve izârını **أَسْبَلَ** etti; yani onu salıverdi. Ve **السَبَلُ**: gözde bir hastalıktır; bir perdeye benzer; sanki kırmızı damarlarla örümcek ağı dokumasıdır. Ve **السَبيلُ**: yol; müzekker de gelir, müennes de. Allah Teâlâ dedi: "**قُلْ هذه سَبِيلي**". Böylece müennes yaptı. Ve dedi: "**وإنْ يَرَوْا سَبيلَ الرُشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبيلاً**" böylece müzekker yaptı. Ve malını **سَبَّلَ** etti; yani onu Allah yolunda kıldı. Ve O’nun sözü: "**يا لَيْتَني اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُول سَبيلاً**" yani bir sebep ve bir vasıta. Ebû Ubeyde, Cerîr’e ait olarak inşâd etti:

Sizin öldürülmenizden sonra mı, Muhammed’in dostu,
demirciler Resûl ile birlikte bir **سَبيلاً** umar?

Yani bir sebep ve bir vasıta. Ve **السابِلَةُ**: yollarda farklı (yerlere dağılmış) **أبناءُ السَبيلَ**. Ve **أَسْبالُ الدلوِ**: onun dudaklarıdır. Şair dedi:

Beni onların kovalarıyla su çeken olarak gönderdiklerinde,
onu kan pıhtısı olarak **أَسْبالِها**’sına kadar doldurdum.

Der ki: beni onların öçlerini talep eden olarak gönderdiler; ben de öldürmeyi çoğalttım. Ve **العَلَقُ**: kandır. Ve **المُسْبِلُ**: meysir oklarının altıncısıdır; o, **المُصْفَحُ** da denilir. Ve **السَبَلَةُ**: bıyık; çoğulu **السِبالُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ل ب
سلب ، سبل ، لسب ، لبس ، بلس ، بسل .
سلب : قال الليث : السَّلَب : ما يُسْلَب به والجميعُ الأَسْلاب ، وكلُّ شيء على
الإنسان من اللباس فهو سَلَب ، والفعل سَلَبْتُه أسلُبه سلَباً : إذا أخذتَ سَلَبه . قال : والسَّلوب من النوق الَّتي ترمِي بوَلدِها . وقد أسلبتْ ناقتكُم ، وهي سَلوب : إذا ألقتْ ولدَها قبل أن يتمّ ، والجميعُ السلاَّئب .
اللّحياني : امرأةٌ سَلُوب وسَليبٌ : وهي الّتي يموت زوجُها أو حميمُها فتسَلَّب عليه .
وقال أبو زَيْد : يقال للرّجل ما لي أراكَ مُسْلَباً : وذلك إذا لم يَألَفْ أحداً ولا يَسكُن إليه ، وإنما شُبّه بالوحش ، يقال : إنّه لوحشيّ مُسْلَب ، أي : لا يألَف ولا تنكسر نفسُه .
وفي حديث ابنِ عمَر : أن سعيدَ بنَ جُبير دخل عليه وهو متوسِّد مرْفَقَة أَدَمٍ حَشْوها لِيفٌ أو سَلَب .
قال أبو عُبيد : سألتُ عن السَّلَب فقيل : ليْس بلِيف المُقْل ، ولكنّه شجرٌ معروف باليَمَن يُعمل منه الحبال وهو أجْفَى من ليفِ المُقْل وأصلَبُ .
وأَنشَد شمِر في السَّلَب :
فَظلَّ يَنزعِ منها الجِلْد ضَاحِية
كما يُنَشْنِشُ كَفُّ الفاتِل السَّلَبا
قال : يُنشنِش أي يُحرِّك .
قال شمر : والسَّلَبُ : قِشْرٌ من قُشور الشجر يُعمَل منه السِّلال ، يقال لِسوقه سوقُ السَّلاّيين ، وهي بمكةَ معروفة .
وقال الليث : السَّلَب : لِيف المُقْل ، وهو أبيَض .
قلتُ : غَلِط اللّيث فيه ، وشجرةٌ سُلُبٌ : إذا تَناثَر ورَقُها ؛ قال ذو الرمّة :
أو هَيْشَرٌ سُلُب
قال شمِر : هَيْشَرٌ سُلُبٌ : لا قِشْرَ عليه . ويقال : اسْلبْ هذه القَصَبة ، أي : قَشِّرها ، وسَلَبُ القصبَةِ والشَّجَرة قِشْرها . وسَلَبُ الذبيحة : إهابُها ورأسُها وأكارِعُها وبطنُها . وسَلبُ الرجل : ثيابُه .
وقال رؤبة :
يَراعُ سَيْر كاليَراعِ الأَسْلَب
اليَراعُ : القَصَب ، والأَسْلابُ : الّتي قد قُشِرت ، وواحد الأسلاب سَلَب وسَلِيب .
أبو عبيد : السُّلُب : الثِّياب السُّود التي تَلبَسها النّساء في المآتم ، واحدُها سِلاَب ، وقال لَبيد :
يَخْمشْ حُرَّ أوجُهٍ صِحاح
في السُّلُب السُّود وفي الأَمْساح
وامرأةٌ مسلِّبٌ : إذا كانت مُحِدَّاً تَلبَس الثّياب السُّودَ للحِداد .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : السَّلِبُ : الطويل . وقال الليث : فرسٌ سَلِبُ القوائِم : خفيفُ نَقْلِها . ورجُل سَلِب اليَدَين بالطَّعن والضَّرب : خفيفُهما . وثورٌ سَلبُ الطَّعْنِ بالقَرْنِ .
وقال غيره : فرسٌ سَلِبُ القوائم ، أي : طويلُها ، وهذا صحيحٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السُّلْبة : الجُرْدَة ، يقال : ما أَحسَن سُلْبتَها وجُرْدَتها . ويقال للسَّطر من النَّخل : أُسْلوب ، وكلُّ طريقٍ ممتدَ فهو أُسْلوب . قال : والأسلوبُ : الوجهُ والطّريق والمذهب ، يقال : أنتُم في أُسْلوبِ شَرّ ، ويجمع أَساليب .
وأَنشَد شمِر :
أُنوفُهمْ مِلْفَخْرِ في أُسْلُوبِ
أراد من الفَخْر ، فحَذَف النون .
أخبرنا ابن منيع قال : حدثنا محمد بن بكار بن الريان ، قال : حدثنا محمد بن طلحة عن الحكم بن عيينة عن عبد الله بن شداد بن الهاد عن أسماء بنت عميس أنها قالت : لما أصيب جعفر أمرني رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : ( تسَلبي ثلاثاً ثم اصنعي ما شئت ) تسلّبي ، أي : البسي ثياب الحداد السود .
سبل : قال ابن السِّكّيت وغيرُه : السَّبيل الطّريق يؤنَّثان ويذكَّران ، قال الله تعالى : ( وَإِن يَرَوْاْ سَبِيلَ الرُّشْدِ لاَ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلاً ) ( الأعراف : 46 ) ، وقال : ( قُلْ هَاذِهِ سَبِيلِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ) ( يوسف : 108 ) ، وجمعُ السَّبيل سُبُل . وابنُ السبيل : المسافرُ الَّذي انقُطِع به وهو يريد الرجوعَ إلى بلدِه ولا يَجد ما يَتبلّغُ به ، فلَهُ في الصَّدَقات نصيب . وقولُ الله : ( وَفِى سَبِيلِ اللَّهِ ) ( التوبة : 60 ) ، أريدَ به الّذي يريد الغَزْوَ ولا يَجِد ما يُبلِّغه مَغْزاه فيُعطَى مِن سَهْمه .
وكلُّ سَبِيل أُريدَ به الله جلَّ وعزّ وفيه بِرٌّ فهو داخلٌ في سبيل الله . وإذا حَبَس الرجلُ عُقْدةً له وسَبّل ثمَرَها أو غَلتَها فإنّه يُسلَك بما سَبَّل سُبُل الخير ، يُعْطَى منه ابنُ السّبيل والفقيرُ والمجاهدُ وغيرُهم .
وقال الشافعيّ : سَهْمُ سبيلِ الله في آيَة الصَّدَقات يُعطَى منه من أراد الغَزْوَ مِن أهل الصَّدقة فقيراً كان أو غنيّاً . قال : وابنُ السَّبيل عندي : ابنُ السَّبيل من أهل الصَّدَقة الّذي يُريد بلداً غير بلدِه لأمر يلزمه . قال : ويُعطى الغازي الحَمولة والسّلاح والنفقةَ والكسوة . ويُعطى ابنُ السبيل قدر ما يبلّغه البلد الذي يريده في نفَقَته وحَمُولتَه .
وقال اللّحياني : المُسْبِل من قِداح المَيْسر : السادسُ وفيه ستّة فُروض ، وله غُنْم ستّة أَنصِباء إن فاز ، وعليه غُرْم ستّة أنصباء إن لم يَفُزْ ، وجمعُه المسَابِل .
وحدثنا السعدي قال : حدثنا إبراهيم بن هانىء ، قال : حدثنا عفان قال : حدثنا شعبة قال : أخبرني علي بن مدرك قال : سمعت أبا زرعة بن عمرو بن جرير يحدّث عن خرشة قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وآله : ( ثلاثة لا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم
يوم القيامة ، ولا يزكيهم ) ، قال : قلت : ومن هم خابوا وخسِروا ؟ فأعادها رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ثلاث مرات : المُسبل والمَنَّان والمُنفِّق سلعته بالحلف الكاذب .
قال ابن الأعرابي : المسبلُ : الذي يطوّل ثوبه ويرسله إلى الأرض ونحو ذلك .
قال النضر رواية أبي دواد .
قال الفراء في قوله : ( فَضَلُّواْ فَلاَ يَسْتَطِيعْونَ سَبِيلاً ) ( الإسراء : 48 ) ، قال : لا يستطيعون في أمرك حيلة .
وقوله عز وجل : ( لَيْسَ عَلَيْنَا فِى الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ ) ( آل عمران : 75 ) ، كان أهل الكتاب إذا بايعهم المسلمون قال بعضهم لبعض : ليس للأميين يعني للعرب حُرمة أهل ديننا ، وأموالهم حِلٌّ لنا .
وقال الليث : السَّبُولة : هي سُنْبُلة الذُّرَة والأَرُزّ ونحوه : إذا مالت .
ويقال : قد أَسْبَلَ الذرعُ إذا سَنْبَل . والفرسُ يُسْبِل ذَنَبه ، والمرأةُ تُسْبِل ذَيْلَها .
قال : والسَّبَلَةُ : ما على الشَّفَة العُلْيا من الشَّعر بجمع الشارِبَين وما بينهما . والمرأةُ إذا كان لها هُناك شعر قيل : امرأةٌ سَبْلاء ، والسَّبَلُ : المطرُ المُسبِل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : السَّبَلُ : أطرافُ السُّنْبُل .
ويقال : أَسبَلَ فلانٌ ثيابَه : إذا طوَّلها وأرسلَها إلى الأرض .
وأَسبَلَت السحابة : إذا أَرْخَتْ عَثانينَها إلى الأرض .
قال اللّيث : يقال : سَبَلٌ سابِلٌ ، كقولك : شِعْر شاعر ؛ اشتَقّوا له اسماً فاعلاً .
وفي الحديث : ( إنه وافر السَّبَلة ) .
قال أبو منصور : يعني الشعرات التي تحت اللَّحْي الأسفل .
والسَّبلةُ عند العرب : مقدَّم اللحية ، وما أسبل منها على الصدر .
يقال للرجل إذا كان كذلك : رجل أسْبَلُ ومسَبَّل .
والسابلةُ : المختلفةُ في الطُّرُقات في حوائِجهم والجميع السَّوابل .
وقال غيرُه : السَّبلةُ : مقدَّم اللِّحْية ، ورجُلٌ مُسَبَّلٌ : إذا كان طويلَ اللِّحية ، وقد سُبِّل تَسْبيلاً كأنه أُعْطِيَ سَبَلةً طويلة .
ويقال : جاء فلانٌ وقد نشرَ سَبَلَته : إذا جاء يتوعَّد ، وقال الشَّمّاخ :
وجاءَتْ سُلَيْمٌ قَضَّها بقَضيضها
تُنَشِّرُ حَوْلِي بالبقيعِ سِبَالَها
ويقال للأعداء : هم صُهْبُ السِّبال ، ومنه قولُه :
فظِلالُ السُّيوفِ شَيَّبْنَ رأْسي
واعتناقِي في القوْمِ صُهْبَ السِّبالِ
وقال أبو زيد : السَّبلة : ما ظَهَر من مقدَّم اللِّحية بعد العارِضين . والعُثْنُون : ما بَطَن .
قال : والسَّبلَة : المَنحر من البعير ، وهو التَّريبة ، وفيه ثُغْرة النَّحْر .
يقال : وجَأَ بشَفْرَته في سَبَلَتِها ، أي : مَنْحَرِها .
وإن بَعيرَك لحسَن السَّبلة : يريد رِقَّة خده .
قلتُ : وقد سمعتُ أعرابياً يقول : لَتَمَ بالتاء فلان في سَبلةِ بعيره : إذا نَحَره فطَعَن في نحرِه ؛ وكأنّها شَعَرات تكون في المَنْحر . وأسْبِيل : اسمُ بلد .
قال خَلَف الأَحمر :
لا أَرضَ إلاّ اسْبِيلْ
وكلُّ أرضٍ تَضْليلْ
وقال النَّمِر بنُ تَوْلَب :
بإسْبِيلَ ألقَتْ به أُمُّهُ
على رأسِ ذِي حُبُكٍ أَيْهمَا
ثعلب عن ابن الأعرابي : السُّبْلةُ : المَطْرَةُ الواسعة .
وقال أبو زيد : السَّبل : المَطر بين السحاب والأَرض حين يَخْرُج من السحاب ولم يَصل إلى الأَرض . وقد أسبَلَتِ السماءُ إسْبالاً ، ومِثْل السَّبل العثانين ، واحدُها عُثْنون . ومَلأَ الإناءَ إلى سَبَلتِه ، أي : إلى رَأْسِه .
بسل : قال الله جلّ وعزّ : ( أُوْلَائِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُواْ بِمَا كَسَبُواْ ) ( الأنعام : 70 ) .
قال الحسن : ( أُبْسِلُواْ ( أُسْلِمُوا بجرائرهم ، ) أَن تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ ) ( الأنعام : 70 ) ؛ أي : تسلم للهلاك .
قال أبو منصور : أي لئلا تسلم نفس إلى العذاب بعملها . والمسْتَبْسِلُ : الذي يقع في مكروه ولا مخلص له منه ، فيستسلم موقناً لهلكه .
وأخبرَني المنذرِيُّ عن الأَسديّ عن الرِّياشي قال : حدّثنا أبو مَعْمَر ، عن عبدالوارث عن عمرو ، عن الحسن في قوله تعالى : ( أُبْسِلُواْ بِمَا كَسَبُواْ ) ( الأنعام : 70 ) قال : أُسلِموا .
قال : وأَنشدَنا الرِّياشيّ :
وإبْسالِي بَنِيَّ بغيرِ جُرْمٍ
بعَوْناه ولا بِدَمٍ مُراقِ
قال : وقال الشَّنْفَرَى :
هُنالِك لا أَرْجُو حَياةً تسرُّني
سَميرَ اللَّيالي مُبْسَلاً لجرَائري
أي : مُسلَماً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ في قوله : ( أَن تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ ) ( الأنعام : 70 ) ، أي : تُحبَس في جهنّم .
وقال الفرّاء في قوله : ( أُوْلَائِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُواْ ) ( الأنعام : 70 ) ، أي : ارُتهِنوا ، ونحو ذلك قال الكَلْبيّ ، ورُوِي عنه أُهلِكوا . وقال مجاهد : فُضِحوا . وقال قَتادة : حُبِسوا .
وأخبرني المنذرِيّ عن أبي الهَيْثم أنّه قال : يقال : أَبْسَلْته بجَرِيرَتِه ، أي : أَسَلَمْتُه بها . قال : ويقال : جَزيْتُه بها . قال : وبسلْتُ الرّاقِيَ : أعطيتُه بُسْلَتَه ، وهي أجرتُه .
وأخبَرَني المنذريُّ عن المفضَّل بن سَلَمة أنَّه قال البَسْل من الأضداد . هو الحَرَام والحلال جميعاً ، وقال الأعشَى في الحَرام :
أجارَتَكُمْ بسْلٌ علينا مُخرَّمٌ
وجارَتُنا حِلٌّ لكمْ وحَلِيلُها
وقال ابن هَمّام في البسل بمعنى الحَلال :
أينفذ ما زِدْتُم وتُمحَى زِيادَتِي
دَمِي إن أجِيزَتْ هذه لكم بَسْلُ
وأخبرني ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : البَسْل : المُخَلَّى في هذا البيت .
وقال أبو طالب : البَسْلُ أيضاً في الكِفاية . والبَسْل أيضاً في الدُّعاء ، ويقال : بسْلاً له ، كما يقال : وَيْلاً له ، قال : وقال ثعلب : البَسل : اللَّحْيُ في المَلامِ ، رواه عن ابن الأعرابي .
ورَوَى أبو عمر عن ثَعْلب عن عمرو عن أبيه قال : البَسل : الحلال . والبَسلُ : الحرام . والبَسلُ : أخذُ الشيء قليلاً قليلاً ، والبَسلُ : عُصارة العُصْفُر والحِنّا ، والبَسلُ : الحَبْس .
وقال ابن هانىء : قال أبو مالك : البَسل يكون بمعنى حَلالٍ وبمعنَى حرام ، وبمعنى التَّوكيد في المَلام ، مِثْل قولِك تَبّاً .
قلتُ : سمعتُ أعرابيّاً يقول لابن له عَزَم عليه فقال له : عَسْلاً وبسْلاً ، أراد بذلك لَحْيَه ولَوْمَه .
وأخبَرَني المنذريُّ عن ابن الهيثم أنه قال : يقول الرَّجُل بسْلاً : إذا أراد أمِين في الاستجابة .
وقال الليث : بسل الرجلُ يَبْسل بسولاً فهو باسِل . وهي عُبوسَةُ الشّجاعة والغضب . وأَسَدٌ باسِلٌ . واستبسلَ الرجُل للموت : إذا وَطَّن نفسه عليه واستَيْقَنَ به . وابتَسل الرجُل : إذا أَخَذ على رُقْيته أَجْراً . قال : وإذا دعا الرجُل على صاحبه يقول : قَطَع الله مَطاكَ ، فيقول الآخَر : بسلاً بسلاً ، أي : آمين آمين ، وأَنشَد :
لا خابَ مِن نَفْعِك من رَجَاكَا
بَسْلاً وعادَى اللَّهُ مَن عاداكا
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : ضَاف أعرابيٌّ قوماً فقال : ائتوني بكُسعٍ جَبِيزات وبَنسيلٍ من قَطَاميَ ناقس .
قال : والبسيلُ : الفَضْلة . والقَطَاميُّ : النَّبيذ .
قال : والناقس : الحامض . والكُسَع : الكِسَر . والجَبِيزَات : اليابسات .
وتَبَسَّل لي فلانٌ : إذا رأيتَه كَرِيهَ المَنظَر .
قال أبو ذؤيب :
وكنت ذنوب البئر لما تُبُسِّلت
أي : كرهت . ويجوز : لما تَبَسَّلت . وبَسّل فلان وجهه تبسيلاً : إذا كرّهه .
أبو عُبيد : البسالة : الشَّجاعة . والباسِلُ : الشديد .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : البسل : الشّدّة . والبسل : نَخْل الشيء في المُنخل . والبَسْل بمعنى الإيجاب .
وكان عمرُ يقول في آخِر دعائه : آمينَ وبَسْلاً ، معناه : يا رَبِّ إيجاباً .
وقال أبو عَمْرو : الحنظل المُبَسَّل : أن يُؤكَل وحدَه ، وهو يُحرِق الكَبِد ، وأَنشد :
بئسَ الطعامُ الحَنظَلُ المبَسَّلُ
تَيْجَعُ منه كَبِدي وأَكْسَلُ
بلس : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : البُلُس بضمّ الباء واللام العَدَس وهو البَلْسُ .
قال : والبَلَس : ثَمَرُ التِّين إذا أَدْرَك ، الواحدة بَلَسة .
قال : ويقال : اللّبنُ الذي يَسيل من خُضَر التِّين : النّسَل .
وقال أبو منصور : وكنت أَغفلت النسل في بابه فأتيته في هذا الباب .
أبو عُبيد عن أبي عُبَيدة قال : ومما دخل في كلام العَرَب من كلام فارس : المِسْحُ تُسَمِّيه البَلاَس بالباء المشبعة وجمعُه بُلُس .
قال غيره : يقال لبائعه : البَلاّس . وقال الفراء : المبلس : اليائس ، ولذلك قيل للذي يسكت عند انقطاع حجته ، ولا يكون عنده جواب : قد أَبْلَس ، وقال العَجّاج :
قال نَعَمْ أعرِفه وأبْلَسَا
أي : لم يُحْرِ إليَّ جواباً ، ونحو ذلك قال يونس وأبو عبيدة في المُبْلِس . وقيل : إنَّ إبليسَ سُمّيَ بهذا الاسم لأنّه لمّا أَوِيسَ مِن رَحمة الله أَبلَسَ إبلاساً .
وجاء في حديثٍ آخَرَ : ( من أحَبَّ أن يَرِقَّ قلبُه فليُدْمِن أكل البَلَس ) ، وهو التِّين ، إن كانت الرّواية بفتح الباء واللام ، وإن كانت الرّواية البُلْس فهو العَدَس .
وفي حديث عطاء : البُلْسنُ وهو العدس .
وقال اللّحياني : ما ذقتُ عَلوساً ولا بَلُوساً ، أي : ما أكلت شيئاً .
وقال الليث : مَلَسانٌ : شَجَرٌ يُجعَل حَبُّه في الدّواء ، قال : ولحَبّه دُهْن يُتَنافَس فيه .
قلتُ : بَلَسان : أَراه رُوميّاً .
وقال أبو بكر : الإبلاس : معناه في اللغة القنوط ، وقطع الرجاء من رحمة الله ، وأنشد :
وحضرتُ يوم خميس الأخماسْ
وفي الوجوه صفرةٌ وإبلاسْ
وقال : أبلس الرجلُ : إذا انقطع فلم تكن له حجة . وقال :
به هَدَى الله قوماً من ضلالتهم
وقد أُعِدّت لهم إذا أبلسوا سَقَرُ
لبس : قال الله جلّ وعزّ : ( وَلَلَبَسْنَا عَلَيْهِم مَّا يَلْبِسُونَ ) ( الأنعام : 9 ) ، يقال : لَبَسْتُ الأمرَ على القوم ألبِسه لَبْساً : إذا شَبهتَه عليهم وجعلتَه مُشكِلاً ، وكان رُؤَساء الكفّار يَلبِسُون على ضَعَفَتِهمْ في أمرِ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقالوا : هلاّ أنزِل إلينا مَلَك ؟ فقال الله تعالى : ( وَلَوْ أَنزَلْنَا مَلَكاً ) ( الأنعام : 8 ) ، فرأوا المَلَك رَجُلاً لكان يَلحَقهم فيه من اللَّبْس مِثْل ما لَحِق ضَعَفَتَهم منه .
وقال ابن السكّيت : اللَّبْس : اختلاط الأمر ، يقال في أمرهم لَبْس . قال : ويقال : كُشِفَ عن الهَوْدج لِبْسُه . قال : ولِبْس الكَعبة : ما عليها من اللِّباس ، وقال حُميدُ بن ثَور :
فلمّا كَشَفْن اللِّبْس عنه مَسَحْنَه
بأطرافِ طَفْلٍ زانَ غَيْلاً مُوَشَّمَا
يصف فرساً خدمته جواري الحي .
قال : ويقال : لبَسَت عليه الأمرَ فأنا أَلبِسه لَبْساً : إذا خَلَطْتَه عليه حتى لا يَعرفَ جِهتَه . ولبِسْت الثوبَ ألبَسه لُبْساً . وقال الله جلّ وعزّ : ( وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَّكُمْ ) ( الأنبياء : 80 ) ، قالوا : هي الدُّروع تُلبَس في الحَرْب . وثوبٌ لَبِيس : إذا أُكثِر لُبْسه . ومُلاءَةٌ لَبِيس بغير هاء .
وقال اللّيث : اللَّبَسة : بقْلة .
قلتُ : لا أَعْرِف اللَّبَسَة في البُقول ، ولم أَسمَع بها لغير اللّيث . واللِّبْسة : حالةٌ من حالات اللُّبْس ، ولبِستُ الثوبَ لَبْسةً واحدة ، ويقال : لبِستُ امرأةً ، أي : تمتّعت بها زَماناً ، ولَبِستُ قوماً ، أي : تملّيتُ بهم دَهْراً .
وقال الجَعْدِيّ :
لَبستُ أُناساً فأَفنَيْتُهمْ
وأفنَيْتُ بَعدَ أُناسٍ أُناسَا
ويقال : ألبست الشيء بالألف إذا غطيته . يقال : ألبست السماءُ السحابَ : إذا غَطَّتها . ويقال : الحرة الأرض التي لبستها حجارة سود . ولبِست الثوب لبساً . ولبَست عليه الأمر ألبِسه : إذا خلطته .
وقول الله جلّ وعزّ : ( جَعَلَ لَكُمُ الَّيْلَ لِبَاساً ) ( الفرقان : 47 ) ، أي : تَسكُنون فيه ، وهو مشتمِل عليكم . وقال في النساء : ( هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ ) ( البقرة : 187 ) ، قيل : المعنى : تُعانِقوهُنّ ويعانِقْنَكم . وقيل أيضاً : ( هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ ( ، أي : كلُّ فريق منكم يَسكُن إلى صاحبه ويُلابِسه . كما قال : ( وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا ) ( الأعراف : 189 ) ، والعَرَبُ تسمِّي المرأة لِباساً وإزاراً ، وقال الجَعْديّ يصف امرأةً :
إذا مَا الضَّجِيع ثَنَى عِطْفَهُ
تَثَنّتْ فكانتْ عليه لِباسَا
وقال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ ) ( النحل : 112 ) ، جاعوا حتى أَكَلوا الوَبَر بالدّم ، وبلغ منهم الجُوع الحَال التي لا غايَة بعدَها ، فضُربَ اللِّباسُ لِمَا نالهم مَثَلاً لاشتماله على لابِسه .
وأخبَرَني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : من أمثالهم : ( أَعرَضَ ثوبُ المُلْبِس ) ، ويقال : ثوبُ المُلْبَس .
ويقال : ثوب المَلْبَس ، ويقال : ثوب المُلْبس . يضرب هذا المثل لمن اتسعت قرفته ، أي : كثر من يتهمه فيما سرقه .
قال : والمُلْبِس : الّذي يُلبِسُك ويُحلِّك . والمِلْبَس : اللباس بعَيْنه ، كما يقال : إزار ومِئْزَر ، ولِحاف ومِلْحَف . ومن قال : المَلْبَس أراد ثوبَ اللُّبْس . كما قال :
وبَعدَ المَشيبِ طُول عُمْرٍ ومَلْبَسا
ورُوِي عن الأصمعيّ في تفسير هذا المثل قال : يقال ذلك للرّجل يقال له : ممّن أنت ؟ فيقول : مِن مُضَر ، أو من رَبيعة أو من اليمَن ، أي : عمَمْتَ ولَم تَخُصَّ .
وقال أبو زيد : يقال : إنّ في فلانٍ المَلْبَسا ، أي : ليس به كِبْر ، ويقال : كِبَر ، ويقال : ليس لفلانٍ لَبِيس ، أي : ليس له مِثل ، وقال أبو مالك : هو من المُلابَسة ، وهي المُخالَطة . قال : ويقال : لَبِسْتُ فلانة عُمْرِي ، أي : كانت معي شَبابي كلّه ، والتَبَس عليّ الأمرُ يَلتَبِس ، أي : اختَلَط ، وتَلبَّسَ حُبُّ فلانةَ بدَمي ولَحْمي ، أي : اختَلَط .
شَمِر : قال أبو عمرو : يقال للشيء إذا غطاه كله : ألبسه ، ولا يكون لبسه ، كقولهم : ألبسنا الليل . وألبس السماءَ السحابَ ، ولا يكون : لبِسْنا الليل . ولا لبس السماءُ السحابَ .
قال الشيخ : ويقال : هذه أرض ألبستها حجارة سود ، أي : غطتها . والدَّجْنُ : أن يُلبس الغيمُ السماء . وفي الحديث : ( فيأكل ما يتلبَّس بيده طعام ) ، أي : لا يَلزَق به لنظافة أكله .
وفي المَوْلد والمَبْعَث فجاء الملك فشقّ عن قلبه . قال : ( فخفت أن يكون قد التُبس بي ) ، أي : خولطت . من قولك : في رأيه لَبْسٌ ، أي : اختلاط . ويقال للمجنون : مخالَط .
لسب : الحرّاني عن ابن السكّيت أنه قال : لَسبَتْه العقربُ تَلْسِبُه لَسْباً : إذا لَسَعَتْه ، ويقال : لَسِبتُ العَسَل والسَّمْن أَلْسَبه لَسْباً : إذا لَعِقْته .
وقال الليث : لسَبته الحيّةُ لَسْباً ، وأكثرَ ما يُستعمَل في العقرب .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والباء وما يثلثهما)
(سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال:
ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه:
* يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) *
لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر مَسْبُوت. وأمَّا السَّبْت بعد الجمعة، فيقال إنَّه سمِّيَ بذلك لأنَّ الخلْق فُرغ منه يومَ الجمعة وأكمل، فلم يكن اليومُ الذي بعد الجمعة يوماً خُلِق فيه شيء. والله أعلم بذلك. هذا بالفتح. فأمَّا السِّبْت فالجلود *المدبوغة بالقَرَظِ، وكأنَّ ذلك سمِّي سِبْتاً لأنّه قد تناهى إصلاحُه، كما يقال للرُّطَبَة إذا جرى الإرطابُ فيها: مُنْسَبِتة.
(سبج) السين والباء والجيم ليس بشيء ولا لـه في اللغة العربيَّة أصلٌ.  يقولون السُّبْجة: قميصٌ لـه جَيب. قالوا: وهو بالفارسية "شَبِي([4])". والسَّبج: أيضاً ليس بشيء. وكذلك قولهم إنَّ السَّبَج حجارةُ الفضّة. وفي كل ذلك نظر.
(سبح) السين والباء والحاء أصلان: أحدهما جنسٌ من العبادة، والآخر جنسٌ من السَّعي. فَالأوَّل السُّبْحة، وهي الصَّلاة، ويختصّ بذلك ما كان نفلاً غير فَرض. يقول الفقهاء: يجمع المسافرُ بينَ الصَّلاتين ولا يُسبِّح بينهما، أي لا يتنفَّل بينهما بصلاةٍ. ومن الباب التَّسبيح، وهو تنْزيهُ الله جلَّ ثناؤه من كلِّ سوء. والتَّنْزيه: التبعيد. والعرب تقول: سبحان مِن كذا، أي ما أبعدَه. قال الأعشى:
أقولُ لمّا جاءني فخرُهُ  *** سُبحانَ مِنْ علقمةَ الفاخِر([5])
وقال قوم : تأويلُهُ عجباً لـه إِذَا  يَفْخَر. وهذا قريبٌ من ذاك لأنَّه تبعيدٌ له من الفَخْر. وفي صفات الله جلَّ وعز: سُبَّوح. واشتقاقه من الذي ذكرناه أنّه تنَزَّه من كل شيء لا ينبغي لـه. والسُّبُحات الذي جاء في الحديث([6]): جلال اللّه جلَّ ثناؤه وعظمته.
والأصل الآخر السَّبْح والسِّباحة: العَوم في الماء. والسّابح من الخيل: الحَسَنُ مدِّ اليدين في الجَرْي. قال:
فولَّيْتَ عنه يرتَمِي بِكَ سابحٌ  *** وقد قابَلَتْ أذْنَيه  منك الأخادعُ([7])
يقول : إنّك كنتَ تلتفتُ تخافُ الطّعنَ، فصار أخْدَعُك بحذاء أذُن فرسِك.
(سبخ) السين والباء والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفّة في الشَّيء. يقال للذي يسقط مِنْ ريش الطّائرِ السَّبِيخ. ومنه الحديث: أنّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم سمِع عائشة تدعو على سارقٍ سَرَقَها، فقال: "لا تُسبِّخي عنه بدعائك عليه"، أي لا تخفِّفي. ويقال في الدّعاء: "اللهمَّ سَبِّخْ عنه الحُمَّى"، أي سُلَّها وخَفِّفْها. ويقال لما يتطاير من القُطن عند النَّدْف: السَّبِيخ. قال الشاعر يصف كِلاباً:
فأرسلوهُنَّ يُذْرِينَ التُّرَابَ كما  *** يُذْرِي سَبائخَ قُطْنٍ نَدْفُ أوتَارِ([8])
وقد رُوِيَ  عن بعضهم([9]) أنَّه قرأ: ﴿إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْخَاً طَوِيلاً﴾ [المزمل 7]، قال: وهو معنى السَّبْخ، وهو الفَراغ؛ لأنَّ الفارغ خفيف الأمر.
(سبد) السين والباء والدال عُظْمُ بابِهِ  نبات شعرٍ أو ما أشبهه. وقد يشذُّ الشيء اليسير. فالأصلُ قولُهم: "ماله سَبَدٌ ولا لَبَدٌ". فالسَّبَد: الشعر. واللَّبَد: الصوف. ويقولون: سَبَّدَ الفَرْخُ، إذا بدا رِيشُهُ وشَوَّكَ. ويقال إنَّ السُّبدَة العانة. والسُّبَد: طائر، وسمِّيَ بذلك لكثرة ريشه. فأمَّا التَّسبيد فيقال إنَّه استئصال شَعر الرأس، وهو من الباب لأنَّه كأنّه جاء إلى سَبَدِهِ فحلَقَه واستأصَله. ويقال إنَّ التسبيد كثرةُ غَسْل الرأس والتدهُّن.
والذي شذَّ عن هذا قولُهم: هو سِبْدُ أسبادٍ، أي داهٍ مُنْكَر. وقال:
* يعارض سِبْدا في العِنانِ عَمَرَّدا([10]) *
(سبر) السين والباء والراء، فيه ثلاث كلماتٍ متباينةُ القياس، لا يشبهُ بعضُها بعضاً.
فالأوَّلُ السَّبْر،  وهو رَوْزُ الأمْرِ وتعرُّف قدْرهِ. يقال خَبَرْتُ ما عند فلان وسَبَرْتُهُ. ويقال للحديدة التي يُعرف بها قدرُ الجِراحة مِسْبار.
والكلمة الثانية: السِّبْر، وهو الجمال والبهاء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "يخرج من النار رجلٌ قد ذهَبَ حِبره وسِبْرُهُ"، أي ذهب جمالُهُ وبهاؤُه. وقال أبو عمرو: أتيتُ حيّاً من العرب فلمَّا تكلّمتُ قال بعضُ مَنْ حضر: "أما اللسانُ فبدويٌّ، وأما السِّبْر فحضريّ". وقال ابنُ أحمر:
لبِسنا حِبْرهُ حتى اقتُضِينا  *** لأعمالٍ وآجالٍ قُضِينا([11])
وأما الكلمة الثالثة فالسَّبْرَة، وهي الغَدَاة الباردة. وذكر رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم فَضْلَ إسباغ الوُضوء في السَّبَرَات([12]).
(سبط) السين والباء والطاء أصلٌ يدلُّ على امتداد شيء، وكأنه مقاربٌ لباب الباء والسين والطاء، يقال شعر سَبْط وسَبَِطٌ، إذا لم يكن جَعداً. ويقال أَسْبَطَ الرَّجلُ إِسباطاً، إذا امتدَّ وانبسط بعدما يُضرَب. والسُّباطة: الكُناسة، وسمِّيت بذلك لأنَّها لا يُحتَفَظُ بها ولا تحْتَجن. ومنه الحديث: "أتى سُبَاطَةَ قومٍ فبال قائماً؛ لوجعٍ كان بمأبِضه"([13]). والسَّبَط: نباتٌ في الرمل، ويقال إنَّه رَطب الحَلِيِّ؛ ولعلَّ فيه امتداداً.
(سبع) السين والباء والعين أصلان مطردان صحيحان: أحدهما في العَدَد، والآخر شيءٌ من الوحوش.
فالأوّل السَّبْعة. والسُّبْع: جزءٌ من سبعة. ويقال سَبَعْت القومَ أسْبَعُهم إذا أخذت سُبْع أموالهم  أو كنتَ لهم سابعاً. ومن ذلك قولهم: هو سُباعيُّ البدَن، إذا كان تامَّ البدن. والسِّبع: ظمءٌ من أظماء الإبل، وهو لعددٍ معلوم عندهم. وأما الآخر فالسَّبُع واحدٌ من السّباع. وأرض مَسْبَعَةٌ، إذا كثُر سِباعُها.
ومن الباب سَبعْتُهُ، إذا وقَعتَ فيه، كأنه شبّه نفسه بسبُع في ضرره وعَضّه. وأسبعته: أطعمته السَّبع. وسَبعتِ الذّئابُ الغنَم، إذا فرستْها وأكلَتْها.
فأمّا قول أبي ذؤيب:
صَخِبُ الشَّواربِ لا يزالُ كأنَّهُ  *** عبدٌ لآلِ أبي ربيعةَ مُسْبَعُ([14])
ففيه أقاويل: أحدهما المُتْرَف، كأنَّه عبد مترف، له ما يتمتَّعُ به، فهو دائم النَّشاط. ويقال إنَّه الرَّاعي، ويقال هو الذي تموت أمُّه فيتولى إرضاعَهُ غيرُها. ويقال المُسبَع مَنْ لم يكن لِرشْدة. ويقال هو الراعي الذي أغارت السباع على غنمه فهو يصيحُ بالكلاب والسِّباع. ويقال هو الذي هو عبدٌ إلى سبعة آباء. ويقال هو الذي وُلد لسبعة أشهر. ويقال المُسبَع: المُهمَل. وتقول العرب: لأفعلنَّ به فِعْل سَبْعة؛ يريدون به المبالغة في الشر. ويقال أراد بالسَّبعة اللَّبُؤة، أراد سَبعةٍ فَخَفّف.
(سبغ) السين والباء والغين أصلٌ واحد يدلُّ على تمامِ الشيء وكماله. يقال أَسْبَغْتُ الأمر، وأسْبَغَ فلان وضوءَه. ويقال أسبغ الله عليه نِعَمَه. ورجل مُسْبِغ، أي عليه درعٌ سابغة. وفحل سابغٌ: طويل الجُرْدَان([15])، وضدُّه الكَمْش. ويقال سَبَّغَت الناقةُ، إذا ألقت ولدَها وقد أَشْعَرَ.
(سبق) السين والباء والقاف أصل واحد صحيح يدل على التقديم. يقال سَبَقَ يَسْبِق سَبْقاً. فأما السَّبَق فهو الخَطَر الذي يأخذه السَّابق.
(سبك) السين والباء والكاف أُصَيلٍ يدل على التناهي في إمهاء الشيء([16]). من ذلك: سَبَكْتُ الفضة وغيرَها أَسْبِكُها سَبْكَاً. وهذا يستعار في غير الإذابة أيضاً. [والسُّنبُك: طرف الحافر([17])]. فأما السُّنْبُك من الأرض فاستعارةٌ، طَرفٌ غليظٌ قليل الخير.
(سبل) السين والباء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على إرسال شيءٍ من عُلو إلى سُفل، وعلى امتداد شيء.
فالأوّل من قِيلِكَ: أسبلتُ السِّتْرَ، وأسبلَتِ السَّحابةُ ماءَها وبمائِها. والسَّبَل: المطر الجَوْد. وسِبال الإنسان من هذا، لأنّه شعر منسدل. وقولهم لأعالي الدَّلو أسبْال، من هذا، كأنَّها شُبِّهَت بالذي ذكرناه من الإنسان. قال:
إِذْ أرسَلوني ماتحاً بدلائهمْ *** فملأْتُها عَلَقَاً إلى أسبالِها([18])والممتدُّ طولاً: السّبيل، وهو الطَّريق، سمِّي بذلك لامتداده. والسَّابلة: المختلِفَةُ في السُّبُل جائيةً وذاهبة. وسمِّي السُّنْبُل سُنْبُلا لامتداده. يقال أَسبَلَ الزّرعُ، إذا خَرَج سُنبله. قال أبو عبيد: سَبَلُ الزَّرعِ وسُنْبُلُه سواء. وقد سَبَلَ([19]) وأَسْبَلَ.
(سبه) السين والباء والهاء كلمةٌ، وهي تدلُّ على ضعف العقل أو ذَهابه. فالسبَه: ذهاب العقل من هَرَم، يقال رجل مَسْبُوهٌ ومُسَبَّه، وهو قريب من  المسبوت، والقياس* فيهما واحد.
(سبي) السين والباء والياء أصلٌ واحد يدلُّ على أخذِ شي من بلد إلى بلد آخر كرْهَاً([20]). من ذلك السَّبْيُ، يقال سَبَى الجاريَةَ يَسبيها سبْياً فهو سابٍ، والمأخوذة سَبِيَّة. وكذلك الخمرُ  تُحمَل من أرضٍ إلى أرض. يَفْرِقُونَ بين سَبَاهَا وسَبَأها. فأما سِباؤها فاشتراؤُها. يقال سَبَأْتها، ولا يقال ذلك إلاَّ في الخمر. ويسمون الخَمَّار السَّبَّاء. والقياس في ذلك واحد.
ومما شذَّ عن هذا الأصل السَّابياء، وهي الجِلْدة التي يكون فيها الولد. والسَّابِيَاء: النِّتَاج([21]). يقال إنَّ بني فلان ترُوح عليهم من مالهم سَابِياء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "تسعة أعشارِ الرِّزق في التجارة. والجزء الباقي في السَّابياء".
ومما يقرب من الباب الأوّل الأسابيّ، وهي الطرائق. ويقال أسابيُّ الدِّماء، وهي طرائقها، قال سلامة:
والعادِيَاتُ أسابيُّ الدِّماء بها *** كأنَّ أعناقَها أنصابُ ترجيبِ([22])وإذا كان ما بعدَ الباء من هذه الكلمة مهموزاً خالف المعنى الأوَّل، وكان على أربعةِ معانٍ مختلفة: فالأول سبأت الجِلد، إذا محَشْته حتى أُحرِق شيئاً من أعاليه. والثّاني سبأت جلده: سلختُهُ. [والثالث سَبَأَ فلانٌ([23])]  على يمين كاذبةٍ، إذا مرَّ عليها غير مكترث.
ومما يشتق من هذا قولهم : انْسبَأ اللّبن، إذا خَرج من الضَّرع. والمَسبْأ: الطَّريق في الجبل.
والمعنى الرابع قولهم: ذهبوا أيادي سبأ، أي متفرِّقين. وهذا من تفرُّقِ أهل اليمن. وسبأ: رجل يجمع([24]) عامّة قبائل اليمن، ويسمَّى أيضاً بلدُهم بهذا الاسم. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) كلمة "ليلها" ساقطة من الأصل، وإثباتها من اللسان (سبت)، حيث نسب البيت إلى حميد بن ثور.
([2]) في اللسان: "يصبح مخمورا".
([3]) المخثر: الذي يجد الشيء القليل من الوجع والفترة.
([4]) فسرت هذه الكلمة  في معجم استينجاس 732 بأنها قميص يلبس في المساء.
([5]) ديوان الأعشى 106 واللسان (سبح).
([6]) هو حديث : "إن لله دون العرش سبعين حجاباً لو دنونا من أحدها لأحرقتنا سبحات وجه ربنا".
([7]) أنشده في المجمل أيضاً.
([8]) البيت للأخطل في ديوانه 115 واللسان والتاج (سبخ).
([9]) هي قراءة يحيى بن يعمر، كما في اللسان.
([10]) للمعذل بن عبد الله. وصدره كما في اللسان (سبد):
* من السح جوالا كأن غلامه *
([11]) في الأصل: "وآل قضينا".
([12]) في الأصل: "فضل له سباغ الوضوء في السبرات"، تحريف. وفي اللسان: "وفي الحديث: فيم يختصم الملأ الأعلى يا محمد؟ فسكت. ثم وضع الرب تعالى يده بين كتفيه فألهمه. إلى أن قال: في المضي إلى الجمعات، وإسباغ الوضوء في السبرات".
([13]) المأبض: بكسر الباء: باطن الركبة والمرفق.
([14]) ديوان أبي ذؤيب: 4 واللسان (سبع).
([15]) الجرادن بضم الجيم وبعد الراء دال مهملة: قضيبه. في الأصل: "الجرذان"، تحريف.
([16]) الإمهاء: الإسالة. وفي الأصل: "إنهاء الشيء".
([17]) التكملة من المجمل.
([18]) البيت لباعث بن صريم اليشكري، كما في اللسان (سبل).
([19]) وكذا في المجمل، والمعروف بدلها "سنبل".
([20]) بعدها في الأصل: من "المأخوذة" مقحمتان.
([21]) في الأصل: "السباج"، صوابه ما أثبت من اللسان.
([22]) ديوان سلامة  8 واللسان (سبي).
([23]) تكملة استضأت بالمجمل في إثباتها.
([24]) في الأصل: "بجميع"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الباء** وما يثلثهما)

(**سبت**) **السين** ve**الباء** ve**التاء** tek bir asıldır; bir rahatlığa ve sükûna delâlet eder. Kolay, yumuşak, yumuşakça yürüyüşe denir. **سَبْتٌ**. Dedi ki:
ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])
Sonra buna **السَّبْت** yüklendi: başı tıraş etmek. Bunun hakkında bu kıyası doğrulayan şey okunur; o da onun sözüdür:
* يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) *
Çünkü günün sonunda **مُخْثِراً**([3]) olur; hareketi azdır; bu yüzden şaşkına **مَسْبُوت** denir. Ama cumadan sonraki **السَّبْت** hakkında, denir ki: yaratılış cuma günü bitirilip tamamlandığı için bu adla adlandırıldı; böylece cumadan sonraki gün, içinde bir şey yaratılmış bir gün olmadı. Allah bunu daha iyi bilir. Bu, fetha iledir. Ama **السِّبْت** ise, * **المدبوغة بالقَرَظِ** derilerdir; sanki bu **سِبْتاً** diye adlandırıldı; çünkü onun ıslahı nihayete ermiştir; nitekim **الرُّطَبَة** için, onda **الإرطابُ** cereyan ettiğinde: **مُنْسَبِتة** denir.

(**سبج**) **السين** ve**الباء** ve**الجيم** bir şey değildir ve Arap dilinde onun için bir asıl yoktur. **السُّبْجة** derler: yakası olan bir gömlek. Dediler ki: o Farsçada "شَبِي([4])"dir. Ve **السَّبج**: yine bir şey değildir. Keza onların “**السَّبَج** gümüş taşlarıdır” sözleri de. Bütün bunlarda bir bakış vardır.

(**سبح**) **السين** ve**الباء** ve**الحاء** iki asıldır: birisi ibadetten bir cins, diğeri koşmadan bir cins. Birincisi **السُّبْحة**dır; o da namazdır ve bununla farz olmayan nafile olan şey tahsis edilir. Fakihler der ki: yolcu iki namazı birleştirir ve aralarında **يُسبِّح** etmez; yani aralarında bir namazla nafile kılmaz. Babdan **التَّسبيح** da vardır; o, Allah’ı—celâlî senaı—her kötülükten tenzih etmektir. Ve **التَّنْزيه**: uzaklaştırmadır. Araplar der: **سبحان** مِن كذا; yani onu ne kadar uzak kıldı. A‘şâ dedi ki:
أقولُ لمّا جاءني فخرُهُ  *** سُبحانَ مِنْ علقمةَ الفاخِر([5])
Bir kavim dedi: onun te’vili, övündüğü zaman “ona hayret!”tir. Bu, şuna yakındır; çünkü o, onu övünmeden uzaklaştırmadır. Allah’ın sıfatlarında—cel ve عز—: **سُبَّوح**. Onun اشتقاقı, zikrettiğimizdendir: kendisine yakışmayan her şeyden tenzih olmuştur. Hadiste([6]) gelen **السُّبُحات**: Allah’ın—celâlî senaı—celâli ve azametidir.

Diğer asıl **السَّبْح** ve**السِّباحة**dır: suda yüzmek. Atlardan **السّابح**: koşuda iki eli güzelce uzatandır. Dedi ki:
فولَّيْتَ عنه يرتَمِي بِكَ سابحٌ  *** وقد قابَلَتْ أذْنَيه  منك الأخادعُ([7])
Der ki: sen mızraklanmaktan korkarak dönüp bakıyordun; böylece **أخْدَعُ**ın, atının kulağı hizasına geldi.

(**سبخ**) **السين** ve**الباء** ve**الخاء** tek bir asıldır; şeyde bir hafifliğe delâlet eder. Kuş tüyünden düşen şeye **السَّبِيخ** denir. Ondan hadis: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, Âişe’yi kendisinden çalan bir hırsıza beddua ederken işitti; dedi ki: "لا تُسبِّخي عنه بدعائك عليه"; yani hafifletme. Duada denir: "اللهمَّ سَبِّخْ عنه الحُمَّى"; yani onu söküp çıkar ve hafiflet. Pamuk atıldığında didikleme sırasında uçuşan şeye **السَّبِيخ** denir. Şair, köpekleri vasfederek dedi:
فأرسلوهُنَّ يُذْرِينَ التُّرَابَ كما  *** يُذْرِي سَبائخَ قُطْنٍ نَدْفُ أوتَارِ([8])
Bazılarından([9]) rivayet edildi ki o, ﴿إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْخَاً طَوِيلاً﴾ [المزمل 7] okudu; dedi ki: bu, **السَّبْخ**ın manasıdır; o da boşluktur; çünkü boş olan işte hafiftir.

(**سبد**) **السين** ve**الباء** ve**الدال** babının çoğu, saç bitmesi yahut ona benzer şeydir. Az bir şey şâz olabilir. Asıl, onların "ماله **سَبَدٌ** ولا **لَبَدٌ**" sözüdür. **السَّبَد**: saçtır. **اللَّبَد**: yündür. Derler: **سَبَّدَ** **الفَرْخُ**, tüyü göründüğünde ve sertleştiğinde. Denir ki **السُّبدَة** kasıktır. **السُّبَد**: bir kuştur; tüyünün çokluğundan dolayı böyle adlandırıldı. Ama **التَّسبيد** hakkında denir ki: baş saçını kökünden kazımaktır; bu babdandır; çünkü sanki **سَبَدِهِ**ne geldi de onu tıraş edip kökünden söktü. Ve denir ki **التسبيد** başı çok yıkamak ve yağlanmaktır.

Bundan şâz olan onların "هو **سِبْدُ** أسبادٍ" sözüdür; yani inkâr edilen bir dehâ. Dedi ki:
* يعارض **سِبْدا** في العِنانِ عَمَرَّدا([10]) *

(**سبر**) **السين** ve**الباء** ve**الراء**; onda kıyası birbirinden ayrı üç kelime vardır; bazısı bazısına benzemez.
Birincisi **السَّبْر**dir; o, işin yoklanması ve miktarının bilinmesidir. Denir: فلان’da olanı **خَبَرْتُ** ve onu **سَبَرْتُ**. Yaralamanın miktarının bilindiği demire **مِسْبار** denir.
İkinci kelime: **السِّبْر**dir; o, güzellik ve bahadır. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi ki: "يخرج من النار رجلٌ قد ذهَبَ **حِبره** و**سِبْرُهُ**"; yani güzelliği ve bahası gitti. Ebû Amr dedi: Araplardan bir hay’a geldim; konuşunca hazır bulunanlardan biri dedi ki: "أما اللسانُ فبدويٌّ، وأما **السِّبْر** فحضريّ". İbn Ahmer dedi ki:
لبِسنا **حِبْرهُ** حتى اقتُضِينا  *** لأعمالٍ وآجالٍ قُضِينا([11])
Üçüncü kelime ise **السَّبْرَة**dir; o, soğuk sabah vaktidir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, **السَّبَرَات**ta([12]) abdesti tam almanın faziletini zikretti.

(**سبط**) **السين** ve**الباء** ve**الطاء** bir asıldır; bir şeyin uzamasına delâlet eder; sanki **الباء** ve**السين** ve**الطاء** babına yakındır. **شعر سَبْط** ve**سَبَِطٌ** denir; kıvırcık olmadığında. Denir: **أَسْبَطَ** adam **إِسباطاً**; vurulduktan sonra uzayıp yayıldığında. **السُّباطة**: süprüntüdür; onunla adlandırıldı; çünkü o saklanmaz ve korunmaz. Ondan hadis: "أتى **سُبَاطَةَ** قومٍ فبال قائماً؛ لوجعٍ كان بمأبِضه"([13]). **السَّبَط**: kumda bir bitkidir; denir ki o, **الحَلِيِّ**nin tazesidir; belki onda bir uzama vardır.

(**سبع**) **السين** ve**الباء** ve**العين** iki asıldır; düzenli, sahih: birisi sayıda, diğeri yırtıcı hayvanlardan bir şey.
Birincisi **السَّبْعة**dır. **السُّبْع**: yediden bir parçadır. Denir: **سَبَعْت** kavmi **أسْبَعُهم**; mallarının **سُبْع**ını aldığında yahut onlara yedinci olduğunda. Bundan onların "هو **سُباعيُّ** البدَن" sözleri; bedeni tam olduğunda. **السِّبع**: develerin susuzluk nöbetlerinden bir susuzluktur; onlarda bilinen bir sayıyadır. Diğeri ise **السَّبُع**dır; yırtıcılardan bir tanedir. **أرض مَسْبَعَةٌ**: yırtıcıları çok olduğunda.

Babdan: **سَبعْتُهُ**, içine düştüğünde; sanki kendisini zararında ve ısırığında bir **سبُع**a benzetti. **وأسبعته**: onu yırtıcıya yedirdin. **وسَبعتِ** kurtlar koyunu; parçalayıp yediklerinde.

Ama Ebû Züeyb’in sözü:
صَخِبُ الشَّواربِ لا يزالُ كأنَّهُ  *** عبدٌ لآلِ أبي ربيعةَ **مُسْبَعُ**([14])
Onda sözler vardır: birincisi **المُتْرَف**; sanki nimet içinde bir köle; onda faydalanacağı şey vardır; o da daima canlıdır. Denir ki o çobandır; denir ki annesi ölür de onu başkası emzirir. Denir ki **المُسبَع**: **مَنْ لم يكن لِرشْدة**. Denir ki o, yırtıcıların koyunlarına saldırdığı çobandır; o da köpeklere ve yırtıcılara bağırır. Denir ki o, yedi babaya kadar köle olandır. Denir ki o, yedi aylık doğandır. Denir ki **المُسبَع**: ihmal edilmiş olandır. Araplar der: "لأفعلنَّ به فِعْل **سَبْعة**"; bununla şerde mübalağa isterler. Denir ki **السَّبعة** ile **اللَّبُؤة**yi kastetti; **سَبعةٍ** istedi de hafifletti.

(**سبغ**) **السين** ve**الباء** ve**الغين** tek bir asıldır; şeyin tamamına ve kemaline delâlet eder. Denir: işi **أَسْبَغْتُ**; falan abdestini **أسْبَغَ**. Denir: Allah ona nimetlerini **أسبغ** etti. **رجل مُسْبِغ**: yani üzerinde **درعٌ سابغة** vardır. **فحل سابغٌ**: **الجُرْدَان**ı([15]) uzun; zıddı **الكَمْش**. Denir: **سَبَّغَت** deve; yavrusunu attığında ve o **أَشْعَرَ** iken.

(**سبق**) **السين** ve**الباء** ve**القاف** tek sahih asıldır; öne geçmeye delâlet eder. Denir: **سَبَقَ** **يَسْبِق** **سَبْقاً**. Ama **السَّبَق**: öne geçenin aldığı bahistir.

(**سبك**) **السين** ve**الباء** ve**الكاف** bir asılcık olup şeyin akıtılmasında nihayete ermeye delâlet eder([16]). Bundan: gümüşü ve başkasını **سَبَكْتُ**; onu **أَسْبِكُها** **سَبْكَاً**. Bu, eritmenin dışında da ödünç alınır. [Ve **السُّنبُك**: tırnağın ucu([17]).] Ama yerden **السُّنْبُك** bir استعارةdır: kalın, hayrı az bir uç.

(**سبل**) **السين** ve**الباء** ve**اللام** tek bir asıldır; bir şeyi yukarıdan aşağıya salıvermeye ve bir şeyin uzamasına delâlet eder.
Birincisi senin sözünden: **أسبلتُ** **السِّتْرَ**; bulut suyunu ve suyu ile **أسبلَت**. **السَّبَل**: bol yağmurdur. İnsanın **سِبال**ı da bundandır; çünkü o, sarkmış saçtır. Onların kovanın üst kısımlarına **أسبْال** demeleri de bundandır; sanki insanın zikrettiğimiz şeyine benzetildi. Dedi ki:
إِذْ أرسَلوني ماتحاً بدلائهمْ *** فملأْتُها عَلَقَاً إلى أسبالِها([18])
Boyca uzayan: **السّبيل**dir; o, yoldur; uzamasından dolayı böyle adlandırıldı. **السَّابلة**: yollarda gidip gelenlerdir. **السُّنْبُل** de uzamasından dolayı **سُنْبُلا** diye adlandırıldı. Denir: ekin **أَسبَلَ**; başağı çıktığında. Ebû Ubeyd dedi: ekinin **سَبَلُ**ü ile **سُنْبُلُ**ü birdir. Ve **سَبَلَ**([19]) ve**أَسْبَلَ**.

(**سبه**) **السين** ve**الباء** ve**الهاء** bir kelimedir; aklın zayıflığına yahut gitmesine delâlet eder. **السبَه**: ihtiyarlıktan aklın gitmesidir. Denir: **رجل مَسْبُوهٌ** ve**مُسَبَّه**; o, **المسبوت**a yakındır; ikisinde de kıyas* birdir.

(**سبي**) **السين** ve**الباء** ve**الياء** tek bir asıldır; bir şeyi bir beldeden başka bir beldeye zorla almaya delâlet eder([20]). Bundan **السَّبْيُ**: denir; cariyeyi **سَبَى**; onu **يَسبيها** **سبْياً**; o **سابٍ**dir; alınan kadın **سَبِيَّة**dir. Keza şarap da bir yerden bir yere taşınır. **سَبَاهَا** ile**سَبَأها** arasında ayırım yaparlar. Ama onun **سِباؤها**sı: onu satın almaktır. Denir: **سَبَأْتها**; bu, ancak şarapta söylenir. Şarap satıcısına **السَّبَّاء** derler. Bunun kıyası birdir.

Bu asıldan şâz olan: **السَّابياء**dır; o, içinde çocuk bulunan deridir. **السَّابِيَاء**: **النِّتَاج**dır([21]). Denir ki: falan oğullarına mallarından bir **سَابِياء** akşamleyin gelir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi ki: "Ticarette rızkın dokuz onda biri vardır. Kalan parça **السَّابياء**dadır."

Birinci baba yakın olanlardan: **الأسابيّ**dir; o, yollar/izlerdir. Denir: **أسابيُّ الدِّماء**; o, onun yollarıdır. Selâme dedi ki:
والعادِيَاتُ أسابيُّ الدِّماء بها *** كأنَّ أعناقَها أنصابُ ترجيبِ([22])
Bu kelimede **الباء**dan sonra gelen şey hemzeli olursa, birinci manaya muhalefet eder ve dört farklı mana üzere olur: birincisi: deriyi **سبأت**; üst taraflarından bir şey yakılıncaya kadar onu ovduğunda. İkincisi: derisini **سبأت**; onu yüzdüm. [Üçüncüsü: **سَبَأَ** falan([23])] yalan bir yemin üzerine; ona aldırmadan geçip gittiğinde.

Bundan türeyenlerden: süt **انْسبَأ**; memeden çıktığında. **المَسبْأ**: dağdaki yoldur.

Dördüncü mana onların "ذهبوا أيادي **سبأ**" sözüdür; yani dağınık olarak. Bu, Yemen halkının dağılmasındandır. **سبأ**: Yemen kabilelerinin umumunu toplayan bir adamdır([24]); onların beldesi de bu adla adlandırılır. Allah doğruyu daha iyi bilir.

--------------ـــ
([1]) "ليلها" kelimesi asıldan düşmüştür; ispatı lisandan (**سبت**)tendir; orada beyit حميد بن ثور’a nispet edilmiştir.
([2]) Lisanda: "يصبح مخمورا".
([3]) **المخثر**: az bir ağrı ve gevşeklikten bir şey bulan kimsedir.
([4]) Bu kelime, Steingass sözlüğü 732’de akşam giyilen bir gömlek diye açıklanmıştır.
([5]) A‘şâ divanı 106 ve lisan (**سبح**).
([6]) O, şu hadistir: "إن لله دون العرش سبعين حجاباً لو دنونا من أحدها لأحرقتنا سبحات وجه ربنا".
([7]) Onu **المجمل**de de okuttu.
([8]) Beyit, Ahtal’ın divanında 115 ve lisan ve تاج (**سبخ**)tadır.
([9]) Bu, lisanda olduğu üzere يحيى بن يعمر kıraatidir.
([10]) **المعذل بن عبد الله**’ındır. صدرُهُ, lisanda (**سبد**) olduğu üzere:
* من السح جوالا كأن غلامه *
([11]) Asılda: "وآل قضينا".
([12]) Asılda: "فضل له سباغ الوضوء في السبرات"، tahrif. Lisanda: "وفي الحديث: فيم يختصم الملأ الأعلى يا محمد؟ فسكت. ثم وضع الرب تعالى يده بين كتفيه فألهمه. إلى أن قال: في المضي إلى الجمعات، وإسباغ الوضوء في السبرات".
([13]) **المأبض**: **الباء**nın kesresiyle: dizin ve dirseğin iç tarafı.
([14]) Ebû Züeyb divanı: 4 ve lisan (**سبع**).
([15]) **الجرادن**: **الجيم**in dammesiyle ve **الراء**dan sonra ihmal edilmiş **دال**: onun cinsel uzvu. Asılda: "الجرذان"، tahrif.
([16]) **الإمهاء**: akıtma. Asılda: "إنهاء الشيء".
([17]) Tamamlama **المجمل**dendir.
([18]) Beyit, lisan (**سبل**)da olduğu üzere باعث بن صريم اليشكري’nindir.
([19]) **المجمل**de de böyledir; bilinen bunun yerine "سنبل"dir.
([20]) Asılda bundan sonra "المأخوذة"den iki kelime sokulmuştur.
([21]) Asılda: "السباج"; doğrusu lisandan sabit kılınan gibidir.
([22]) Selâme divanı 8 ve lisan (**سبي**).
([23]) Tamamlama, onu ispatta **المجمل**den ışık aldım.
([24]) Asılda: "بجميع"; doğrusu **المجمل**dedir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السبيل: الطريق الذي فيه سهولة، وجمعه سبل، قال: ﴿وأنهارا وسبلا﴾ [النحل/15]، ﴿وجعل لكم فيها سبلا﴾ [الزخرف/10]، ﴿ليصدونهم عن السبيل﴾ [الزخرف/37]، يعني به طريق الحق؛ لأن اسم الجنس إذا أطلق يختص بما هو الحق، وعلى ذلك: ﴿ثم السبيل يسره﴾ [عبس/20]، وقيل لسالكه سابل، وجمعه سابلة، وسبيل سابل، نحو شعر شاعر، وابن السبيل: المسافر البعيد عن منزله، نسب إلى السبيل لممارسته إياه، ويستعمل السبيل لكل ما يتوصل به إلى شيء خيرا كان أو شرا، قال: ﴿ادع إلى سبيل ربك﴾ [النحل/ 125]، ﴿قل هذه سبيلي﴾ [يوسف/108]، وكلاهما واحد لكن أضاف الأول إلى المبلغ، والثاني إلى السالك بهم، قال: ﴿قتلوا في سبيل الله﴾ [آل عمران/ 169]، ﴿إلا سبيل الرشاد﴾ [غافر/29]، ﴿ولتستبين سبيل المجرمين﴾ [الأنعام/ 55]، ﴿فاسلكي سبل ربك﴾ [النحل/69]، ويعبر به عن المحجة، قال: ﴿قل: هذه سبيلي﴾ [يوسف/108]، ﴿سبل السلام﴾ [المائدة/16]، أي: طريق الجنة، ﴿ما على المحسنين من سبيل﴾ [التوبة/91]، ﴿فأولئك ما عليهم من سبيل﴾ [الشورى/41]، ﴿إنما السبيل على الذين﴾ [الشورى/42]، ﴿إلى ذي العرش سبيلا﴾ [الإسراء/42]، وقيل: أسبل الستر، والذيل، وفرس مسبل الذنب، وسبل المطر، وأسبل، وقيل: للمطر: سبل ما دام سابلا، أي: سائلا في الهواء، وخص السبلة بشعر الشفة العليا لما فيها من التحدر، والسنبلة جمعها سنابل، وهي ما على الزرع، قال: ﴿سبع سنابل في كل سنبلة﴾ [البقرة/261]، وقال: ﴿سبع سنبلات خضر﴾ [يوسف/46]، وأسبل الزرع: صار ذا سنبلة، نحو: أحصد وأجنى، والمسبل اسم القدح الخامس.

##### Türkçe

- **السبيل**: içinde kolaylık bulunan yol; çoğulu **سبل**’dür. Dedi: ﴿وأنهارا وسبلا﴾ [النحل/15]، ﴿وجعل لكم فيها سبلا﴾ [الزخرف/10]، ﴿ليصدونهم عن السبيل﴾ [الزخرف/37]؛ bununla hak yolu kastediyor; çünkü cins ismi mutlak olarak kullanıldığı zaman hak olan şeye tahsis olunur. Ve bunun üzerine: ﴿ثم السبيل يسره﴾ [عبس/20]. Ve onun yolcusuna **سابل** denildi; çoğulu **سابلة**’dir. Ve **سبيل سابل** (denir); tıpkı “şair şiiri” gibi. Ve **ابن السبيل**: evinden uzak olan yolcu; onu (yolu) sürekli yapması sebebiyle yola nisbet edildi. Ve **السبيل**, kendisiyle bir şeye ulaşılan her şey için kullanılır; hayır da olsa şer de olsa. Dedi: ﴿ادع إلى سبيل ربك﴾ [النحل/ 125]، ﴿قل هذه سبيلي﴾ [يوسف/108]. Ve ikisi de birdir; ancak birincisi tebliğ edene izafe etti, ikincisi de onlarla yürüyen (sâlik) olana. Dedi: ﴿قتلوا في سبيل الله﴾ [آل عمران/ 169]، ﴿إلا سبيل الرشاد﴾ [غافر/29]، ﴿ولتستبين سبيل المجرمين﴾ [الأنعام/ 55]، ﴿فاسلكي سبل ربك﴾ [النحل/69]. Ve onunla **المحجة** (açık yol) da ifade edilir. Dedi: ﴿قل: هذه سبيلي﴾ [يوسف/108]، ﴿سبل السلام﴾ [المائدة/16]؛ yani: cennet yolu. ﴿ما على المحسنين من سبيل﴾ [التوبة/91]، ﴿فأولئك ما عليهم من سبيل﴾ [الشورى/41]، ﴿إنما السبيل على الذين﴾ [الشورى/42]، ﴿إلى ذي العرش سبيلا﴾ [الإسراء/42]. Ve denildi: **أسبل** perdeyi ve eteği (sarkıttı). Ve kuyruğu sarkık at: **فرس مسبل الذنب**. Ve yağmur: **سبل المطر**; ve **أسبل**. Ve denildi: yağmur için, sarktığı müddetçe **سبل** (denir); yani havada akıcı (sâil) iken. Ve **السبلة**’yi üst dudağın kılına tahsis etti; onda aşağı doğru sarkma bulunduğu için. Ve **السنبلة**; çoğulu **سنابل**’dir; o, ekin üzerindeki şeydir. Dedi: ﴿سبع سنابل في كل سنبلة﴾ [البقرة/261]، ve dedi: ﴿سبع سنبلات خضر﴾ [يوسف/46]. Ve ekin **أسبل**: başaklı oldu; tıpkı: **أحصد** ve **أجنى** gibi. Ve **المسبل** beşinci kadehin adıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ب ل
خـذ هـذا السبيـل فهـو أوطـأ السُّبُـل وسبيـل سابـل‏:‏ مسلـوك ومـرت السابلـة والسوابل وهم المختلفون في الطرقات لحوائجهم‏.‏
وأسبل الستر والإزار‏:‏ أرسله وهو من السبيل والمرأة تسبل ذيلها‏:‏ والفرس يسبل ذنبه‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ أسبـل المطـر‏:‏ أرسـل دفعه وتكاثف كأنما أسبل ستراً‏.‏
ووقفت على الدار فأسبلت مني عبرة‏.‏
قال النابغة‏:‏ وأسبل مني عبرة فرددتها على النحر منها مستهل ودامع منصب كثير وقليل بيض‏.‏
ومطر مسبل ووقع السبل وهو المطر المسبل‏.‏
وأسبل الزرع وسنبل وخرج سبله وسنبله‏.‏
وطالت سبلتك فقصها وهي شعر الشاربين ويقال لمقدم اللحية‏:‏ سبلة ورجل مسبل‏:‏ طويل اللحية وقد سبل فلان‏.‏
والزم سبيل الله خير السبيل‏.‏
وجاءوني وقد نشروا سبالهم أي متوعدين‏.‏
قال الشماخ‏:‏ وجاءت سليم قضها بقضيضها تنشر حولي بالبقيع سبالها وسمعتهم يقولون‏:‏ حيّا الله سبلتك وحيّا الله هذه السبلة المباركة‏.‏
وهو أصهب السبلة‏:‏ عدو وهم صهـب السبـال‏.‏
ومـلأ الإنـاء إلـى سبلتـه وإلـى أسبالـه‏:‏ أصبـاره‏.‏
ووجـأ بشفرتـه فـي سبلـة البعيـر وهي منحره‏.‏
وقد أسبل عليّ فلان إذا أكثر عليك كلامه كما يسبل المطر‏.‏

##### Türkçe

س ب ل
Şunu al: **السبيـل**; çünkü o, **السُّبُـل**’ün en kolay basılanıdır. Ve **سبيـل سابـل**: gidilmiş; ve **مـرت السابلـة والسوابل**: onlar, ihtiyaçları için yollarda gidip gelenlerdir.

Ve **أسبل الستر والإزار**: onu salıverdi; ve o, **السبيل**’dendir. Ve kadın **تسبل ذيلها**: ve at **يسبل ذنبه**.

Ve mecazdan: **أسبـل المطـر**: onun sağanağını salıverdi; ve sanki bir perde salıvermiş gibi yoğunlaştı.

Ve eve vardım da benden bir gözyaşı **فأسبلت**.

**قال النابغة**:
Ve benden bir gözyaşı **وأسبل**; onu gerdana doğru geri çevirdim; ondan, başlayan ve akan, dökülen çok ve az beyaz(lar).

Ve **مطر مسبل** ve **وقع السبل**; ve o, **المطر المسبل**’dir.

Ve **أسبل الزرع** ve **سنبل**; ve onun **سبله**’si ve **سنبله**’si çıktı.

Ve **سبلتك** uzadı; öyleyse onu kısalt; ve o, iki bıyığın kılıdır. Ve sakalın ön kısmına denir: **سبلة**. Ve **رجل مسبل**: uzun sakallı; ve falan **سبل**.

Ve Allah’ın yoluna yapış; **سبيل**’in hayırlısı.

Ve bana geldiler; hâlbuki **سبالهم**’lerini yaymışlardı; yani tehdit ediciler olarak.

**قال الشماخ**:
Ve Süleym geldi; bütünüyle, tamamıyla; Bakî‘de etrafımda **سبالها**’sını yayarak. Ve onları derken işittim: Allah **سبلتك**’ni yaşatsın; ve Allah bu mübarek **السبلة**’yi yaşatsın.

Ve o, **أصهب السبلة**’dir: düşman; ve onlar **صهـب السبـال**’dir.

Ve kabı **سبلتـه**’sine kadar ve **أسبالـه**’ine kadar doldurdu: onun kenarları.

Ve keskin ağzıyla devenin **سبلـة**’sine vurdu; ve o, onun boğazlama yeridir.

Ve falan bana karşı **أسبل** etti; sana sözünü çoğalttığı zaman; yağmurun salıvermesi gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّبيلُ: الطريقُ وما وَضَحَ منه، يُذَكَّر ويؤنث. وسَبِيلُ الله: طريق الهُدى الذي دعا إِليه. وفي التنزيل العزيز: وإِن يَرَوْا سَبيلَ الرُّشْد لا يَتَّخِذوه سَبيلاً وإِنْ يَرَوْا سَبيل الغَيِّ يتَّخذوه سَبيلاً، فذُكِّر؛ وفيه: قل هذه سَبيلي أَدْعُو إِلى الله على بصيرةٍ، فأُنِّث. وقوله تعالى: وعلى الله قَصْدُ السَّبِيل ومنها جائرٌ؛ فسره ثعلب فقال: على الله أَن يَقْصِدَ السَّبيلَ للمسلمين، ومنها جائر أَي ومن الطُّرُق جائرٌ على غير السَّبيل، فينبغي أَن يكون السَّبيل هنا اسم الجنس لا سَبيلاً واحداً بعينه، لأَنه قد قال ومنها جائرٌ أَي ومنها سَبيلٌ جائر. وفي حديث سَمُرة: فإِذا الأَرضُ عند أَسْبُله أَي طُرُقه، وهو جمع قِلَّة للسَّبلِ إِذا أُنِّثَتْ، وإِذا ذُكِّرَت فجمعها أَسْبِلة. وقوله عز وجل: وأَنْفِقُوا في سَبيل الله، أَي في الجهاد؛ وكُلُّ ما أَمَرَ الله به من الخير فهو من سَبيل الله أَي من الطُّرُق إِلى الله، واستعمل السَّبيل في الجهاد أَكثر لأَنه السَّبيل الذي يقاتَل فيه على عَقْد الدين، وقوله في سَبيل الله أُريد به الذي يريد الغَزْو ولا يجد ما يُبَلِّغُه مَغْزاه، فيُعْطى من سَهْمه، وكُلُّ سَبِيل أُريد به الله عز وجل وهو بِرٌّ فهو داخل في سَبيل الله، وإِذا حَبَّس الرَّجلُ عُقْدةً له وسَبَّل ثَمَرَها أَو غَلَّتها فإِنه يُسلَك بما سَبَّل سَبيلُ الخَيْر يُعْطى منه ابن السَّبيل والفقيرُ والمجاهدُ وغيرهم.
وسَبَّل ضَيْعته: جَعَلها في سَبيل الله. وفي حديث وَقْف عُمَر: احْبِسْ أَصلها وسَبِّل ثَمَرَتَها أَي اجعلها وقفاً وأَبِحْ ثمرتها لمن وقَفْتها عليه. وسَبَّلت الشيء إِذا أَبَحْته كأَنك جعلت إِليه طَرِيقاً مَطْروقة. قال ابن الأَثير: وقد تكرر في الحديث ذكر سَبيل الله وابن السَّبيل، والسَّبيل في الأَصل الطريق، والتأْنيث فيها أَغلب. قال: وسبيل الله عامٌّ يقع على كل عمل خالص سُلك به طريق التقرُّب إِلى الله تعالى بأَداء الفرائض والنوافل وأَنواع التطوُّعات، وإِذا لا يَتَّخِذوه سَبيلاً وإِنْ يَرَوْا سَبيل الغَيِّ يتَّخذوه سَبيلاً، فذُكِّر؛ وفيه: قل هذه سَبيلي أَدْعُو إِلى الله على بصيرةٍ، فأُنِّث. وقوله تعالى: وعلى الله قَصْدُ السَّبِيل ومنها جائرٌ؛ فسره ثعلب فقال: على الله أَن يَقْصِدَ السَّبيلَ للمسلمين، ومنها جائر أَي ومن الطُّرُق جائرٌ على غير السَّبيل، فينبغي أَن يكون السَّبيل هنا اسم الجنس لا سَبيلاً واحداً بعينه، لأَنه قد قال ومنها جائرٌ أَي ومنها سَبيل جائر. وفي حديث سَمُرة: فإِذا الأَرضُ عند أَسْبُله أَي طُرُقُه، وهو جمع قِلَّة للسَّبيلِ إِذا أُنِّثَتْ، وإِذا ذُكِّرَت فجمعها أَسْبِلة. وقوله عز وجل: وأَنْفِقُوا في سَبيل الله، أَي في الجهاد؛ وكُلُّ ما ايمَرَ الله به من الخير فهو من سَبيل الله أَي من الطُّرُق إِلى الله، واستعمال السَّبيل في الجهاد أَكثر لأَنه السَّبيل الذي يقاتَل فيه على عَقْد الدين، وقوله في سَبيل الله أُريد به الذي يريد الغَزْو ولا يجد ما يُبَلِّغُه مَغْزاه، فيُعْطى من سَهْمه، وكُلُّ سَبيل أُريد به الله عز وجل وهو بِرٌّ فهو داخل في سَبيل الله، وإِذا حَبَّس الرَّجلُ عُقْدةً له وسَبَّل ثَمَرَها أَو غَلَّتها فإِنه يُسْلَك بما سَبَّل سَبيلُ الخَيْر يُعْطى منه ابن السَّبيل والفقيرُ والمجاهدُ وغيرهم. وسَبَّل ضَيْعته: جَعَلها في سبيل الله. وفي حديث وَقْف عُمَر: احْبِسْ أَصلها وسَبِّل ثَمَرَتَها أَي اجعلها وقفاً وأَبِحْ ثمرتها لمن وقَفْتها عليه. وسَبصلت الشيء إِذا أَبَحَتْه كأَنك جعلت إِليه طَريقاً مَطْروقة. قال ابن الأَثير: وقد تكرر في الحديث ذكر سَبيل الله وابن السَّبيل، والسَّبيل في الأَصل الطريق، والتأْنيث فيها أَغلب. قال: وسبيل الله عامٌّ يقع على كل عمل خالص سُلك به طريق التقرُّب إِلى الله تعالى بأَداء الفرائض والنوافل وأَنواع التطوُّعات، وإِذا أُطلق فهو في الغالب واقع على الجهاد حتى صار لكثْرة الاستعمال كأَنه مقصور عليه، وأَما ابن السَّبيل فهو المسافر الكثير السفر، سُمِّي ابْناً لها لمُلازَمته إِياها. وفي الحديث: حَريمُ البئر أَربعون ذراعاً من حَوالَيْها لأَعْطان الإِبل والغنم، وابن السَّبيل أَوْلى شارب منها أَي عابِرُ السَّبيل المجتازُ بالبئر أَو الماء أَحَقُّ به من المقيم عليه، يُمَكَّن من الوِرْد والشرب ثم يَدَعه للمقيم عليه. وقوله عز وجل: والغارِمِين وفي سَبيل الله وابن السَّبيل؛ قال ابن سيده: ابنُ السَّبيل ابنُ الطريق، وتأْويله الذي قُطِع عليه الطريقُ، والجمع سُبُلٌ. وسَبيلٌ سابلةٌ: مَسْلوكة. والسابِلَة: أَبناء السَّبيل المختلفون على الطُّرُقات في حوائجهم، والجمع السوابل؛ قال ابن بري: ابن السبيل الغريب الذي أَتى به الطريقُ؛ قال الراعي:
على أَكْوارِهِنَّ بَنُو سَبِيلٍ،
قَلِيلٌ نَوْمُهُم إِلاّ غِرَارا
وقال آخر:
ومَنْسوب إِلى مَنْ لم يَلِدْه،
كذاك اللهُ نَزَّل في الكتاب
وأَسْبَلَتِ الطريقُ: كَثُرت سابِلَتُها. وابن السَّبِيل: المسافرُ الذي انْقُطِع به وهو يريد الرجوع إِلى بلده ولا يَجِد ما يَتَبَلَّغ به فَلَه في الصَّدَقات نصيب. وقال الشافعي: سَهْمُ سَبيل الله في آيةِ الصدقات يُعْطَى منه من أَراد الغَزْو من أَهل الصدقة، فقيراً كان أَو غنيّاً؛ قال: وابن السَّبيل عندي ابن السَّبيل من أَهل الصدقة الاذي يريد البلد غير بلده لأَمر يلزمه، قال: ويُعْطَى الغازي الحَمُولة والسِّلاح والنَّفقة والكِسْوة، ويُعْطَى ابنُ السَّبِيل قدرَ ما يُبَلِّغه البلدَ الذي يريده في نَفَقته وحَمُولته. وأَسْبَلَ ابزاره. أَرخاه. وامرأَة مُسْبِلٌ: أَسْبَلَتْ ذيلها. وأَسْبَلَ الفرسُ ذَنِبَه: أَرسله. التهذيب: والفرس يُسْبِل ذَنَبه والمرأَة تُسْبِل ذيلها. يقال: أَسْبَل فلان ثيابه إِذا طوّلها وأَرسلها إِلى الأَرض. وفي الحديث: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال: ثلاثة لا يُكَلِّمهم اللهُ يوم القيامة ولا يَنْظُر إِليهم ولا يُزَكِّيهم، قال: قلت ومَنْ هم خابُوا وخَسِرُوا؟ فأَعادها رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ثلاث مرات: المُسْبِلُ والمَنّانُ والمُنَفِّقُ سِلْعته بالحَلِف الكاذب؛ قال ابن الأَعرابي وغيره: المُسْبِل الذي يُطَوِّل ثوبه ويُرْسِله إِلى الأَرض إِذا مَشَى وإِنما يفعل ذلك كِبْراً واخْتِيالاً. وفي حديث المرأَة والمَزَادَتَينِ: سابِلَةٌ رِجْلَيْها بَيْنَ مَزَادَتَينِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية، والصواب في اللغة مُسْبِلة أَي مُدَلِّيَة رجليها، والرواية سادِلَةٌ أَي مُرْسِلة. وفي حديث أَبي هريرة: من جَرَّ سَبَلَه من الخُيَلاء لم يَنْظُر الله إِليه يوم القيامة؛ السَّبَل، بالتحريك: الثياب المُسْبَلة كالرَّسَل والنَّشَر في المُرْسَلة والمَنْشورة. وقيل: إِنها أَغلظ ما يكون من الثياب تُتَّخَذ من مُشاقة الكَتَّان؛ ومنه حديث الحسن: دخلت على الحَجّاج وعليه ثِيابٌ سَبَلةٌ؛ الفراء في قوله تعالى: فَضَلُّوا فلا يستطيعون سَبيلاً؛ قال: لا يستطيعون في أَمرك حِيلة. وقوله تعالى: لَيْسَ علينا في الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ؛ كان أَهل الكتاب إِذا بايعهم المسلمون قال بعضهم لبعض: ليس للأُمِّيِّين يعني العرب حُرْمَة أَهل ديننا وأَموالُهم تَحِلُّ لنا. وقوله تعالي: يا ليتني اتَّخَذْتُ مع الرسول سَبيلاً؛ أَي سَبَباً ووُصْلة؛ وأَنشد أَبو عبيدة لجرير:
أَفَبَعْدَ مَقْتَلِكُم خَلِيلَ مُحَمَّدٍ،
تَرْجُو القُيونُ مع الرَّسُول سَبِيلا؟
أَي سَبَباً ووُصْلَةً.
والسَّبَلُ، بالتحريك: المَطَر، وقيل: المَطَرُ المُسْبِلُ. وقد أَسْبَلَت السماءُ، وأَسْبَلَ دَمْعَه، وأَسْبَلَ المطرُ والدمعُ إِذا هَطَلا، والاسم السَّبَل، بالتحريك. وفي حديث رُقَيْقَةَ: فَجادَ بالماء جَوْنيٌّ له سَبَل أَي مطَرٌ جَوْدٌ هاطِلٌ. وقال أَبو زيد: أَسْبَلت السماءُ إِسْبالاً، والاسم السَّبَلُ، وهو المطر بين السحاب والأَرض حين يَخْرج من السحاب ولم يَصِلْ إِلى الأَرض. وفي حديث الاستسقاء: اسْقِنا غَيْثاً سابِلاً أَي هاطِلاً غَزِيراً. وأَسْبَلَت السحابةُ إِذا أَرْخَتْ عثانِينَها إِلى الأَرض. ابن الأَعرابي: السُّبْلَة المَطْرَة الواسعة، ومثل السَّبَل العَثانِينُ، واحدها عُثْنُون.
والسَّبُولةُ والسُّبولةُ والسُّنْبُلة: الزَّرْعة المائلة. والسَّبَلُ: كالسُّنْبُل، وقيل: السَّبَل ما انْبَسَطَ من شَعاع السُّنْبُل، والجمع سُبُول، وقد سَنْبَلَتْ وأَسْبَلَتْ. الليث: السَّبولة هي سُنْبُلة الذُّرَة والأَرُزِّ ونحوه إِذا مالت. وقد أَسْبَل الزَّرْعُ إِذا سَنْبَل. والسَّبَل: أَطراف السُّنْبُل، وقيل السَّبَل السُّنْبُل، وقد سَنْبَل الزَّرْعُ أَي خرج سُنْبُلة. وفي حديث مسروق: لا تُسْلِمْ في قَراحٍ حتى يُسْبِل أَي حتى يُسَنْبِل. والسَّبَل: السُّنْبُل، والنون زائدة؛ وقول محمد بن هلال البكري:
وخَيْلٍ كأَسْراب القَطَا قد وزَعْتُها،
لها سَبَلٌ فيه المَنِيَّةُ تَلْمَعُ
يعني به الرُّمْح. وسَبَلَةُ الرَّجُل: الدائرةُ التي في وسَط الشفة العُلْيا، وقيل: السَّبَلة ما على الشارب من الشعر، وقيل طَرَفه، وقيل هي مُجْتَمَع الشاربَين، وقيل هو ما على الذَّقَن إِلى طَرَف اللحية، وقيل هو مُقَدَّم اللِّحية خاصة، وقيل: هي اللحية كلها بأَسْرها؛ عن ثعلب. وحكى اللحياني: إِنه لَذُو سَبَلاتٍ، وهو من الواحد الذي فُرِّق فجُعل كل جزء منه سَبَلة، ثم جُمِع على هذا كما قالوا للبعير ذو عَثَانِين كأَنهم جعلوا كل جزء منه عُثْنُوناً، والجمع سِبَال. التهذيب: والسَّبَلة ما على الشَّفَة العُلْيا من الشعر يجمع الشاربَين وما بينهما، والمرأَة إِذا كان لها هناك شعر قيل امرأَة سَبْلاءُ. الليث: يقال سَبَلٌ سابِلٌ كما يقال شِعْرٌ شاعِرٌ، اشتقوا له اسماً فاعلاً. وفي الحديث: أَنه كان وافِرَ السَّبَلة؛ قال أَبو منصور: يعني الشعرات التي تحت اللَّحْي الأَسفل، والسَّبَلة عند العرب مُقَدَّم اللحية وما أَسْبَل منها على الصدر؛ يقال للرجل إِذا كان كذلك: رجل أَسْبَلُ ومُسَبَّل إِذا كان طويل اللحية، وقد سُبِّل تَسْبيلاً كأَنه أُعْطِيَ سَبَلة طويلة. ويقال: جاء فلان وقد نَشَر سَبَلِته إِذا جاءَ يَتَوَعَّد؛ قال الشَّمَّاخ:
وجاءت سُلَيْمٌ قَضُّها بقَضِيضِها،
تُنَشِّرُ حَوْلي بالبَقِيع سَبالَها
ويقال للأَعداء: هم صُهْبُ السِّبال؛ وقال:
فظِلالُ السيوف شَيَّبْنَ رأْسي،
واعْتِناقي في القوم صُهْبَ السِّبال
وقال أَبو زيد: السَّبَلة ما ظهر من مُقَدَّم اللحية بعد العارضَيْن، والعُثْنُون ما بَطَن. الجوهري: السَّبَلة الشارب، والجمع السِّبال؛ قال ذو الرمة:
وتَأْبَى السِّبالُ الصُّهْبُ والآنُفُ الحُمْرُ
وفي حديث ذي الثُّدَيَّة: عليه شُعَيْراتٌ مثل سَبَالة السِّنَّوْر. وسَبَلَةُ البعير: نَحْرُه. وقيل: السَّبَلة ما سال من وَبَره في مَنْحره. التهذيب: والسَّبَلة المَنْحَرُ من البعير وهي التَّريبة وفيه ثُغْرة النَّحْر. يقال: وَجَأَ بشَفْرَته في سَبَلَتها أَي في مَنْحَرها. وإِنَّ بَعِيرَك لَحَسنُ السَّبَلة؛ يريدون رِقَّة جِلْده. قال الأَزهري: وقد سمعت أَعرابيّاً يقول لَتَمَ، بالتاء، في سَبَلة بعيره إِذا نَحَرَه فَطَعَن في نحره كأَنها شَعَراتٌ تكون في المَنْحَر. ورجل سَبَلانيٌّ ومُسْبِلٌ ومُسْبَلٌ ومُسَبِّلٌ وأَسْبَلُ: طويل السَّبَلة. وعَيْن سَبْلاء: طويلة الهُدْب.
ورِيحُ السَّبَل: داءٌ يُصِيب في العين. الجوهري: السَّبَل داءٌ في العين شِبْه غِشاوة كأَنها نَسْج العنكبوت بعروق حُمْر.
ومَلأَ الكأْس إِلى أَسبالِها أَي حروفها كقولك إِلى أَصْبارِها. ومَلأَ الإِناءَ إِلى سَبَلته أَي إِلى رأْسه. وأَسْبالُ الدَّلْوِ: شِفاهُها؛ قال باعث بن
صُرَيم اليَشْكُري:
إِذ أَرْسَلُوني مائحاً بدِلائِهِمْ،
فَمَلأْتُها عَلَقاً إِلى أَسْبالِها
يقول: بَعَثُوني طالباً لتِراتِهم فأَكْثَرْت من القَتْل، والعَلَقُ الدَّمُ.
والمُسْبِل: الذَّكَرُ. وخُصْية سَبِلةٌ: طويلة. والمُسْبِل: الخامس من قِداح المَيْسِر؛ قال اللحياني: هو السادس وهو المُصْفَح أَيضاً، وفيه ستة فروض، وله غُنْم ستة أَنْصِباء إِن فاز، وعليه غُرْم ستة أَنْصباء إِن لم يَفُزْ، وجمعه المَسابل.
وبنو سَبَالة
(* قوله «بنو سبالة» ضبط بالفتح في التكملة، عن ابن دريد، ومثله في القاموس، قال شارحه: وضبطه الحافظ في التبصير بالكسر): قبيلة. وإِسْبِيلٌ: موضع، قيل هو اسم بلد؛ قال خَلَف الأَحمر:
لا أَرضَ إِلاَّ إِسْبِيل،
وكلُّ أَرْضٍ تَضْلِيل
وقال النمر بن تولب:
بإِسْبِيلَ أَلْقَتْ به أُمُّه
على رأْس ذي حُبُكٍ أَيْهَما
والسُّبَيْلة: موضع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
قَبَحَ الإِلهُ، ولا أُقَبِّح مُسْلِماً،
أَهْلَ السُّبَيْلة من بَني حِمَّانا
وسَبْلَلٌ: موضع؛ قال صَخْر الغَيِّ:
وما انْ صَوْتُ نائحةٍ بلَيْلٍ
بسَبْلَل لا تَنامُ مع الهُجود
جَعَله اسماً للبُقْعة فَتَرك صَرْفه. ومُسْبِلٌ: من أَسماء ذي الحِجَّة عاديَّة. وسَبَل: اسم فرس قديمة. الجوهري: سَبَل اسم فرس نجيب في العرب؛ قال الأَصمعي: هي أُمُّ أَعْوَج وكانت لِغَنيٍّ، وأَعْوَجُ لبني آكل المُرَار، ثم صار لبني هِلال بن عامر؛ وقال:
هو الجَوَادُ ابن الجَوَادِ ابنِ سَبَل
قال ابن بري: الشعر لجَهْم بن شِبْل؛ قال أَبو زياد الكلابي: وهو من بني كعب بن بكر وكان شاعراً لم يُسْمَع في الجاهلية والإِسلام من بني بكر أَشعرُ منه؛ قال: وقد أَدركته يُرْعَد رأْسه وهو يقول:
أَنا الجَوَادُ ابنُ الجَوَاد ابنِ سَبَل،
إِن دَيَّمُوا جادَ، وإِنْ جادُوا وَبَل
قال ابن بري: فثبت بهذا أَن سَبَل اسم رجل وليس باسم فرس كما ذكر الجوهري.

##### Türkçe

**السَّبيلُ**: yol ve ondan açık olan; müzekker de yapılır müennes de. Ve **سَبِيلُ الله**: onun çağırdığı hidayet yolu. Aziz tenzilde: “Ve eğer **سَبيلَ الرُّشْد**’ü görürlerse onu bir yol edinmezler; ve eğer **سَبيلَ الغَيِّ**’yi görürlerse onu bir yol edinirler”; böylece müzekker kılındı; ve onda: “De ki: Bu benim yolumdur; basiret üzere Allah’a çağırıyorum”; böylece müennes kılındı. Ve Yüce’nin sözü: “Ve Allah’a aittir **قَصْدُ السَّبِيل** ve ondan sapık olan vardır”; bunu Sa‘leb tefsir etti de dedi ki: Allah’a, Müslümanlar için yolu doğrultması (kastetmesi) aittir; “ve ondan sapık olan” yani yollardan, yolun dışında sapık olan vardır; öyleyse burada **السَّبيل**’in cins ismi olması gerekir, belirli tek bir yol değil; çünkü “ve ondan sapık olan” demiştir, yani “ve ondan sapık bir yol vardır”. Semüre hadîsinde: “Bir de baktım ki yer, onun **أَسْبُله**’i yanındadır” yani yolları; ve bu, müennes kılındığında **السَّبيل**’in azlık çoğuludur; müzekker kılındığında ise onun çoğulu **أَسْبِلة**’dir. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: “Ve **سَبيل الله**’da infak edin”; yani cihadda; Allah’ın hayırdan emrettiği her şey **سَبيل الله**’dandır, yani Allah’a giden yollardandır; ve **السَّبيل**’i cihadda kullanmak daha çoktur; çünkü o, din akdi üzerine içinde savaş yapılan yoldur. Ve “**في سَبيل الله**” sözüyle, gazayı isteyen fakat gazasına ulaştıracak şeyi bulamayan kimse kastedilmiştir; ona hissesinden verilir. Ve Allah عز وجل kastedilen her **سَبيل** ki birrdir, o **سَبيل الله**’ın içine girer. Ve erkek, kendisine ait bir düğümü (mal bağını) hapsettiğinde ve onun meyvesini yahut gelirini **سَبَّل** ettiğinde, **سَبيلُ الخَيْر** onun **سَبَّل** ettiği şeyle tutulur; ondan **ابن السَّبيل**e, fakire, mücahide ve başkalarına verilir.

Ve **سَبَّل** tarlasını/çiftliğini: onu **سَبيل الله**’da kıldı. Ömer’in vakfı hadîsinde: “Aslını hapset ve meyvesini **سَبِّل** et” yani onu vakıf yap ve meyvesini, onu kimin üzerine vakfettiysen ona mubah kıl. Ve bir şeyi **سَبَّلت** ettiğinde, onu mubah kıldın; sanki ona, ayak basılmış bir yol kılmışsın gibi. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadîste **سَبيل الله** ve **ابن السَّبيل** zikri tekrar tekrar gelmiştir; **السَّبيل** aslında yoldur; onda müenneslik daha galiptir. Dedi ki: **سَبيل الله** geneldir; Allah تعالى’ya farzları ve nafileleri eda etmek ve türlü gönüllü ibadetlerle yakınlaşma yoluna girilen her hâlis amele düşer. Ve “**لا يَتَّخِذوه سَبيلاً** ve **إِنْ يَرَوْا سَبيل الغَيِّ يتَّخذوه سَبيلاً**”; böylece müzekker kılındı; ve onda: “De ki: Bu benim yolumdur; basiret üzere Allah’a çağırıyorum”; böylece müennes kılındı. Ve Yüce’nin sözü: “Ve Allah’a aittir **قَصْدُ السَّبِيل** ve ondan sapık olan vardır”; bunu Sa‘leb tefsir etti de dedi ki: Allah’a, Müslümanlar için yolu doğrultması aittir; “ve ondan sapık olan” yani yollardan, yolun dışında sapık olan vardır; öyleyse burada **السَّبيل**’in cins ismi olması gerekir, belirli tek bir yol değil; çünkü “ve ondan sapık olan” demiştir, yani “ve ondan sapık bir **سَبيل** vardır”. Semüre hadîsinde: “Bir de baktım ki yer, onun **أَسْبُله**’i yanındadır” yani yolları; ve bu, müennes kılındığında **السَّبيل**’in azlık çoğuludur; müzekker kılındığında ise onun çoğulu **أَسْبِلة**’dir. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: “Ve **سَبيل الله**’da infak edin”; yani cihadda; Allah’ın hayırdan emrettiği her şey **سَبيل الله**’dandır, yani Allah’a giden yollardandır; ve **السَّبيل**’in cihadda kullanımı daha çoktur; çünkü o, din akdi üzerine içinde savaş yapılan yoldur. Ve “**في سَبيل الله**” sözüyle, gazayı isteyen fakat gazasına ulaştıracak şeyi bulamayan kimse kastedilmiştir; ona hissesinden verilir. Ve Allah عز وجل kastedilen her **سَبيل** ki birrdir, o **سَبيل الله**’ın içine girer. Ve erkek, kendisine ait bir düğümü hapsettiğinde ve onun meyvesini yahut gelirini **سَبَّل** ettiğinde, **سَبيلُ الخَيْر** onun **سَبَّل** ettiği şeyle tutulur; ondan **ابن السَّبيل**e, fakire, mücahide ve başkalarına verilir.

Ve **سَبَّل** tarlasını/çiftliğini: onu **سَبيل الله**’da kıldı. Ömer’in vakfı hadîsinde: “Aslını hapset ve meyvesini **سَبِّل** et” yani onu vakıf yap ve meyvesini, onu kimin üzerine vakfettiysen ona mubah kıl. Ve **سَبصلت** şeyi, onu mubah kıldığında; sanki ona ayak basılmış bir yol kılmışsın gibi. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadîste **سَبيل الله** ve **ابن السَّبيل** zikri tekrar tekrar gelmiştir; **السَّبيل** aslında yoldur; onda müenneslik daha galiptir. Dedi ki: **سَبيل الله** geneldir; Allah تعالى’ya farzları ve nafileleri eda etmek ve türlü gönüllü ibadetlerle yakınlaşma yoluna girilen her hâlis amele düşer; ve mutlak olarak kullanıldığında, çoğunlukla cihada düşer; çok kullanım sebebiyle sanki ona has kılınmış gibi olmuştur. Ama **ابن السَّبيل** ise çok yolculuk yapan yolcudur; ona, ona ملازمتinden dolayı “o yolun oğlu” adı verilmiştir. Hadîste: “Kuyunun **حَريمُ**i, çevresinden kırk arşındır; develerin ve koyunların su içme yerleri içindir; ve **ابن السَّبيل** ondan içmeye daha layıktır” yani kuyudan yahut sudan geçen, orada ikamet edenden ona daha hak sahibidir; ona varıp içmesi için imkân verilir, sonra onu orada ikamet edene bırakır. Aziz ve Celîl’in sözü: “Ve borçlular ve **في سَبيل الله** ve **ابن السَّبيل**”; İbn Sîde dedi ki: **ابنُ السَّبيل** yolun oğludur; te’vili, yolun kendisine kesildiği (yolda kalmış) kimsedir; çoğulu **سُبُلٌ**’dür. Ve **سَبيلٌ سابلةٌ**: yürünmüş. Ve **السابِلَة**: ihtiyaçları için yollarda gidip gelen **أَبناء السَّبيل**; çoğulu **السوابل**. İbn Berrî dedi ki: **ابن السبيل** yolu onu getirmiş olan gariptir; er-Râ‘î dedi ki:
على أَكْوارِهِنَّ بَنُو سَبِيلٍ،
قَلِيلٌ نَوْمُهُم إِلاّ غِرَارا
Ve bir başkası dedi ki:
ومَنْسوب إِلى مَنْ لم يَلِدْه،
كذاك اللهُ نَزَّل في الكتاب
Ve **أَسْبَلَتِ الطريقُ**: onun **سابِلَتُها**’sı çoğaldı. Ve **ابن السَّبِيل**: memleketine dönmek isterken yolda kalmış yolcu; kendisiyle geçinecek şeyi bulamaz; o hâlde sadakalarda onun bir payı vardır. Şâfiî dedi ki: Sadakalar âyetinde **سَهْمُ سَبيل الله**’dan, sadaka ehli içinden gazayı isteyen kimseye verilir; fakir de olsa zengin de olsa. Dedi ki: Benim yanımda **ابن السَّبيل**, sadaka ehlinden olup kendi beldesi olmayan bir beldeyi, kendisini bağlayan bir iş için isteyen kimsedir. Dedi ki: Gaziye binek (yük hayvanı), silah, nafaka ve elbise verilir; ve **ابنُ السَّبِيل**e, nafakasında ve bineğinde onu istediği beldeye ulaştıracak kadar verilir. Ve **أَسْبَلَ** izârını: onu saldı. Ve kadın **مُسْبِلٌ**: eteğini **أَسْبَلَتْ**. Ve at, kuyruğunu **أَسْبَلَ** etti: onu salıverdi. **التهذيب**: At kuyruğunu **يُسْبِل** eder ve kadın eteğini **تُسْبِل** eder. Denir ki: Falan, elbiselerini **أَسْبَل** ettiğinde, onları uzattı ve yere saldı. Hadîste: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Üç kişi vardır ki Allah kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz ve onları temize çıkarmaz.” Dedim: “Kimdir onlar, helâk oldular ve ziyana uğradılar?” Resûlullah صلى الله عليه وسلم onu üç kere tekrar etti: **المُسْبِلُ** ve **المَنّانُ** ve malını yalan yeminle sürümleyen **المُنَفِّقُ**. İbnü’l-A‘râbî ve başkaları dedi ki: **المُسْبِل**; yürüdüğünde elbisesini uzatıp yere salan kimsedir; bunu ancak kibir ve böbürlenme ile yapar. Kadın ve iki su tulumu hadîsinde: “İki tulum arasında ayaklarını **سابِلَةٌ**”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Rivayette böyle gelmiştir; dilde doğrusu **مُسْبِلة**’dir, yani ayaklarını sarkıtan; rivayet **سادِلَةٌ**’dir, yani salıveren. Ebû Hureyre hadîsinde: “Kim kibirle **سَبَلَه**’ini sürürse Allah kıyamet günü ona bakmaz”; **السَّبَل** (harekeli): **الثياب المُسْبَلة**; **الرَّسَل** ve **النَّشَر** gibi, salıverilmiş ve yayılmışta. Ve denildi ki: O, elbiselerin en kalınıdır; keten parçalarından yapılır. Ondan Hasan hadîsi: “Haccâc’ın yanına girdim; üzerinde **ثِيابٌ سَبَلةٌ** vardı.” Ferrâ, Yüce’nin sözü hakkında: “Böylece saptılar; artık bir **سَبيلاً**a güç yetiremezler”; dedi ki: Senin işinde bir çareye güç yetiremezler. Ve Yüce’nin sözü: “Ümmîler hakkında bizim üzerimize bir **سَبِيلٌ** yoktur”; Ehl-i kitap, Müslümanlar onlarla alışveriş yaptığında, bazısı bazısına derdi ki: Ümmîlerin, yani Arapların, bizim din ehlinin hürmeti yoktur; malları bize helâldir. Ve Yüce’nin sözü: “Keşke peygamberle birlikte bir **سَبيلاً** edinseydim”; yani bir sebep ve bir bağ. Ebû Ubeyde, Cerîr’den okudu:
أَفَبَعْدَ مَقْتَلِكُم خَلِيلَ مُحَمَّدٍ،
تَرْجُو القُيونُ مع الرَّسُول سَبِيلا؟
Yani bir sebep ve bir bağ.

Ve **السَّبَلُ** (harekeli): yağmur; ve denildi ki: **المَطَرُ المُسْبِلُ**. Ve gök **أَسْبَلَتْ**; ve gözyaşını **أَسْبَلَ** etti; ve yağmur ve gözyaşı **أَسْبَلَ** ettiğinde, sağanakla döküldüler; isim **السَّبَل**’dir (harekeli). Rukayka hadîsinde: “Cevnî, suyla cömert davrandı; onun **سَبَل**i vardır” yani bol, sağanak bir yağmur. Ebû Zeyd dedi ki: Gök **إِسْبالاً** **أَسْبَلت**; isim **السَّبَلُ**’dür; o, buluttan çıkıp yere ulaşmadan önce bulut ile yer arasındaki yağmurdur. İstiskâ hadîsinde: “Bize **غَيْثاً سابِلاً** yağdır” yani sağanak, bol. Ve bulut **أَسْبَلَتْ** ettiğinde, **عثانِينَها**’sını yere saldı. İbnü’l-A‘râbî: **السُّبْلَة** geniş yağmur damlasıdır; ve **السَّبَل**in benzeri **العَثانِينُ**’dir; onun teki **عُثْنُون**’dur.

Ve **السَّبُولةُ** ve **السُّبولةُ** ve **السُّنْبُلة**: eğilmiş ekin. Ve **السَّبَلُ**: **السُّنْبُل** gibi; ve denildi ki: **السَّبَل**; **السُّنْبُل**’ün ışınından yayılan şeydir; çoğulu **سُبُول**; ve **سَنْبَلَتْ** ve **أَسْبَلَتْ**. Leys: **السَّبولة**; mısırın, pirincin ve benzerinin başağıdır, eğildiğinde. Ve ekin **أَسْبَل** ettiğinde, **سَنْبَل** etti. Ve **السَّبَل**: **السُّنْبُل**’ün uçlarıdır; ve denildi ki **السَّبَل** **السُّنْبُل**’dür; ve ekin **سَنْبَل** etti, yani başak çıkardı. Mesrûk hadîsinde: “**قَراح**’ta, **يُسْبِل** edinceye kadar selem yapma” yani **يُسَنْبِل** edinceye kadar. Ve **السَّبَل**: **السُّنْبُل**; **النون** ziyadedir. Muhammed b. Hilâl el-Bekrî’nin sözü:
وخَيْلٍ كأَسْراب القَطَا قد وزَعْتُها،
لها سَبَلٌ فيه المَنِيَّةُ تَلْمَعُ
Bununla **الرُّمْح**ı kasteder. Ve erkeğin **سَبَلَةُ**si: üst dudağın ortasındaki dairedir. Ve denildi ki: **السَّبَلة** bıyık üzerindeki kıllardır; ve denildi ki onun ucu; ve denildi ki iki bıyığın birleştiği yerdir; ve denildi ki çeneden sakalın ucuna kadar olan şeydir; ve denildi ki özellikle sakalın önü; ve denildi ki: Sa‘leb’den, sakalın tamamıdır, bütünüyle. Lihyânî nakletti: “O, **سَبَلاتٍ** sahibidir”; bu, tekilden olup dağıtılmış, her parçası **سَبَلة** yapılmış, sonra bunun üzerine çoğul yapılmıştır; tıpkı deve için “**ذو عَثَانِين**” demeleri gibi; sanki onun her parçasını bir **عُثْنُون** yapmışlardır; çoğulu **سِبَال**. **التهذيب**: **السَّبَلة**; üst dudak üzerindeki, iki bıyığı ve aralarındakini toplayan kıllardır; kadının orada kılı olursa “**امرأَة سَبْلاءُ**” denir. Leys: “**سَبَلٌ سابِلٌ**” denir; “**شِعْرٌ شاعِرٌ**” denildiği gibi; ona bir ism-i fâil türettiler. Hadîste: “O, **وافِرَ السَّبَلة** idi”; Ebû Mansûr dedi ki: alt çene altındaki kılları kasteder; ve Araplar katında **السَّبَلة**, sakalın önü ve ondan göğüs üzerine sarkan şeydir; erkek böyle olursa ona “**رجل أَسْبَلُ**” ve “**مُسَبَّل**” denir; sakalı uzun olduğunda. Ve **سُبِّل** **تَسْبيلاً**; sanki ona uzun bir **سَبَلة** verilmiş gibi. Ve denir ki: Falan geldi, **سَبَلِته**’ini **نَشَر** etmiş; tehdit ederek geldiğinde. Eş-Şemmâh dedi ki:
وجاءت سُلَيْمٌ قَضُّها بقَضِيضِها،
تُنَشِّرُ حَوْلي بالبَقِيع سَبالَها
Ve düşmanlar için denir: onlar **صُهْبُ السِّبال**’dır; ve dedi ki:
فظِلالُ السيوف شَيَّبْنَ رأْسي،
واعْتِناقي في القوم صُهْبَ السِّبال
Ebû Zeyd dedi ki: **السَّبَلة**, iki **عارض**dan sonra sakalın önünden görünen şeydir; **العُثْنُون** ise içte kalandır. Cevherî: **السَّبَلة** bıyıktır; çoğulu **السِّبال**; Zü’r-Rumme dedi ki:
وتَأْبَى السِّبالُ الصُّهْبُ والآنُفُ الحُمْرُ
Zi’s-Südeyye hadîsinde: “Üzerinde, kedinin **سَبَالة**si gibi küçük kıllar vardır.” Ve devenin **سَبَلَةُ**si: boğazıdır. Ve denildi ki: **السَّبَلة**, onun boğaz yerinde yününden akan şeydir. **التهذيب**: **السَّبَلة** devenin **المَنْحَر**ıdır; o **التَّريبة**dir ve onda boğaz çukuru vardır. Denir ki: Bıçağını onun **سَبَلَتها**’sına sapladı, yani **مَنْحَر**ına. Ve “Senin deven, **حَسنُ السَّبَلة**dir”; derisinin inceliğini kastederler. Ezherî dedi ki: Bir bedevînin, onu boğazladığında devenin **سَبَلة**sine “**لَتَمَ**” (ت ile) dediğini işittim; boğazına sapladı; sanki o, **المَنْحَر**da bulunan kıllarmış gibi. Ve erkek **سَبَلانيٌّ** ve **مُسْبِلٌ** ve **مُسْبَلٌ** ve **مُسَبِّلٌ** ve **أَسْبَلُ**: uzun **السَّبَلة**li. Ve **عَيْن سَبْلاء**: uzun kirpikli.

Ve **رِيحُ السَّبَل**: göze isabet eden bir hastalık. Cevherî: **السَّبَل**, gözde örümcek ağı dokusu gibi, kırmızı damarlarla bir perdeye benzer bir hastalıktır.

Ve kadehi, onun **أَسبالِها**’sına kadar doldurdu; yani kenarlarına; “**إِلى أَصْبارِها**” demen gibi. Ve kabı, onun **سَبَلته**’ine kadar doldurdu; yani tepesine kadar. Ve kovânın **أَسْبالُ**u: dudaklarıdır; Bâ‘is b. Suraym el-Yeşkürî dedi ki:
إِذ أَرْسَلُوني مائحاً بدِلائِهِمْ،
فَمَلأْتُها عَلَقاً إِلى أَسْبالِها
Diyor ki: Beni, kan davalarını istemeye gönderdiler; ben de öldürmeyi çoğalttım; ve **العَلَقُ** kandır.

Ve **المُسْبِل**: erkeklik uzvu. Ve **خُصْية سَبِلةٌ**: uzun. Ve **المُسْبِل**: meysir oklarından beşincisi; Lihyânî dedi ki: o altıncısıdır; o aynı zamanda **المُصْفَح**tır; onda altı farz vardır; kazanırsa altı pay ganimet alır; kazanmazsa altı pay borçlanır; çoğulu **المَسابل**.

Ve **بنو سَبَالة**
(* “**بنو سبالة**” sözü: tekmîlede, İbn Düreyd’den, فتح ile ضبط edilmiştir; kamusta da böyledir; şârihi dedi ki: hâfız, et-Tebsîr’de onu kesre ile ضبط etmiştir): bir kabile.

Ve **إِسْبِيلٌ**: bir yer; denildi ki bir beldenin adıdır; Halef el-Ahmer dedi ki:
لا أَرضَ إِلاَّ إِسْبِيل،
وكلُّ أَرْضٍ تَضْلِيل
Ve en-Nemir b. Tevleb dedi ki:
بإِسْبِيلَ أَلْقَتْ به أُمُّه
على رأْس ذي حُبُكٍ أَيْهَما
Ve **السُّبَيْلة**: bir yer; İbnü’l-A‘râbî’den; ve okudu:
قَبَحَ الإِلهُ، ولا أُقَبِّح مُسْلِماً،
أَهْلَ السُّبَيْلة من بَني حِمَّانا
Ve **سَبْلَلٌ**: bir yer; Sahr el-Gayy dedi ki:
وما انْ صَوْتُ نائحةٍ بلَيْلٍ
بسَبْلَل لا تَنامُ مع الهُجود
Onu bir bölgenin adı yaptı da sarfını terk etti. Ve **مُسْبِلٌ**: Zilhicce’nin Âdiyye isimlerindendir. Ve **سَبَل**: eski bir atın adıdır. Cevherî: **سَبَل** Araplarda soylu bir atın adıdır; Asma‘î dedi ki: O, **أُمُّ أَعْوَج**’dir; Ganiy’e aitti; ve **أَعْوَجُ** Benî Âkil el-Murâr’ındı; sonra Benî Hilâl b. Âmir’e geçti; ve dedi ki:
هو الجَوَادُ ابن الجَوَادِ ابنِ سَبَل
İbn Berrî dedi ki: Şiir, Cehm b. Şibl’indir. Ebû Ziyâd el-Kilâbî dedi ki: O, Benî Ka‘b b. Bekr’dendir; şairdi; câhiliye ve İslâm’da Benî Bekr’den ondan daha şairi işitilmemiştir. Dedi ki: Onu idrak ettim; başı titriyordu ve şöyle diyordu:
أَنا الجَوَادُ ابنُ الجَوَاد ابنِ سَبَل،
إِن دَيَّمُوا جادَ، وإِنْ جادُوا وَبَل
İbn Berrî dedi ki: Bununla sabit oldu ki **سَبَل** bir adam adıdır, Cevherî’nin zikrettiği gibi bir at adı değildir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ب ل * * السَّبَلُ * بالتحريك السُنبل وقد * أسْبَلَ * الزرع خرج سُنبله و * أسْبَلَ * المطر والدمع هطل وأسبل إزاره أرخاه و * السَّبَلُ * داء في العين شبه غشاوة كأنها نسج العنكبوت بعروق حمر و * السَّبِيلُ * الطريق يُذكر ويُؤنث قال الله تعالى ﴿قل هذه سبيلي﴾ وقال ﴿وإن يروْا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا﴾ و * سَبَّلَ * ضيعته * تَسْبِيلاً * جعلها في سبيل الله وقوله تعالى ﴿يا ليتني اتخذت مع الرسول سبيلا﴾ أي سببا ووصلة و * السَّابِلَةُ * أبناء السبيل المختلفة في الطرقات و * السَّبَلةُ * الشارب والجمع * السِّبَالُ * و * السُّنْبُلةُ * واحدة * سَنَابلِ * الزرع وقد * سَنْبَلَ * الزرع خرج سنبله و * سَلْسَبِيلُ * اسم عين في الجنة قال الله تعالى ﴿عينا فيها تسمى سلسبيلا﴾ قال الأخفش هي معرفة ولكن لما كانت رأس آية وكانت مفتوحة زيدت فيها الألف كما قال الله تعالى ﴿كانت قواريرا قوارير﴾

##### Türkçe

* س ب ل * * **السَّبَلُ** * harekeleme ile: **السُنبل**’dir; ve muhakkak ki **أسْبَلَ** ekin: başağını çıkardı; ve **أسْبَلَ** yağmur ve gözyaşı: sağanak hâlinde yağdı; ve izârını **أسبل**: onu salıverdi. Ve **السَّبَلُ**: gözde bir hastalıktır; bir örtüye benzer; sanki o, kırmızı damarlarla örümcek ağı dokumasıdır. Ve **السَّبِيلُ**: yol; müzekker de zikredilir, müennes de. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿قل هذه سبيلي﴾ ve dedi ki: ﴿وإن يروْا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا﴾. Ve **سَبَّلَ** ziya‘atını **تَسْبِيلاً**: onu Allah yolunda kıldı. Ve O’nun sözü, Teâlâ: ﴿يا ليتني اتخذت مع الرسول سبيلا﴾ yani: bir sebep ve bir bağ. Ve **السَّابِلَةُ**: yollar üzerinde muhtelif olan **أبناء السبيل**’dir. Ve **السَّبَلةُ**: bıyıktır; cem‘i **السِّبَالُ**’dır. Ve **السُّنْبُلةُ**: ekinin **سَنَابلِ**’inden bir tanedir; ve muhakkak ki **سَنْبَلَ** ekin: başağını çıkardı. Ve **سَلْسَبِيلُ**: cennette bir pınarın adıdır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿عينا فيها تسمى سلسبيلا﴾. **الأخفش** dedi: o marifedir; fakat âyet başı olduğu ve fethalı olduğu için, Allah Teâlâ’nın sözü gibi, ona elif ziyade edildi: ﴿كانت قواريرا قوارير﴾.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السبيل، والسبيلة، وهذه عن ابن عباد: الطريق، وما وضح منه، زاد الراغب: الذي فيه سهولة، يذكر ويؤنث، والتأنيث أكثر، قاله تعالى:  وإن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا، وإن يروا سبيل الغي يتخذوه سبيلا  ، وشاهد التأنيث:  قل هذه سبيلي أدعو إلى الله على بصيرة  ، عبر به عن المحجة، ج سبل، ككتب، قال الله تعالى:  وأنهارا وسبلا  ، وقوله تعالى:  وعلى الله قصد السبيل ومنها جائر  فسره ثعلب، فقال: على الله أن يقصد السبيل للمسلمين،  ومنها جائر  ، أي ومن الطرق جائر على غير السبيل، فينبغي أن يكون السبيل هنا اسم جنس، لا سبيلا واحدا بعينه، لقوله:  ومنها جائر  ، أي ومنها سبيل جائر، وقوله تعالى:  وأنفقوا في سبيل الله  ، أي في الجهاد وكل ما أمر الله به من الخير فهو من سبيل الله، واستعماله في الجهاد أكثر، لأنه السبيل الذي يقاتل فيه على عقد الدين، وقوله:  في سبيل الله  أريد به الذي يريد الغزو، ولا يجد ما يبلغه مغزاه، فيعطى من سهمه، وكل سبيل أريد به الله عز جل وهو بر داخل في سبيل الله، وإذا حبس الرجل عقدة له، وسبل ثمرها، أو غلتها، فإنه يسلك بما سبل سبيل الخير، يعطى منه ابن السبيل، والفقير، والمجاهد، وغيرهم، وقال ابن الأثير: وسبيل الله عام يقع على كل عمل خالص، سلك به طريق التقرب إلى الله عز وجل، بأداء الفرائض، والنوافل، وأنواع التطوعات، وإذا أطلق فهو في الغالب واقع على الجهاد، حتى صار لكثرة الاستعمال كأنه مقصور عليه. وأما ابن السبيل، فهو ابن الطريق، أي المسافر الكثير السفر، سمي ابنا لها لملازمته إياها، قاله ابن الأثير، وقال الراغب: هو المسافر البعيد عن منزله، نسب إلى السبيل لممارسته إياه، وقال ابن سيده. تأويله الذي قطع عليه الطريق، زاد غيره: وهو يريد الرجوع إلى بلده، ولا يجد ما يتبلغ به. وقيل: هو الذي يريد البلد غير بلده، لأمر يلزمه، وقال ابن عرفة: هو الضيف المنقطع به، يعطى قدر ما يتبلغ به إلى وطنه، وقال ابن بري: هو الغريب الذي أتى به الطريق، قال الراعي:
  على أكوارهن بنو سبيل                      قليل نومهم إلا غرارا وقال آخر: ومنسوب إلى من لم يلده كذاك الله نزل في الكتاب

  والسابلة من الطرق، قال بعضهم: ولو قال: من السبل، لوافق اللفظ والاشتقاق: المسلوكة، يقال: سبيل سابلة: أي مسبولة، والسابلة أيضا: القوم المختلفة عليها في حوائجهم، جمع سابل، وهو السالك على السبيل، ويجمع أيضا على السوابل، وأسبلت الطريق: كثرت سابلتها، أي أبناؤها المختلفون إليها. وأسبل الإزار: أرخاه، ومنه الحديث: نهى عن إسبال الإزار، وقال: إن الله لا ينظر إلى مسبل إزاره، وفي حديث آخر: ثلاثة لا يكلمهم الله يوم القيامة، ولا ينظر إليهم، ولا يزكيهم، فذكر المسبل، والمنان، والمنفق سلعته بالحلف الكاذب، قال ابن الأعرابي، وغيره: المسبل: الذي يطول ثوبه ويرسله إلى الأرض إذا مشى، وإنما يفعل ذلك كبرا واختيالا. ومن المجاز: وقف على الدار فأسبل دمعه، أي أرسله، ويستعمل أيضا لازما، يقال: أسبل دمعه، أي هطل، وأسبلت السماء: أمطرت، وأرخت عثانينها إلى الأرض، وفي الأساس: أسبل المطر: أرسل دفعه، وتكاثف، كأنما أسبل سترا، وهو مجاز. والسبولة، بالفتح، ويضم والسبلة، محركة، والسنبلة، بالضم، كقنفذة: الزرعة المائلة، الأولى لغة بني هميان، نقله السهيلي في الروض، والأخيرة لغة بني تميم، وقال الليث: اسبولة: هي سنبلة الذرة والأرز، ونحوه، إذا مالت. ومن المجاز: السبل، محركة: المطر، المسبل، يقال: وقع السبل، قال لبيد، رضي الله تعالى عنه:
  راسخ الدمن على أعضاده                      ثلمته كل ريح وسـبـل

  وقال أبو زيد: أسبلت السماء، إسبالا، والاسم السبل، وهو المطر بين السحاب والأرض، حين يخرج من السحاب، ولم يصل إلى الأرض. والسبل: الأنف، يقال: أرغم الله سبله، والجمع سبال، كما في المحيط. والسبل: السب والشتم، يقال: بيني وبينه سبل، كما في المحيط، ولا يخفى أن قوله: والشتم: زيادة، لأن المعنى قد تم عند قوله: السب. والسبل: السنبل، لغة الحجاز ومصر قاطبة، وقيل: هو ما انبسط من شعاع السنبل، وقيل: أطرافه. والسبل: داء يصيب في العين، قيل: هو غشاوة العين، أو شبه غشاوة، كأنها نسج العنكبوت، كما في العباب، زاد الجوهري، بعروق حمر، وقال الرئيس: من انتفاخ عروقها الظاهرة في سطح الملتحمة، إحدى طبقات العين، وقيل: هو ظهور انتساج شيء فيما بينهما كالدخان، وتفصيله في التذكرة. والسبلة: محركة: الدائرة في وسط الشفة العليا، أو ما على الشارب من الشعر، ومنه قولهم: طالت سبلتك فقصها، وهو مجاز، أو طرفه، أو مجتمع الشاربين، أو ما على الذقن إلى طرف اللحية كلها أو مقدمها خاصة، هكذا في سائر النسخ، وفي العبارة سقط، فإن نص المحكم: إلى طرف اللحية خاصة، وقيل: هي اللحية كلها بأسرها، عن ثعلب، وأما قوله: أو مقدمها، فإنه من نص الأزهري، قال: والسبلة عند العرب مقدم اللحية، وما أسبل منها على الصدر، فتأمل ذلك، وعلى هذا تكون الأقوال سبعة، وقال ابن دريد: من العرب من يجعل السبلة طرف اللحية، ومنهم من يجعلها ما أسبل من شعر الشارب في اللحية، وفي الحديث: أنه كان وافر السبلة، قال الأزهري: يعني الشعرات التي تحت اللحي الأسفل، وقال أبو زيد: السبلة ما ظهر من مقدم اللحية بعد العارضين، والعثنون ما بطن، وقال الجوهري: السبلة الشارب، ج: سبال، قال الشماخ:
  وجاءت سليم قضها بقضيضها                      تنشر حولي بالبقيع سبالهـا وسبلة البعير: نحره، أو ما سال من وبر البعير في منحره، وقال الأزهري: السبلة المنحر من البعير. وهي التريبة، وفيه ثغرة النحر، يقال: وجأ بشفرته في سبلته: أي ثيابه، جمعه سبل، وهي الثياب المسبلة، كالرسل والنشر، في المرسلة والمنشورة. وذو السبلة: خالد بن عوف بن نضلة بن معاوية بن الحارث بن رافع ابن عبد عوف بن عتبة بن الحارث بن رعل بن عامر بن حرب بن سعد بن ثعلبة بن سليم بن فهم بن غنم بن دوس الدوسي، من رؤسائهم.

  ويقال: بعير حسن السبلة، أي رقة جلده، هكذا نص العباب، وفي التهذيب: يقال: إن بعيرك لحسن السبلة، يريدون رقة خده، قلت: ولعل هذا هو الصواب. ويقال: كتب في سبلة الناقة، إذا طعن في ثغرة نحرها لينحرها، كما في العباب، ونص الأزهري: سمعت أعرابيا، يقول: لتم، بالتاء، في سبلة بعيره، إذا نحره، فطعن في نحره، كأنها شعرات تكون في المنحر. ومن المجاز: جاء فلان وقد نشر سبلته، أي جاء متوعدا، وشاهده، قول الشماخ المتقدم قريبا. ومن المجاز: يقال: رجل سبلاني، محركة، ومسبل، كمحسن، ومكرم، ومحدث، ومعظم، وأحمد، الأولى والثانية والأخيرة عن ابن دريد، والرابعة والخامسة عن ابن عباد: طويل السبلة، أي اللحية، وقد سبل، تسبيلا، كأنه أعطي سبلة طويلة. وعين سبلاء: طويلة الهدب، وأما قولهم: عين مسبلة، فلغة عامية. ومن المجاز: ملأها، أي الكأس، وإنما أعاد الضمير إليها مع أنه لم يكن سبق ذكرها، على حد قوله تعالى:  حتى توارت بالحجاب  ، وإلى أسبالها: أي حروفها، كقولك: إلى أصبارها، واحدها سبلة، محركة، يقال: ملأ الإناء إلى سبلته، أي إلى رأسه، وأسبال الدلاء: شفاهها، قال باعث ابن صريم اليشكري: إذ أرسلوني مائحا بدلائهم فملأتها علقا إلى أسبالها يقول: بعثوني طالبا لتراتهم، فأكثرت من القتل، والعلق: الدم. ومن المجاز: المسبل، كمحسن: الذكر، لارتخائه. والمسبل أيضا: الضب. وأيضا: السادس، أو الخامس من قداح الميسر، الأول قول اللحياني، وهو المصفح أيضا، وفيه ستة فروض، وله غنم ستة انصباء إن لم يفز، والجمع المسبل. ومسبل: اسم من أسماء ذي الحجة عادية. والمسبل، كمعظم: الشيخ السمج، كأنه لطول لحيته. وخصية سبلة، كفرحة: طويلة، مسترخية. وبنو سبالة: قبيلة، ظاهر إطلاقه يقتضي أنه بالفتح، وابن دريد ضبطه بالضم، كما في العباب، وقال الحافظ في التبصير: وفي الأزد سبالة، ككتابة، منهم عبد الجبار بن عبد الرحمن، والي خراسان للمنصور، وحمران السبالي، الذي يقول فيه الشاعر:
  متى كان حمران السبالي راعيا                      وقد راعه بالدو اسود سالـخ فتأمل ذلك. والسثبلة، بالضم: المطرة الواسعة، عن ابن الأعرابي. وإسبيل، كإزميل: د، وقيل: اسم أرض، قال النمر بن تول، رضي الله تعالى عنه:
  بإسبيل ألقـت بـه أمـه                      على رأس ذي حبك أيهما وقال خلف الأحمر:
  لا أرض إلا إسبيل
  وكل أرض تضليل وقال ياقوت: إسبيل: حصن بأقصى اليمن، وقيل: حصن وراء النجير، قال الشاعر، يصف حمارا وحشيا:
  بإسبيل كان بـهـا بـرهة                      من الدهر لا نبحته الكلاب وهذا صفة جبل، لا حصن، وقال ابن الدمينة: إسبيل جبل في مخلاف ذمار، وهو منقسم بنصفين، نصفه إلى مخلاف رداع، ونصفه إلى بلد عنس، وبين إسبيل وذمار أكمة سوداء، بها حمة تسمى حمام سليمان، والناس يستشفون به من الأوصاب، والجرب، وغير ذلك، قال محمد بن عبد الله النميري ثم الثقفي:

  إلى أن بدا لي حصن إسبيل طالعاوإسبيل حصن لم تنله الأصابع وبما قلنا ظهر قصور المصنف في سياقه. والسبال، ككتاب: ع بين البصرة والمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، يقال له: سبال أثال، قاله نصر. وسبل، كجبل: ع قرب اليمامة، ببلاد الرباب، قاله نصر. وسبل: اسم فرس قديمة من خيل العرب، قاله ابن دريد، وأنشد:
  هو الجواد ابن الجواد ابن سبل
  إن ديموا جاد وإن جادوا وبل وقال الجوهري: اسم فرس نجيب في العرب، قال الأصمعي: هي أم اعوج، كانت لغني، وأعوج لبني آكل المرار، ثم صار لبني هلال، وأنشد:
  هو الجواد.. إلخ وقال غيره: هي أم أعوج الأكبر، لبني جعدة، قال النابغة الجعدي، رضي الله تعالى عنه:
  وهناجيج جـياد نـجـب                      نجل فياض ومن آل سبل قلت: وقرأت في أنساب الخيل لابن الكلبي، أن أعوج أول من نتجه بنو هلال، وأمه سبل بنت فياض كانت لبني جعدة، وأم سبل القسامية. انتهى، وأغرب ابن بري، حيث قال: الشعر لجهم بن سبل، يعني قوله:
  هو الجواد بن الجواد إلخ قال أبو زياد الكلابي: وهو من بني كعب بن بكر، وكان شاعرا لم يسمع في الجاهلية والإسلام من بني بكر أشعر منه، قال: وقد أدركته يرعد رأسه، وهو يقول:
  أنا الجواد بن الجواد بن سبل
  إن ديموا جاد وإن جادوا وبل قال ابن بري: فثبت بهذا أن سبل اسم رجل، وليس باسم فرس، كما ذكر الجوهري، فتأمل ذلك. وسبل بن العجلان: صحابي، طائفي، ووالد هبيرة المحدث، هكذا في سائر النسخ، وهو خطأ فاحش، فإن الصحابي إنما هو هبيرة بن سبل، الذي جعله محدثا، ففي التبصير: سبل بن العجلان الطائفي، لابنه هبيرة صحبة، وقال ابن فهد في معجمه: هبيرة بن سبل بن العجلان الثقفي، ولي مكة قبيل عتاب بن أسيد أياما. ولم يذكر أحد سبلا والده في الصحابة، فتنبه لذلك، أو هو بالشين المعجمة، وهو قول الدارقطني، قاله الحافظ. وذو السبل بن حدقة بن بطة، هكذا في النسخ، والصواب: مظة بن سلهم بن الحكم بن سعد العشيرة. ويقال: سبل من رماح: أي طائفة منها قليلة أو كثيرة، قال مجمع بن هلال البكري:
  وخيل كأسراب القطا قد وزعتها                      لها سبل فيه المنشية تـلـمـع يعني به الرمح. وسبلل، كجعفر ع، وقال السكري: بلد، قال صخر الغي يرثي ابنه تليدا:
  وما إن صوت نائحة بليل                      بسبلل لا تنام مع الهجود

  جعله اسما للبقعة، وترك صرفه. وسبله، تسبيلا: أباحه، وجعله في سبيل الله تعالى، كأنه جعل إليه طريقا مطروقة، ومنه حديث وقف عمر رضي الله تعالى عنه: احبس أصلها، وسبل ثمرتها: أي اجعلها وقفا، وأبح ثمرتها لمن وقفتها عليه. وذو السبال، ككتاب: سعد بن صفيح بن الحارث بن سابي بن أبي صعب بن هنية بن سعد بن ثعلبة بن سليم بن فهم بن غنم بن دوس، خال أبي هريرة، رضي الله تعالى عنه، وهو الذي كان آلى أن لا يأخذ أحدا من قريش إلا قتله بأبي الأزيهر الدوسي، ذكره ابن الكلبي. والسبال بن طيشة، كشداد: جد والد أزداد بن جميل بن موسى المحدث، روى عن إسرائيل بن يونس، ومالك وطال عمره، فلقيه ابن ناجية. قال الحافظ: وضبطه ابن السمعاني بياء تحتية، وتبعه ابن الأثير، وتعقبه الرضي الشاطبي فأصاب. قلت: وممن روى عن أزداد هذا أيضا عمر بن أيوب السقطي. وابن ناجية الذي ذكره هو عبد الله بن محمد ابن ناجية. وسلسبيل: عين في الجنة، قال الله تعالى:  عينا فيها تسمى سلسبيلا  ، قال الأخفش: معرفة ولكن لما كانت رأس آية وكان مفتوحا زيدت الألف في الآية للازدواج، كقوله تعالى:  كانت قواريرا، قواريرا  ، وسيأتي قريبا. وبنو سبيلة بن الهون، كجهينة: قبيلة من العرب، عن ابن دريد، قال الحافظ: في قضاعة، ومنهم: وعلة ابن عبد الله بن الحارث بن بلع بن هبيرة بن سبيلة: فارس. وسبلان، محركة: جبل بأذربيجان، مشرف على أردبيل، وهو من معالم الصالحين، والأماكن التي تزار ويتبرك بها. وسبلان: لقب المحدثين، منهم: سالم أبو عبد الله، مولى مالك بن أوس بن الحدثان النصري، يروي عن أبي هريرة، وعائشة، وعنه سعيد المقبري، ونعيم المجمر، وبكير بن الأشج، وأيضا لقب إبراهيم بن زياد، عن هشام بن عروة، تكلم فيه، وأيضا: لقب خالد بن عبد الله بن الفرج. وقوله: وأبي عبد الله: شيخ خالد بن دهقان، هكذا في سائر النسخ، والصواب: سقوط الواو، وأبو عبد الله كنية خالد، وهو بعينه شيخ خالد بن دهقان، كما حققه الحافظ وغيره، فتنبه لذلك. ومن المجاز: يقال: أسبل عليه، إذا أكثر كلامه عليه، كما يسبل المطر، كما في الأساس وأسبل الدمع، والمطل: أي هطلا، وتقدم أسبل الدمع: صبه، متعديا، ووجد في النسخ بعد هذا والسماء: أمطرت، وإزاره: أرخاه، وفيه تكرار، يتنبه لذلك. وأسبل الزرع: خرجت سبولته، هذا على قياس لغة بني هميان، فإنهم يسمون السنبل سبولا، وكذا على لغة الحجاز، فإنهم يقولون أيضا: أسبل الزرع، من السنبل، كما يقولون: أحظل المكان، من الحنظل، وأما على قياس لغة بني تميم، فيقال: سنبل الزرع، نبه على ذلك السهيلي في الروض، وسيأتي للمصنف شيء من ذلك في س ن ب ل. ومما يستدرك عليه: يجمع السبيل على أسبل، وهو جمع قلة للسبيل على أسبل، وهو جمع قلة للسبيل إذا انثت، ومنه حديث سمرة: فإذا الأرض عند أسبله، أي طرقه، وإذا ذكرت فجمعها أسبلة. وامرأة مسبل: أسبلت ذيلها، وأسبل الفرس ذنبه: أرسله.

  والسبل، محركة: ثياب تتخذ من مشاقة الكتان، أغلظ ما تكون، ومنه حديث الحسن: دخلت على الحجاج وعليه ثياب سبلة. والسبيل: الوصلة والسبب، وبه فسر قوله تعالى:  ويا ليتني اتخذت مع الرسول سبيلا  ، أي سببا ووصلة، وأنشد أبو عبيدة لجرير:، محركة: ثياب تتخذ من مشاقة الكتان، أغلظ ما تكون، ومنه حديث الحسن: دخلت على الحجاج وعليه ثياب سبلة. والسبيل: الوصلة والسبب، وبه فسر قوله تعالى:  ويا ليتني اتخذت مع الرسول سبيلا  ، أي سببا ووصلة، وأنشد أبو عبيدة لجرير:
  أفبعد مقتلكم خلـيل مـحـمـد                      ترجو القيون مع الرسول سبيلا أي سببا ووصلة. وغيث سابل: هاطل غزير، وحكى اللحياني: إنه لذو سبلات، وهو من الواحد الذي فرق فجعل كل جزء منه سبلة، ثم جمع على هذا، كما قالوا للبعير: ذو عثانين، كأنهم جعلوا كل جزء منه عثنونا. وثقال للأعداء: هم صهب السبال، قال:
  فظلال السيوف شيبـن رأسـي                      واعتناقي في القوم صهب السبال وفي حديث ذي الثدية: عليه شعيرات مثل سبالة السنور. وامرأة سبلاء: على شاربيها شعر. والسبيلة، كجهينة: موضع من أرض بني نمير، لبني حمان بن عبد كعب بن سعد، قاله نصر، وأنشد ابن الأعرابي:
  قبح الإله ولا أقبح مسلمـا                      أهل السبيلة من بني حمان وقال ابن عباد: تسمى الشاة سبلا، وتدعى للحلب، فيقال: سبل سبل. وسبل ثوبه، تسبيلا: مثل أسبل. وقوله تعالى:  ولا تقطعون السبيل  ، أي سبيل الولد، وقيل: تعترضون للناس في الطرق للفاحشة. وسبلات، بضم السين والباء وتشديد اللام: موضع في جبل أجأ، عن نصر.

##### Türkçe

**السبيل** ve **السبيلة**; ve bu, İbn Abbâd’dan: yol; ve ondan açıklık kazanan şey. Râgıb artırdı: içinde kolaylık olan; müzekker de müennes de zikredilir; müenneslik daha çoktur. Yüce Allah’ın sözü olarak onu söyledi: **وإن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا، وإن يروا سبيل الغي يتخذوه سبيلا**. Müennesliğin şahidi: **قل هذه سبيلي أدعو إلى الله على بصيرة**; onunla **المحجة**’den (ana yol) kinaye etti. Çoğulu **سبل**’dür, **كتب** gibi. Allah تعالى dedi: **وأنهارا وسبلا**. Ve O’nun sözü: **وعلى الله قصد السبيل ومنها جائر**; bunu Sa‘leb tefsir etti, şöyle dedi: Allah’ın üzerine, Müslümanlar için yolu doğrultması vardır; **ومنها جائر**: yani yollardan, yolun dışında eğri olan vardır. Öyleyse burada **السبيل**’in bir cins ismi olması gerekir, belirli tek bir yol değil; **ومنها جائر** sözü sebebiyle; yani onlardan eğri bir **سبيل** vardır. Ve O’nun sözü: **وأنفقوا في سبيل الله**; yani cihadda ve Allah’ın hayırdan emrettiği her şeyde; o, Allah’ın yolundandır. Onun cihadda kullanımı daha çoktur; çünkü o, din akdi üzerine onda savaş yapılan yoldur. Ve **في سبيل الله** sözüyle, gazayı isteyen, fakat onu gazasına ulaştıracak şeyi bulamayan kastedilmiştir; ona payından verilir. Ve her **سبيل** ki onunla Allah عز جل kastedilmiştir—o bir iyiliktir—**سبيل الله**’a dahildir. Adam bir düğümü (akarı) hapsettiğinde ve meyvesini, yahut gelirini **سبل** ettiğinde, **سبل** ettiği şeyle hayır yoluna girer; ondan **ابن السبيل**e, fakire, mücahide ve başkalarına verilir. İbnü’l-Esîr dedi: **سبيل الله** umumidir; Allah عز وجل’e yaklaşma yoluna onunla girilen her hâlis amele vâki olur: farzları eda etmekle, nafilelerle ve türlü gönüllü ibadetlerle. Mutlak olarak kullanıldığında ise çoğunlukla cihada vâki olur; çok kullanım sebebiyle sanki ona has kılınmış gibi olmuştur. **ابن السبيل**’e gelince: o, yolun oğludur; yani çok yolculuk yapan yolcu; ona yapışıp kalması sebebiyle ona “oğul” diye adlandırıldı; bunu İbnü’l-Esîr söyledi. Râgıb dedi: o, evinden uzak olan yolcudur; onu icra etmesi sebebiyle **السبيل**’e nisbet edildi. İbn Sîde dedi: te’vili, kendisine yol kesilmiş olandır. Başkası artırdı: o, beldesine dönmek ister de kendisiyle geçinecek şeyi bulamaz. Ve denildi: o, kendi beldesi olmayan beldeyi, kendisini bağlayan bir iş için isteyen kimsedir. İbn ‘Arefe dedi: o, kendisiyle yolu kesilmiş misafirdir; vatanına ulaşacak kadar kendisine verilir. İbn Berrî dedi: o, yolu onu getirmiş olan gariptir. Er-Râ‘î dedi:

  على أكوارهن بنو سبيل                      قليل نومهم إلا غرارا

Bir başkası dedi:

  ومنسوب إلى من لم يلده كذاك الله نزل في الكتاب

**السابلة** yollardandır. Bazıları dedi: “**السبل**’den” deseydi lafız ve اشتقاق’a uygun olurdu: yürünmüş olan. Denilir: **سبيل سابلة**; yani **مسبولة**. **السابلة** ayrıca: ihtiyaçlarında onun üzerinde gidip gelen topluluktur; **سابل**’in cem‘idir; o, **السبيل** üzerinde yürüyendir. Ayrıca **السوابل** üzerine de cem‘ edilir. **أسبلت الطريق**: onun **سابل**’leri çoğaldı; yani ona gidip gelen oğulları. **أسبل الإزار**: onu saldı. Ondan hadis: **إسبال الإزار**’dan nehyetti; ve dedi: Allah, **مسبل إزاره**’ye bakmaz. Başka bir hadiste: “Üç kişi vardır ki Allah kıyamet gününde onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz”; sonra **المسبل**’i, **المنان**’ı ve malını yalan yeminle satıp sürümleyen kimseyi zikretti. İbnü’l-A‘râbî ve başkaları dedi: **المسبل**: yürüdüğünde elbisesini uzatıp yere salan kimsedir; bunu ancak kibir ve böbürlenme ile yapar. Mecazdan: “Evin yanında durdu da gözyaşını **أسبل** etti”; yani onu saldı. Ayrıca lâzım olarak da kullanılır; denilir: **أسبل دمعه**; yani sağanak gibi aktı. **أسبلت السماء**: yağmur yağdırdı ve bıyıklarını yere saldı. **الأساس**’ta: **أسبل المطر**: akışını saldı ve yoğunlaştı; sanki bir perde saldı; bu mecazdır.

**السبولة** (fetha ile; ve damme ile de olur) ve **السبلة** (harekeli) ve **السنبلة** (damme ile), **قنفذة** gibi: eğilen ekin. Birincisi Benî Hemyân’ın lügatidir; Süheylî bunu **الروض**’da nakletti. Sonuncusu Benî Temîm’in lügatidir. Leys dedi: **اسبولة**: mısırın ve pirincin başağı ve benzeri; eğildiğinde. Mecazdan: **السبل** (harekeli): yağmur; **المسبل**. Denilir: **وقع السبل**. Lebîd, Allah تعالى ondan razı olsun, dedi:

  راسخ الدمن على أعضاده                      ثلمته كل ريح وسـبـل

Ebû Zeyd dedi: **أسبلت السماء** **إسبالا**; isim **السبل**’dür; o, bulut ile yer arasındaki yağmurdur; buluttan çıktığı vakit, yere ulaşmamıştır.

**السبل**: burun. Denilir: Allah onun **سبله**’ini yere sürtsün. Cem‘i **سبال**’dir; **المحيط**’ta olduğu gibi.

**السبل**: sövme ve kötüleme. Denilir: benimle onun arasında **سبل** vardır; **المحيط**’ta olduğu gibi. Gizli değildir ki “ve kötüleme” sözü bir ziyadedir; çünkü mana, “sövme” sözünde tamam olmuştur.

**السبل**: **السنبل**; Hicaz ve Mısır’ın bütünüyle lügatidir. Ve denildi: o, **السنبل**’in ışınından yayılan şeydir. Ve denildi: onun uçlarıdır.

**السبل**: gözde meydana gelen bir hastalıktır. Denildi: gözün perdesidir yahut perdeye benzer bir şeydir; sanki örümcek ağı dokuması gibidir; **العباب**’da olduğu gibi. Cevherî artırdı: kızıl damarlarla. Reîs dedi: onun, gözün tabakalarından biri olan **الملتحمة** yüzeyinde görünen damarlarının şişmesindendir. Ve denildi: ikisi arasında duman gibi bir şeyin dokunmuşluğunun görünmesidir; tafsili **التذكرة**’dadır.

**السبلة** (harekeli): üst dudağın ortasındaki daire; yahut bıyık üzerindeki kıl. Ondan onların sözü: “**سبلتك** uzadı, onu kısalt”; bu mecazdır. Yahut onun ucu; yahut iki bıyığın toplandığı yer; yahut çenede, sakalın ucuna kadar olan şeyin tümü yahut özellikle ön kısmı; işte böyle, diğer nüshalarda. İbarede düşme vardır; çünkü **المحكم**’in nassı: “sakalın ucuna kadar, özellikle”dir. Ve denildi: o, sakalın tamamıdır, bütünüyle; Sa‘leb’den. “Yahut ön kısmı” sözüne gelince: o, Ezherî’nin nassındandır; dedi: Araplar yanında **السبلة**, sakalın ön kısmıdır ve ondan göğüs üzerine sarkan şeydir; bunu düşün. Buna göre sözler yedidir. İbn Düreyd dedi: Araplardan kimi **السبلة**’yi sakalın ucu yapar; kimi de onu, bıyık kılından sakala sarkan şey yapar. Hadiste: “o, **وافر السبلة** idi.” Ezherî dedi: yani alt çenenin altındaki kıllar. Ebû Zeyd dedi: **السبلة**, iki **العارض**’dan sonra sakalın ön kısmından görünen şeydir; **العثنون** ise içte kalandır. Cevherî dedi: **السبلة** bıyıktır; cem‘i: **سبال**. Şemmâh dedi:

  وجاءت سليم قضها بقضيضها                      تنشر حولي بالبقيع سبالهـا

**سبلة البعير**: onun boğazı; yahut devenin boğazında, boğaz yerinde devenin tüyünden akan şey. Ezherî dedi: **السبلة** devede boğaz yeridir. O, **التريبة**’dir; onda boğazın yarığı vardır. Denilir: bıçağının ağzıyla onun **سبلته**’sine sapladı; yani elbiselerine. Cem‘i **سبل**’dür; o, salınmış elbiselerdir; **الرسل** ve **النشر** gibi, salınmış ve yayılmışta.

**ذو السبلة**: Hâlid b. ‘Avf b. Nadle b. Muâviye b. el-Hâris b. Râfi‘ b. ‘Abd ‘Avf b. ‘Utbe b. el-Hâris b. Ra‘l b. ‘Âmir b. Harb b. Sa‘d b. Sa‘lebe b. Süleym b. Fehm b. Ganm b. Devs ed-Devsi; onların reislerindendir.

Ve denilir: **بعير حسن السبلة**; yani derisinin inceliği. Bu, **العباب**’ın nassıdır. **التهذيب**’de: denilir: “Senin deven gerçekten **حسن السبلة**”; onların muradı yanağının inceliğidir. Dedim: belki de doğru olan budur.

Ve denilir: **كتب في سبلة الناقة**; onu boğazlamak için boğaz yarığına sapladı; **العباب**’da olduğu gibi. Ezherî’nin nassı: bir bedeviyi işittim, şöyle diyordu: **لتم** (ت ile) devenin **سبلة**’sinde; onu boğazladığında, boğazına sapladı; sanki boğaz yerinde bulunan kıllar gibidir.

Mecazdan: “Falan geldi, **سبلته**’sini yaymış”; yani tehditkâr geldi. Onun şahidi, az önce geçen Şemmâh’ın sözüdür.

Mecazdan: denilir: **رجل سبلاني** (harekeli) ve **مسبل** (**محسن** gibi) ve **مكرم** ve **محدث** ve **معظم** ve **أحمد**. Birincisi, ikincisi ve sonuncusu İbn Düreyd’dendir; dördüncüsü ve beşincisi İbn Abbâd’dandır: **طويل السبلة**; yani sakal. Ve **سبل** etti, **تسبيلا**; sanki kendisine uzun bir **سبلة** verilmiş gibi.

**عين سبلاء**: kirpiği uzun. “**عين مسبلة**” sözüne gelince: o, avam lügatidir.

Mecazdan: onu, yani kadehi doldurdu; halbuki daha önce zikri geçmemiş olduğu halde zamiri ona iade etti; Yüce Allah’ın sözü ölçüsünce: **حتى توارت بالحجاب**. Ve “**إلى أسبالها**”: yani harflerine; “**إلى أصبارها**” dediğin gibi. Tekili **سبلة** (harekeli)dir. Denilir: kabı **سبلته**’sine kadar doldurdu; yani başına kadar. **أسبال الدلاء**: onların dudaklarıdır. Bâ‘is b. Suraym el-Yeşkürî dedi:

  إذ أرسلوني مائحا بدلائهم فملأتها علقا إلى أسبالها

Şöyle der: beni kan davalarını isteyen olarak gönderdiler; ben de öldürmeyi çoğalttım. **العلق**: kandır.

Mecazdan: **المسبل** (**محسن** gibi): erkeklik uzvu; sarkıklığı sebebiyle. **المسبل** ayrıca: keler. Ve ayrıca: meysir oklarından altıncısı yahut beşincisi. Birincisi Lihyânî’nin sözüdür; o, **المصفح** da denilendir. Onda altı farz vardır; kazanmazsa altı pay ganimeti vardır. Cem‘i **المسبل**.

**مسبل**: Zilhicce’nin adlarından bir addır; Âdiyye’dir.

**المسبل** (**معظم** gibi): çirkin ihtiyar; sanki sakalının uzunluğundan.

**خصية سبلة** (**فرحة** gibi): uzun, sarkık.

**بنو سبالة**: bir kabile. İtlakının zahiri, onun fetha ile olduğunu gerektirir; İbn Düreyd onu damme ile ضبط etti; **العباب**’da olduğu gibi. Hâfız **التبصير**’de dedi: Ezd’de **سبالة** (**كتابة** gibi) vardır; onlardan, Mansûr’un Horasan valisi Abdülcebbâr b. Abdurrahman; ve şairin hakkında söylediği **حمران السبالي**:

  متى كان حمران السبالي راعيا                      وقد راعه بالدو اسود سالـخ

Bunu düşün.

**السثبلة** (damme ile): geniş yağmur; İbnü’l-A‘râbî’den.

**إسبيل** (**إزميل** gibi): **د**. Ve denildi: bir yer adıdır. en-Nemir b. Tevle, Allah تعالى ondan razı olsun, dedi:

  بإسبيل ألقـت بـه أمـه                      على رأس ذي حبك أيهما

Halef el-Ahmer dedi:

  لا أرض إلا إسبيل
  وكل أرض تضليل

Yâkût dedi: **إسبيل**: Yemen’in en ucunda bir hisardır. Ve denildi: **النجير**’in ötesinde bir hisardır. Şair dedi—vahşi bir eşeği vasfederken:

  بإسبيل كان بـهـا بـرهة                      من الدهر لا نبحته الكلاب

Bu, hisar değil, dağın sıfatıdır. İbnü’d-Demîne dedi: **إسبيل** Zimâr mıklâfında bir dağdır; iki yarıya bölünmüştür: yarısı Rada‘ mıklâfına, yarısı ‘Ans beldesine. **إسبيل** ile Zimâr arasında siyah bir tepecik vardır; onda **حمام سليمان** denilen bir sıcak su vardır; insanlar onunla ağrılardan, uyuzdan ve başka şeylerden şifa ararlar. Muhammed b. Abdullah en-Nümeyrî, sonra es-Sekafî dedi:

  إلى أن بدا لي حصن إسبيل طالعاوإسبيل حصن لم تنله الأصابع

Bizim söylediğimizle, musannifin onu sevk edişindeki kusuru ortaya çıktı.

**السبال** (**كتاب** gibi): Basra ile Medine arasında bir yer; üzerine en faziletli salât ve selâm olsun. Ona **سبال أثال** denilir; bunu Nasr söyledi.

**سبل** (**جبل** gibi): Yemâme yakınında, Rabâb diyarında bir yer; bunu Nasr söyledi.

**سبل**: Arap atlarından eski bir atın adıdır; bunu İbn Düreyd söyledi ve şu beyti şâhid getirdi:

  هو الجواد ابن الجواد ابن سبل
  إن ديموا جاد وإن جادوا وبل

Cevherî dedi: Araplarda soylu bir atın adıdır. Asma‘î dedi: o, **أم اعوج**’dur; Gani’ye aitti; **أعوج** Benî Âkil el-Murâr’a aitti; sonra Benî Hilâl’e geçti. Ve şu beyti okudu:

  هو الجواد.. إلخ

Başkası dedi: o, Benî Ca‘de’ye ait **أم أعوج الأكبر**’dir. Nâbiga el-Ca‘dî, Allah تعالى ondan razı olsun, dedi:

  وهناجيج جـياد نـجـب                      نجل فياض ومن آل سبل

Dedim: İbnü’l-Kelbî’nin **أنساب الخيل**’inde okudum ki **أعوج**’u ilk doğurtan Benî Hilâl’dir; annesi **سبل بنت فياض** idi, Benî Ca‘de’ye aitti; **سبل**’in annesi **القسامية** idi. Bitti. İbn Berrî garip bir şey söyledi; zira dedi: şiir Cehm b. **سبل**’indir; yani şu sözü:

  هو الجواد بن الجواد إلخ

Ebû Ziyâd el-Kilâbî dedi: o, Benî Ka‘b b. Bekr’dendir; şairdi; cahiliye ve İslâm’da Benî Bekr’den ondan daha şairi işitilmedi. Dedi: onu idrak ettim; başı titriyordu ve şöyle diyordu:

  أنا الجواد بن الجواد بن سبل
  إن ديموا جاد وإن جادوا وبل

İbn Berrî dedi: bununla sabit oldu ki **سبل** bir adam adıdır; Cevherî’nin zikrettiği gibi bir at adı değildir; bunu düşün.

**سبل بن العجلان**: sahâbî; Tâifli; ve muhaddis Hubeyre’nin babası. İşte böyle, diğer nüshalarda; bu, fahiş bir hatadır. Zira sahâbî olan ancak **هبيرة بن سبل**’dir; onu muhaddis yaptı. **التبصير**’de: **سبل بن العجلان** et-Tâifî; oğlu Hubeyre için sahâbelik vardır. İbn Fehd **معجمه**’sinde dedi: **هبيرة بن سبل بن العجلان** es-Sekafî; ‘Attâb b. Useyd’den önce birkaç gün Mekke’ye vali oldu. Sahâbîler içinde hiç kimse babası **سبل**’i zikretmedi; buna dikkat et. Yahut o, noktalı **ش** iledir; bu, Dârakutnî’nin sözüdür; bunu Hâfız söyledi.

**ذو السبل بن حدقة بن بطة**; nüshalarda böyledir; doğrusu: **مظة بن سلهم بن الحكم بن سعد العشيرة**.

Ve denilir: **سبل من رماح**; yani onlardan az yahut çok bir taife. Mecma‘ b. Hilâl el-Bekrî dedi:

  وخيل كأسراب القطا قد وزعتها                      لها سبل فيه المنشية تـلـمـع

Bununla mızrağı kasteder.

**سبلل** (**جعفر** gibi): bir yer. Sükkerî dedi: bir beldedir. Sahr el-Gayy, oğlu Telîd’i mersiye ederken dedi:

  وما إن صوت نائحة بليل                      بسبلل لا تنام مع الهجود

Onu, yerin (bölgenin) adı yaptı ve onun i‘rabını (tenvinini) terk etti. Ve **سبله**’yi, **تسبيلا**: onu mubah kıldı ve onu Allah Teâlâ’nın yolunda yaptı; sanki ona, gidilip gelinen bir yol kılmış gibidir. Bundan, Ömer’in (Allah Teâlâ ondan razı olsun) vakıf hadisi: “Aslını tut (hapset), ve meyvesini **سبل** et”: yani onu vakıf yap ve meyvesini, onu kimin üzerine vakfettiysen ona mubah kıl. Ve **ذو السبال** (kitap vezninde): Ebu Hureyre’nin dayısı, (Allah Teâlâ ondan razı olsun) Sa‘d b. Sufeyh b. el-Hâris b. Sâbî b. Ebî Sa‘b b. Haniyye b. Sa‘d b. Sa‘lebe b. Süleym b. Fehm b. Ganm b. Devs; o, Ebü’l-Ezher ed-Devsi’de, Kureyş’ten hiç kimseyi ele geçirmeyeceğine (yemin edip) ancak onu öldüreceğine dair yemin etmiş olan kimsedir; bunu İbnü’l-Kelbî zikretti. Ve **السبال بن طيشة** (Şeddâd vezninde): muhaddis Ezdâd b. Cemîl b. Mûsâ’nın babasının dedesi; İsrail b. Yûnus’tan ve Mâlik’ten rivayet etti; ömrü uzadı da İbn Nâciye ona yetişti. Hâfız dedi: İbnü’s-Sem‘ânî onu altta **ياء** ile ضبط etti; İbnü’l-Esîr de ona tâbi oldu; er-Radî eş-Şâtıbî ona itiraz etti de isabet etti. Dedim: Bu Ezdâd’dan rivayet edenlerden biri de Ömer b. Eyyûb es-Sakatî’dir. Ve zikrettiği İbn Nâciye, Abdullah b. Muhammed İbn Nâciye’dir. Ve **سلسبيل**: cennette bir pınardır; Allah Teâlâ dedi ki: **عينا فيها تسمى سلسبيلا**. el-Ahfeş dedi: (Bu) marifedir; fakat âyet başı olduğundan ve (sonu) fetha üzere olduğundan, âyette ikililik (seci/uyum) için elif artırıldı; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **كانت قواريرا، قواريرا**; yakında gelecektir. Ve **بنو سبيلة بن الهون** (Cüheyne vezninde): Araplardan bir kabile; İbn Düreyd’den. Hâfız dedi: Kudâa’dandır. Onlardan: **وعلة** b. Abdullah b. el-Hâris b. Bel‘ b. Hubeyre b. Sebîle: bir süvari. Ve **سبلان** (harekeli): Azerbaycan’da bir dağ; Erdebil’e nazır; o, salihlerin alâmetlerindendir ve ziyaret edilen ve bereket umulan yerlerdendir. Ve **سبلان**: muhaddislerin lakabıdır; onlardan: Sâlim Ebû Abdullah, Mâlik b. Evs b. el-Hadethân en-Nasrî’nin mevlâsı; Ebû Hureyre’den ve Âişe’den rivayet eder; ondan Saîd el-Makburî, Nuaym el-Mücemmir ve Bükeyr b. el-Eşecc rivayet etti. Yine: İbrahim b. Ziyâd’ın lakabıdır; Hişâm b. Urve’den (rivayet eder); hakkında konuşulmuştur. Yine: Hâlid b. Abdullah b. el-Ferec’in lakabıdır. Ve onun sözü: “ve Ebû Abdullah”: Hâlid b. Dehkân’ın şeyhi; diğer nüshalarda böyledir; doğrusu: **الواو**’nun düşmesidir; ve Ebû Abdullah, Hâlid’in künyesidir; o, bizzat Hâlid b. Dehkân’ın şeyhidir; bunu Hâfız ve başkaları tahkik etti; buna dikkat et. Mecazdan: “**أسبل عليه**” denir; onun hakkında sözünü çoğalttığı zaman; yağmurun **يسبل** etmesi gibi; el-Esâs’ta (böyledir). Ve **أسبل الدمع** ve **المطل**: yani sağanakça (aktı). Ve daha önce geçti: **أسبل الدمع**: onu döktü; müteaddî olarak. Nüshalarda bunun ardından “ve gök: yağmur yağdırdı; ve izarı: onu saldı” bulundu; onda tekrar vardır; buna dikkat edilir. Ve **أسبل الزرع**: onun **سبولته**’si çıktı; bu, Benî Hemyân dilinin kıyasınadır; çünkü onlar **السنبل**’e **سبولا** derler. Keza Hicaz diline göredir; çünkü onlar da “**أسبل الزرع**” derler; **السنبل**’den; onların “**أحظل المكان**” demeleri gibi; **الحنظل**’den. Benî Temîm dilinin kıyasına göre ise “**سنبل الزرع**” denir; buna er-Ravd’da Süheylî dikkat çekti; musannifin bunun bir kısmı **س ن ب ل**’de yakında gelecektir. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **السبيل**’in **أسبل** üzerine cem‘ edilmesi; o, **السبيل**’in **أسبل** üzerine cem‘-i kılletidir; o, **السبيل**’in cem‘-i kılletidir, eğer müennes kılınırsa. Bundan Semüre hadisi: “Yeryüzü onun **أسبله**’si yanındaydı”: yani yolları. Eğer müzekker zikredilirse, onun cem‘i **أسبلة**’dir. Ve **امرأة مسبل**: eteğini **أسبلت** etti. Ve **أسبل الفرس ذنبه**: onu saldı.

Ve **السبل** (harekeli): keten kırpıntısından yapılan elbiseler; en kalın olanı. Bundan Hasan hadisi: “Haccâc’ın yanına girdim; üzerinde **ثياب سبلة** vardı.” Ve **السبيل**: bağ ve sebep; bununla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: **ويا ليتني اتخذت مع الرسول سبيلا**; yani bir sebep ve bir bağ. Ebû Ubeyde, Cerîr’den şu beyti inşad etti:

  أفبعد مقتلكم خلـيل مـحـمـد                      ترجو القيون مع الرسول سبيلا

Yani bir sebep ve bir bağ. Ve **غيث سابل**: bol sağanak. el-Lihyânî nakletti: “Şüphesiz o, **ذو سبلات** sahibidir.” Bu, tekilden olup ayrılıp her parçası **سبلة** kılınmış, sonra bunun üzerine cem‘ edilmiştir; onların deve için “**ذو عثانين**” demeleri gibi; sanki onun her parçasını bir **عثنون** kılmışlardır. Ve düşmanlara ağır (olanlar): onlar **صهب السبال**’dır. (Şair) dedi ki:

  فظلال السيوف شيبـن رأسـي                      واعتناقي في القوم صهب السبال

Ve **ذي الثدية** hadîsinde: “Onun üzerinde, kedinin **سبالة**’si gibi kıllarcıklar vardır.” Ve **امرأة سبلاء**: bıyıklarının üzerinde kıl vardır. Ve **السبيلة** (Cüheyne vezninde): Benî Nümeyr toprağından bir yer; Sa‘d b. (… )’ın oğlu Abd Kâ‘b’ın oğlu Hammân oğullarınındır; bunu Nasr söyledi. İbnü’l-A‘râbî şu beyti inşad etti:

  قبح الإله ولا أقبح مسلمـا                      أهل السبيلة من بني حمان

İbn Abbâd dedi: Koyuna **سبلا** denir; sağım için çağrılır; “**سبل سبل**” denir. Ve **سبل ثوبه**’yi, **تسبيلا**: **أسبل** gibi. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **ولا تقطعون السبيل**: yani çocuğun yolu; ve denildi ki: fuhuş için yollarda insanlara musallat olursunuz. Ve **سبلات** ( **السين** ve **الباء** dammeli, **اللام** şeddeli): Cebel-i Ecâ’da bir yer; Nasr’dan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سبّلهُ
2 سبّلهُ ذ , inf. n. تَسْبِيلٌ, means جَعَلَهُ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ [He assigned it, or the profit, or revenue, or usufruct, thereof, to be employed in the way, meaning cause, of God, or of religion; or in the doing of anything, or all, that God has commanded, or of the works whereby one pursues the way that leads to advancement in the favour of God; he dedicated it to pious, or charitable, uses or purposes]; (K, TA;) as though [meaning] he made it a trodden way [whereby to advance] to [the favour of] God. (TA.) You say, سبّل ضَيْعَتَهُ, using the verb in this sense [i. e. He assigned the profit, or revenue, or usufruct, of his estate to be employed in the cause of God, or of religion]; (S;) to be given to the wayfarer, and the poor, and the warrior against unbelievers, and others. (TA voce سَبِيلٌ.) And سبّل التَّمَرَةَ He assigned the profit to be employed in the ways of good works (Mgh, Msb) and the various kinds of pious deeds: (Msb:) or he made the profit to be allowable, or free, to those for whose benefit the property itself was made unalienable in perpetuity. (TA. [See an ex. in the first paragraph of art. حبس, relating to some palm-trees which 'Omar desired to give in charity.]) -A2- سبّل, [either سَبَّلَ or, سُبِّلَ both app. allowable, (see the part. ns., below,)] He (a man) was, or became, long in the سَبَلَة [q. v.]; as though he had a long سَبَلَة given to him. (TA.) ― -b2- See also 4.

أَسْبَلَتِ الطَّرِيقُ
4 أَسْبَلَتِ الطَّرِيقُ ذ The road had many passengers following, or succeeding, one another, or going repeatedly to and fro, upon it. (M, K.) -A2- اسبل اـِزَارَهُ, (S, M, K,) inf. n. اـِسْبَالٌ, (TA,) He let loose, let down, or lowered, his waist-wrapper; (S, M, K;) and so السِّتْرَ the veil, or curtain, (Msb,) or he let down, let fall, or made to hang down, the veil, or curtain: (Mgh:) the former act is forbidden in a trad. (TA.) And اسبلت ذَيْلَهَا [She made her skirt to hang down; or to hang down low, so that she dragged it on the ground]; said of a woman. (M.) And اسبل ثَوْبَهُ He dragged his garment [on the ground]; (O;) and ↓ سبّلهُ signifies the same, (O, TA,) inf. n. تَسْبِيلٌ. (TA.) And اسبل ذَنَبَهُ He made his tail to hang down; he hung down his tail; said of a horse. (M.) ― -b2- [Hence,] اسبل المَآءَ (assumed tropical:) He (a man) poured forth the water. (Msb.) And اسبل دَمْعَهُ (M, K, TA) (tropical:) He shed, or let fall, his tears. (K, TA.) -A3- The verb is also similarly used intransitively. (TA.) You say, of a part of the beard, اسبل عَلَى الصَّدْرِ [It fell, or hung down, upon the breast]. (Az, O, TA.) ― -b2- And اسبل المَطَرُ (tropical:) The rain let fall a shower, and became dense; as though it let down a curtain: (A, TA: [but accord. to this explanation, the verb is app. trans.; and the phrase, elliptical:]) or the rain fell continuously, or in consecutive showers, and in large drops: and in like manner, الدَّمْعُ the tears. (S, K,) ― -b3- And اسبلت السَّمَآءُ (AZ, S, M, K) (assumed tropical:) The sky let fall its rain issuing from the clouds and not as yet having reached the earth: (AZ, S, TA:) or [simply] the sky rained. (K.) And اسبلت أَرْوَاقُ العَيْنِ (tropical:) The sides of the eye shed tears. (O, K, * TA, all in art. روق.) ― -b4- And اسبل عَلَيْهِ (tropical:) He poured forth his speech against him abundantly, [or in torrents,] (A, K, * TA,) like as rain pours. (A. TA.) -A4- اسبل الزَّرْعُ The seed-produce put forth its سُنْبُل [or ears]; (S;) and so ↓ سَنْبَلَ; (S, Mgh, Msb;) or put forth its سَبَل, (Msb in explanation of the former,) which is syn. with سُنْبُل, (S, M, Msb, K,) or its سَبُولَة: (K in explanation of the former:) [Mtr says,] ↓ تَسَنْبَلَ I have not found. (Mgh.)

سَنْبَلَ
Q. Q. 1 سَنْبَلَ ذ : see 4, last sentence: -A2- and art. سنبل.

تَسَنْبَلَ
Q. Q. 2 تَسَنْبَلَ ذ : see 4, last sentence.

سَبَلٌ
سَبَلٌ ذ A thing that one has let loose, let down, let fall, or made to hang down, and to drag [on the ground]; like as نَشَرٌ signifies “ a thing that one has spread ” &c.: whence the trad., مَنْ جَرَّ سَبَلَهُ مِنَ الخُيَلَآءِ لَا يَنْظُرُ اللّٰهُ يَوْمَ القِيٰمَةِ [He who drags what he has made to hang down of his garment from pride, or self-conceit, God will not look towards him on the day of resurrection]: (O:) or سَبَلٌ means garments made to hang down [so as to drag]; and is pl. of ↓ سَبَلَةٌ; [or rather a coll. gen. n. of which سَبَلَةٌ is the n. un.;] whence جَرَّ سَبَلَتَهُ, (TA,) which means [He dragged his garment; though said to mean,] his garments. (K, TA.) ― -b2- Also (tropical:) Rain: (S, M, K:) or rain issuing from the clouds and not as yet having reached the earth: (AZ, S, TA:) or flowing rain: and likewise flowing blood. (Ham p. 359.) ― -b3- [Hence, app., as indicating swiftness,] سَبَلُ is the name of (assumed tropical:) A certain mare, (S, K,) an excellent mare, said by As to have been the mother of أَعْوَجُ, and to have belonged to [the tribe of] Ghanee. (S, TA.) ― -b4- And سَبَلٌ [or سَبَلُ as a fem. proper name] is a name for (assumed tropical:) A ewe, or she-goat: and such is called to be milked by saying سَبَلْ سَبَلْ. (Ibn-'Abbád, TA.) -A2- Also i. q. ↓ سُنْبُلٌ, (S, M, Msb, K,) which signifies The ears of corn: (MA: [and in like manner both are expl. in the KL, but as singulars, app. because used as gen. ns.:]) n. un. of the former with ↓ ة, and so of ↓ the latter: and the pl. of ↓ سُنْبُلٌ, which is of the measure فُنْعُلٌ, is سَنَابِلُ: (Msb:) or this is pl. of سُنْبُلَةٌ, (S,) as also سُنْبُلَاتٌ: (Kur xii. 43 and 46:) or سُنْبُلَةٌ [in the CK (erroneously) سُبْلَة] signifies an ear of corn [so I render زَرْعَةٌ (in the CK زُرْعَة)] that is bending, or inclining, as also ↓ سَبُولَةٌ [mentioned in one of my two copies of the S as syn. with سُنْبُلَةٌ but not in the other copy] and ↓ سُبُولَةٌ (M, K) and ↓ سَبَلَةٌ; (K;) or, accord. to Lth, ↓ سَبُولَةٌ signifies an ear (سُنْبُلَة) of millet (ذُرَة), and of rice, and the like, when bending, or inclining: (O, TA:) and some say that سَبَلٌ signifies spreading, or expanding, awn of the سُنْبُل [or ears of corn]; (M, TA;) or the extremities thereof; (TA;) and the pl. is سُبُولٌ; (M;) or سبول is syn. with سُنْبُلٌ, in the dial. of بنو هميان [?]. (TA.) ↓ السُّنْبُلَةُ is also the name of A certain sign of the Zodiac [i. e. Virgo]: (S in the present art., and K in art. سنبل:) [or Spica Virginis;] a star in Virgo; thus called by astrologers; also called السِّمَاكُ الأَعْزَلُ. (Kzw. [See art. سمك.]) الطِّيبِ ↓ سُنْبُلُ is A well-known plant, [spikenard, which is called in the present day السُّنْبُلُ الهِنْدِىُّ,] brought from India. (O. [See also art. سنبل.]) ― -b2- Also sing. of أَسْبَالٌ, which signifies (assumed tropical:) The uppermost parts of a bucket, (O,) or the lips thereof: (S:) or ↓ سَبَلَةٌ is the sing. of أَسْبَالٌ in these senses; and signifies (tropical:) the head of a vessel [like as it signifies the “ ear, ” which is the “ head, ” of a culm of wheat &c.]. (TA.) You say, مَلَأَهَا اـِلَى أَسْبَالِهَا (tropical:) He filled it (i. e. the winecup, الكَأْسَ, M, TA, or the bucket, الدَّلْوَ, O) to its edges, (M, K, TA,) and to its lips. (K.) And a poet says, (S,) namely Bá'ith Ibn- Sureym El-Yeshkuree, (TA,)
اـِذْ أَرْسَلُونِى مَاتِحًا بِدِلَائِهِمْ
فَمَلَأْتُهُا عَلَقًا اـِلَى أَسْبَالِهَا
[When they sent me drawing with their buckets, and I filled them with blood to their brims]: he says, they sent me seeking to execute their blood-revenges, and I slew many: العَلَق meaning “ blood. ” (S, TA. [See also Ham p. 268, where some different readings are mentioned; and it is said that the اسبال may mean the knots that are connected with the cross-pieces of wood of the bucket.]) ― -b3- And (assumed tropical:) A number of spears, few or many. (K. [Perhaps because their heads are likened to the heads of corn.]) -A3- Also The nose: (K:) pl. سِبَالٌ: so in the Moheet. (TA.) One says, أَرْغَمَ اللّٰهُ سَبَلَهُ [May God make his nose to cleave to the earth, or dust: or (assumed tropical:) abase, or humble, him]. (TA.) -A4- And Garments made of the hards, or hurds, of flax of the coarsest of qualities: and so ↓ سَبَلَةٌ [if one of these words be not a mistranscription for the other]. (TA.) -A5- And A certain disease in the eye, [thus رِيحُ السَّبَلِ is expl. in the M,] resembling a film, as though it were the web of a spider, with red veins: (S:) or a film of the eye, from the swelling, or inflation, of its external veins upon the surface of the مُلْتَحِمَة, (K,) which is one of the layers of the eye, (TA,) [namely, the tunica albuginea, or white of the eye, so called in the present day,] and the appearance of a web, or thing woven, between the two, [i. e. between those veins and the white tunic,] like smoke: (K:) or a film covering the eye; as though from اـِسْبَالْ meaning the “ letting down ” of a veil, or curtain. (Mgh.) -A6- Also A reviling, or vilifying. (K.) One says, بَيْنِى وَ بَيْنَهُ سَبَلٌ Between me and him is a reviling, or vilifying: so in the Moheet. (TA.)

سَبِلٌ
سَبِلٌ ذ [is app. a possessive epithet, meaning Having length and flaccidity]. خُصْيَةٌ سَبِلَةٌ means [A scrotum] that is long (M, K, TA) and flaccid. (TA.)

سُبْلَةٌ
سُبْلَةٌ ذ (assumed tropical:) A rain of wide extent. (IAar, O, K.)

سَبَلَةٌ
سَبَلَةٌ ذ : see سَبَلٌ, in five places. ― -b2- Also (assumed tropical:) The شَارِب [or mustache]: (S:) or the دَائِرَة [or small protuberance termed حِثْرِمَة, q. v.,] in the middle of the upper lip: or the hair that is upon [app. meaning of] the شَارِب; (M, K;) whence the saying, طَالَتْ سَبَلَتُكَ فَقُصَّهَا [thy hair of the mustache has become long, therefore clip it]; and it is tropical: (TA:) or the extremity of that hair: (M, K:) or the two mustaches together: (M, K: *) or what is upon the chin, to the extremity of the beard: or the fore part of the beard: (M, K:) or what hangs down, of, or from, the fore part of the beard: (Zj, in his “ Khalk el-Insán: ”) or, accord. to Az, it signifies, with the Arabs, the fore part of the beard, and what hangs down thereof, or therefrom, upon the breast: or, accord. to IDrd, some of them apply it to the extremity of the beard; and some, to the hair of the mustache that hangs down on the beard: in a trad., in which it is said that he [Mohammad] was full in the سَبَلَة, Az says that it means the hairs beneath the lower jaw: accord. to AZ, it is what appears, of the fore part of the beard, after [or exclusive of] the hair of the side of each cheek and the عُثْنُون [here app. meaning the portion of the beard next the front of the throat], and what is concealed [thereof]: (TA:) or, accord. to Th, the beard altogether: (M:) the pl. is سِبَالٌ, (S, K,) [to which ة is sometimes added, agreeably with a common license, as appears from an ex. in what follows,] and سَبَلَاتٌ, occurring in the saying, اـِنَّهُ لَذُو سَبَلَاتٍ, mentioned by Lh, in which the term سَبَلَة is made to apply to every separate portion [so that the meaning is, Verily he has a سَبَلَة]. (M.) One says, of enemies, هُمْ صُهْبُ السِّبَالِ (assumed tropical:) [They are red, or reddish, in respect of the mustaches, &c.: see art. صهب]. (TA.) And of a man who has come threatening, one says, جَآءَ فُلَانٌ وَ قَدْ نَشَرَ سَبَلَتَهُ (tropical:) [Such a one came having spread out his mustache, &c.]. (K, * TA.) And in a trad. respecting Dhu-th-Thudeiyeh, [see art. ثدى,] it is said, عَلَيْهِ شُعَيْرَاتٌ مِثْلُ سِبَالَةِ السِّنَّوْرِ [app. meaning (assumed tropical:) Having upon him small hairs like the whiskers of the cat]. TA.) ― -b3- سَبَلَةُ البَعِيرِ means (assumed tropical:) The part of the camel, in which he is stabbed, or stuck, in the uppermost part of the breast; (T, M;) called also the تَرِيبَة: (T:) or the fur that flows down upon that part of the camel. (M, K. [In the CK, مَنْخَرِه is erroneously put for مَنْحَرِهِ.]) You say لَتَبَ فِى سَبَلَةِ النَّاقَةِ, meaning (assumed tropical:) He stabbed, or stuck, the she-camel in the part above mentioned: (M in art. لتب: [in the K, in the present art., كَتَبَ is erroneously put, in this phrase, in the place of لَتَبَ:]) Az heard an Arab of the desert say لَتَمَ فِى سَبَلَةِ بَعِيرِهِ, [which means the same as لَتَبَ,] and he supposes the سَبَلَة to be hairs in the part above mentioned. (TA.) You say also, بَعِيرٌ حَسَنُ السَّبَلَةِ, meaning (assumed tropical:) [A camel goodly in respect of] the thinness of his skin (جِلْدِهِ): so in the O and K: but accord. to the T, of his cheek (خَدِّهِ); and this is probably the right explanation. (TA.)

سَبَلَانِىٌّ
سَبَلَانِىٌّ ذ : see أَسْبَلُ.

سَبِيلٌ
سَبِيلٌ ذ A way, road, or path; (S, M, Msb, K;) and what is open, or conspicuous, thereof; (M, K;) and Er-Rághib adds, wherein is easiness: (TA:) and ↓ سَبِيلَةٌ signifies the same: (Ibn- 'Abbád, K:) the former is masc. and fem.; (S, M, Mgh, Msb, K;) like زُقَاقٌ; (Msb;) made fem. by the people of El-Hijáz, and masc. by Temeem; (Akh, S voce زُقَاقٌ;) but mostly fem.; (IAth, TA;) in the Kur it is made masc. in vii. 143, and fem. in xii. 108: (S, M, TA:) pl. سُبُلٌ, (M, K,) or, accord. to ISk, it has this pl. when masc., and سُبُولٌ, like عُنُوقٌ when fem., (Msb, [but this distinction and the latter pl. are both strange,]) and it has also as a pl. [of pauc.] أَسْبِلَةٌ. (TA.) In the saying, وَ عَلَى اللّٰهِ قَصْدُ السَّبِيلِ [And upon God it rests to show the right way (see art. قصد)], (M, K,) in the Kur [xvi. 9], (M,) it is used as a gen. n., because it is added, وَ مِنْهَا جَائِرٌ. (M, K.) ― -b2- اِبْنُ السَّبِيلِ means (assumed tropical:) The son of the road; (M, K;) he whom the road has brought, or [as it were] brought forth; (IB;) the wayfarer, or traveller: (Mgh, Msb:) or he who travels much or often: (TA:) or the traveller who is far from his place of abode: (Er-Rághib:) as used in the verse of the Kur, (M, Mgh, Msb,) ix, 60, (M,) it means the person to whom the way has become cut short [so that he is unable to continue his journey]; (M, K;) to which has been added, who desires to return to his country, or town, and finds not what will suffice him: (TA:) or the traveller who is cut off from his property: (Mgh, Msb:) or the person who desires to go to a country, or town, other than his own, for a necessary affair: or, accord. to Ibn-'Arafeh, the guest who has become disabled from proceeding in his journey, his means having failed him: to such should be given as much as will suffice him to his home. (TA.) ― -b3- تَقْطَعُونَ السَّبِيلَ, in the Kur [xxix. 28], means (assumed tropical:) [And ye cut off] the way of offspring [by your unnatural practices]: or and ye oppose yourselves to men in the roads [or road] for the purpose of that which is excessively, or enormously, foul or abominable. (TA.) ― -b4- [سَبِيلُ اللّٰهِ means (assumed tropical:) The way, or cause, of God, or of religion; or the way whereby one seeks approach to God, or advancement in his favour.] It is said in the Kur [ii. 191], وَ أَنْفِقُوا فِى سَبِيلِ اللّٰهِ, meaning (assumed tropical:) And expend ye in warring against unbelievers and the like, and in every good work commanded by God; (M, K;) such being of the ways [that lead] to God: (M:) mostly used in relation to warring against unbelievers and the like. (M, K.) And in the same, iii. 163, الَّذِينَ قُتِلُوا فِى سَبِيلِ اللّٰهِ, meaning [Who have been slain in the cause of God, or of his religion, i. e.,] for the sake of the religion of God. (Jel.) And you say, جَعَلَ ضَيْعَتَهُ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ (assumed tropical:) [He made his estate to have its profit, or revenue, or usufruct, employed in the cause of God, or of religion]. (S.) ― -b5- سَبِيلٌ also signifies (assumed tropical:) A means of access; a connexion, or a tie: so in the saying, in the Kur [xxv. 29], يَا لَيْتَنِى اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا (assumed tropical:) [O would that I had obtained, with the Apostle, a means of access to Paradise]: (S, Msb, TA:) thus it has been explained: (TA:) or the meaning is, [O would that I had taken, with the Apostle,] a way to safety: or one way, the way of truth. (Bd.) ― -b6- [Also, in the present day, applied to A public drinking-fountain.]

سَبُولَةٌ
سَبُولَةٌ ذ and سُبُولَةٌ: see سَبَلٌ, in three places.

سَبِيلَةٌ
سَبِيلَةٌ ذ : see سَبِيلٌ, first sentence.

سَابِلٌ
سَابِلٌ ذ Travelling upon a road: pl. سَوَابِلُ and [coll. gen. n.] ↓ سَابِلَةٌ; (TA:) this last signifies travellers, (S, M, *) or a company of people, (Mgh, K,) following, or succeeding, one another, or going repeatedly to and fro, (S, M, Mgh, K,) upon the roads, (S, Mgh,) or upon the road, (M, K,) for the accomplishment of their wants: it is made fem. as denoting a جَمَاعَة. (Mgh.) ― -b2- Also, ↓ سَابِلَةٌ, (TA in art. شغر,) or سَبِيلٌ سَابِلَةٌ, (M, K, * TA,) A travelled road; (M, K, TA;) a beaten road. (TA in art. شغر.) -A2- غَيْثٌ سَابِلٌ (assumed tropical:) Rain falling continuously, or in successive showers, and in large drops, and copiously. (TA.)

سَابِلَةٌ
سَابِلَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

سُنْبُلٌ
سُنْبُلٌ ذ and سُنْبُلَةٌ: see سَبَلٌ, in five places: and see also art. سنبل.

سَلْسَبِيلُ
سَلْسَبِيلُ ذ the name of A certain fountain in Paradise: determinate; [without tenween;] but occurring at the end of a verse of the Kur [lxxvi. 18], (Akh, S, K,) and being with fet-h, (Akh, S,) ا is added to it, (Akh, S, K,) for the sake of conformity [with the endings of other verses before and after it]. (K.) See also art. سلسبل.

أَسْبَلُ
أَسْبَلُ ذ (tropical:) A man long in the سَبَلَة [q. v., here said in the TA to mean the beard, but this is questionable], as also ↓ سَبَلَانِىٌّ and ↓ مُسْبِلٌ and ↓ مُسْبَلٌ and ↓ مُسَبِّلٌ and ↓ مُسَبَّلٌ. (M, K, TA.) ― -b2- And the fem., سَبْلَآءُ, (assumed tropical:) A woman having hair in the place of the mustache. (TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) An eye having long lashes. (M, K.)

مُسْبَلٌ
مُسْبَلٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُسْبِلٌ
مُسْبِلٌ ذ A man lengthening his garment, and making it to hang down to the ground. (IAar, TA.) [And in like manner,] applied to a woman, [though without ة,] Who has made her skirt to hang down [app. to the ground]. (M.) ― -b2- See also أَسْبَلُ. ― -b3- And المُسْبِلُ signifies (tropical:) The penis: (M, K, TA:) because of its pendulousness. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) The [lizard called] ضَبّ. (K.) ― -b5- And the fifth of the arrows used in the game called المَيْسِر: (M, K:) or the sixth of those arrows, (Lh, S, M, K,) also called المُصْفَحُ, (S,) in which are six notches, and to which are assigned six shares [of the slaughtered camel] if it win, and six fines if it do not win: (M:) pl. المَسَابِلُ. (TA.) ― -b6- And مُسْبِلٌ is one of the names of Dhul-Hijjeh; (M, K; *) of the time of 'Ád. (M.)

مُسَبَّلٌ
مُسَبَّلٌ ذ : see أَسْبَلُ. ― -b2- Also An ugly old man: (K:) app. because of the length of his beard. (TA.)

مُسَبِّلٌ
مُسَبِّلٌ ذ : see أَسْبَلُ.

##### Türkçe

**سبّلهُ**
2 **سبّلهُ** ذ , mastar adı **تَسْبِيلٌ**, **جَعَلَهُ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ** demektir [onu, yahut onun kârını, yahut gelirini, yahut menfaatini, Allah’ın yolu yani sebebi, yahut din uğrunda kullanılmak üzere tahsis etti; yahut Allah’ın emrettiği şeylerden herhangi birini yahut hepsini yapmakta, yahut Allah’ın rızasında ilerlemeye götüren yolu izlemekle kendisiyle uğraşılan amellerde kullanılmak üzere; onu dindarane yahut hayır amaçlı kullanımlara/amaçlara adadı]; (K, TA;) sanki [mânâ olarak] onu Allah’a [rızaya] ilerlemek için ayakla çiğnenen bir yol yaptı. (TA.) Şöyle dersin: **سبّل ضَيْعَتَهُ**, bu mânâda fiili kullanarak [yani: mülkünün kârını yahut gelirini yahut menfaatini Allah yahut din uğrunda kullanılmak üzere tahsis etti]; (S;) yolcuya, yoksula, kâfirlere karşı savaşana ve başkalarına verilmek üzere. (TA, **سَبِيلٌ** maddesinde.) Ve **سبّل التَّمَرَةَ**: kârı, iyi amellerin yollarında (Mgh, Msb) ve dindarane fiillerin çeşitli türlerinde kullanılmak üzere tahsis etti: (Msb:) yahut kârı, mülkün kendisi ebediyen devredilemez kılınmış olan kimseler için helâl/serbest kıldı. (TA. [**حبس** maddesinin ilk paragrafında, Ömer’in sadaka vermek istediği bazı hurma ağaçlarına dair bir örneğe bak.]) -A2- **سبّل**, [ya **سَبَّلَ** ya da **سُبِّلَ**, ikisi de görünüşe göre câiz, (aşağıdaki ism-i fâil/ism-i mef’ûllere bak,)] O (bir adam) **سَبَلَة**’de [bk.] uzun idi yahut uzun oldu; sanki ona uzun bir **سَبَلَة** verilmişti. (TA.) ― -b2- 4’e de bak.

**أَسْبَلَتِ الطَّرِيقُ**
4 **أَسْبَلَتِ الطَّرِيقُ** ذ Yol, üzerinde birbirini izleyen, yahut ardı sıra gelen, yahut tekrar tekrar gidip gelen çok yolcuya sahip oldu. (M, K.) -A2- **اسبل اـِزَارَهُ**, (S, M, K,) mastar adı **اـِسْبَالٌ**, (TA,) bel sargısını salıverdi, aşağı bıraktı yahut indirdi; (S, M, K;) ve aynı şekilde **السِّتْرَ** perdeyi, örtüyü, (Msb,) yahut perdeyi/örtüyü aşağı saldı, aşağı düşürdü yahut sarkıttı: (Mgh:) bir rivayette birincisi yasaklanmıştır. (TA.) Ve **اسبلت ذَيْلَهَا** [eteğini sarkıttı; yahut aşağı sarkıttı, öyle ki yerde sürüdü]; bir kadın hakkında söylenir. (M.) Ve **اسبل ثَوْبَهُ** elbisesini [yerde] sürüdü; (O;) ve ↓ **سبّلهُ** aynı mânâyı ifade eder, (O, TA,) mastar adı **تَسْبِيلٌ**. (TA.) Ve **اسبل ذَنَبَهُ** kuyruğunu sarkıttı; kuyruğunu sarkıttı; bir at hakkında söylenir. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اسبل المَآءَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O (bir adam) suyu döktü. (Msb.) Ve **اسبل دَمْعَهُ** (M, K, TA) (mecaz:) gözyaşlarını döktü yahut akıttı. (K, TA.) -A3- Fiil, geçişsiz olarak da benzer şekilde kullanılır. (TA.) Sakalın bir kısmı hakkında şöyle dersin: **اسبل عَلَى الصَّدْرِ** [göğüs üzerine düştü yahut sarktı]. (Az, O, TA.) ― -b2- Ve **اسبل المَطَرُ** (mecaz:) yağmur sağanak bıraktı ve sıklaştı; sanki bir perde indirdi: (A, TA: [fakat bu açıklamaya göre fiil görünüşe göre geçişlidir; ve ibare hazfedilidir:]) yahut yağmur aralıksız, yahut peş peşe sağanaklar hâlinde ve iri damlalarla yağdı: ve aynı şekilde **الدَّمْعُ** gözyaşı. (S, K,) ― -b3- Ve **اسبلت السَّمَآءُ** (AZ, S, M, K) (mecaz olduğu varsayılarak:) gökten, bulutlardan çıkan ve henüz yere ulaşmamış olan yağmurunu indirdi: (AZ, S, TA:) yahut [sadece] gök yağmur yağdırdı. (K.) Ve **اسبلت أَرْوَاقُ العَيْنِ** (mecaz:) gözün yanları gözyaşı döktü. (O, K, * TA, hepsi **روق** maddesinde.) ― -b4- Ve **اسبل عَلَيْهِ** (mecaz:) ona karşı sözünü bol bol [yahut seller gibi] döktü, (A, K, * TA,) tıpkı yağmurun dökülmesi gibi. (A. TA.) -A4- **اسبل الزَّرْعُ** ekin, **سُنْبُل**’ünü [yahut başaklarını] çıkardı; (S;) ve aynı şekilde ↓ **سَنْبَلَ**; (S, Mgh, Msb;) yahut **سَبَل**’ini çıkardı, (Msb, birincinin açıklamasında,) ki bu **سُنْبُل** ile eşanlamlıdır, (S, M, Msb, K,) yahut onun **سَبُولَة**’sini: (K, birincinin açıklamasında:) [Mtr der ki,] ↓ **تَسَنْبَلَ**’ı bulmadım. (Mgh.)

**سَنْبَلَ**
Q. Q. 1 **سَنْبَلَ** ذ : 4’ün son cümlesine bak: -A2- ve **سنبل** maddesine.

**تَسَنْبَلَ**
Q. Q. 2 **تَسَنْبَلَ** ذ : 4’ün son cümlesine bak.

**سَبَلٌ**
**سَبَلٌ** ذ Salıverilmiş, aşağı bırakılmış, düşürülmüş yahut sarkıtılmış ve [yerde] süründürülmüş bir şey; tıpkı **نَشَرٌ**’ın “yayılmış bir şey” vb. mânâsına gelmesi gibi: buradan rivayet: **مَنْ جَرَّ سَبَلَهُ مِنَ الخُيَلَآءِ لَا يَنْظُرُ اللّٰهُ يَوْمَ القِيٰمَةِ** [Kibirden yahut kendini beğenmeden elbisesinden sarkıttığı şeyi sürüyen kimseye Allah kıyamet gününde bakmaz]: (O:) yahut **سَبَلٌ**, sarkıtılmış [sürünecek şekilde] elbiseler demektir; ve ↓ **سَبَلَةٌ**’nin çoğuludur; [yahut daha doğrusu, bunun tekili **سَبَلَةٌ** olan bir cins ismidir;] buradan **جَرَّ سَبَلَتَهُ**, (TA,) ki [elbiseyi sürüdü mânâsına gelir; gerçi “elbiselerini” mânâsına geldiği söylenmiştir]. (K, TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz:) yağmur: (S, M, K:) yahut bulutlardan çıkan ve henüz yere ulaşmamış yağmur: (AZ, S, TA:) yahut akan yağmur: ve aynı şekilde akan kan. (Ham s. 359.) ― -b3- [Bundan dolayı, görünüşe göre, sürati gösterir şekilde,] **سَبَلُ**, (mecaz olduğu varsayılarak:) belirli bir kısrağın adıdır, (S, K,) seçkin bir kısrak; As’ın, onun **أَعْوَجُ**’un annesi olduğunu ve [Ghanee kabilesine] ait bulunduğunu söylediği. (S, TA.) ― -b4- Ve **سَبَلٌ** [yahut dişi özel ad olarak **سَبَلُ**] (mecaz olduğu varsayılarak:) bir koyun yahut keçi için bir addır: ve böyle olana sağılması için “**سَبَلْ سَبَلْ**” denilerek çağrılır. (Ibn-'Abbád, TA.) -A2- Ayrıca i. q. ↓ **سُنْبُلٌ**, (S, M, Msb, K,) ki bu, tahılın başakları demektir: (MA: [ve aynı şekilde ikisi de KL’de açıklanmıştır; fakat tekil olarak, görünüşe göre cins isimleri olarak kullanıldıkları için:]) birincinin tekili ↓ **ة** ile, ve aynı şekilde ↓ ikincinin de: ve ölçüsü **فُنْعُلٌ** olan ↓ **سُنْبُلٌ**’ün çoğulu **سَنَابِلُ**’dir: (Msb:) yahut bu, **سُنْبُلَةٌ**’nin çoğuludur, (S,) ve ayrıca **سُنْبُلَاتٌ**: (Kur’ân xii. 43 ve 46:) yahut **سُنْبُلَةٌ** [CK’de (yanlış olarak) **سُبْلَة**] eğilmiş yahut meyletmiş bir başak [ben **زَرْعَةٌ**’yi böyle çeviriyorum (CK’de **زُرْعَة**)] demektir; ve aynı şekilde ↓ **سَبُولَةٌ** [S’nin iki nüshamdan birinde **سُنْبُلَةٌ** ile eşanlamlı olarak zikredilmiş, diğerinde değil] ve ↓ **سُبُولَةٌ** (M, K) ve ↓ **سَبَلَةٌ**; (K;) yahut Lth’ye göre ↓ **سَبُولَةٌ**, eğildiğinde yahut meylettiğinde darının (**ذُرَة**) ve pirincin ve benzerinin bir başağı (**سُنْبُلَة**) demektir: (O, TA:) ve bazıları der ki **سَبَلٌ**, **سُنْبُل**’ün [yahut başakların] yayılmış yahut açılmış kılçığı demektir; (M, TA;) yahut onun uçları; (TA;) ve çoğulu **سُبُولٌ**’dür; (M;) yahut **سبول**, بنو هميان [?] lehçesinde **سُنْبُلٌ** ile eşanlamlıdır. (TA.) ↓ **السُّنْبُلَةُ** ayrıca burçlardan belirli bir burcun adıdır [yani Başak]: (S bu maddede, ve K **سنبل** maddesinde:) [yahut Spica Virginis;] Başak burcunda bir yıldız; müneccimlerce böyle adlandırılır; ayrıca **السِّمَاكُ الأَعْزَلُ** da denir. (Kzw. [**سمك** maddesine bak.]) **الطِّيبِ** ↓ **سُنْبُلُ**, Hindistan’dan getirilen meşhur bir bitkidir, [bugün **السُّنْبُلُ الهِنْدِىُّ** denilen]. (O. [Ayrıca **سنبل** maddesine de bak.]) ― -b2- Ayrıca **أَسْبَالٌ**’ın tekilidir; bu da (mecaz olduğu varsayılarak:) bir kovanın en üst kısımları, (O,) yahut onun dudakları demektir: (S:) yahut bu mânâlarda **أَسْبَالٌ**’ın tekili ↓ **سَبَلَةٌ**’dir; ve (mecaz:) bir kabın başı demektir [tıpkı “başak” mânâsına gelmesi gibi; ki o, buğday sapı vb.nin “başı”dır]. (TA.) Şöyle dersin: **مَلَأَهَا اـِلَى أَسْبَالِهَا** (mecaz:) onu (yani şarap kadehini, **الكَأْسَ**, M, TA, yahut kovayı, **الدَّلْوَ**, O) kenarlarına kadar doldurdu, (M, K, TA,) ve dudaklarına kadar. (K.) Ve bir şair der ki, (S,) yani Bá'ith İbn- Sureym El-Yeshkuree, (TA,)
**اـِذْ أَرْسَلُونِى مَاتِحًا بِدِلَائِهِمْ
فَمَلَأْتُهُا عَلَقًا اـِلَى أَسْبَالِهَا**
[Onlar beni kovalarıyla su çeken olarak gönderdiklerinde, ben onları kanla ağızlarına kadar doldurdum]: der ki, beni kan davalarını yerine getirmeye gönderdiler ve ben birçok kimseyi öldürdüm: **العَلَق** “kan” demektir. (S, TA. [Ayrıca Ham s. 268’e bak; orada bazı farklı kıraatler zikredilmiştir; ve **اسبال**’ın, kovanın tahta çapraz parçalarına bağlı düğümler mânâsına gelebileceği söylenmiştir.]) ― -b3- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) az yahut çok, bir miktar mızrak. (K. [Belki başlarının başak başlarına benzetilmesinden.]) -A3- Ayrıca burun: (K:) çoğulu **سِبَالٌ**: Moheet’te böyledir. (TA.) Şöyle denir: **أَرْغَمَ اللّٰهُ سَبَلَهُ** [Allah onun burnunu yere yahut toza yapıştırsın: yahut (mecaz olduğu varsayılarak:) onu alçaltsın]. (TA.) -A4- Ve ketenin en kaba nitelikteki liflerinden yahut kıtıklarından yapılmış elbiseler: ve aynı şekilde ↓ **سَبَلَةٌ** [bu iki kelimeden biri diğerinin yanlış yazımı değilse]. (TA.) -A5- Ve gözde belirli bir hastalık; [M’de **رِيحُ السَّبَلِ** böyle açıklanır;] kırmızı damarlarla, sanki örümcek ağı imiş gibi, bir zar/film benzeri: (S:) yahut gözün dış damarlarının **مُلْتَحِمَة** yüzeyi üzerinde şişmesi yahut kabarmasından kaynaklanan göz zarı; (K,) ki bu, gözün tabakalarından biridir, (TA,) [yani, bugün böyle adlandırılan tunica albuginea, yahut gözün beyazı,] ve ikisi arasında [yani o damarlar ile beyaz tabaka arasında] duman gibi bir ağ yahut dokunmuş şey görünümü: (K:) yahut gözü örten bir zar; sanki **اـِسْبَالْ**’dan, yani bir perdeyi/örtüyü “aşağı salmak”tan. (Mgh.) -A6- Ayrıca bir sövme yahut aşağılama. (K.) Şöyle denir: **بَيْنِى وَ بَيْنَهُ سَبَلٌ** Benimle onun arasında bir sövme yahut aşağılama vardır: Moheet’te böyledir. (TA.)

**سَبِلٌ**
**سَبِلٌ** ذ [görünüşe göre izafet sıfatıdır; mânâsı: uzunluk ve gevşeklik sahibi]. **خُصْيَةٌ سَبِلَةٌ** [bir torba] uzun (M, K, TA) ve gevşek demektir. (TA.)

**سُبْلَةٌ**
**سُبْلَةٌ** ذ (mecaz olduğu varsayılarak:) geniş kapsamlı bir yağmur. (IAar, O, K.)

**سَبَلَةٌ**
**سَبَلَةٌ** ذ : **سَبَلٌ**’e bak, beş yerde. ― -b2- Ayrıca (mecaz olduğu varsayılarak:) **شَارِب** [bıyık]: (S:) yahut üst dudağın ortasındaki **دَائِرَة** [yahut **حِثْرِمَة** denilen küçük çıkıntı, bk.]; yahut **شَارِب** üzerinde olan kıl; (M, K;) buradan şu söz: **طَالَتْ سَبَلَتُكَ فَقُصَّهَا** [bıyık kılların uzadı, öyleyse onu kısalt]; ve bu mecazdır: (TA:) yahut o kılın ucu: (M, K:) yahut iki bıyık birlikte: (M, K: *) yahut çene üzerindeki, sakalın ucuna kadar olan: yahut sakalın ön kısmı: (M, K:) yahut sakalın ön kısmından sarkan: (Zj, “Khalk el-Insán”ında:) yahut Az’a göre Araplarda, sakalın ön kısmı ve ondan göğüs üzerine sarkan şey: yahut IDrd’ye göre, bazısı onu sakalın ucuna uygular; bazısı da sakal üzerine sarkan bıyık kılına: bir rivayette, onun [Muhammed’in] **سَبَلَة**’de dolgun olduğu söylendiğinde, Az der ki bu, alt çenenin altındaki kıllar demektir: AZ’ye göre, iki yanağın her birinin yan kılı ve **عُثْنُون** [burada görünüşe göre boğazın önüne yakın sakal kısmı] ve gizli olanı hariç, sakalın ön kısmından görünen şeydir: (TA:) yahut Th’ye göre, sakalın tamamı: (M:) çoğulu **سِبَالٌ**, (S, K,) [ve bazen yaygın bir ruhsata uygun olarak buna **ة** eklenir; aşağıda gelen örnekten anlaşıldığı üzere,] ve **سَبَلَاتٌ**, Lh’nin zikrettiği **اـِنَّهُ لَذُو سَبَلَاتٍ** sözünde geçer; burada **سَبَلَة** terimi her bir ayrı parçaya uygulanmıştır [öyle ki mânâ: gerçekten onun bir **سَبَلَة**’si var]. (M.) Düşmanlar hakkında şöyle denir: **هُمْ صُهْبُ السِّبَالِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [bıyık vb. bakımından kızıl/kızılımsıdırlar: **صهب** maddesine bak]. (TA.) Ve tehdit ederek gelmiş bir adam hakkında şöyle denir: **جَآءَ فُلَانٌ وَ قَدْ نَشَرَ سَبَلَتَهُ** (mecaz:) [falanca, bıyığını vb. yaymış olarak geldi]. (K, * TA.) Ve Dhu-th-Thudeiyeh hakkında bir rivayette, [**ثدى** maddesine bak,] şöyle denir: **عَلَيْهِ شُعَيْرَاتٌ مِثْلُ سِبَالَةِ السِّنَّوْرِ** [görünüşe göre mânâ (mecaz olduğu varsayılarak:) üzerinde kedinin bıyıkları gibi küçük kıllar var]. TA.) ― -b3- **سَبَلَةُ البَعِيرِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) devenin, göğsün en üst kısmında bıçaklandığı yahut saplandığı yer demektir; (T, M;) ayrıca **تَرِيبَة** de denir: (T:) yahut devenin o kısmı üzerine akan tüy. (M, K. [CK’de **مَنْخَرِه** yanlışlıkla **مَنْحَرِهِ** yerine konmuştur.]) Şöyle dersin: **لَتَبَ فِى سَبَلَةِ النَّاقَةِ**, mânâsı (mecaz olduğu varsayılarak:) dişi deveyi yukarıda zikredilen yerde bıçakladı yahut sapladı: (M, **لتب** maddesinde: [K’de, bu maddede, bu ibarede **كَتَبَ** yanlışlıkla **لَتَبَ** yerine konmuştur:]) Az, çölde bir Arap’ın **لَتَمَ فِى سَبَلَةِ بَعِيرِهِ** dediğini işitti, [ki bu **لَتَبَ** ile aynı mânâdadır,] ve **سَبَلَة**’nin yukarıda zikredilen yerdeki kıllar olduğunu zanneder. (TA.) Yine şöyle dersin: **بَعِيرٌ حَسَنُ السَّبَلَةِ**, mânâsı (mecaz olduğu varsayılarak:) derisinin (**جِلْدِهِ**) inceliği bakımından [güzel] bir deve: O ve K’de böyledir: fakat T’ye göre yanağının (**خَدِّهِ**) [inceliği]; ve muhtemelen doğru açıklama budur. (TA.)

**سَبَلَانِىٌّ**
**سَبَلَانِىٌّ** ذ : **أَسْبَلُ**’e bak.

**سَبِيلٌ**
**سَبِيلٌ** ذ Bir yol, cadde yahut patika; (S, M, Msb, K;) ve onun açık yahut belirgin olanı; (M, K;) ve Er-Rághib ekler: içinde kolaylık olan: (TA:) ve ↓ **سَبِيلَةٌ** aynı mânâya gelir: (Ibn- 'Abbád, K:) birincisi müzekker ve müennestir; (S, M, Mgh, Msb, K;) **زُقَاقٌ** gibi; (Msb;) Hicaz halkınca müennes, Temeem’ce müzekker yapılır; (Akh, S **زُقَاقٌ** maddesinde;) fakat çoğunlukla müennestir; (IAth, TA;) Kur’ân’da vii. 143’te müzekker, xii. 108’de müennes yapılmıştır: (S, M, TA:) çoğulu **سُبُلٌ**, (M, K,) yahut ISk’ye göre müzekker olduğunda bu çoğula gelir; müennes olduğunda ise **عُنُوقٌ** gibi **سُبُولٌ**’a gelir, (Msb, [fakat bu ayırım ve ikinci çoğul ikisi de gariptir,]) ve ayrıca [azlık çoğulu olarak] **أَسْبِلَةٌ** da çoğuludur. (TA.) **وَ عَلَى اللّٰهِ قَصْدُ السَّبِيلِ** sözünde [ve Allah’a doğru yolun gösterilmesi aittir (bk. **قصد** maddesi)], (M, K,) Kur’ân’da [xvi. 9], (M,) cins ismi olarak kullanılmıştır; çünkü ona **وَ مِنْهَا جَائِرٌ** eklenmiştir. (M, K.) ― -b2- **اِبْنُ السَّبِيلِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) yolun oğlu demektir; (M, K;) yolun getirdiği yahut [sanki] doğurduğu kimse; (IB;) yolcu yahut seyyah: (Mgh, Msb:) yahut çok yahut sık seyahat eden: (TA:) yahut ikamet yerinden uzak olan yolcu: (Er-Rághib:) Kur’ân âyetinde (M, Mgh, Msb) ix, 60, (M,) mânâsı: yolu kendisine kesilmiş olan kimse [öyle ki yolculuğunu sürdüremez]; (M, K;) buna şu da eklenmiştir: ülkesine yahut şehrine dönmek ister ve kendisine yetecek şeyi bulamaz: (TA:) yahut malından koparılmış yolcu: (Mgh, Msb:) yahut zorunlu bir iş için kendi ülkesinden başka bir ülkeye yahut şehre gitmek isteyen kimse: yahut İbn-'Arafeh’e göre, imkânı kesildiği için yolculuğunda ilerleyemez hâle gelmiş misafir: böyle olana evine kadar yetecek kadar verilmelidir. (TA.) ― -b3- Kur’ân’da [xxix. 28] **تَقْطَعُونَ السَّبِيلَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [ve siz kesersiniz] neslin yolunu [doğaya aykırı fiillerinizle]: yahut yollarda [yahut yolda] insanlara karşı çıkarsınız; aşırı derecede çirkin yahut iğrenç olan şey için. (TA.) ― -b4- [**سَبِيلُ اللّٰهِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Allah’ın yolu yahut sebebi, yahut dinin yolu; yahut Allah’a yaklaşma yahut O’nun rızasında ilerleme aranan yol.] Kur’ân’da [ii. 191] **وَ أَنْفِقُوا فِى سَبِيلِ اللّٰهِ** denilmiştir; mânâsı (mecaz olduğu varsayılarak:) kâfirlere karşı savaşmada ve benzerinde ve Allah’ın emrettiği her iyi işte harcayın; (M, K;) zira bunlar Allah’a [götüren] yollardandır: (M:) çoğunlukla kâfirlere karşı savaşma ve benzeri hakkında kullanılır. (M, K.) Ve aynı kitapta, iii. 163, **الَّذِينَ قُتِلُوا فِى سَبِيلِ اللّٰهِ**, mânâsı [Allah’ın yolu yahut din uğrunda öldürülmüş olanlar, yani] Allah’ın dini uğruna. (Jel.) Ve şöyle dersin: **جَعَلَ ضَيْعَتَهُ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [mülkünün kârını yahut gelirini yahut menfaatini Allah yahut din uğrunda kullanılmak üzere kıldı]. (S.) ― -b5- **سَبِيلٌ** ayrıca (mecaz olduğu varsayılarak:) bir erişim vasıtası; bir bağlantı yahut bağ demektir: Kur’ân’da [xxv. 29] **يَا لَيْتَنِى اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا** sözünde (mecaz olduğu varsayılarak:) [keşke Elçi ile birlikte Cennet’e bir erişim vasıtası edinmiş olsaydım]: (S, Msb, TA:) böyle açıklanmıştır: (TA:) yahut mânâ: [keşke Elçi ile birlikte] selâmete bir yol tutmuş olsaydım: yahut tek bir yol, hak yolu. (Bd.) ― -b6- [Ayrıca, günümüzde, umumi bir sebil (içme suyu yeri) için kullanılır.]

**سَبُولَةٌ**
**سَبُولَةٌ** ذ ve **سُبُولَةٌ**: **سَبَلٌ**’e bak, üç yerde.

**سَبِيلَةٌ**
**سَبِيلَةٌ** ذ : **سَبِيلٌ**’ün ilk cümlesine bak.

**سَابِلٌ**
**سَابِلٌ** ذ Bir yol üzerinde yolculuk eden: çoğulu **سَوَابِلُ** ve [cins ismi] ↓ **سَابِلَةٌ**; (TA:) bu sonuncusu yolcular demektir, (S, M, *) yahut bir topluluk, (Mgh, K,) yollarda, (S, Mgh,) yahut yolda, (M, K,) ihtiyaçlarını gidermek için birbirini izleyen, yahut ardı sıra gelen, yahut tekrar tekrar gidip gelen: bir **جَمَاعَة**’yi gösterdiği için müennes yapılmıştır. (Mgh.) ― -b2- Ayrıca, ↓ **سَابِلَةٌ**, (TA **شغر** maddesinde,) yahut **سَبِيلٌ سَابِلَةٌ**, (M, K, * TA,) işlek bir yol; (M, K, TA;) dövülmüş bir yol. (TA **شغر** maddesinde.) -A2- **غَيْثٌ سَابِلٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) aralıksız yahut peş peşe sağanaklar hâlinde, iri damlalarla ve bolca yağan yağmur. (TA.)

**سَابِلَةٌ**
**سَابِلَةٌ** ذ : bir önceki paragrafın iki yerinde geçene bak.

**سُنْبُلٌ**
**سُنْبُلٌ** ذ ve **سُنْبُلَةٌ**: **سَبَلٌ**’e bak, beş yerde: ve ayrıca **سنبل** maddesine de bak.

**سَلْسَبِيلُ**
**سَلْسَبِيلُ** ذ Cennet’te belirli bir pınarın adıdır: belirli; [tenvinsiz;] fakat Kur’ân’da [lxxvi. 18] bir âyetin sonunda geçtiğinde, (Akh, S, K,) ve fetha ile olduğunda, (Akh, S,) ona **ا** eklenir, (Akh, S, K,) önceki ve sonraki âyet sonlarıyla uyum için. (K.) Ayrıca **سلسبل** maddesine de bak.

**أَسْبَلُ**
**أَسْبَلُ** ذ (mecaz:) **سَبَلَة**’de [bk., burada TA’da sakal mânâsına geldiği söylenir; fakat bu şüphelidir] uzun olan bir adam; ve aynı şekilde ↓ **سَبَلَانِىٌّ** ve ↓ **مُسْبِلٌ** ve ↓ **مُسْبَلٌ** ve ↓ **مُسَبِّلٌ** ve ↓ **مُسَبَّلٌ**. (M, K, TA.) ― -b2- Ve müennesi **سَبْلَآءُ**, (mecaz olduğu varsayılarak:) bıyık yerinde kılı olan bir kadın. (TA.) ― -b3- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) uzun kirpikli bir göz. (M, K.)

**مُسْبَلٌ**
**مُسْبَلٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**مُسْبِلٌ**
**مُسْبِلٌ** ذ Elbisesini uzatan ve onu yere kadar sarkıtan bir adam. (IAar, TA.) [Ve aynı şekilde,] bir kadına da uygulanır, [fakat **ة** olmaksızın,] eteğini sarkıtmış olan [görünüşe göre yere kadar]. (M.) ― -b2- **أَسْبَلُ**’e de bak. ― -b3- Ve **المُسْبِلُ** (mecaz:) penis demektir: (M, K, TA:) sarkıklığından dolayı. (TA.) ― -b4- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) [**ضَبّ** denilen] kertenkele. (K.) ― -b5- Ve **المَيْسِر** denilen oyunda kullanılan okların beşincisi: (M, K:) yahut o okların altıncısı, (Lh, S, M, K,) ayrıca **المُصْفَحُ** da denir, (S,) üzerinde altı çentik bulunan; kazanırsa altı pay [kesilmiş deveden] kendisine ayrılan ve kazanmazsa altı ceza kendisine yüklenen: (M:) çoğulu **المَسَابِلُ**. (TA.) ― -b6- Ve **مُسْبِلٌ**, Zilhicce’nin adlarından biridir; (M, K; *) Âd kavminin zamanına ait. (M.)

**مُسَبَّلٌ**
**مُسَبَّلٌ** ذ : **أَسْبَلُ**’e bak. ― -b2- Ayrıca çirkin bir ihtiyar: (K:) görünüşe göre sakalının uzunluğundan dolayı. (TA.)

**مُسَبِّلٌ**
**مُسَبِّلٌ** ذ : **أَسْبَلُ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَبَلَ
سَبَلَ U ( n. ac. سَبْل 1 ),
a.  Abused, insulted.

b.  Let down ( hair ).

سَبَّلَ
سَبَّلَ II ,
a.  Dedicated to pious uses.

أَسْبَلَ
أَسْبَلَ IV ,
a.  Let down, made to hang down; let fall.

b.  Fell ( rain, tears ).

c.  Was much frequented ( road ).

d.  Put forth its ears ( corn ).

سَبَل
سَبَل 4 ,
a.  Rain.

b.  Ear ( of corn ).

c.  Nose.

d.  Dimness of sight; film.

سَبَلَة
سَبَلَة 4t , ( pl. سِبَاْل 23 ),
a.  Mustache.

b.  see 4 (b) .

سَاْبِلَة
سَاْبِلَة 21t , ( pl. سَوَاْبِلُ 41 ),
a.  Company of travellers.

b.  Much frequented road, beaten track; highway.

سَبِيْل
سَبِيْل 25 , ( pl. سُبُل 10 ),
a.  Road, path, way; means, expedient.

b.  [ coll. ], Public drinking-fountain.

سَبُوْلَة
سَبُوْلَة 26t ,  سُبُوْلَة 27t ,
a.  Ear ( of corn ).

اِبْن السَّبِيْل
اِبْن السَّبِيْل
a.  Traveller; tramp.

في سَبِيْل اللّٰه
في سَبِيْل اللّٰه
a.  In the cause of God!

##### Türkçe

سَبَلَ
سَبَلَ U ( n. ac. **سَبْل** 1 ),
a.  Kötüye kullandı, hakaret etti.

b.  (Saçı) salıverdi (aşağı).

سَبَّلَ
سَبَّلَ II ,
a.  Dindar kullanımlara tahsis etti.

أَسْبَلَ
أَسْبَلَ IV ,
a.  Salıverdi, aşağı sarkıttı; düşürdü.

b.  Düştü (yağmur, gözyaşları).

c.  Çokça gidilip gelinir oldu (yol).

d.  Başaklarını çıkardı (ekin).

سَبَل
سَبَل 4 ,
a.  Yağmur.

b.  Başak (ekin).

c.  Burun.

d.  Görmenin donukluğu; perde.

سَبَلَة
سَبَلَة 4t , ( pl. **سِبَاْل** 23 ),
a.  Bıyık.

b.  4 (b)’ye bak.

سَاْبِلَة
سَاْبِلَة 21t , ( pl. **سَوَاْبِلُ** 41 ),
a.  Yolcular topluluğu.

b.  Çokça gidilip gelinen yol, dövülmüş iz; anayol.

سَبِيْل
سَبِيْل 25 , ( pl. **سُبُل** 10 ),
a.  Yol, patika, yol; vasıta, çare.

b.  [ toplu ], Umumî içme çeşmesi.

سَبُوْلَة
سَبُوْلَة 26t ,  **سُبُوْلَة** 27t ,
a.  Başak (ekin).

اِبْن السَّبِيْل
اِبْن السَّبِيْل
a.  Yolcu; serseri.

في سَبِيْل اللّٰه
في سَبِيْل اللّٰه
a.  Allah yolunda!

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سبل
سَبَلَ - يَسْبِلُ - سَبِيْل - سُبُل
سَبَلَ - يَسْبِلُ + كائن + كائناً أو نفسه + إلى كائن أو مكان أو أمر: يجعله يتوجه إليه متقدماً في مسار محدد تماماً لا يستطيع أن يحيد عنه
سَبِيْل: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " سَبَلَ - يَسْبِلُ ": صفة الشيء الذي يوصلك إلى هدف أو غاية،
وهو كذلك اسم مكان: الطريق المؤدية والموصلة إلى غاية من غير عوائق: المسار المكاني أو الزماني: الطريق المحدد بدقة من جانبيه ومعروف طوله ومنتهاه والزمن اللازم لعبوره. وهو كذلك اسم آلة: كل ما يؤدي ويساعد ويسهل ويقرب الوصول إلى هدف: فيمكن أن يكون طريقاً مادياً حقيقياً للسفر، وكذلك يمكن أن يكون طريقة وخطوات من الأفكار والأوامر والتعليمات: مخطط عمل زماني مكاني ينبغي السير وفقه لتسهيل وتيسير الوصول إلى هدف، سواء كان هدفاً معنوياً أم مادياً
سُبُل : جمع  " سَبِيْل "
سَبِيْل الله: المسار أو المخطط الذي رسمه الله لعباده ليسيروا وفقه للوصول إلى ما يرضيه عنهم
في سبيل الله: يهاجر - يجاهد - يقاتل - ينفق: يفعل ذلك وهو يؤمن أن ما يفعله هو من أجل سبيل الله: من أجل أن يقوم سبيل الله الذي ارتضاه لعباده
إلى سبيل الله: إلى تعاليم الله: إلى مخطط السير الزماني المكاني الذي أمر الله به في كتابه
عن سبيل الله: عن تعاليم الله
سبيل الرسول أو المؤمنين أو الرشاد أو السلام: هي مخططات العمل التي يرسمها الرسول أو المؤمنون أو الراشدون أو الراغبون بالسلام
سبيل المجرمين - المفسدين - الغي: هي مخططات العمل التي يرسمها المجرمون أو المفسدون أو الغاوون
سواء السبيل: السبيل المستوية: الخالية من المطبات والارتفاعات والانخفاضات والالتواءات
سبيل + فعل يسبقه: يستطيع (سبيلا) - يجد - يتخذ - يبتغي - يتبع - يهتدي - يهدي - أهدى - يضل - أضل - يصد عن: نفس المعنى السابق مع   إضافة معنى الفعل السابق لها
جعل + لهم + سبيلاً: جعل لهم طريقاً سهلاً يمكنهم من الوصول منه إلى غايتهم
جعل + عليهم +  سبيلا: جعل عليهم أن يؤمنوا طريقاً سهلاً للوصول إلى غاية: عليهم أن يقوموا بعمل وفق مخطط زماني مكاني: فرض عليهم التزام للقيام بعمل معين وفق برنامج عمل محدد
ابن السبيل: الابن الذي لا يعرف له أباً سوى السبيل الذي وجد فيه: مثل ابن الزنا المرمي واللقيط، والأبناء الذين فقدوا آباءهم بكارثة أو حرب وتركوا في السبيل ليلتقطهم عابروا السبيل
أَسْبَلَ - يُسْبِلُ + كائن + شيئاً + إلى مكان أو شيء: على وزن " أفعل من " سَبَلَ - يَسْبِلُ ": جعله " يَسْبِلُ " إليه: دفعه في طريق أو مسار محدد من غير عائق متجهاً إليه: أسبل إزاره إلى الأرض، أسبل ثوبه - خمارها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتقال ضمن مسار أو مجرى مَحَدَّد يوصل حتماً إلى الغاية"، وهي:
وَسَلَ - يَسِلُ، سَبَّ - يَسُبُّ، صَرِطَ - يَصْرَطُ (صَرَطَ - يَصْرُطُ)، سَلَكَ - يَسْلُكُ، سبَلَ - يَسْبِلُ، طَرَقَ - يَطْرُقُ

أنواع السبيل والسبل
أولاً - سبيل الله
سبيل الله
 	﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ذلكم وصاكم به لعلكم تتقون(153)﴾ الأنعام ﴿الذين يحملون العرش ومن حوله يسبحون بحمد ربهم ويؤمنون به ويستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شيء رحمة وعلما فاغفر للذين تابوا واتبعوا سبيلكوقهم عذاب الجحيم(7)﴾ غافر
الهجرة في سبيل الله
الأمر بالهجرة في سبيل الله وثواب ذلك﴿ومن يهاجر في سبيل الله يجد في الأرض مراغما كثيرا وسعة ومن يخرج من بيته مهاجرا إلى الله ورسوله ثم يدركه الموت فقد وقع أجره على الله وكان الله غفورا رحيما(100)﴾ النساء ﴿إن الذين آمنوا والذين هاجروا وجاهدوا في سبيل الله أولئك يرجون رحمة الله والله غفور رحيم(218)﴾ البقرة
 	﴿والذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا في سبيل الله والذين آووا ونصروا أولئك هم المؤمنون حقا لهم مغفرة ورزق كريم(74)﴾ الأنفال ﴿الذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم أعظم درجة عند الله وأولئك هم الفائزون(20)﴾ التوبة
 	﴿والذين هاجروا في سبيل الله ثم قتلوا أو ماتوا ليرزقنهم الله رزقا حسنا وإن الله لهو خير الرازقين(58)﴾ الحج ﴿فاستجاب لهم ربهم أني لا أضيع عمل عامل منكم من ذكر أو أنثى بعضكم من بعض فالذين هاجروا وأخرجوا من ديارهم وأوذوا في سبيلي وقاتلوا وقتلوا لأكفرن عنهم سيئاتهم ولأدخلنهم جنات تجري من تحتها الأنهار ثوابا من عند اللهوالله عنده حسن الثواب(195)﴾ آل عمران
الإخراج في سبيل الله	﴿فاستجاب لهم ربهم أني لا أضيع عمل عامل منكم من ذكر أو أنثى بعضكم من بعض فالذين هاجروا وأخرجوا من ديارهم وأوذوا في سبيلي وقاتلوا وقتلوا لأكفرن عنهم سيئاتهم ولأدخلنهم جنات تجري من تحتها الأنهار ثوابا من عند الله والله عنده حسن الثواب(195)﴾ آل عمران ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا عدوي وعدوكم أولياء تلقون إليهم بالمودة وقد كفروا بما جاءكم من الحق يخرجون الرسول وإياكم أن تؤمنوا بالله ربكم إن كنتم خرجتم جهادا في سبيلي وابتغاء مرضاتي تسرون إليهم بالمودة وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم ومن يفعله منكم فقد ضل سواء السبيل(1)﴾ الممتحنة
الموالاة بين المهاجرين والمناصرين	﴿ودوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء فلا تتخذوا منهم أولياء حتى يهاجروا في سبيل الله فإن تولوا فخذوهم واقتلوهم حيث وجدتموهم ولا تتخذوا منهم وليا ولا نصيرا(89)﴾ النساء ﴿إن الذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله والذين آووا ونصروا أولئك بعضهم أولياء بعض والذين آمنوا ولم يهاجروا ما لكم من ولايتهم من شيء حتى يهاجروا وإن استنصروكم في الدين فعليكم النصر إلا على قوم بينكم وبينهم ميثاق والله بما تعملون بصير(72)﴾ الأنفال
عدم موالاة من أخرجوهم	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا عدوي وعدوكم أولياء تلقون إليهم بالمودة وقد كفروا بما جاءكم من الحق يخرجون الرسول وإياكم أن تؤمنوا بالله ربكم إن كنتم خرجتم جهادا في سبيلي وابتغاء مرضاتي تسرون إليهم بالمودة وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم ومن يفعله منكم فقد ضل سواء السبيل(1)﴾ الممتحنة
إيتاء الفقراء المهاجرين في سبيل الله	﴿ولا يأتل أولوا الفضل منكم والسعة أن يؤتوا أولي القربى والمساكين والمهاجرين في سبيل الله وليعفوا وليصفحوا ألا تحبون أن يغفر الله لكم والله غفور رحيم(22)﴾ النور ﴿للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم(273)﴾ البقرة
الجهاد في سبيل الله
الأمر بالجهاد في سبيل الله﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وابتغوا إليه الوسيلة وجاهدوا في سبيله لعلكم تفلحون (35)﴾ المائدة ﴿ياأيها الذين آمنوا من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتي الله بقوم يحبهم ويحبونه أذلة على المؤمنين أعزة على الكافرين يجاهدون في سبيل الله ولا يخافون لومة لائم ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء والله واسع عليم(54)﴾ المائدة
فضل المجاهدين على القاعدين	﴿أجعلتم سقاية الحاج وعمارة المسجد الحرام كمن آمن بالله واليوم الآخر وجاهد في سبيل الله لا يستوون عند الله والله لا يهدي القوم الظالمين(19)﴾ التوبة ﴿لا يستوي القاعدون من المؤمنين غير أولي الضرر والمجاهدون في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم فضل الله المجاهدين بأموالهم وأنفسهم على القاعدين درجة وكلا وعد الله الحسنى وفضل الله المجاهدين على القاعدين أجرا عظيما(95)﴾ النساء
الوعيد للمخلفين	﴿قل إن كان آباؤكم وأبناؤكم وإخوانكم وأزواجكم وعشيرتكم وأموال اقترفتموها وتجارة تخشون كسادها ومساكن ترضونها أحب إليكم من الله ورسوله وجهاد في سبيله فتربصوا حتى يأتي الله بأمره والله لا يهدي القوم الفاسقين(24)﴾ التوبة ﴿فرح المخلفون بمقعدهم خلاف رسول الله وكرهوا أن يجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله وقالوا لا تنفروا في الحر قل نار جهنم أشد حرا لو كانوا يفقهون(81)﴾ التوبة
الأمر بالنفرة	﴿ياأيها الذين آمنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله اثاقلتم إلى الأرض أرضيتم بالحياة الدنيا من الآخرة فما متاع الحياة الدنيا في الآخرة إلا قليل(38)﴾ التوبة ﴿انفروا خفافا وثقالا وجاهدوا بأموالكم وأنفسكم في سبيل الله ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(41)﴾ التوبة
الجهاد يجب أن يترافق بالإيمان بالله ورسوله	﴿إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله ثم لم يرتابوا وجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله أولئك هم الصادقون(15)﴾ الحجرات ﴿تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(11)﴾ الصف
الجهاد بالأموال والأنفس	﴿انفروا خفافا وثقالا وجاهدوا بأموالكم وأنفسكم في سبيل الله ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(41)﴾ التوبة ﴿فرح المخلفون بمقعدهم خلاف رسول الله وكرهوا أن يجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله وقالوا لا تنفروا في الحر قل نار جهنم أشد حرا لو كانوا يفقهون(81)﴾ التوبة
الجهاد بالأموال والأنفس مع الهجرة (وهو الأعظم درجة)	﴿الذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم أعظم درجة عند الله وأولئك هم الفائزون(20)﴾ التوبة ﴿إن الذين آمنوا والذين هاجروا وجاهدوا في سبيل الله أولئك يرجون رحمة اللهوالله غفور رحيم(218)﴾ البقرة
الجهاد بالأموال والأنفس مع الإيواء والنصرة	﴿والذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا في سبيل الله والذين آووا ونصروا أولئك هم المؤمنون حقا لهم مغفرة ورزق كريم(74)﴾ الأنفال ﴿إن الذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله والذين آووا ونصروا أولئك بعضهم أولياء بعض والذين آمنوا ولم يهاجروا ما لكم من ولايتهم من شيء حتى يهاجروا وإن استنصروكم في الدين فعليكم النصر إلا على قوم بينكم وبينهم ميثاق والله بما تعملون بصير(72)﴾ الأنفال
القتال في سبييل الله
 ﴿ولا تقولوا لمن يقتل في سبيل الله أموات بل أحياء ولكن لا تشعرون(154)﴾ البقرة ﴿ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل الله أمواتا بل أحياء عند ربهم يرزقون (169)﴾ آل عمران
 	﴿وقاتلوا في سبيل الله واعلموا أن الله سميع عليم(244)﴾ البقرة ﴿فقاتل في سبيل الله لا تكلف إلا نفسك وحرض المؤمنين عسى الله أن يكف بأس الذين كفروا والله أشد بأسا وأشد تنكيلا(84)﴾ النساء ﴿وما لكم لا تقاتلون في سبيل الله والمستضعفين من الرجال والنساء والولدانالذين يقولون ربنا أخرجنا من هذه القرية الظالم أهلها واجعل لنا من لدنك وليا واجعل لنا من لدنك نصيرا(75)﴾ النساء
 	﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما (74)﴾ النساء ﴿ولئن قتلتم في سبيل الله أو متم لمغفرة من الله ورحمة خير مما يجمعون(157)﴾ آل عمران ﴿فإذا لقيتم الذين كفروا فضرب الرقاب حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق فإما منا بعد وإما فداء حتى تضع الحرب أوزارها ذلك ولو يشاء الله لانتصر منهم ولكن ليبلو بعضكم ببعض والذين قتلوا في سبيل الله فلن يضل أعمالهم (4)﴾ محمد
 	﴿قد كان لكم آية في فئتين التقتا فئة تقاتل في سبيل الله وأخرى كافرة يرونهم مثليهم رأي العين والله يؤيد بنصره من يشاء إن في ذلك لعبرة لأولي الأبصار(13)﴾ آل عمران ﴿الذين آمنوا يقاتلون في سبيل الله والذين كفروا يقاتلون في سبيل الطاغوتفقاتلوا أولياء الشيطان إن كيد الشيطان كان ضعيفا(76)﴾ النساء
 	﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم(111)﴾ التوبة ﴿ما كان لأهل المدينة ومن حولهم من الأعراب أن يتخلفوا عن رسول الله ولا يرغبوا بأنفسهم عن نفسه ذلك بأنهم لا يصيبهم ظمأ ولا نصب ولا مخمصة في سبيل الله ولا يطئون موطئا يغيظ الكفار ولا ينالون من عدو نيلا إلا كتب لهم به عمل صالح إن الله لا يضيع أجر المحسنين(120)﴾ التوبة وكأين من نبي قاتل معه ربيون كثير فما وهنوا لما أصابهم في سبيل الله وما ضعفوا وما استكانوا والله يحب الصابرين(146) } آل عمران
 	﴿وقاتلوا في سبيل الله الذين يقاتلونكم ولا تعتدوا إن الله لا يحب المعتدين(190)﴾ البقرة ﴿ألم تر إلى الملإ من بني إسرائيل من بعد موسى إذ قالوا لنبي لهم ابعث لنا ملكا نقاتل في سبيل الله قال هل عسيتم إن كتب عليكم القتال ألا تقاتلوا قالوا وما لنا ألا نقاتل في سبيل الله وقد أخرجنا من ديارنا وأبنائنا فلما كتب عليهم القتال تولوا إلا قليلا منهم والله عليم بالظالمين(246)﴾ البقرة ﴿وليعلم الذين نافقوا وقيل لهم تعالوا قاتلوا في سبيل الله أو ادفعوا قالوا لو نعلم قتالا لاتبعناكم هم للكفر يومئذ أقرب منهم للإيمان يقولون بأفواههم ما ليس في قلوبهم والله أعلم بما يكتمون(167)﴾ آل عمران ﴿إن الله يحب الذين يقاتلون في سبيله صفا كأنهم بنيان مرصوص (4)﴾ الصف ﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل اللهوآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم(20)﴾ المزمل
الإنفاق في سبيل الله
 ﴿مثل الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله كمثل حبة أنبتت سبع سنابل في كل سنبلة مائة حبة والله يضاعف لمن يشاء والله واسع عليم(261)﴾ البقرة ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون (60)﴾ الأنفال
 	﴿وأنفقوا في سبيل الله ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة وأحسنوا إن الله يحب المحسنين(195)﴾ البقرة
 	﴿الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(262)﴾ البقرة
 	﴿وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)﴾ الحديد ﴿هاأنتم هؤلاء تدعون لتنفقوا في سبيل الله فمنكم من يبخل ومن يبخل فإنما يبخل عن نفسه والله الغني وأنتم الفقراء وإن تتولوا يستبدل قوما غيركم ثم لا يكونوا أمثالكم(38)﴾ محمد
الإضلال عن سبيل الله
باللهو﴿ومن الناس من يشتري لهو الحديث ليضل عن سبيل الله بغير علم ويتخذها هزوا أولئك لهم عذاب مهين(6)﴾ لقمان ﴿ثاني عطفه ليضل عن سبيل الله له في الدنيا خزي ونذيقه يوم القيامة عذاب الحريق(9)﴾ الحج
بالأنداد	﴿وإذا مس الإنسان ضر دعا ربه منيبا إليه ثم إذا خوله نعمة منه نسي ما كان يدعو إليه من قبل وجعل لله أندادا ليضل عن سبيله قل تمتع بكفرك قليلا إنك من أصحاب النار(8)﴾ الزمر ﴿وجعلوا لله أندادا ليضلوا عن سبيله قل تمتعوا فإن مصيركم إلى النار(30)﴾ إبراهيم
بالأموال والزينة	﴿وقال موسى ربنا إنك آتيت فرعون وملأه زينة وأموالا في الحياة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك ربنا اطمس على أموالهم واشدد على قلوبهم فلا يؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم(88)﴾ يونس
بالهوى	﴿ياداوود إنا جعلناك خليفة في الأرض فاحكم بين الناس بالحق ولا تتبع الهوى فيضلك عن سبيل الله إن الذين يضلون عن سبيل الله لهم عذاب شديد بما نسوا يوم الحساب (26)﴾ ص
الأكثرية التي تتبع الظن	﴿وإن تطع أكثر من في الأرض يضلوك عن سبيل الله إن يتبعون إلا الظن وإن هم إلا يخرصون(116)﴾ الأنعام

 ﴿إن ربك هو أعلم من يضل عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين (117)﴾ الأنعام ﴿إن ربك هو أعلم بمن ضل عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين (7)﴾ القلم
 	﴿ادع إلى سبيل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة وجادلهم بالتي هي أحسن إن ربك هو أعلم بمن ضل عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين (125)﴾ النحل ﴿ذلك مبلغهم من العلم إن ربك هو أعلم بمن ضل عن سبيله وهو أعلم بمن اهتدى(30)﴾ النجم
الدعوة إلى سبيل الله
 ﴿ادع إلى سبيل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة وجادلهم بالتي هي أحسن إن ربك هو أعلم بمن ضل عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين (125)﴾ النحل
الصد عن سبيل الله
من هم الذين يصدون عن سبيل الله
الضالون﴿الذين يستحبون الحياة الدنيا على الآخرة ويصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا أولئك في ضلال بعيد(3)﴾ إبراهيم ﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله قد ضلوا ضلالا بعيدا (167)﴾ النساء
الكافرون بالآخرة	﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة هم كافرون (19)﴾ هود ﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة كافرون (45)﴾ الأعراف
 	﴿إن الذين كفروا ينفقون أموالهم ليصدوا عن سبيل الله فسينفقونها ثم تكون عليهم حسرة ثم يغلبون والذين كفروا إلى جهنم يحشرون(36)﴾ الأنفال
أهل الكتاب	﴿قل ياأهل الكتاب لم تصدون عن سبيل الله من آمن تبغونها عوجا وأنتم شهداء وما الله بغافل عما تعملون(99)﴾ آل عمران ﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم وانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف
 	﴿اشتروا بآيات الله ثمنا قليلا فصدوا عن سبيله إنهم ساء ما كانوا يعملون (9)﴾ التوبة ﴿ياأيها الذين آمنوا إن كثيرا من الأحبار والرهبان ليأكلون أموال الناس بالباطل ويصدون عن سبيل الله والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم (34)﴾ التوبة
 	﴿فبظلم من الذين هادوا حرمنا عليهم طيبات أحلت لهم وبصدهم عن سبيل الله كثيرا (160)﴾ النساء
المنافقون	﴿اتخذوا أيمانهم جنة فصدوا عن سبيل الله فلهم عذاب مهين(16)﴾ المجادلة ﴿اتخذوا أيمانهم جنة فصدوا عن سبيل الله إنهم ساء ما كانوا يعملون(2)﴾ المنافقون
 	﴿ولا تتخذوا أيمانكم دخلا بينكم فتزل قدم بعد ثبوتها وتذوقوا السوء بما صددتم عن سبيل الله ولكم عذاب عظيم(94)﴾ النحل ﴿ولا تكونوا كالذين خرجوا من ديارهم بطرا ورئاء الناس ويصدون عن سبيل اللهوالله بما يعملون محيط(47)﴾ الأنفال
عقاب الصد عن سبيل الله
سيحبط أعمالهم﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله أضل أعمالهم (1)﴾ محمد ﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله وشاقوا الرسول من بعد ما تبين لهم الهدى لن يضروا الله شيئا وسيحبط أعمالهم(32)﴾ محمد
لن يغفر الله لهم	﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله ثم ماتوا وهم كفار فلن يغفر الله لهم(34)﴾ محمد ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله زدناهم عذابا فوق العذاب بما كانوا يفسدون(88)﴾ النحل
عذاب	﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة

 ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا ضربتم في سبيل الله فتبينوا ولا تقولوا لمن ألقى إليكم السلام لست مؤمنا تبتغون عرض الحياة الدنيا فعند الله مغانم كثيرة كذلك كنتم من قبل فمن الله عليكم فتبينوا إن الله كان بما تعملون خبيرا(94)﴾ النساء
 	﴿إنما الصدقات للفقراء والمساكين والعاملين عليها والمؤلفة قلوبهم وفي الرقاب والغارمين وفي سبيل الله وابن السبيلفريضة من الله والله عليم حكيم(60)﴾ التوبة
ثانياً - سبيل الرسول
 ﴿قل هذه سبيلي أدعو إلى الله على بصيرة أنا ومن اتبعني وسبحان الله وما أنا من المشركين(108)﴾ يوسف
ثالثاً - سبيل المؤمنين
 ﴿ومن يشاقق الرسول من بعد ما تبين له الهدى ويتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى ونصله جهنم وساءت مصيرا(115)﴾ النساء
سبيل من أناب إلى الله	﴿وإن جاهداك على أن تشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما وصاحبهما في الدنيا معروفا واتبع سبيل من أناب إلي ثم إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون(15)﴾ لقمان
رابعاً - سبيل المجرمين
 ﴿وكذلك نفصل الآيات ولتستبين سبيل المجرمين (55)﴾ الأنعام
خامساً - سبيل المفسدين
 ﴿وواعدنا موسى ثلاثين ليلة وأتممناها بعشر فتم ميقات ربه أربعين ليلة وقال موسى لأخيه هارون اخلفني في قومي وأصلح ولا تتبع سبيل المفسدين (142)﴾ الأعراف
سادساً - سبيل الذين لا يعلمون
 ﴿قال قد أجيبت دعوتكما فاستقيما ولا تتبعان سبيل الذين لا يعلمون (89)﴾ يونس
سابعاً - سبيل الذين كفروا
 ﴿وقال الذين كفروا للذين آمنوا اتبعوا سبيلنا ولنحمل خطاياكم وما هم بحاملين من خطاياهم من شيء إنهم لكاذبون(12)﴾ العنكبوت
ثامناً وتاسعاً: سبيل الرشد وسبيل الغي
 ﴿سأصرف عن آياتي الذين يتكبرون في الأرض بغير الحق وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها وإن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا وإن يروا سبيل الغي يتخذوه سبيلا ذلك بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين(146)﴾ الأعراف
 	﴿ياقوم لكم الملك اليوم ظاهرين في الأرض فمن ينصرنا من بأس الله إن جاءنا قال فرعون ما أريكم إلا ما أرى وما أهديكم إلا سبيل الرشاد (29)﴾ غافر ﴿وقال الذي آمن ياقوم اتبعوني أهدكم سبيل الرشاد (38)﴾ غافر
عاشراَ : سبل السلام
 ﴿يهدي به الله من اتبع رضوانه سبل السلام ويخرجهم من الظلمات إلى النور بإذنه ويهديهم إلى صراط مستقيم(16)﴾ المائدة
السبل
 ﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ذلكم وصاكم به لعلكم تتقون(153)﴾ الأنعام
سواء السبيل
 ﴿أم تريدون أن تسألوا رسولكم كما سئل موسى من قبل ومن يتبدل الكفر بالإيمان فقد ضل سواء السبيل(108)﴾ البقرة ﴿ولقد أخذ الله ميثاق بني إسرائيل وبعثنا منهم اثني عشر نقيبا وقال الله إني معكم لئن أقمتم الصلاة وآتيتم الزكاة وآمنتم برسلي وعزرتموهم وأقرضتم الله قرضا حسنا لأكفرن عنكم سيئاتكم ولأدخلنكم جنات تجري من تحتها الأنهار فمن كفر بعد ذلك منكم فقد ضل سواء السبيل (12)﴾ المائدة
 	﴿قل هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله من لعنه الله وغضب عليه وجعل منهم القردة والخنازير وعبد الطاغوت أولئك شر مكانا وأضل عن سواء السبيل (60)﴾ المائدة ﴿قل ياأهل الكتاب لا تغلوا في دينكم غير الحق ولا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا وضلوا عن سواء السبيل (77)﴾ المائدة
 	﴿ولما توجه تلقاء مدين قال عسى ربي أن يهديني سواء السبيل(22)﴾ القصص
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا عدوي وعدوكم أولياء تلقون إليهم بالمودة وقد كفروا بما جاءكم من الحق يخرجون الرسول وإياكم أن تؤمنوا بالله ربكم إن كنتم خرجتم جهادا في سبيلي وابتغاء مرضاتي تسرون إليهم بالمودة وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم ومن يفعله منكم فقد ضل سواء السبيل(1)﴾ الممتحنة
من سبيل
من سبيل﴿قالوا ربنا أمتنا اثنتين وأحييتنا اثنتين فاعترفنا بذنوبنا فهل إلى خروج من سبيل(11)﴾ غافر ﴿ومن يضلل الله فما له من ولي من بعده وترى الظالمين لما رأوا العذاب يقولون هل إلى مرد من سبيل (44)﴾ الشورى
لن تجد له سبيل	﴿فما لكم في المنافقين فئتين والله أركسهم بما كسبوا أتريدون أن تهدوا من أضل الله ومن يضلل الله فلن تجد له سبيلا(88)﴾ النساء ﴿مذبذبين بين ذلك لا إلى هؤلاء ولا إلى هؤلاء ومن يضلل الله فلن تجد له سبيلا(143)﴾ النساء
يستطيع سبيلاً	﴿انظر كيف ضربوا لك الأمثال فضلوا فلا يستطيعون سبيلا(48)﴾ الإسراء ﴿انظر كيف ضربوا لك الأمثال فضلوا فلا يستطيعون سبيلا (9)﴾ الفرقان
ساء سبيلا
﴿ولا تنكحوا ما نكح آباؤكم من النساء إلا ما قد سلف إنه كان فاحشة ومقتا وساء سبيلا (22)﴾ النساء ﴿ولا تقربوا الزنى إنه كان فاحشة وساء سبيلا (32)﴾ الإسراء
اتخذ سبيلا
﴿سأصرف عن آياتي الذين يتكبرون في الأرض بغير الحق وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها وإن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا وإن يروا سبيل الغي يتخذوه سبيلا ذلك بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين(146)﴾ الأعراف
إلى ربه  	﴿قل ما أسألكم عليه من أجر إلا من شاء أن يتخذ إلى ربه سبيلا(57)﴾ الفرقان ﴿إن هذه تذكرة فمن شاء اتخذ إلى ربه سبيلا (19)﴾ المزمل ﴿إن هذه تذكرة فمن شاء اتخذ إلى ربه سبيلا (29)﴾ الإنسان
مع الرسول	﴿ويوم يعض الظالم على يديه يقول ياليتني اتخذت مع الرسول سبيلا(27)﴾ الفرقان
	﴿إن الذين يكفرون بالله ورسله ويريدون أن يفرقوا بين الله ورسله ويقولون نؤمن ببعض ونكفر ببعض ويريدون أن يتخذوا بين ذلك سبيلا (150)﴾ النساء
يبتغ سبيلا
﴿قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمان أيا ما تدعوا فله الأسماء الحسنى ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها وابتغ بين ذلك سبيلا(110)﴾ الإسراء ﴿قل لو كان معه آلهة كما يقولون إذا لابتغوا إلى ذي العرش سبيلا (42)﴾ الإسراء
يتبع  سبيل
﴿ومن يشاقق الرسول من بعد ما تبين له الهدى ويتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى ونصله جهنم وساءت مصيرا(115)﴾ النساء ﴿وواعدنا موسى ثلاثين ليلة وأتممناها بعشر فتم ميقات ربه أربعين ليلة وقال موسى لأخيه هارون اخلفني في قومي وأصلح ولا تتبع سبيل المفسدين (142)﴾ الأعراف ﴿قال قد أجيبت دعوتكما فاستقيما ولا تتبعان سبيل الذين لا يعلمون (89)﴾ يونس ﴿وإن جاهداك على أن تشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما وصاحبهما في الدنيا معروفا واتبع سبيل من أناب إلي ثم إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون(15)﴾ لقمان ﴿وقال الذين كفروا للذين آمنوا اتبعوا سبيلنا ولنحمل خطاياكم وما هم بحاملين من خطاياهم من شيء إنهم لكاذبون(12)﴾ العنكبوت ﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ذلكم وصاكم به لعلكم تتقون(153)﴾ الأنعام
يهتدي سبيلا - يهدي سبيلاً  أهدى سبيلاً
 ﴿إلا المستضعفين من الرجال والنساء والولدان لا يستطيعون حيلة ولا يهتدون سبيلا (98)﴾ النساء ﴿واتخذ قوم موسى من بعده من حليهم عجلا جسدا له خوار ألم يروا أنه لا يكلمهم ولا يهديهم سبيلا اتخذوه وكانوا ظالمين(148)﴾ الأعراف
 	﴿ياقوم لكم الملك اليوم ظاهرين في الأرض فمن ينصرنا من بأس الله إن جاءنا قال فرعون ما أريكم إلا ما أرى وما أهديكم إلا سبيل الرشاد (29)﴾ غافر ﴿وقال الذي آمن ياقوم اتبعوني أهدكم سبيل الرشاد (38)﴾ غافر
 	﴿إنا هديناه السبيل إما شاكرا وإما كفورا (3)﴾ الإنسان ﴿ما جعل الله لرجل من قلبين في جوفه وما جعل أزواجكم اللائي تظاهرون منهن أمهاتكم وما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفواهكم والله يقول الحق وهو يهدي السبيل (4)﴾ الأحزاب
 	﴿إن الذين آمنوا ثم كفروا ثم آمنوا ثم كفروا ثم ازدادوا كفرا لم يكن الله ليغفر لهم ولا ليهديهم سبيلا (137)﴾ النساء
 	﴿وما لنا ألا نتوكل على الله وقد هدانا سبلنا ولنصبرن على ما آذيتمونا وعلى الله فليتوكل المتوكلون(12)﴾ إبراهيم ﴿والذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا وإن الله لمع المحسنين(69)﴾ العنكبوت
	﴿ثم السبيل يسره(20)﴾ عبس

 ﴿ألم تر إلى الذين أوتوا نصيبا من الكتاب يؤمنون بالجبت والطاغوت ويقولون للذين كفروا هؤلاء أهدى من الذين آمنوا سبيلا (51)﴾ النساء ﴿قل كل يعمل على شاكلته فربكم أعلم بمن هو أهدى سبيلا (84)﴾ الإسراء
يضل السبيل - أضل سبيلاً
 ﴿ويوم يحشرهم وما يعبدون من دون الله فيقول أأنتم أضللتم عبادي هؤلاء أم هم ضلوا السبيل (17)﴾ الفرقان
 	﴿وقالوا ربنا إنا أطعنا سادتنا وكبراءنا فأضلونا السبيل (67)﴾ الأحزاب ﴿ألم تر إلى الذين أوتوا نصيبا من الكتاب يشترون الضلالة ويريدون أن تضلوا السبيل (44)﴾ النساء
 	﴿ومن كان في هذه أعمى فهو في الآخرة أعمى وأضل سبيلا (72)﴾ الإسراء ﴿الذين يحشرون على وجوههم إلى جهنم أولئك شر مكانا وأضل سبيلا (34)﴾ الفرقان ﴿إن كاد ليضلنا عن آلهتنا لولا أن صبرنا عليها وسوف يعلمون حين يرون العذاب من أضل سبيلا(42)﴾ الفرقان ﴿أم تحسب أن أكثرهم يسمعون أو يعقلون إن هم إلا كالأنعام بل هم أضل سبيلا(44)﴾ الفرقان
 	﴿وما كان لهم من أولياء ينصرونهم من دون الله ومن يضلل الله فما له من سبيل (46)﴾ الشورى
يصد عن السبيل
 ﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القولبل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33)﴾ الرعد ﴿أسباب السماوات فأطلع إلى إله موسى وإني لأظنه كاذبا وكذلك زين لفرعون سوء عمله وصد عن السبيل وما كيد فرعون إلا في تباب(37)﴾ غافر ﴿وإنهم ليصدونهم عن السبيل ويحسبون أنهم مهتدون (37)﴾ الزخرف
 	﴿وجدتها وقومها يسجدون للشمس من دون الله وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل فهم لا يهتدون (24)﴾ النمل ﴿وعادا وثمود وقد تبين لكم من مساكنهم وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل وكانوا مستبصرين (38)﴾ العنكبوت
جعل عليهم - لهم - سبيلا
 ﴿إلا الذين يصلون إلى قوم بينكم وبينهم ميثاق أو جاءوكم حصرت صدورهم أن يقاتلوكم أو يقاتلوا قومهم ولو شاء الله لسلطهم عليكم فلقاتلوكم فإن اعتزلوكم فلم يقاتلوكم وألقوا إليكم السلم فما جعل الله لكم عليهم سبيلا (90)﴾ النساء ﴿الذين يتربصون بكم فإن كان لكم فتح من الله قالوا ألم نكن معكم وإن كان للكافرين نصيب قالوا ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين فالله يحكم بينكم يوم القيامة ولن يجعل الله للكافرين على المؤمنين سبيلا (141)﴾ النساء
 	﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا (15)﴾ النساء
 	﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء
ما عليهم من سبيل	﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج إذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)﴾ التوبة ولمن انتصر بعد ظلمه فأولئك ما عليهم من سبيل (41) } الشورى
 	﴿ومن أهل الكتاب من إن تأمنه بقنطار يؤده إليك ومنهم من إن تأمنه بدينار لا يؤده إليك إلا ما دمت عليه قائما ذلك بأنهم قالوا ليس علينا في الأميين سبيل ويقولون على الله الكذب وهم يعلمون(75)﴾ آل عمران
السبيل على	﴿إنما السبيل على الذين يستأذنونك وهم أغنياء رضوا بأن يكونوا مع الخوالف وطبع الله على قلوبهم فهم لا يعلمون(93)﴾ التوبة {﴿إنما السبيل على الذين يظلمون الناس ويبغون في الأرض بغير الحق أولئك لهم عذاب أليم(42)﴾ الشورى
سبيل بالمعنى المادي للطريق
ابن السبيل
 ﴿ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق والمغرب ولكن البر من آمن بالله واليوم الآخر والملائكة والكتاب والنبيين وآتى المال على حبه ذوي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل والسائلين وفي الرقاب وأقام الصلاة وآتى الزكاة والموفون بعهدهم إذا عاهدوا والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس أولئك الذين صدقوا وأولئك هم المتقون(177)﴾ البقرة ﴿يسألونك ماذا ينفقون قل ما أنفقتم من خير فللوالدين والأقربين واليتامى والمساكين وابن السبيل وما تفعلوا من خير فإن الله به عليم(215)﴾ البقرة ﴿واعبدوا الله ولا تشركوا به شيئا وبالوالدين إحسانا وبذي القربى واليتامى والمساكين والجار ذي القربى والجار الجنب والصاحب بالجنب وابن السبيل وما ملكت أيمانكم إن الله لا يحب من كان مختالا فخورا(36)﴾ النساء
 	﴿وآت ذا القربى حقه والمسكين وابن السبيل ولا تبذر تبذيرا(26)﴾ الإسراء ﴿فآت ذا القربى حقه والمسكين وابن السبيل ذلك خير للذين يريدون وجه الله وأولئك هم المفلحون(38)﴾ الروم
 	﴿واعلموا أنما غنمتم من شيء فأن لله خمسه وللرسول ولذي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل إن كنتم آمنتم بالله وما أنزلنا على عبدنا يوم الفرقان يوم التقى الجمعان والله على كل شيء قدير(41)﴾ الأنفال ﴿ما أفاء الله على رسوله من أهل القرى فلله وللرسول ولذي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل كي لا يكون دولة بين الأغنياء منكم وما آتاكم الرسول فخذوه وما نهاكم عنه فانتهوا واتقوا الله إن الله شديد العقاب(7)﴾ الحشر
سُبُل
 ﴿ثم كلي من كل الثمرات فاسلكي سبل ربك ذللا يخرج من بطونها شراب مختلف ألوانه فيه شفاء للناس إن في ذلك لآية لقوم يتفكرون(69)﴾ النحل
 	﴿وألقى في الأرض رواسي أن تميد بكم وأنهارا وسبلا لعلكم تهتدون (15)﴾ النحل ﴿وجعلنا في الأرض رواسي أن تميد بهم وجعلنا فيها فجاجا سبلا لعلهم يهتدون(31)﴾ الأنبياء
 	﴿والله جعل لكم الأرض بساطا (19) لتسلكوا منها سبلا فجاجا (20)﴾ نوح ﴿وجعلنا في الأرض رواسي أن تميد بهم وجعلنا فيها فجاجا سبلا لعلهم يهتدون(31)﴾ الأنبياء
 	﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وسلك لكم فيها سبلا وأنزل من السماء ماء فأخرجنا به أزواجا من نبات شتى(53)﴾ طه ﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وجعل لكم فيها سبلا لعلكم تهتدون (10)﴾ الزخرف وعلامات وبالنجم هم يهتدون (16) } النحل
 	﴿وعلى الله قصد السبيل ومنها جائر ولو شاء لهداكم أجمعين(9)﴾ النحل ﴿لو كان عرضا قريبا وسفرا قاصدا لاتبعوك ولكن بعدت عليهم الشقة وسيحلفون بالله لو استطعنا لخرجنا معكم يهلكون أنفسهم والله يعلم إنهم لكاذبون (42)﴾ التوبة
 	﴿فلما بلغا مجمع بينهما نسيا حوتهما فاتخذ سبيله في البحر سربا(61)﴾ الكهف ﴿قال أرأيت إذ أوينا إلى الصخرة فإني نسيت الحوت وما أنساني إلا الشيطان أن أذكره واتخذ سبيله في البحر عجبا (63)﴾ الكهف
 	﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم(5)﴾ التوبة ﴿أئنكم لتأتون الرجال وتقطعون السبيل وتأتون في ناديكم المنكر فما كان جواب قومه إلا أن قالوا ائتنا بعذاب الله إن كنت من الصادقين(29)﴾ العنكبوت ﴿وإنها لبسبيل مقيم (76)﴾ الحجر ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء
 	﴿فيه آيات بينات مقام إبراهيم ومن دخله كان آمنا ولله على الناس حج البيت من استطاع إليه سبيلا ومن كفر فإن الله غني عن العالمين(97)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [سبل] س ب ل: السَّبَلُ بالتحريك السُنبل وقد أسْبَلَ الزرع خرج سُنبله و أسْبَلَ المطر والدمع هطل وأسبل إزاره أرخاه و السَّبَلُ داء في العين شبه غشاوة كأنها نسج العنكبوت بعروق حمر و السَّبِيلُ الطريق يُذكر ويُؤنث قال الله تعالى ﴿قل هذه سبيلي﴾ وقال ﴿وإن يروْا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا﴾ و سَبَّلَ ضيعته تَسْبِيلاً جعلها في سبيل الله وقوله تعالى ﴿يا ليتني اتخذت مع الرسول سبيلا﴾ أي سببا ووصلة و السَّابِلَةُ أبناء السبيل المختلفة في الطرقات و السَّبَلةُ الشارب والجمع السِّبَالُ و السُّنْبُلةُ واحدة سَنَابلِ الزرع وقد سَنْبَلَ الزرع خرج سنبله و سَلْسَبِيلُ اسم عين في الجنة قال الله تعالى ﴿عينا فيها تسمى سلسبيلا﴾ قال الأخفش هي معرفة ولكن لما كانت رأس آية وكانت مفتوحة زيدت فيها الألف كما قال الله تعالى ﴿كانت قواريرا قوارير﴾
الراغب
سبل
- السبيل: الطريق الذي فيه سهولة، وجمعه سبل، قال: }وأنهارا وسبلا﴿[النحل/15]،﴾وجعل لكم فيها سبلا﴿[الزخرف/10]،﴾ليصدونهم عن السبيل﴿[الزخرف/37]، يعني به طريق الحق؛ لأن اسم الجنس إذا أطلق يختص بما هو الحق، وعلى ذلك:﴾ثم السبيل يسره﴿[عبس/20]، وقيل لسالكه سابل، وجمعه سابلة، وسبيل سابل، نحو شعر شاعر، وابن السبيل: المسافر البعيد عن منزله، نسب إلى السبيل لممارسته إياه، ويستعمل السبيل لكل ما يتوصل به إلى شيء خيرا كان أو شرا، قال:﴾ادع إلى سبيل ربك﴿[النحل/ 125]،﴾قل هذه سبيلي﴿[يوسف/108]، وكلاهما واحد لكن أضاف الأول إلى المبلغ، والثاني إلى السالك بهم، قال:﴾قتلوا في سبيل الله﴿[آل عمران/ 169]،﴾إلا سبيل الرشاد﴿[غافر/29]،﴾ولتستبين سبيل المجرمين﴿[الأنعام/ 55]،﴾فاسلكي سبل ربك﴿[النحل/69]، ويعبر به عن المحجة، قال:﴾قل: هذه سبيلي﴿[يوسف/108]،﴾سبل السلام﴿[المائدة/16]، أي: طريق الجنة،﴾ما على المحسنين من سبيل﴿[التوبة/91]،﴾فأولئك ما عليهم من سبيل﴿[الشورى/41]،﴾إنما السبيل على الذين﴿[الشورى/42]،﴾إلى ذي العرش سبيلا﴿[الإسراء/42]، وقيل: أسبل الستر، والذيل، وفرس مسبل الذنب، وسبل المطر، وأسبل، وقيل: للمطر: سبل ما دام سابلا، أي: سائلا في الهواء، وخص السبلة بشعر الشفة العليا لما فيها من التحدر، والسنبلة جمعها سنابل، وهي ما على الزرع، قال:﴾سبع سنابل في كل سنبلة﴿[البقرة/261]، وقال:﴾سبع سنبلات خضر{ [يوسف/46]، وأسبل الزرع: صار ذا سنبلة، نحو: أحصد وأجنى، والمسبل اسم القدح الخامس.
ملخص اللسان
1.    السَّبيلُ: الطريقُ وما وَضَحَ منه،
2.     والسَّبيل في الأَصل الطريق،والجمع سُبُلٌ. وسَبيلٌ سابلةٌ: مَسْلوكة.
3.    والسابِلَة: أَبناء السَّبيل المختلفون على الطُّرُقات في حوائجهم، والجمع السوابل؛ قال ابن بري: ابن السبيل الغريب الذي أَتى به الطريقُ؛
4.     وسَبَّل ضَيْعته: جَعَلها في سَبيل الله. وفي حديث وَقْف عُمَر: احْبِسْ أَصلها وسَبِّل ثَمَرَتَها أَي اجعلها وقفاً وأَبِحْ ثمرتها لمن وقَفْتها عليه.وسَبَّلت الشيء إِذا أَبَحْته كأَنك جعلت إِليه طَرِيقاً مَطْروقة.
5.     وأَسْبَلَ ابزاره. أَرخاه. وامرأَة مُسْبِلٌ:أَسْبَلَتْ ذيلها.وأَسْبَلَ الفرسُ ذَنِبَه: أَرسله ،مُسْبِلة أَي مُدَلِّيَة رجليها، والرواية سادِلَةٌ أَي مُرْسِلة.
6.     لَيْسَ علينا في الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ؛ كان أَهل الكتاب إِذا بايعهم المسلمون قال بعضهم لبعض: ليس للأُمِّيِّين يعني العرب حُرْمَة أَهل ديننا وأَموالُهم تَحِلُّ لنا.
7.     وقوله تعالي: يا ليتني اتَّخَذْتُ مع الرسول سَبيلاً؛ أَي سَبَباً ووُصْلة؛
8.     والسَّبَلُ، بالتحريك: المَطَر، وقيل: المَطَرُ المُسْبِلُ. وقد أَسْبَلَت السماءُ، وأَسْبَلَ دَمْعَه، وأَسْبَلَ المطرُ والدمعُ إِذا هَطَلا،
9.    وقد أَسْبَل الزَّرْعُ إِذا سَنْبَل.والسَّبَل: أَطراف السُّنْبُل،
لسان العرب
● - سبل: السَّبيلُ: الطريقُ وما وَضَحَ منه، يُذَكَّر ويؤنث. وسَبِيلُ     الله: طريق الهُدى الذي دعا إِليه. وفي التنزيل العزيز: وإِن يَرَوْا سَبيلَ     الرُّشْد لا يَتَّخِذوه سَبيلاً وإِنْ يَرَوْا سَبيل الغَيِّ يتَّخذوه     سَبيلاً، فذُكِّر؛ وفيه: قل هذه سَبيلي أَدْعُو إِلى الله على بصيرةٍ،     فأُنِّث. وقوله تعالى: وعلى الله قَصْدُ السَّبِيل ومنها جائرٌ؛ فسره ثعلب     فقال: على الله أَن يَقْصِدَ السَّبيلَ للمسلمين، ومنها جائر أَي ومن     الطُّرُق جائرٌ على غير السَّبيل، فينبغي أَن يكون السَّبيل هنا اسم الجنس لا     سَبيلاً واحداً بعينه، لأَنه قد قال ومنها جائرٌ أَي ومنها سَبيلٌ جائر.     وفي حديث سَمُرة: فإِذا الأَرضُ عند أَسْبُله أَي طُرُقه، وهو جمع قِلَّة     للسَّبلِ إِذا أُنِّثَتْ، وإِذا ذُكِّرَت فجمعها أَسْبِلة. وقوله عز     وجل: وأَنْفِقُوا في سَبيل الله، أَي في الجهاد؛ وكُلُّ ما أَمَرَ الله به     من الخير فهو من سَبيل الله أَي من الطُّرُق إِلى الله، واستعمل السَّبيل     في الجهاد أَكثر لأَنه السَّبيل الذي يقاتَل فيه على عَقْد الدين، وقوله     في سَبيل الله أُريد به الذي يريد الغَزْو ولا يجد ما يُبَلِّغُه     مَغْزاه، فيُعْطى من سَهْمه، وكُلُّ سَبِيل أُريد به الله عز وجل وهو بِرٌّ فهو     داخل في سَبيل الله، وإِذا حَبَّس الرَّجلُ عُقْدةً له وسَبَّل ثَمَرَها     أَو غَلَّتها فإِنه يُسلَك بما سَبَّل سَبيلُ الخَيْر يُعْطى منه ابن     السَّبيل والفقيرُ والمجاهدُ وغيرهم.     وسَبَّل ضَيْعته: جَعَلها في سَبيل الله. وفي حديث وَقْف عُمَر: احْبِسْ     أَصلها وسَبِّل ثَمَرَتَها أَي اجعلها وقفاً وأَبِحْ ثمرتها لمن     وقَفْتها عليه. وسَبَّلت الشيء إِذا أَبَحْته كأَنك جعلت إِليه طَرِيقاً     مَطْروقة. قال ابن الأَثير: وقد تكرر في الحديث ذكر سَبيل الله وابن السَّبيل،     والسَّبيل في الأَصل الطريق، والتأْنيث فيها أَغلب. قال: وسبيل الله عامٌّ     يقع على كل عمل خالص سُلك به طريق التقرُّب إِلى الله تعالى بأَداء     الفرائض والنوافل وأَنواع التطوُّعات، وإِذا لا يَتَّخِذوه سَبيلاً وإِنْ     يَرَوْا سَبيل الغَيِّ يتَّخذوه سَبيلاً، فذُكِّر؛ وفيه: قل هذه سَبيلي     أَدْعُو إِلى الله على بصيرةٍ، فأُنِّث. وقوله تعالى: وعلى الله قَصْدُ     السَّبِيل ومنها جائرٌ؛ فسره ثعلب فقال: على الله أَن يَقْصِدَ السَّبيلَ     للمسلمين، ومنها جائر أَي ومن الطُّرُق جائرٌ على غير السَّبيل، فينبغي أَن     يكون السَّبيل هنا اسم الجنس لا سَبيلاً واحداً بعينه، لأَنه قد قال ومنها     جائرٌ أَي ومنها سَبيل جائر. وفي حديث سَمُرة: فإِذا الأَرضُ عند     أَسْبُله أَي طُرُقُه، وهو جمع قِلَّة للسَّبيلِ إِذا أُنِّثَتْ، وإِذا     ذُكِّرَت فجمعها أَسْبِلة. وقوله عز وجل: وأَنْفِقُوا في سَبيل الله، أَي في     الجهاد؛ وكُلُّ ما ايمَرَ الله به من الخير فهو من سَبيل الله أَي من     الطُّرُق إِلى الله، واستعمال السَّبيل في الجهاد أَكثر لأَنه السَّبيل الذي     يقاتَل فيه على عَقْد الدين، وقوله في سَبيل الله أُريد به الذي يريد     الغَزْو ولا يجد ما يُبَلِّغُه مَغْزاه، فيُعْطى من سَهْمه، وكُلُّ سَبيل     أُريد به الله عز وجل وهو بِرٌّ فهو داخل في سَبيل الله، وإِذا حَبَّس     الرَّجلُ عُقْدةً له وسَبَّل ثَمَرَها أَو غَلَّتها فإِنه يُسْلَك بما سَبَّل     سَبيلُ الخَيْر يُعْطى منه ابن السَّبيل والفقيرُ والمجاهدُ وغيرهم.     وسَبَّل ضَيْعته: جَعَلها في سبيل الله. وفي حديث وَقْف عُمَر: احْبِسْ     أَصلها وسَبِّل ثَمَرَتَها أَي اجعلها وقفاً وأَبِحْ ثمرتها لمن وقَفْتها     عليه. وسَبَلت الشيء إِذا أَبَحَتْه كأَنك جعلت إِليه طَريقاً مَطْروقة.     قال ابن الأَثير: وقد تكرر في الحديث ذكر سَبيل الله وابن السَّبيل،     والسَّبيل في الأَصل الطريق، والتأْنيث فيها أَغلب. قال: وسبيل الله عامٌّ     يقع على كل عمل خالص سُلك به طريق التقرُّب إِلى الله تعالى بأَداء     الفرائض والنوافل وأَنواع التطوُّعات، وإِذا أُطلق فهو في الغالب واقع على     الجهاد حتى صار لكثْرة الاستعمال كأَنه مقصور عليه، وأَما ابن السَّبيل فهو     المسافر الكثير السفر، سُمِّي ابْناً لها لمُلازَمته إِياها. وفي الحديث:     حَريمُ البئر أَربعون ذراعاً من حَوالَيْها لأَعْطان الإِبل والغنم، وابن     السَّبيل أَوْلى شارب منها أَي عابِرُ السَّبيل المجتازُ بالبئر أَو     الماء أَحَقُّ به من المقيم عليه، يُمَكَّن من الوِرْد والشرب ثم يَدَعه     للمقيم عليه. وقوله عز وجل: والغارِمِين وفي سَبيل الله وابن السَّبيل؛ قال     ابن سيده: ابنُ السَّبيل ابنُ الطريق، وتأْويله الذي قُطِع عليه الطريقُ،     والجمع سُبُلٌ. وسَبيلٌ سابلةٌ: مَسْلوكة. والسابِلَة: أَبناء السَّبيل     المختلفون على الطُّرُقات في حوائجهم، والجمع السوابل؛ قال ابن بري: ابن     السبيل الغريب الذي أَتى به الطريقُ؛ قال الراعي:     على أَكْوارِهِنَّ بَنُو سَبِيلٍ،     قَلِيلٌ نَوْمُهُم إِلاّ غِرَارا     وقال آخر:     ومَنْسوب إِلى مَنْ لم يَلِدْه،     كذاك اللهُ نَزَّل في الكتاب     وأَسْبَلَتِ الطريقُ: كَثُرت سابِلَتُها. وابن السَّبِيل: المسافرُ الذي     انْقُطِع به وهو يريد الرجوع إِلى بلده ولا يَجِد ما يَتَبَلَّغ به     فَلَه في الصَّدَقات نصيب. وقال الشافعي: سَهْمُ سَبيل الله في آيةِ الصدقات     يُعْطَى منه من أَراد الغَزْو من أَهل الصدقة، فقيراً كان أَو غنيّاً؛     قال: وابن السَّبيل عندي ابن السَّبيل من أَهل الصدقة الاذي يريد البلد غير     بلده لأَمر يلزمه، قال: ويُعْطَى الغازي الحَمُولة والسِّلاح والنَّفقة     والكِسْوة، ويُعْطَى ابنُ السَّبِيل قدرَ ما يُبَلِّغه البلدَ الذي يريده     في نَفَقته وحَمُولته. وأَسْبَلَ ابزاره. أَرخاه. وامرأَة مُسْبِلٌ:     أَسْبَلَتْ ذيلها. وأَسْبَلَ الفرسُ ذَنِبَه: أَرسله. التهذيب: والفرس     يُسْبِل ذَنَبه والمرأَة تُسْبِل ذيلها. يقال: أَسْبَل فلان ثيابه إِذا طوّلها     وأَرسلها إِلى الأَرض. وفي الحديث: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم،     قال: ثلاثة لا يُكَلِّمهم اللهُ يوم القيامة ولا يَنْظُر إِليهم ولا     يُزَكِّيهم، قال: قلت ومَنْ هم خابُوا وخَسِرُوا؟ فأَعادها رسول الله، صلى     الله عليه وسلم، ثلاث مرات: المُسْبِلُ والمَنّانُ والمُنَفِّقُ سِلْعته     بالحَلِف الكاذب؛ قال ابن الأَعرابي وغيره: المُسْبِل الذي يُطَوِّل ثوبه     ويُرْسِله إِلى الأَرض إِذا مَشَى وإِنما يفعل ذلك كِبْراً واخْتِيالاً.     وفي حديث المرأَة والمَزَادَتَينِ: سابِلَةٌ رِجْلَيْها بَيْنَ     مَزَادَتَينِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية، والصواب في اللغة مُسْبِلة أَي     مُدَلِّيَة رجليها، والرواية سادِلَةٌ أَي مُرْسِلة. وفي حديث أَبي     هريرة: من جَرَّ سَبَلَه من الخُيَلاء لم يَنْظُر الله إِليه يوم القيامة؛     السَّبَل، بالتحريك: الثياب المُسْبَلة كالرَّسَل والنَّشَر في المُرْسَلة     والمَنْشورة. وقيل: إِنها أَغلظ ما يكون من الثياب تُتَّخَذ من مُشاقة     الكَتَّان؛ ومنه حديث الحسن: دخلت على الحَجّاج وعليه ثِيابٌ سَبَلةٌ؛     الفراء في قوله تعالى: فَضَلُّوا فلا يستطيعون سَبيلاً؛ قال: لا يستطيعون في     أَمرك حِيلة. وقوله تعالى: لَيْسَ علينا في الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ؛ كان     أَهل الكتاب إِذا بايعهم المسلمون قال بعضهم لبعض: ليس للأُمِّيِّين يعني     العرب حُرْمَة أَهل ديننا وأَموالُهم تَحِلُّ لنا. وقوله تعالي: يا ليتني     اتَّخَذْتُ مع الرسول سَبيلاً؛ أَي سَبَباً ووُصْلة؛ وأَنشد أَبو عبيدة     لجرير:     أَفَبَعْدَ مَقْتَلِكُم خَلِيلَ مُحَمَّدٍ،     تَرْجُو القُيونُ مع الرَّسُول سَبِيلا؟     أَي سَبَباً ووُصْلَةً.     والسَّبَلُ، بالتحريك: المَطَر، وقيل: المَطَرُ المُسْبِلُ. وقد     أَسْبَلَت السماءُ، وأَسْبَلَ دَمْعَه، وأَسْبَلَ المطرُ والدمعُ إِذا هَطَلا،     والاسم السَّبَل، بالتحريك. وفي حديث رُقَيْقَةَ: فَجادَ بالماء جَوْنيٌّ     له سَبَل أَي مطَرٌ جَوْدٌ هاطِلٌ. وقال أَبو زيد: أَسْبَلت السماءُ     إِسْبالاً، والاسم السَّبَلُ، وهو المطر بين السحاب والأَرض حين يَخْرج من     السحاب ولم يَصِلْ إِلى الأَرض. وفي حديث الاستسقاء: اسْقِنا غَيْثاً     سابِلاً أَي هاطِلاً غَزِيراً. وأَسْبَلَت السحابةُ إِذا أَرْخَتْ عثانِينَها     إِلى الأَرض. ابن الأَعرابي: السُّبْلَة المَطْرَة الواسعة، ومثل     السَّبَل العَثانِينُ، واحدها عُثْنُون.     والسَّبُولةُ والسُّبولةُ والسُّنْبُلة: الزَّرْعة المائلة. والسَّبَلُ:     كالسُّنْبُل، وقيل: السَّبَل ما انْبَسَطَ من شَعاع السُّنْبُل، والجمع     سُبُول، وقد سَنْبَلَتْ وأَسْبَلَتْ. الليث: السَّبولة هي سُنْبُلة     الذُّرَة والأَرُزِّ ونحوه إِذا مالت. وقد أَسْبَل الزَّرْعُ إِذا سَنْبَل.     والسَّبَل: أَطراف السُّنْبُل، وقيل السَّبَل السُّنْبُل، وقد سَنْبَل     الزَّرْعُ أَي خرج سُنْبُلة. وفي حديث مسروق: لا تُسْلِمْ في قَراحٍ حتى     يُسْبِل أَي حتى يُسَنْبِل. والسَّبَل: السُّنْبُل، والنون زائدة؛ وقول محمد     بن هلال البكري:     وخَيْلٍ كأَسْراب القَطَا قد وزَعْتُها،     لها سَبَلٌ فيه المَنِيَّةُ تَلْمَعُ     يعني به الرُّمْح. وسَبَلَةُ الرَّجُل: الدائرةُ التي في وسَط الشفة     العُلْيا، وقيل: السَّبَلة ما على الشارب من الشعر، وقيل طَرَفه، وقيل هي     مُجْتَمَع الشاربَين، وقيل هو ما على الذَّقَن إِلى طَرَف اللحية، وقيل هو     مُقَدَّم اللِّحية خاصة، وقيل: هي اللحية كلها بأَسْرها؛ عن ثعلب. وحكى     اللحياني: إِنه لَذُو سَبَلاتٍ، وهو من الواحد الذي فُرِّق فجُعل كل جزء     منه سَبَلة، ثم جُمِع على هذا كما قالوا للبعير ذو عَثَانِين كأَنهم جعلوا     كل جزء منه عُثْنُوناً، والجمع سِبَال. التهذيب: والسَّبَلة ما على     الشَّفَة العُلْيا من الشعر يجمع الشاربَين وما بينهما، والمرأَة إِذا كان     لها هناك شعر قيل امرأَة سَبْلاءُ. الليث: يقال سَبَلٌ سابِلٌ كما يقال     شِعْرٌ شاعِرٌ، اشتقوا له اسماً فاعلاً. وفي الحديث: أَنه كان وافِرَ     السَّبَلة؛ قال أَبو منصور: يعني الشعرات التي تحت اللَّحْي الأَسفل،     والسَّبَلة عند العرب مُقَدَّم اللحية وما أَسْبَل منها على الصدر؛ يقال للرجل     إِذا كان كذلك: رجل أَسْبَلُ ومُسَبَّل إِذا كان طويل اللحية، وقد سُبِّل     تَسْبيلاً كأَنه أُعْطِيَ سَبَلة طويلة. ويقال: جاء فلان وقد نَشَر     سَبَلِته إِذا جاءَ يَتَوَعَّد؛ قال الشَّمَّاخ:     وجاءت سُلَيْمٌ قَضُّها بقَضِيضِها،     تُنَشِّرُ حَوْلي بالبَقِيع سَبالَها     ويقال للأَعداء: هم صُهْبُ السِّبال؛ وقال:     فظِلالُ السيوف شَيَّبْنَ رأْسي،     واعْتِناقي في القوم صُهْبَ السِّبال     وقال أَبو زيد: السَّبَلة ما ظهر من مُقَدَّم اللحية بعد العارضَيْن،     والعُثْنُون ما بَطَن. الجوهري: السَّبَلة الشارب، والجمع السِّبال؛ قال ذو     الرمة:     وتَأْبَى السِّبالُ الصُّهْبُ والآنُفُ الحُمْرُ     وفي حديث ذي الثُّدَيَّة: عليه شُعَيْراتٌ مثل سَبَالة السِّنَّوْر.     وسَبَلَةُ البعير: نَحْرُه. وقيل: السَّبَلة ما سال من وَبَره في مَنْحره.     التهذيب: والسَّبَلة المَنْحَرُ من البعير وهي التَّريبة وفيه ثُغْرة     النَّحْر. يقال: وَجَأَ بشَفْرَته في سَبَلَتها أَي في مَنْحَرها. وإِنَّ     بَعِيرَك لَحَسنُ السَّبَلة؛ يريدون رِقَّة جِلْده. قال الأَزهري: وقد سمعت     أَعرابيّاً يقول لَتَمَ، بالتاء، في سَبَلة بعيره إِذا نَحَرَه فَطَعَن     في نحره كأَنها شَعَراتٌ تكون في المَنْحَر. ورجل سَبَلانيٌّ ومُسْبِلٌ     ومُسْبَلٌ ومُسَبِّلٌ وأَسْبَلُ: طويل السَّبَلة. وعَيْن سَبْلاء: طويلة     الهُدْب.     ورِيحُ السَّبَل: داءٌ يُصِيب في العين. الجوهري: السَّبَل داءٌ في     العين شِبْه غِشاوة كأَنها نَسْج العنكبوت بعروق حُمْر.     ومَلأَ الكأْس إِلى أَسبالِها أَي حروفها كقولك إِلى أَصْبارِها. ومَلأَ     الإِناءَ إِلى سَبَلته أَي إِلى رأْسه. وأَسْبالُ الدَّلْوِ: شِفاهُها؛     قال باعث بن     صُرَيم اليَشْكُري:     إِذ أَرْسَلُوني مائحاً بدِلائِهِمْ،     فَمَلأْتُها عَلَقاً إِلى أَسْبالِها     يقول: بَعَثُوني طالباً لتِراتِهم فأَكْثَرْت من القَتْل، والعَلَقُ     الدَّمُ.     والمُسْبِل: الذَّكَرُ. وخُصْية سَبِلةٌ: طويلة. والمُسْبِل: الخامس من     قِداح المَيْسِر؛ قال اللحياني: هو السادس وهو المُصْفَح أَيضاً، وفيه     ستة فروض، وله غُنْم ستة أَنْصِباء إِن فاز، وعليه غُرْم ستة أَنْصباء إِن     لم يَفُزْ، وجمعه المَسابل.     وبنو سَبَالة     (* قوله «بنو سبالة» ضبط بالفتح في التكملة، عن ابن دريد،     ومثله في القاموس، قال شارحه: وضبطه الحافظ في التبصير بالكسر): قبيلة.     وإِسْبِيلٌ: موضع، قيل هو اسم بلد؛ قال خَلَف الأَحمر:     لا أَرضَ إِلاَّ إِسْبِيل،     وكلُّ أَرْضٍ تَضْلِيل     وقال النمر بن تولب:     بإِسْبِيلَ أَلْقَتْ به أُمُّه     على رأْس ذي حُبُكٍ أَيْهَما     والسُّبَيْلة: موضع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:     قَبَحَ الإِلهُ، ولا أُقَبِّح مُسْلِماً،     أَهْلَ السُّبَيْلة من بَني حِمَّانا     وسَبْلَلٌ: موضع؛ قال صَخْر الغَيِّ:     وما انْ صَوْتُ نائحةٍ بلَيْلٍ     بسَبْلَل لا تَنامُ مع الهُجود     جَعَله اسماً للبُقْعة فَتَرك صَرْفه. ومُسْبِلٌ: من أَسماء ذي الحِجَّة     عاديَّة. وسَبَل: اسم فرس قديمة. الجوهري: سَبَل اسم فرس نجيب في العرب؛     قال الأَصمعي: هي أُمُّ أَعْوَج وكانت لِغَنيٍّ، وأَعْوَجُ لبني آكل     المُرَار، ثم صار لبني هِلال بن عامر؛ وقال:     هو الجَوَادُ ابن الجَوَادِ ابنِ سَبَل     قال ابن بري: الشعر لجَهْم بن شِبْل؛ قال أَبو زياد الكلابي: وهو من بني     كعب بن بكر وكان شاعراً لم يُسْمَع في الجاهلية والإِسلام من بني بكر     أَشعرُ منه؛ قال: وقد أَدركته يُرْعَد رأْسه وهو يقول:     أَنا الجَوَادُ ابنُ الجَوَاد ابنِ سَبَل،     إِن دَيَّمُوا جادَ، وإِنْ جادُوا وَبَل     قال ابن بري: فثبت بهذا أَن سَبَل اسم رجل وليس باسم فرس كما ذكر     الجوهري.
مقاييس اللغة:
(سبل) السين والباء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على إرسال شيءٍ من عُلو إلى سُفل، وعلى امتداد شيء.
فالأوّل من قِيلِكَ: أسبلتُ السِّتْرَ، وأسبلَتِ السَّحابةُ ماءَها وبمائِها. والسَّبَل: المطر الجَوْد. وسِبال الإنسان من هذا، لأنّه شعر منسدل. وقولهم لأعالي الدَّلو أسبْال، من هذا، كأنَّها شُبِّهَت بالذي ذكرناه من الإنسان. قال:
إِذْ أرسَلوني ماتحاً بدلائهمْ *** فملأْتُها عَلَقَاً إلى أسبالِها([18])
والممتدُّ طولاً: السّبيل، وهو الطَّريق، سمِّي بذلك لامتداده. والسَّابلة: المختلِفَةُ في السُّبُل جائيةً وذاهبة. وسمِّي السُّنْبُل سُنْبُلا لامتداده. يقال أَسبَلَ الزّرعُ، إذا خَرَج سُنبله. قال أبو عبيد: سَبَلُ الزَّرعِ وسُنْبُلُه سواء. وقد سَبَلَ([19]) وأَسْبَلَ.
القاموس المحيط:
السَّبيلُ والسَّبيلَةُ الطَّريقُ، وما وَضَحَ منه، ويُؤَنَّثُ، ج ككُتُبٍ، و " على اللهِ قَصْدُ السَّبيلِ " اسمُ جِنْسٍ لقولهِ " ومنها جائِرٌ " . و " أنْفقوا في سَبيل الله " ، أي الجِهادِ، وكلِّ ما أمَرَ الله به من الخَيْرِ، واسْتِعْمالُهُ في الجِهادِ أكثَرُ. وابنُ السَّبيلِ ابنُ الطَّريقِ، أَي الذي قُطِعَ عليه الطَّريقُ.
والسابِلَةُ من الطُّرُقِ: المَسْلوكَةُ، والقومُ المُخْتَلِفَةُ عليها. وأَسْبَلَتِ الطَّريقُ: كثُرَتْ سابِلَتُها و الإِزارَ: أرْخاهُ، و الدَّمْعَ: أرْسَلَهُ، و السماءُ: أمْطَرَتْ. والسَّبولَةُ، ويُضَمُّ، والسَّبَلَةُ، محرَّكةً، والسُّنْبُلَةُ، بالضم: الزَّرْعَةُ المائِلَةُ. والسَّبَلُ، محرَّكةً: المَطَرُ، والأَنْفُ، والسَّبُّ والشَّتْمُ، والسُّنْبُلُ، وغِشاوَةُ العَيْنِ من انْتِفاخِ عُروقِها الظاهِرَةِ في سَطْحِ المُلْتَحِمَةِ، وظُهورُ انْتِساجِ شيءٍ فيما بينهما كالدُّخانِ. والسَّبَلَةُ، محرَّكةً: الدائِرةُ في وَسَطِ الشَّفَةِ العُلْيا، أو ما على الشارِبِ منَ الشَّعَرِ، أو طَرَفُهُ، أَو مُجْتَمَعُ الشارِبَيْنِ، أَو ما على الذَّقَنِ إلى طَرَفِ اللِحْيَةِ كُلِّها، أو مُقَدَّمُها خاصَّةً، ج: سِبالٌ، وما سالَ من وبَرِ البَعيرِ في مَنْحَرِه. وجَرَّ سَبَلَتَه: ثِيابَهُ. وذُو السَّبَلَةِ: خالدُ بنُ عَوْفِ بنِ نَضْلَةَ من رُؤسائِهِم. وبَعيرٌ حَسَنُ السَّبَلَةِ، أَي: رِقَّةِ جِلْدِهِ. وكتَبَ في سَبَلَةِ الناقَةِ: طَعَنَ في ثُغْرَةِ نَحْرِها. ونَشَرَ سَبَلَتَه، أَي: جاءَ مُتَوَعِّداً. ورجُلٌ سَبَلانِيٌّ، محرَّكةً، وكمُحْسِنٍ ومُكْرَمِ ومحدِّثٍ ومُعَظَّمٍ وأحمدَ: طَويلُ السَّبَلَةِ. وعيْنٌ سَبْلاءُ: طَويلَةُ الهُدْبِ. ومَلأَهَا إلى أسْبالِها، أي: حُروفها وشِفاهِها. وكمُحْسِنٍ: الذَّكَرُ، والضَّبُّ، والسادِسُ أَو الخامِسُ منِ قداحِ المَيْسِرِ، واسمُ ذِي الحِجَّةِ. وكمُعَظَّمٍ: الشيخُ السَّمِجُ. وخُصْيَةٌ سَبِبَةٌ، كفرِحةٍ: طويلَةٌ. وبنُو سَبالَة: قبيلةٌ. والسُّبْلَةُ، بالضم: المَطَرَةُ الواسِعةُ. وإِسْبِيلٌ، كإِزْمِيلٍ: د. وككتابٍ: ع بين البَصْرَةِ والمدينةِ.
وكجَبَلٍ: ع قُرْبَ اليمامةِ، وفرسٌ، وابنُ العَجْلانِ: صحابيٌّ طائِفيٌّ، ووالِدُ هُبَيْرَةَ المُحَدِّثِ، أَو هو بالشينِ. وذو السَّبَلِ بنُ حَدَقَةَ بنِ بَطَّةَ. وسَبَلٌ من رِماحٍ: طائفةٌ منها، قليلةٌ أو كثيرةٌ. وسَبْلَلٌ: ع.
وسَبَّلَهُ تَسْبيلاً: جعله في سبيلِ اللهِ تعالى. وذو السِّبالِ، ككِتابٍ: سعدُ بنُ صُفَيْحٍ، خالُ أبي هريرة، رضي الله تعالى عنه. وكشَدَّادٍ: جَدُّ والِدِ أزْدادِ بنِ جَميلِ ابن موسى المُحَدِّثِ.
سَلْسَبيلُ: عَيْنٌ في الجنةِ، مَعْرفَةٌ، زِيدَتِ الألِفُ في الآيةِ للازْدِواجِ، وسيأتي. وبنُو سُبَيلَةَ، كجُهَيْنَةَ: قبيلةٌ. وسَبَلانُ، محرَّكةً: جَبَلٌ، ولَقَبُ المُحدِّثِينَ سالِمٍ مولى مالِكِ بنِ أوسٍ، وإبراهيمَ ابنِ زِيادٍ، وخالِدِ بنِ عبدِ اللهِ، وأبي عبدِ اللهِ شَيخِ خالدِ ابنِ دِهْقانَ. وأسْبَلَ عليه: أكثَرَ كلامَهُ عليه، و الدَّمْعُ، والمطرُ: هَطَلاَ، و السماءُ: أمطرتْ، و إِزارَهُ: أرخاهُ، و الزَّرْعُ: خَرَجَتْ سُبولَتُه.
تاج العروس:
س ب ل
السَّبِيلُ والسَّبِيلَةُ وهذه عن ابنِ عَبَّادٍ : الطَّرِيقُ وما وَضَحَ منه زادَ الرَّاغِبُ : الذي فيه سُهُولَةٌ يُذَكَّرُ ويُؤَنَّثُ والتَّأْنِيثُ أَكْثَرُ قالَهُ تَعالى : " وإنْ يَرَوْا سَبيلَ الرِّشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلاً وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبيلاً " وشَاهِدُ التَّأْنِيْثِ : " قُلْ هذهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلى اللهِ عَلى بَصِيرَةٍ " عَبَّرَ به عَنْ المَحَجَّةِ ج سُبُلٌ ككُتُبٍ قال الله تعالى : " وأنهاراً وَسُبُلاً " وقولُه تعالى : " وعلى اللهِ قَصْدُ السَّبِيْلِ ومِنْهَا جَائِرٌ " فَسَّرَهُ ثَعْلَب فقال : عَلى اللهِ أَنْ يَقْصِدَ السَّبِيلَ لِلْمُسْلِمِينَ " ومنها جائِرٌ " أي ومِنَ الطُّرُقِ جائِرٌ عَلى غَيْرِ السّبِيلِ فَيَنْبَغِي أَنْ يَكونَ السّبِيلُ هنا اسْم جِنْسٍ لا سَبِيلاً واحِداً بِعَيْنِهِ لِقَوْلِهِ : " ومِنْها جائِرٌ " أي ومنها سَبيلٌ جائِرٌ وقولُه تعالى : " وأَنْفِقُوا في سَبِيلِ اللهِ " أي في الجِهادِ وكُلِّ ما أَمَرَ اللهُ بِهِ مِنَ الخَيْرِ فهو مِنْ سَبيلِ اللهِ واسْتِعْمالُهُ في الْجِهادِ أَكْثَرُ لأنَّهُ السَّبِيلُ الذي يُقاتَلُ فيه عَلى عَقْدِ الدّينِ وقولُه : " في سَبِيلِ اللهِ " أُرِيدَ به الذي يُرِيدُ الْغَزْوَ ولا يَجِدُ ما يُبَلِّغُهُ مَغْزَاهُ فيُعْطَى مِن سَهْمِهِ وكُلُّ سَبِيلٍ أُرِيدَ به اللهُ عَزَّ جَلَّ وهو بِرٌّ داخِلٌ في سَبيلِ اللهِ وإذا حَبَّسَ الرَّجُلُ عُقْدَةً له وسَبَّلَ ثَمَرَها أو غَلَّتَها فإِنَّهُ يُسْلَكُ بما سَبَّلَ سَبِيلُ الخَيْرِ يُعْطَى منه ابنُ السَّبِيلِ والفَقيرُ والمُجاهِدُ وغيرُهم وقالَ ابنُ الأَثِيرِ : وسَبيلُ اللهِ عامٌّ يَقَعُ على كُلِّ عَمَلٍ خالِصٍ سُلِكَ به طَرِيقُ التَّقَرُّبِ إلى اللهِ عزَّ وجَلَّ بِأَداءِ الفَرائِضِ والنَّوافِلِ وأَنْواعِ التَّطَوُّعاتِ وإِذا أُطْلِقَ فهو في الغالِبِ واقِعٌ عَلى الجِهادِ حتى صارَ لِكَثْرَةِ الاسْتِعْمالِ كأَنَّهُ مَقْصُورٌ عليه . وأَمَّا ابْنُ السَّبِيلِ فهو ابْنُ الطَّرِيقِ أي المُسافِرُ الكَثِيرُ السَّفَرِ سُمِّيَ ابْناً لها لِمُلازَمَتِهِ إِيَّاها قالَهُ ابْنُ الأَثِيرُ وقال الرَّاغِبُ : هوَ المُسافِرُ البَعِيدُ عَن مَنْزِلِهِ نُسِبَ إلى السَّبِيلِ لمُمارَسَتهِ إِيَّاهُ وقالَ ابنُ سِيدَه . تَأْوِيلُهُ الذي قُطِعَ عليه الطِّرِيقُ زادَ غَيْرُه : وهو يُرِيدُ الرُّجُوعَ إلى بَلَدِهِ ولا يَجِدُ ما يَتَبَلَّغُ به . وقيلَ : هو الذي يُرِيدُ الْبَلَدَ غيرَ بَلَدِهِ لأَمْرٍ يَلْزَمُهُ وقالَ ابنُ عَرَفَةَ : هو الضَّيْفُ المُنْقَطَعُ به يُعْطَى قَدْرَ ما يَتَبَلَّغُ به إلى وَطَنِهِ وقال ابنُ بَرِّيِّ : هو الغريبُ الذي أَتَى بهِ الطَّرِيقُ قال الرَّاعِي :
عَلى أَكْوارِهِنَّ بَنُو سَبِيلٍ ... قَلِيلٌ نَوْمُهُمْ إِلاَّ غِرارَا وقالَ آخَرُ : ومَنْسُوبٍ إلى مَنْ لَمْ يَلِدْهُ كذاكَ اللهُ نَزَّلَ في الْكِتابِ
والسَّابِلَةُ مِنَ الطُّرُقِ قالَ بَعْضُهُم : ولو قالَ : مِن السُّبُلِ لَوَافَقَ اللَّفْظَ والاشْتِقاقَ : الْمَسْلُوكَةُ يُقال : سَبيلٌ سَابِلَةٌ : أي مَسْبُولَةٌ والسَّابِلَةُ أَيْضاً : الْقَوْمُ الْمُخْتَلفَةُ عَليها في حَوائِجِهِمْ جَمْعُ سَابِلٍ وهو السَّالِكُ على السَّبِيلِ ويُجْمَعُ أَيْضاً على السَّوابِلِ وأَسْبَلَتِ الطَّرِيقُ : كَثُرَتْ سابِلَتُها أي أَبْناؤُها المُخْتَلِفُونَ إِليها . وأسْبَلَ الإِزَارَ : أَرْخاهُ ومنه الحديثُ : نَهَى عَنْ إِسْبالِ الإِزَارِ وقال : إِنَّ اللهَ لا يَنْظُرُ إلى مُسْبِلٍ إِزارَهُ وفي حديثٍ آخَرَ : ثَلاَثةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ ولا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ ولاَ يُزَكِّيهِمْ فذَكَرَ المُسْبِلَ والْمَنَّانَ والمُنَفِّقَ سِلْعَتَهُ بالْحَلِفِ الْكَاذِبِ قال ابنُ الأَعْرابِيِّ وغَيْرُهُ : الْمُسْبِلُ : الذي يُطَوِّلُ ثَوْبَهُ ويُرْسِلُهُ إلى الأَرْضِ إذا مَشى وإِنَّما يَفْعَلُ ذلكَ كِبْراً واخْتِيالاً . ومِنَ الْمَجازِ : وَقَفَ عَلَى الدَّارِ فأَسْبَلَ دَمْعَهُ أي أَرْسَلَهُ ويُسْتَعْمَلُ أيْضاً لازِماً يُقالُ : أَسْبَلَ دَمْعُهُ أَيْ هَطَلَ وأَسْبَلَتِ السَّمَاءُ : أمْطَرَتْ وأَرْخَتْ عَثَانِينَهَا إلى الأَرْضِ وفي الأَساسِ : أَسْبَلَ الْمَطَرُ : أَرْسَلَ دُفْعَهُ وتَكاثَفَ كأَنَّما أَسْبَلَ سِتْراً وهو مَجازٌ . والسَّبُولَةُ بالفَتْحِ ويُضَمُّ والسَّبَلَةُ مُحَرَّكَةً والسُّنْبُلَةُ بالضَّمًّ كقُنْفُذَةٍ : الزَّرْعَةُ الْمائِلَةُ الأُولَى لُغَةُ بني هَمْيانَ نَقَلَهُ السُّهَيْلِيُّ في الرَّوْضِ والأخِيرَةُ لُغَةُ بني تَميم وقالَ اللَّيْثُ : اسَّبُولَةُ : هي سُنْبَلَةُ الذُرَةِ والأَرْزِّ ونَحْوِهِ إِذا مَالَتْ . ومِن الْمَجازِ : السَّبَلُ مُحَرَّكَةً : الْمَطَرُ المُسْبِلُ يُقالُ : وَقَعَ السَّبَلُ قالَ لَبِيدٌ رَضِيَ اللهُ تَعَالى عنه :
رَاسِخُ الدِّمْنِ عَلى أَعْضادِهِ ... ثَلَمَتْهُ كُلُّ رِيحٍ وسَبَلُ
وقالَ أبو زَيْدٍ : أَسْبَلَتِ السَّماءُ إِسْبالاً والاِسْمُ السَّبَلُ وهو المَطَرُ بَيْنَ السَّحابِ والأَرْضِ حينَ يَخْرُجُ مِنَ السَّحابِ ولم يَصِلُ إلى الأَرْضِ . والسَّبَلُ : الأَنْفُ يُقالُ : أَرْغَمَ اللهُ سَبَلَهُ والجَمْعُ سِبالٌ كما في المُحيطِ . والسَّبَلُ : السَّبُ والشَّتْمُ يُقالُ : بَيْنِي وبَيْنَهُ سَبَلٌ كما في المُحِيطِ ولا يَخْفَى أنَّ قَوْلَهُ : والشَّتْمُ : زِيادَةٌ لأنَّ المَعْنَى قد تَمَّ عندَ قَوْلِهِ : السَّبّ . والسَّبَلُ : السُّنْبُلُ لُغَةُ الحِجازِ ومِصْرَ قَاطِبَةً وقِيلَ : هو ما انْبَسَطَ مِنْ شعاعِ السُّنْبُلِ وقِيل : أَطْرَافُهُ . والسَّبَلُ : دَاءٌ يُصِيبُ في العَيْنِ قيل : هو غِشَاوَةٌ الْعَيْنِ أو شِبْهُ غِشَاوَةٍ كأنَّها نَسَجُ الْعَنْكَبُوتِ كَما في العُبَابِ زادَ الجَوْهَرِيُّ بِعُرُوقٍ حُمْرٍ وقالَ الرَّئِيسُ : مِنَ انْتِفَاخِ عُرُوقِها الظَّاهِرَةِ في سَطْحِ الْمُلْتَحِمَةِ إِحْدَى طَبَقاتِ العَيْنِ وقيل : هو ظُهُورُ انْتِسَاجِ شَيْءٍ فِيمَا بَيْنَهُما كالدُّخانِ وتفصيله في التَّذْكِرَةِ . والسَّبَلَةُ : مُحَرَّكَةً : الدَّائِرَةُ في وَسَطِ الشَّفَةِ الْعُلْيَا أو مَا عَلى الشَّارِبِ مِنَ الشَّعَرِ ومنه قَوْلُهم : طالَتْ سَبَلَتُكَ فَقُصَّها وهو مَجازٌ أو طَرَفُهُ أو مُجْتَمَعُ الشَّارِبَيْنِ أو ما عَلى الذَّقَنِ إلى طَرَفِ اللِّحْيَةِ كُلِّها أو مُقَدَّمُها خَاصَّةً هكذا في سائِرِ النُّسَخِ وفي العِبَارَةِ سَقْطٌ فِإنَّ نَصَّ المُحْكَمِ : إلى طَرَفِ اللَّحْيَةُ خَاصَّةً وقيل : هي الِّلحْيَةُ كُلُّها بأَسْرِها عن ثَعْلَبٍ وأمَّا قَولُه : أو مُقَدَّمُها فَإِنَّهُ مِن نَصِّ الأزْهَرِيِّ قالَ : والسَّبَلَةُ عندَ العَرَبِ مُقَدَّمُ اللِّحْيَةِ وما أسْبَلَ منها علَى الصَّدْرِ فتَأَمَّل ذلك وعلى هذا تكونُ الأَقْوالُ سَبْعَةً وقال ابنُ دُرَيْدٍ : مِن العَرَبِ مَنْ يَجْعَلُ السَّبَلَةُ طَرَفَ اللَّحْيَةِ ومنهم مَن يَجْعَلُها ما أسْبَلَ مِن شَعَرِ الشَّارِبِ في اللِّحْيَةِ وفي الحديثِ : أَنَّهُ كانَ وافِرَ السَّبَلَةِ قال الأَزْهَرِيُّ : يَعْنِي الشَّعَرَاتِ التي تَحْتَ اللَّحْيِ الأَسْفَلِ وقالَ أبو زَيْدٍ : السَّبَلَةُ ما ظَهَرَ مِن مُقَدَّمِ اللِّحْيَةِ بَعْدَ العارِضَيْنِ والعُثْنُونُ ما بَطَنَ وقالَ الجَوْهَرِيُّ : السَبَلَةُ الشَّارِبُ ج : سِبَالٌ قال الشَّمَّاخُ :
وجَاءَتْ سُلَيْمٌ قَضَّهَا بِقَضِيضِها ... تُنَشِّرُ حَوْلِي بِالْبَقِيعِ سِبَالَها وسَبَلَةُ البَعِيرِ : نَحْرُهُ أو ما سَالَ مِنْ وَبَرِ الْبَعِيرِ في مَنْحَرِهِ وقالَ الأَزْهَرِيُّ : السَّبَلَةُ المَنْحَرُ مِنَ البَعِيرِ . وهي التَّرِيبَةُ وفيه ثُغْرَةُ النَّحْرِ يُقالُ : وَجَأَ بِشَفْرَتِهِ في سَبَلَتَهُ : أي ثِيابَهُ جَمْعُهُ سَبَلٌ وهي الثِّيابُ المُسْبَلَةُ كالرَّسَلِ والنَّشَرِ في المُرْسَلَةِ والمَنْشُورَةِ . وذُو السَّبَلَةِ : خَالِدُ بْنُ عَوْفِ بْنُ نَضْلَةَ بنِ مُعاوِيَةَ بنِ الحارثِ بنِ رَافِعِ ابنِ عبدِ عَوْفِ بنِ عُتْبَةَ بنِ الحَارِثِ بنِ رَعْلِ بنِ عامرِ بنِ حَرْبِ بنِ سَعْدِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ سُلَيْمِ بنِ فَهْمِ بنِ غُنْمِ بنِ دَوْسٍ الدَّوْسِيُّ مِنْ رُؤَسائِهِمْ
ويُقالُ : بَعِيرٌ حَسَنُ السَّبَلَةِ أي رِقَّةِ جِلْدِهِ هكذا نَصُّ العُبابِ وفي التَّهْذِيبِ : يُقالُ : إنَّ بَعِيرَكَ لَحَسَنُ السَّبَلَةِ يُرِيدُونَ رِقَّةَ خَدِّهِ قلتُ : ولَعَلَّ هذا هو الصَّوابُ . ويُقالُ : كَتَبَ في سَبَلَةِ النَّاقَةِ إذا طَعَنَ في ثُغْرَةِ نَحْرِها لِيَنْحَرَها كما في العُباب ونَصُّ الأَزْهَرِيِّ : سَمِعْتُ أَعْرَابِيَّاً يَقولُ : لَتَمَ بالتَّاءِ في سَبَلَةِ بَعِيرِهِ إذا نَحَرَهُ فَطَعَنَ في نَحْرِهِ كأَنَّها شَعَرَاتٌ تَكونُ في الْمَنْحَرِ . ومِن المَجازِ : جاءَ فُلانٌ وقد نَشَرَ سَبَلَتَهُ أي جاءَ مُتَوَعِّداً وشاهُدُه قَوْلُ الشَّمَّاخِ المُتَقَدِّمُ قريباً . ومِنَ المَجازِ : يُقالُ : رَجُلٌ سَبَلاَنِيٌّ مَحَرَّكَةً ومُسْبِلٌ كَمُحْسِنٍ ومُكْرَمٍ ومُحَدِّثٍ ومُعَظَّمٍ وأَحْمَدَ الأُولَى والثَّانِيَةُ والأَخِيرَةُ عن ابنِ دُرَيْدٍ والرَّابِعَةُ والخامِسَةُ عن ابنِ عَبَّادٍ : طَوِيلُ السَّبَلَةِ أي اللِّحْيَةِ وقد سُبِّلَ تَسْبِيلاً كأَنَّهُ أُعْطِيَ سَبَلَةً طَوِيلَةً . وعَيْنٌ سَبْلاءُ : طَوِيلَةُ الْهُدْبِ وأَمَّا قَوْلُهم : عَيْنٌ مُسْبَلَةٌ فلُغَةٌ عَامِّيَّةٌ . ومِنَ المَجَازِ : مَلأَها أي الكَأْسَ وإِنَّما أعادَ الضَّمِيرَ إِلَيْها مَعَ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ سَبَقَ ذِكْرُها عَلى حَدِّ قَوْلِهِ تَعالى : " حَتَّى تَوارَتْ بِالحِجَابِ " وإلى أَسْبالِها : أي حُرُوفِها كقَوْلِكَ : إلى أَصْبارِها واحِدُهَا سَبَلَةٌ مُحَرَّكَةً يُقالُ : مَلأَ الإِناءَ إلى سَبَلَتِهِ أي إلى رأْسِهِ وأَسْبالُ الدِّلاءِ : شِفاهُهَا قالَ باعِثُ ابنُ صُرَيْمٍ الْيَشْكُرِيُّ : إذْ أَرْسَلُونِي مَائِحاً بِدِلاَئِهِمْ فَمَلأْتُها عَلَقاً إلى أَسْبالِهَا يقُولُ : بَعَثُونِي طَالِباً لِتِرَاتِهِمْ فَأَكْثَرْتُ مِنَ القَتْلِ والعَلَقُ : الدَّمُ . ومِنَ المَجازِ : المُسْبِلُ كمُحْسِنٍ : الذَكَرُ لارْتِخَائِهِ . والمُسْبِلُ أَيْضاً : الضَّبُّ . وأَيْضاً : السَّادِسُ أو الْخَامِسُ مِن قِدَاحِ الْمَيْسِر الأَوَّلُ قَوْلُ اللِّحْيانِيِّ وهو المُصْفَحُ أيضاً وفيه سِتَّةُ فُرُوضٍ ولهُ غُنْمُ سِتَّةِ اَنْصِبَاءَ إِنْ لَمْ يَفُزْ والجَمْعُ المَسَبِلُ . ومُسْبِلٌ : اسْمٌ مِن أَسْماءِ ذِي الْحِجَّةِ عَادِيَّةٌ . والمُسَبَّلُ كمُعَظَّمٍ : الشَّيْخُ السَّمْجُ كأَنَّهُ لِطُولِ لِحْيَتِهِ . وخُصْيَةٌ سَبِلَةٌ كَفَرِحَةٍ : طَوِيلَةٌ مُسْتَرْخِيَةٌ . وبَنُو سَبالَةَ : قَبِيلَةٌ ظاهِرُ إِطْلاقِهِ يَقْتَضِي أنَّهُ بالفَتْحِ وابنُ دُرَيْدٍ ضَبَطَهُ بالضَّمِّ كَما في العُبابِ وقالَ الحافِظُ في التَّبْصِيرِ : وفي الأَزْدِ سِبَالَة ككِتَابَةٍ منهم عبدُ الجَبَّارِ بنُ عبدِ الرَّحمَنِ وَالِي خُرَاسانَ لِلْمَنْصُورِ وحُمْرَانُ السِّبالِيُّ الذي يقُولُ فيهِ الشَّاعِرُ :
مَتى كانَ حُمْرَانُ السِّبالِيُّ رَاعِياً ... وقد رَاعَهُ بالدَّوِّ اَسْوَدُ سَالِخُ فَتَأمَّلْ ذلك . والسّثبْلَةُ بالضَّمِّ : الْمَطَرَةُ الْوَاسِعَةُ عن ابْن الأَعْرابِيِّ . وإسْبِيلٌ كإِزْمِيلٍ : د وقيل : اسْمُ أَرْضٍ قالَ النَّمِرُ بنُ تَوْلٍَ رضِيَ اللهُ تَعالَى عنه :
بِإسْبِيلَ أَلْقَتْ بِهِ أُمُّهُ ... عَلى رَأْسِ ذِي حُبُكٍ أَيْهَمَا وقالَ خَلَفٌ الأَحْمَرُ :
" لا أَرْضًَ إِلا إِسْبِيلْ
" وكُلُّ أَرْضٍ تَضْلِيلْ وقالَ يَاقُوتُ : إِسْبيلُ : حِصْنٌ بأَقْصَى اليَمَنِ وقيل : حِصْنٌ وَراءَ النُّجَيْرِ قالَ الشاعِرُ يَصِفُ حِماراً وَحْشِيّاً :
بِإِسْبِيلَ كانَ بِها بُرْهَةً ... مِن الدَّهْرِ لا نَبَحَتْهُ الْكِلاَبُ وهذا صِفَةُ جَبَلٍ لا حِصْنٍ وقال ابنُ الدُّمَيْنَةَ : إِسْبِيلُ جَبَلٌ في مِخْلاَفِ ذَمَارِ وهو مُنْقَسِمٌ بِنِصْفَيْنِ نِصْفُهُ إلى مِخْلاَفِ رَدَاع ونِصْفُهُ إلى بَلَدِ عَنْس وبَيْنَ إِسْبِيلَ وذَمَارِ أَكَمَةٌ سَوْدَاءُ بها حَمَّةٌ تُسَمَّى حَمَّامَ سُلَيْمانَ والنَّاسُ يَسْتَشْفُونَ به مِن الأَوْصابِ والجَرَبِ وغيرِ ذلك قالَ محمدُ بنُ عبدِ اللهِ النُّمَيْرِيُّ ثم الثَّقَفِيُّ :
" إلى أَن بَدَا لِي حِصْنُ إِسْبِيلَ طَالِعاًوإِسْبِيلُ حِصْنٌ لَمْ تَنَلْهُ الأَصابِعُ وبما قُلْنَا ظَهَرَ قُصُورُ المُصَنِّفِ في سِياقِهِ . والسِّبَالُ ككِتَابِ : ع بَيْنَ الْبَصْرَةِ والْمَدِينَةِ عَلى سَاكِنِها أَفْضَلُ الصَّلاةِ والسَّلامِ يُقالُ له : سِبَالُ أُثَالٍ قالَهُ نَصْرٌ . وسَبَلٌ كَجَبَلٍ : ع قُرْبَ الْيَمَامَةِ بِبِلادِ الرَّبَابِ قالَهُ نَصْرٌ . وسَبَلٌ : اسْمُ فَرَسٍ قَدِيمَةٍ مِنْ خَيْلِ العَرَبِ قَالَهُ ابنُ دُرَيْدٍ وأَنْشَدَ :
" هو الجَوادُ ابنُ الجَوادِ ابنِ سَبَلْ
" إنْ دَيَّمُوا جَادَ وإِنْ جادُوا وَبَلْ وقالَ الجَوْهَرِيُّ : اسْمُ فَرَسٍ نَجِيبٍ في العَرَبِ قالَ الأَصْمَعِيُّ : هي أُمُّ اَعْوَجَ كانَتْ لِغَنِيٍّ وأَعْوَجُ لِبَنِي آكِلِ المُرَارِ ثُمَّ صَارَ لِبَنِي هِلاَلٍ وأَنْشَدَ :
" هُوَ الجَوادُ . . إلخ وقالَ غيرُهُ : هيَ أُمُّ أَعْوَجَ الأَكْبَرِ لِبَنِي جَعْدَةَ قالَ النَّابِغَةُ الجَعْدِيُّ رَضِيَ اللهُ تَعالَى عنه :
وهَناجِيجَ جِيَادٍ نُجُبٍ ... نَجْلِ فَيَّاضٍ ومِن آلِ سَبَلْ قلتُ : وقَرَأْتُ في أَنْسابِ الخَيْلِ لابنِ الكَلْبِيِّ أَنَّ أَعْوَجَ أَوَّلُ مَنْ نُتِجَه بَنُو هِلاَلٍ وأُمُّهُ سَبَلُ بنتُ فَيَّاضٍ كانتْ لِبَنِي جَعْدَةَ وأُمُّ سَبَلٍ القَسَامِيَّةُ . انتهى وأغْرَبَ ابنُ بَرِّيٍّ حيثُ قالَ : الشِّعْرُ لِجَهْمِ بنِ سَبَلٍ يَعْنِي قَوْلَهُ :
" هوَ الجَوادُ بنُ الجَوادِ إلخ قالَ أبو زِيَادٍ الْكِلابِيُّ : وهو من بَنِي كَعْبِ بنِ بَكْرٍ وكانَ شاعِراً لَمْ يُسْمَعْ في الجاهِلِيَّةِ والإِسْلامِ مِنْ بَنِي بَكْرٍ أَشْعَرُ مِنْه قال : وقد أَدْرَكْتُهُ يُرْعَدُ رَأْسُهُ وهوَ يَقُولُ :
" أنا الْجَوادُ بنُ الجَوادِ بنِ سَبَلْ
" إِنْ دَيَّمُوا جَادَ وإِنْ جَادُوا وَبَلْ قال ابنُ بَرِّيٍّ : فثَبَتَ بهذا أنَّ سَبَلْ اسْمُ رَجُلٍ وليسَ باسْمِ فَرَسٍ كما ذَكَرَ الجَوْهَرِيُّ فتَأَمَّلْ ذلكَ . وسَبَلُ بْنُ الْعَجْلانِ : صَحابِيٌّ طَائِفِيٌّ ووَالِدُ هُبَيْرَةَ الْمُحَدِّثُ هكذا في سائِرِ النُّسَخِ وهو خَطَأٌ فَاحِشٌ فَإِنَّ الصَّحابِيَّ إِنَّما هُو هُبَيْرَةُ بنُ سَبَل الذي جَعَلَهُ مُحَدِّثاً ففي التَّبْصِيرِ : سَبَلَ بنُ العَجْلانِ الطّائِفِيِّ لابْنِهِ هُبَيْرَةُ صُحْبَةٌ وقالَ ابنُ فَهْدٍ في مُعْجَمِهِ : هُبَيْرَةُ بنُ سَبَلِ بنِ العَجْلانِ الثَّقَفِيِّ وَلِيَ مَكَّةَ قُبَيْلَ عَتَّابِ بنِ أُسَيْدٍ أَيَّاماً . ولم يذْكُرْ أَحَدٌ سَبَلاً وَالِدَهُ في الصَّحابَةِ فتَنَبهّ لذلك أو هو بالشَّيْنِ المُعْجَمَةِ وهو قَوْلُ الدَّارَقُطْنِيُّ قالَهُ الحافِظُ . وذُو السَّبَلِ بْنُ حَدَقَةَ بنِ بَطَّةَ هكذا في النُّسَخِ والصَّوابُ : مَظَّةَ بن سِلْهِمِ بنِ الحَكَمِ بنِ سَعْدِ العَشِيرَةِ . ويُقالُ : سَبَلٌ مِن رِماحٍ : أي طائِفَةٌ مِنْها قَلِيلَةٌ أو كَثِيرَةٌ قالَ مُجَمَّعُ بنُ هِلالٍ الْبَكْرِيُّ :
وخَيْلٍ كَأَسْرابِ الْقَطَا قد وَزَعْتُهَا ... لها سَبَلٌ فيهِ الْمَنشيَّةُ تَلْمَعُ يَعْنِي بهِ الرُّمْحَ . وسَبْلَلٌ كجَعْفَرٍ ع وقالَ السُّكَرِي : بَلَدٌ قالَ صَخْرُ الْغَيِّ يَرْثَي ابْنَهُ تَلِيداً :
وما إِنْ صَوْتُ نَائِحَةٍ بِلَيْلٍ ... بِسَبْلَلَ لا تَنامُ مَعَ الهُجُودِ
جَعَلَهُ اسْماً للبُقْعَةِ وتَرَكَ صَرْفَهُ . وسَبَّلَهُ تَسْبِيلاً : أَبَاحَهُ وجَعَلَهُ في سَبِيلِ اللهِ تَعالى كَأَنَّهُ جَعَلَ إليهِ طَرِيقاً مَطْرُوقَةً ومنه حديثُ وَقْفِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ تَعالَى عنه : احْبِسْ أَصْلَها وسَبِّلْ ثَمَرَتَها : أي اجْعَلْهَا وَقْفاً وأَبِحْ ثَمَرَتَها لِمَنْ وَقَفْتَها عليهِ . وذُو السِّبالِ ككِتَابٍ : سَعْدُ بْنُ صُفَيْحٍ بنِ الحارثِ بنِ سابِي بنِ أبي صَعْبِ بنِ هُنَيَّةَ بنِ سَعْدِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ سُلَيْمِ بنِ فَهْمِ بنِ غُنْمِ بنِ دَوْسٍ خالُ أبي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ تَعالَى عنه وهو الذي كان آلَى أنْ لاَ يَأْخُذَ أَحَداً مِنْ قُرَيْشٍ إِلاَّ قَتَلَهُ بِأَبِي الأُزَيْهِرِ الدَّوْسِيِّ ذَكَرَهُ ابنُ الكَلْبِيِّ . والسَّبَّالُ بن طَيْشَةَ كشَدَّادٍ : جَدُّ وَالِدِ أَزْدَادَ بنِ جَمِيلِ بنِ مُوسَى الْمُحَدِّثِ رَوَى عن إِسْرائِيلَ بنِ يُونُسَ ومَالِكٍ وطالَ عُمْرُهُ فَلَقيَهُ ابنُ ناجِيَةَ . قال الحافِظُ : وضَبَطَهُ ابنُ السَّمْعانِيِّ بياءٍ تَحْتِيَّةٍ وتَبِعَهُ ابنُ الأَثِيرِ وتَعَقَّبَهُ الرَّضِيُّ الشَّاطِبِيُّ فَأَصَابَ . قلتُ : ومِمَّنْ رَوَى عَنْ أَزْدَادَ هذا أيضاً عُمَرُ بنُ أيُّوبَ السَّقَطِيُ . وابنُ نَاجِيَةَ الذي ذكَرَهُ هو عبدُ اللهِ بنُ مُحَمَّدِ ابنِ نَاجِيَةَ . وسَلْسَبِيلُ : عَيْنٌ في الْجَنَّةِ قالَ اللهُ تَعالى : " عَيْناً فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلاً " قالَ الأَخْفَشُ : مَعْرِفَةٌ ولكنْ لَمَّا كانتْ رَأْسَ آيةٍ وكانَ مَفْتُوحاً زِيدَتْ الأَلِفُ في الآيَةِ للاِزْدِواجِ كقَوْلِهِ تَعالى : " كانَتْ قَوارِيرَاْ قَوارِيرَا " وسيأْتِي قَرِيباً . وبَنُو سُبَيْلَةَ بنِ الهُونِ كجُهَيْنَةَ : قَبِيلَةٌ من العَرَبِ عن ابْنِ دُرَيْدٍ قالَ الحافِظُ : في قُضاعَةَ ومنهم : وَعْلَةُ ابنُ عبدِ اللهِ بنِ الحارِثِ بنِ بُلَعَ بنِ هُبَيْرَةَ بنِ سُبَيْلَةَ : فارِسٌ . وسَبَلانُ مُحَرَّكَةً : جَبَلٌ بَأذْرَبِيجَانَ مُشْرفٌ عَلى أَرْدَبِيلَ وهو مِنْ مَعالِم الصَّالِحينَ والأمَاكِنِ الَّتِي تُزَارُ ويُتَبَرَّكُ بها . وسَبَلاَنُ : لَقَبُ الْمُحَدِّثِينَ منهم : سَالِمٌ أبو عبدِ اللهِ مَوْلَى مَالِكِ بنِ أَوْسِ بنِ الحَدَثانِ النَّصْرِيُّ يَرْوِي عن أبي هُرَيْرَةَ وعائِشَةَ وعنه سَعِيدٌ المَقْبُرِيُّ ونُعَيْمٌ المُجْمرُ وبُكَيرُ بنُ الأَشَجِّ وأَيْضَاً لَقَبُ إِبْراهِيم بن زِيَادٍ عن هِشام بنِ عُرْوَةَ تُكُلِّمَ فيه وأَيْضَاً : لَقَبُ خَالِدِ بنِ عَبْدِ اللهِ بنِ الفَرَجِ . وقَوْله : وأبي عبدِ اللهِ : شَيْخِ خالدِ بنِ دِهْقانَ هكذا في سائِرِ النُّسَخِ والصّوابُ : سُقُوطُ الواوِ وأبو عبدِ اللهِ كُنْيَةُ خالِدٍ وهو بِعَيْنِهِ شَيْخُ خالِدِ بنِ دِهْقانَ كما حَقَّقَهُ الحافِظُ وغَيْرُه فَتَنَبَّهْ لذلك . ومن المَجازِ : يُقالُ : أَسْبَلَ عليه إِذا أَكْثَرَ كَلامَهُ عليه كما يُسْبِلُ المَطَرُ كما في الأَساسِ وأَسْبَلَ الدَّمْعُ والْمَطَلُ : أي هَطَلا وتَقَدَّمَ أَسْبَلَ الدَّمْعَ : صَبَّهُ مُتَعَدِّياً ووُجِدَ في النُّسَخِ بَعْدَ هذا والسَّماءُ : أَمْطَرَتْ وإِزَارَهُ : أَرْخَاهُ وفيهِ تَكْرَارٌ يُتَنَبَّهُ لذلك . وأَسْبَلَ الزَّرْعُ : خَرَجَتْ سُبُولَتَهُ هذا عَلى قِياسِ لُغَةِ بَنِي هَمْيانَ فإِنَّهُمْ يُسَمُّونَ السُّنْبُلَ سُبُولاً وكذا على لُغَةِ الحِجازِ فإِنَّهُم يقُولُونَ أَيْضاً : أَسْبَلَ الزَّرْعَ مِن السُّنْبُلِ كما يَقُولُونَ : أَحْظَلَ الْمَكانُ مِنَ الحَنْظَلِ وأمَّا على قِيَاسِ لُغَةِ بَنِي تَمِيمٍ فيُقال : سَنْبَلَ الزَّرْعُ نَبَّه على ذلك السّهَيْلِيُّ في الرَّوْضِ وسَيَأْتِي لِلْمُصَنِّفِ شَيْءٌ من ذلك في س ن ب ل . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : يُجْمَعُ السَّبِيلُ عَلى أَسْبُلٍ وهو جَمْعُ قِلَّةٍ لِلسَّبِيلِ عَلى أَسْبُلٍ وهو جَمْعُ قِلَّةٍ لِلسَّبِيلِ إِذَا انِّثَتْ ومنه حديثُ سَمْرَةَ : فإِذَا الأَرْضُ عِنْدَ أَسبُلِهِ أي طُرُقِهِ وإِذَا ذُكِّرَتْ فجَمْعُهَا أَسْبِلَةٌ . وامْرَأَةٌ مُسْبِلٌ : أَسْبَلَتْ ذَيْلَها وأَسْبَلَ الْفَرَسُ ذَنَبَهُ : أَرْسَلَهُ
والسَّبَلُ مُحَرَّكَةً : ثِيابٌ تُتَّخَذُ مِنْ مُشاقَّةِ الكَتَّانِ أَغْلَظُ ما تَكونُ ومنهُ حديثُ الحَسَنِ : دَخَلْتُ عَلى الحَجَّاجِ وعليهِ ثِيابٌ سَبَلَةٌ . والسَّبِيلُ : الوُصْلَةُ والسَّبَبُ وبهِ فُسِّرَ قَوْلُهُ تَعالى : " ويا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلا " أي سَبَباً ووُصْلَةً وأَنْشَدَ أبو عُبَيْدَةَ لِجَرِيرٍ : مُحَرَّكَةً : ثِيابٌ تُتَّخَذُ مِنْ مُشاقَّةِ الكَتَّانِ أَغْلَظُ ما تَكونُ ومنهُ حديثُ الحَسَنِ : دَخَلْتُ عَلى الحَجَّاجِ وعليهِ ثِيابٌ سَبَلَةٌ . والسَّبِيلُ : الوُصْلَةُ والسَّبَبُ وبهِ فُسِّرَ قَوْلُهُ تَعالى : " ويا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلا " أي سَبَباً ووُصْلَةً وأَنْشَدَ أبو عُبَيْدَةَ لِجَرِيرٍ :
أفَبَعْدَ مَقْتَلِكُمْ خَلِيلَ مُحَمَّدٍ ... تَرْجُو القُيُونُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلا أي سَبَباً وَوُصْلَةً . وغَيْثٌ سَابِلٌ : هَاطِلٌ غَزِيرٌ وحَكَى اللِّحْيانِيُّ : إِنَّهُ لَذُو سَبَلاَتٍ وهوَ مِن الْوَاحِدِ الذي فُرِّقَ فجُعِلَ كُلُّ جُزْءٍ مِنْهُ سَبَلَةً ثُمَّ جُمِعَ عَلى هذا كَما قَالُوا لِلْبَعِيرِ : ذُو عَثانِينَ كأَنَّهُم جَعَلُوا كُلَّ جُزْءٍ منه عُثْنُوناً . وثُقالُ لِلأَعْداءِ : هُمْ صُهْبُ السِّبالِ قالَ :
فَظِلالُ السُّيُوفِ شَيَّبْنَ رَأْسِي ... واعْتِناقِي في الْقَوْمِ صُهْبَ السِّبالِ وفي حَدِيثِ ذِي الثُّدَيَّةِ : عليهِ شُعَيْرَاتٌ مِثْلُ سَبَالَةِ السِّنَّوْرِ . وامْرَأَةٌ سَبْلاَءُ : عَلى شَارِبَيْها شَعَرٌ . والسُّبَيْلَةُ كجُهَيْنَة : مَوْضِعٌ مِنْ أَرْضِ بَنِي نُمَيْرٍ لِبَنِي حِمَّانَ بنِ عبدِ كَعْبِ بنِ سَعْدٍ قالَهُ نَصْرٌ وأَنْشَدَ ابْن الأَعْرابِيِّ :
قَبَحَ الإِلهُ ولا أُقَبِّحُ مُسْلِماً ... أَهْلَ السُّبَيْلَةِ مِنْ بَنِي حِمَّانِ وقالَ ابنُ عَبَّادٍ : تُسَمَّى الشَّاةُ سَبَلاً وتُدْعَى للحَلْبِ فيُقالُ : سَبَلْ سَبَلْ . وسَبَّلَ ثَوْبَه تَسْبِيلاً : مِثْلُ أَسٍبَلَ . وقولُهُ تَعالى : " ولا تقْطَعُونَ السَّبِيلَ " أي سَبِيلَ الوَلَدِ وقيلَ : تَعْتَرِضُونَ للنَّاسِ في الطُّرُقِ لِلْفَاحِشَةِ . وسُبُلاتُ بِضَمِّ السِّينِ والْباءِ وتَشْدِيدِ اللامِ : مَوْضِعٌ في جَبَلِ أَجَأَ عن نَصْرٍ

##### Türkçe

سبل
**سَبَلَ** - **يَسْبِلُ** - **سَبِيْل** - **سُبُل**

**سَبَلَ - يَسْبِلُ** + bir varlık + bir varlığı veya kendisini + bir varlığa ya da bir yere ya da bir işe: onu, kendisinden sapamayacağı, tamamen belirlenmiş bir güzergâhta ona doğru ilerleyerek yönelir hâle getirir.

**سَبِيْل**: “فـَعيل” vezninde, **سَبَلَ - يَسْبِلُ**’den mübalağa ism-i fâil: seni bir hedefe veya bir gayeye ulaştıran şeyin sıfatı;
ve o aynı zamanda ism-i mekândır: engeller olmaksızın bir gayeye götüren ve ulaştıran yol: mekânî veya zamanî güzergâh: iki yanından kesinlikle belirlenmiş, uzunluğu ve sonu bilinen ve onu katetmek için gerekli zamanı (da bilinen) yol. Ve o aynı zamanda ism-i âlettir: bir hedefe ulaşmayı sağlayan, yardımcı olan, kolaylaştıran ve yaklaştıran her şey: böylece yolculuk için maddî gerçek bir yol da olabilir; aynı şekilde fikirlerden, emirlerden ve talimatlardan bir yöntem ve adımlar da olabilir: bir hedefe ulaşmayı kolaylaştırmak ve kolay kılmak için ona göre yürünmesi gereken zamanî-mekânî bir iş planı; hedef ister manevî olsun ister maddî.

**سُبُل**: **سَبِيْل**’in çoğulu.

**سَبِيْل الله**: Allah’ın kulları için çizdiği, O’nun kendilerinden razı olacağı şeye ulaşmak için ona göre yürüsünler diye (belirlediği) güzergâh veya plan.

في **سبيل الله**: hicret eder - cihad eder - savaşır - infak eder: bunu, yaptığı şeyin **سبيل الله** için olduğuna inanarak yapar: Allah’ın kulları için razı olduğu **سبيل الله**’ın ayakta durması için.

إلى **سبيل الله**: Allah’ın öğretilerine: Allah’ın kitabında emrettiği zamanî-mekânî yürüyüş planına.

عن **سبيل الله**: Allah’ın öğretilerinden.

**سبيل** الرسول veya المؤمنين veya الرشاد veya السلام: bunlar, resulün veya müminlerin veya doğru yolda olanların veya barışı isteyenlerin çizdiği iş planlarıdır.

**سبيل** المجرمين - المفسدين - الغي: bunlar, suçluların veya bozguncuların veya sapmışların çizdiği iş planlarıdır.

سواء **السبيل**: düz **السبيل**: tümseklerden, yükseltilerden, alçaltılardan ve kıvrımlardan arınmış olan.

**سبيل** + öncesinde bir fiil: (سبيلا) yapabilir - bulur - edinir - ister - tâbi olur - hidayet bulur - hidayet eder - hidayet etti - sapar - saptırdı - (ondan) alıkoyar: önceki anlamın aynısı; ona, kendisinden önceki fiilin anlamının eklenmesiyle.

جعل + لهم + **سبيلاً**: onlara, kendilerini onunla gayelerine ulaştıran kolay bir yol yaptı.

جعل + عليهم + **سبيلا**: onların üzerine, bir gayeye ulaşmak için kolay bir yol temin etmelerini (yükümlülük) yaptı: üzerlerine, zamanî-mekânî bir plana göre bir iş yapmayı (yükümlülük) kıldı: üzerlerine, belirlenmiş bir iş programına göre belirli bir işi yapma için bir bağlılık farz kıldı.

**ابن السبيل**: içinde bulunduğu **السبيل**’den başka kendisine bir baba bilinmeyen oğul: atılmış zina çocuğu ve terk edilmiş çocuk gibi; ve bir felaket veya savaşla babalarını kaybeden ve yoldan geçenlerin onları alması için **السبيل**de bırakılan çocuklar.

**أَسْبَلَ - يُسْبِلُ** + bir varlık + bir şeyi + bir yere veya bir şeye: **سَبَلَ - يَسْبِلُ**’den “أفعل” vezninde: onu, ona doğru “**يَسْبِلُ**” kıldı: onu, engel olmaksızın ona yönelmiş olarak belirli bir yol veya güzergâhta itti: izârını yere kadar saldı, elbisesini - onun başörtüsünü saldı.

Ve lafız, “gayeye mutlaka ulaştıran belirli bir güzergâh veya akış içinde intikal” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**وَسَلَ - يَسِلُ**، **سَبَّ - يَسُبُّ**، **صَرِطَ - يَصْرَطُ** (**صَرَطَ - يَصْرُطُ**)، **سَلَكَ - يَسْلُكُ**، **سبَلَ - يَسْبِلُ**، **طَرَقَ - يَطْرُقُ**

**السبيل** ve **السبل** türleri
Birincisi - **سبيل الله**

**سبيل الله**
﴿Ve şüphesiz bu benim dosdoğru yolumdur; ona uyun ve yollara uymayın; sonra sizi O’nun yolundan ayırır; işte bu, sakınasınız diye size O’nun vasiyet ettiği şeydir (153)﴾ En‘âm
﴿Arşı taşıyanlar ve onun çevresindekiler Rablerinin hamdiyle tesbih ederler ve O’na iman ederler ve iman edenler için bağışlanma dilerler: Rabbimiz, rahmet ve ilim bakımından her şeyi kuşattın; öyleyse tevbe eden ve Senin yoluna uyanları bağışla ve onları cehennem azabından koru (7)﴾ Gâfir

**سبيل الله**’da hicret
**سبيل الله**’da hicret emri ve bunun sevabı ﴿Kim **سبيل الله**’da hicret ederse, yeryüzünde çokça sığınacak yer ve genişlik bulur; kim de evinden Allah’a ve Resulüne hicret edici olarak çıkar da sonra ona ölüm yetişirse, artık onun ecri Allah’a düşmüştür; Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (100)﴾ Nisâ
﴿Şüphesiz iman edenler, hicret edenler ve **سبيل الله**’da cihad edenler; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar; Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (218)﴾ Bakara

﴿İman edenler, hicret edenler ve **سبيل الله**’da cihad edenler; ve barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, gerçekten müminlerdir; onlar için bağışlanma ve kerîm rızık vardır (74)﴾ Enfâl
﴿İman edenler, mallarıyla ve canlarıyla **سبيل الله**’da hicret edenler ve cihad edenler, Allah katında derece bakımından daha büyüktür; işte onlar, kazananların ta kendileridir (20)﴾ Tevbe

﴿**سبيل الله**’da hicret edenler, sonra öldürülenler veya ölenler; Allah onları mutlaka güzel bir rızıkla rızıklandıracaktır; şüphesiz Allah, rızık verenlerin en hayırlısıdır (58)﴾ Hac
﴿Rableri onlara icabet etti: “Sizden erkek olsun kadın olsun hiçbir çalışanın amelini zayi etmem; bazınız bazınızdandır. Hicret edenler, yurtlarından çıkarılanlar, benim yolumda eziyet edilenler, savaşanlar ve öldürülenler; elbette onların kötülüklerini örteceğim ve onları altından ırmaklar akan cennetlere sokacağım; Allah katından bir mükâfat olarak; güzel mükâfat Allah’ın katındadır” (195)﴾ Âl-i İmrân

**سبيل الله**’da çıkarılma	﴿Rableri onlara icabet etti: “Sizden erkek olsun kadın olsun hiçbir çalışanın amelini zayi etmem; bazınız bazınızdandır. Hicret edenler, yurtlarından çıkarılanlar, benim yolumda eziyet edilenler, savaşanlar ve öldürülenler; elbette onların kötülüklerini örteceğim ve onları altından ırmaklar akan cennetlere sokacağım; Allah katından bir mükâfat olarak; güzel mükâfat Allah’ın katındadır” (195)﴾ Âl-i İmrân
﴿Ey iman edenler, benim düşmanımı ve sizin düşmanınızı veliler edinmeyin; onlara sevgiyle (haber) ulaştırıyorsunuz; oysa size gelen hakka küfretmişlerdir; Resulü ve sizi, Allah’a, Rabbinize iman etmenizden dolayı çıkarıyorlar. Eğer benim yolumda cihad olarak ve rızamı aramak için çıktıysanız, onlara sevgiyle gizlice (haber) ulaştırırsınız; ben gizlediğinizi de açıkladığınızı da bilirim; sizden kim bunu yaparsa, artık o, yolun ortasından sapmıştır (1)﴾ Mümtehine

Muhacirlerle yardımcılar arasındaki velâyet	﴿İsterler ki siz de onların küfrettiği gibi küfredesiniz de eşit olasınız; o hâlde **سبيل الله**’da hicret edinceye kadar onlardan veliler edinmeyin; eğer yüz çevirirlerse, onları yakalayın ve onları bulduğunuz yerde öldürün; onlardan ne bir veli ne de bir yardımcı edinmeyin (89)﴾ Nisâ
﴿Şüphesiz iman edenler, **سبيل الله**’da mallarıyla ve canlarıyla hicret edenler ve cihad edenler; ve barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, birbirlerinin velileridir. İman edip de hicret etmeyenler; hicret edinceye kadar onların velâyetinden size hiçbir şey yoktur. Eğer dinde sizden yardım isterlerse, aranızda antlaşma bulunan bir kavme karşı olmaksızın, üzerinize yardım (görevi) vardır. Allah yaptıklarınızı görendir (72)﴾ Enfâl

Onları çıkaranlarla velâyet kurmama	﴿Ey iman edenler, benim düşmanımı ve sizin düşmanınızı veliler edinmeyin; onlara sevgiyle (haber) ulaştırıyorsunuz; oysa size gelen hakka küfretmişlerdir; Resulü ve sizi, Allah’a, Rabbinize iman etmenizden dolayı çıkarıyorlar. Eğer benim yolumda cihad olarak ve rızamı aramak için çıktıysanız, onlara sevgiyle gizlice (haber) ulaştırırsınız; ben gizlediğinizi de açıkladığınızı da bilirim; sizden kim bunu yaparsa, artık o, yolun ortasından sapmıştır (1)﴾ Mümtehine

**سبيل الله**’da muhacir fakirlere verme	﴿Sizden fazilet ve genişlik sahipleri, akrabaya, yoksullara ve **سبيل الله**’da hicret edenlere vermemeye yemin etmesinler; affetsinler ve hoş görsünler; Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (22)﴾ Nûr
﴿**سبيل الله**’da (çalışmaktan) alıkonulmuş fakirler içindir; yeryüzünde dolaşmaya güç yetiremezler; bilmeyen, iffetlerinden dolayı onları zengin sanır; onları simalarından tanırsın; insanlardan ısrarla istemezler. Hayırdan her ne infak ederseniz, şüphesiz Allah onu bilendir (273)﴾ Bakara

**سبيل الله**’da cihad

**الأمر بالجهاد في سبيل الله** ﴿Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve O’na (yaklaşmaya) vesile arayın ve O’nun yolunda cihad edin; umulur ki felah bulursunuz (35)﴾ **المائدة** ﴿Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse, Allah yakında bir kavim getirecektir; onları sever ve onlar da O’nu severler; müminlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı izzetli; Allah yolunda cihad ederler ve hiçbir kınayıcının kınamasından korkmazlar. Bu, Allah’ın fazlıdır; onu dilediğine verir. Allah vâsi‘dir, alîmdir (54)﴾ **المائدة**

**فضل المجاهدين على القاعدين**	﴿Hacılara su vermeyi ve Mescid-i Harâm’ı imar etmeyi, Allah’a ve âhiret gününe iman eden ve Allah yolunda cihad eden kimse gibi mi yaptınız? Allah katında eşit olmazlar. Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez (19)﴾ **التوبة** ﴿Müminlerden (cihaddan) oturanlar—zarar sahipleri olmayanlar—ile Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad edenler eşit olmaz. Allah, mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri oturanların üzerine derece ile faziletli kıldı. Her birine Allah en güzeli vaad etti; Allah, cihad edenleri oturanların üzerine büyük bir ecir ile faziletli kıldı (95)﴾ **النساء**

**الوعيد للمخلفين**	﴿De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz, kazandığınız mallar, kesadından korktuğunuz ticaret ve razı olduğunuz meskenler size Allah’tan, Resulünden ve O’nun yolunda cihaddan daha sevgili ise, o halde Allah emrini getirinceye kadar bekleyin. Allah fasıklar kavmini hidayete erdirmez (24)﴾ **التوبة** ﴿Geri kalanlar, Resulullah’a muhalefet ederek oturup kalmalarıyla sevindiler; Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad etmeyi kerih gördüler ve “Sıcakta sefere çıkmayın” dediler. De ki: Cehennem ateşi daha şiddetli sıcaktır; keşke anlasalardı (81)﴾ **التوبة**

**الأمر بالنفرة**	﴿Ey iman edenler! Size “Allah yolunda sefere çıkın” denildiğinde size ne oluyor ki yere ağırlaşıp kaldınız? Âhirete karşı dünya hayatına mı razı oldunuz? Dünya hayatının metaı âhirette ancak azdır (38)﴾ **التوبة** ﴿Hafif ve ağır olarak sefere çıkın; Allah yolunda mallarınızla ve canlarınızla cihad edin. Bu sizin için hayırlıdır; eğer bilirseniz (41)﴾ **التوبة**

**الجهاد يجب أن يترافق بالإيمان بالله ورسوله**	﴿Müminler ancak Allah’a ve Resulüne iman eden, sonra şüpheye düşmeyen ve Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad edenlerdir; işte onlar, onlar sadıklardır (15)﴾ **الحجرات** ﴿Allah’a ve Resulüne iman edersiniz ve Allah yolunda mallarınızla ve canlarınızla cihad edersiniz; bu sizin için hayırlıdır; eğer bilirseniz (11)﴾ **الصف**

**الجهاد بالأموال والأنفس**	﴿Hafif ve ağır olarak sefere çıkın; Allah yolunda mallarınızla ve canlarınızla cihad edin. Bu sizin için hayırlıdır; eğer bilirseniz (41)﴾ **التوبة** ﴿Geri kalanlar, Resulullah’a muhalefet ederek oturup kalmalarıyla sevindiler; Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad etmeyi kerih gördüler ve “Sıcakta sefere çıkmayın” dediler. De ki: Cehennem ateşi daha şiddetli sıcaktır; keşke anlasalardı (81)﴾ **التوبة**

**الجهاد بالأموال والأنفس مع الهجرة (وهو الأعظم درجة)**	﴿İman edenler, hicret edenler ve Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad edenler, Allah katında derece bakımından daha büyüktür; işte onlar, onlar kazananlardır (20)﴾ **التوبة** ﴿Şüphesiz iman edenler, hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah gafûrdur, rahîmdir (218)﴾ **البقرة**

**الجهاد بالأموال والأنفس مع الإيواء والنصرة**	﴿İman edenler, hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler; ve barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, onlar gerçekten müminlerdir; onlar için mağfiret ve kerîm bir rızık vardır (74)﴾ **الأنفال** ﴿Şüphesiz iman edenler, hicret edenler ve Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad edenler; ve barındıranlar ve yardım edenler; işte onlar, bazısı bazısının velileridir. İman edip de hicret etmeyenler: hicret edinceye kadar onların velayetinden sizin için hiçbir şey yoktur. Dinde sizden yardım isterlerse, yardım üzerinizedir; ancak sizinle aralarında misak bulunan bir kavme karşı değil. Allah, yaptıklarınızı görendir (72)﴾ **الأنفال**

**القتال في سبييل الله**
 ﴿Allah yolunda öldürülen kimseye “ölüler” demeyin; bilakis diridirler, fakat siz fark etmezsiniz (154)﴾ **البقرة** ﴿Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanma; bilakis diridirler; Rableri katında rızıklandırılırlar (169)﴾ **آل عمران**
 	﴿Allah yolunda savaşın ve bilin ki Allah semî‘dir, alîmdir (244)﴾ **البقرة** ﴿Allah yolunda savaş; sen ancak kendinden sorumlu tutulursun. Müminleri teşvik et; umulur ki Allah kâfirlerin şiddetini defeder. Allah şiddetçe daha güçlüdür ve cezalandırmada daha şiddetlidir (84)﴾ **النساء** ﴿Size ne oluyor ki Allah yolunda ve erkeklerden, kadınlardan ve çocuklardan zayıf bırakılmışlar uğrunda savaşmıyorsunuz? Onlar derler ki: “Rabbimiz! Bizi halkı zalim olan şu beldeden çıkar; bize katından bir veli kıl; bize katından bir yardımcı kıl” (75)﴾ **النساء**
 	﴿Dünya hayatını âhiret karşılığında satanlar Allah yolunda savaşsın. Kim Allah yolunda savaşır da öldürülür veya galip gelirse, ona yakında büyük bir ecir vereceğiz (74)﴾ **النساء** ﴿Andolsun, Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz, Allah’tan bir mağfiret ve rahmet, onların topladıklarından daha hayırlıdır (157)﴾ **آل عمران** ﴿Kâfirlerle karşılaştığınızda boyunları vurun; nihayet onları iyice sindirdiğinizde bağı sıkıca bağlayın; sonra ya karşılıksız salıverme ya fidye; savaş ağırlıklarını bırakıncaya kadar. Bu böyledir; Allah dileseydi onlardan intikam alırdı; fakat bazınızı bazınızla denemek için. Allah yolunda öldürülenler: onların amellerini asla saptırmayacaktır (4)﴾ **محمد**
 	﴿Andolsun, karşılaşan iki toplulukta sizin için bir ibret vardı: bir topluluk Allah yolunda savaşıyordu, diğeri kâfirdi; onları göz göze iki misli görüyorlardı. Allah dilediğini yardımıyla destekler. Şüphesiz bunda basiret sahipleri için ibret vardır (13)﴾ **آل عمران** ﴿İman edenler Allah yolunda savaşırlar; kâfir olanlar tâğût yolunda savaşırlar. O halde şeytanın velileriyle savaşın; şüphesiz şeytanın hilesi zayıf olmuştur (76)﴾ **النساء**
 	﴿Şüphesiz Allah, müminlerden canlarını ve mallarını, karşılığında cennet olmak üzere satın aldı: Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’ta, İncil’de ve Kur’an’da O’nun üzerine hak bir vaaddir. Allah’tan daha çok ahdine vefa gösteren kim vardır? Öyleyse yaptığınız bu alışverişle sevinin; işte bu, büyük kurtuluştur (111)﴾ **التوبة** ﴿Medine ehline ve çevrelerindeki bedevilerden olanlara, Resulullah’tan geri kalmaları ve kendi nefislerini onun nefsine tercih etmeleri olmaz. Bu, Allah yolunda onlara bir susuzluk, bir yorgunluk ve bir açlık isabet etmemesi; kâfirleri öfkelendirecek bir yere ayak basmamaları; düşmandan bir elde ediş elde etmemeleri—ancak bununla kendileri için salih bir amel yazılması—sebebiyledir. Şüphesiz Allah muhsinlerin ecrini zayi etmez (120)﴾ **التوبة** و Nice peygamber vardır ki onunla birlikte birçok rabbânîler savaştı; Allah yolunda kendilerine isabet eden şeyden dolayı gevşemediler, zayıflamadılar ve boyun eğmediler. Allah sabredenleri sever (146) } **آل عمران**

﴿Ve Allah yolunda, sizinle savaşanlarla savaşın; ve haddi aşmayın; şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez (190)﴾ Bakara ﴿Musa’dan sonra İsrailoğullarından olan ileri gelen topluluğa bakmadın mı? Hani onlar kendileri için bir peygambere: Bize bir hükümdar gönder, Allah yolunda savaşalım, demişlerdi. O dedi ki: Üzerinize savaş yazılırsa, savaşmamanız umulur mu? Dediler ki: Bize ne oluyor da Allah yolunda savaşmayalım; hâlbuki yurtlarımızdan ve oğullarımızdan çıkarıldık. Derken üzerlerine savaş yazılınca, içlerinden azı hariç yüz çevirdiler; ve Allah zalimleri bilendir (246)﴾ Bakara ﴿Ve münafıklık edenleri bilsin diye; ve onlara: Gelin, Allah yolunda savaşın yahut savunun, denildi. Dediler ki: Eğer bir savaş bilseydik elbette size uyardık. Onlar o gün küfre, imandan daha yakındırlar; ağızlarıyla kalplerinde olmayanı söylerler; ve Allah gizlediklerini daha iyi bilendir (167)﴾ Âl-i İmrân ﴿Şüphesiz Allah, kendi yolunda saf hâlinde savaşanları sever; sanki onlar kenetlenmiş bir bina gibidir (4)﴾ Saff ﴿Şüphesiz Rabbin bilir ki sen, gecenin üçte ikisine yakınında, yarısında ve üçte birinde kalkıyorsun; ve seninle beraber olanlardan bir topluluk da (kalkıyor). Ve Allah geceyi ve gündüzü takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildi de size tevbe ile döndü. Öyleyse Kur’an’dan kolay geleni okuyun. İçinizden hastalar olacağını bildi; ve başkaları Allah’ın fazlından arayarak yeryüzünde vuracaklar; ve başkaları Allah yolunda savaşacaklar. Öyleyse ondan kolay geleni okuyun; namazı ikame edin; zekâtı verin; ve Allah’a güzel bir borç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz, onu Allah katında bulursunuz; o, daha hayırlı ve ecirce daha büyüktür. Ve Allah’tan bağışlanma dileyin; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (20)﴾ Müzzemmil

**الإنفاق في سبيل الله**
 ﴿Allah yolunda mallarını infak edenlerin misali, yedi başak bitiren bir tanenin misali gibidir; her başakta yüz tane vardır. Ve Allah dilediğine kat kat verir; ve Allah kuşatıcıdır, bilendir (261)﴾ Bakara ﴿Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve atlı birlikler hazırlayın; onunla Allah’ın düşmanını ve sizin düşmanınızı ve onların dışında, sizin bilmediğiniz başkalarını korkutursunuz; Allah onları bilir. Ve Allah yolunda herhangi bir şey infak ederseniz, size tam olarak ödenir; ve siz zulme uğratılmazsınız (60)﴾ Enfâl
 	﴿Allah yolunda infak edin; ve kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın; ve ihsan edin; şüphesiz Allah muhsinleri sever (195)﴾ Bakara
 	﴿Allah yolunda mallarını infak eden, sonra infak ettiklerinin ardından başa kakma ve eziyet getirmeyenler: onların ecirleri Rableri katındadır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (262)﴾ Bakara
 	﴿Size ne oluyor ki Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Hâlbuki göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Sizden fetihten önce infak eden ve savaşan kimse (diğerleriyle) bir olmaz; işte onlar, sonra infak eden ve savaşanlardan derecece daha büyüktür. Ve Allah hepsine en güzeli vaad etmiştir. Ve Allah yaptıklarınızdan haberdardır (10)﴾ Hadîd ﴿İşte siz, şunlarsınız: Allah yolunda infak etmeye çağrılıyorsunuz; içinizden kimi cimrilik eder. Kim cimrilik ederse, ancak kendi nefsi aleyhine cimrilik eder. Ve Allah ganîdir; siz ise fakirlersiniz. Ve eğer yüz çevirirseniz, sizin yerinize başka bir kavmi getirir; sonra onlar sizin benzerleriniz olmazlar (38)﴾ Muhammed

**الإضلال عن سبيل الله**
**باللهو**﴿İnsanlardan kimi, bilgisizce Allah yolundan saptırmak ve onu alaya almak için eğlence sözünü satın alır; işte onlar için aşağılayıcı bir azap vardır (6)﴾ Lokmân ﴿Boynunu bükerek Allah yolundan saptırmak için (yapar); onun için dünyada bir rezillik vardır; ve kıyamet günü ona yakıcı azabı tattırırız (9)﴾ Hac
**بالأنداد**	﴿İnsana bir zarar dokunduğunda, Rabbine yönelerek O’na dua eder; sonra O’ndan bir nimet verdiğinde, daha önce O’na dua ettiği şeyi unutur; ve Allah’a eşler kılar ki O’nun yolundan saptırsın. De ki: Küfrünle azıcık faydalan; şüphesiz sen ateş ehlindensin (8)﴾ Zümer ﴿Allah’a eşler kıldılar ki O’nun yolundan saptırsınlar. De ki: Faydalanın; çünkü dönüş yeriniz ateştir (30)﴾ İbrâhîm
**بالأموال والزينة**	﴿Musa dedi ki: Rabbimiz! Şüphesiz Sen, dünya hayatında Firavun’a ve onun ileri gelenlerine ziynet ve mallar verdin; Rabbimiz! Senin yolundan saptırsınlar diye. Rabbimiz! Mallarını silip süpür; ve kalplerini sıkıca bağla; artık elem verici azabı görene kadar iman etmesinler (88)﴾ Yûnus
**بالهوى**	﴿Ey Davud! Şüphesiz Biz seni yeryüzünde halife kıldık; öyleyse insanlar arasında hak ile hükmet; ve hevaya uyma, yoksa seni Allah yolundan saptırır. Şüphesiz Allah yolundan sapanlar için, hesap gününü unuttukları sebebiyle şiddetli bir azap vardır (26)﴾ Sâd
**الأكثرية التي تتبع الظن**	﴿Yeryüzündekilerin çoğuna uyarsan, seni Allah yolundan saptırırlar. Onlar ancak zanna uyarlar; ve onlar ancak yalan uydururlar (116)﴾ En‘âm
 ﴿Şüphesiz Rabbin, yolundan sapanı en iyi bilendir; ve hidayete erenleri en iyi bilendir (117)﴾ En‘âm ﴿Şüphesiz Rabbin, yolundan sapmış olanı en iyi bilendir; ve hidayete erenleri en iyi bilendir (7)﴾ Kalem
 	﴿Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır; ve onlarla en güzel olanla mücadele et. Şüphesiz Rabbin, yolundan sapanı en iyi bilendir; ve hidayete erenleri en iyi bilendir (125)﴾ Nahl ﴿Bu, onların ilimden ulaştıkları nihayettir. Şüphesiz Rabbin, yolundan sapanı en iyi bilendir; ve hidayete ereni en iyi bilendir (30)﴾ Necm

**الدعوة إلى سبيل الله**
 ﴿Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır; ve onlarla en güzel olanla mücadele et. Şüphesiz Rabbin, yolundan sapanı en iyi bilendir; ve hidayete erenleri en iyi bilendir (125)﴾ Nahl

**الصد عن سبيل الله**
Kimlerdir Allah yolundan alıkoyanlar
**الضالون**﴿Dünya hayatını ahirete tercih edenler, Allah yolundan alıkoyanlar ve onu eğri büğrü istemek isteyenler: işte onlar uzak bir sapıklık içindedirler (3)﴾ İbrâhîm ﴿Şüphesiz inkâr edenler ve Allah yolundan alıkoyanlar, gerçekten uzak bir sapıklıkla sapmışlardır (167)﴾ Nisâ
**الكافرون بالآخرة**	﴿Allah yolundan alıkoyanlar ve onu eğri büğrü istemek isteyenler; ve onlar ahireti inkâr edenlerdir (19)﴾ Hûd ﴿Allah yolundan alıkoyanlar ve onu eğri büğrü istemek isteyenler; ve onlar ahireti inkâr edenlerdir (45)﴾ A‘râf
 	﴿Şüphesiz inkâr edenler, Allah yolundan alıkoymak için mallarını infak ederler; artık onu infak edecekler, sonra bu onlara bir hasret olacak, sonra yenilecekler. Ve inkâr edenler cehenneme toplanacaklardır (36)﴾ Enfâl
**أهل الكتاب**	﴿De ki: Ey kitap ehli! İman eden kimseyi Allah yolundan niçin alıkoyuyorsunuz; onu eğri büğrü istemek istiyorsunuz; hâlbuki siz şahitlersiniz. Ve Allah yaptıklarınızdan gafil değildir (99)﴾ Âl-i İmrân ﴿Her yol başında oturmayın: tehdit ediyorsunuz ve ona iman edeni Allah yolundan alıkoyuyorsunuz; ve onu eğri büğrü istemek istiyorsunuz. Ve hatırlayın: hani siz az idiniz de O sizi çoğalttı. Ve bozguncuların akıbeti nasıl oldu, bakın (86)﴾ A‘râf
 	﴿Allah’ın ayetlerini az bir bedelle satın aldılar da O’nun yolundan alıkoydular. Şüphesiz onların yapmakta oldukları ne kötü idi (9)﴾ Tevbe ﴿Ey iman edenler! Şüphesiz hahamlardan ve rahiplerden birçoğu, insanların mallarını batıl ile yerler ve Allah yolundan alıkoyarlar. Ve altın ve gümüşü biriktirip de onu Allah yolunda infak etmeyenler: onları elem verici bir azapla müjdele (34)﴾ Tevbe
 	﴿Yahudileşenlerden olanların zulmü sebebiyle, kendilerine helal kılınmış temiz şeyleri onlara haram kıldık; ve onların Allah yolundan çokça alıkoymaları sebebiyle (160)﴾ Nisâ
**المنافقون**	﴿Yeminlerini bir kalkan edindiler de Allah yolundan alıkoydular; artık onlar için aşağılayıcı bir azap vardır (16)﴾ Mücâdele ﴿Yeminlerini bir kalkan edindiler de Allah yolundan alıkoydular; şüphesiz onların yapmakta oldukları ne kötü idi (2)﴾ Münâfikûn
 	﴿Yeminlerinizi aranızda bir hile edinmeyin; yoksa bir ayak, sağlam durduktan sonra kayar; ve Allah yolundan alıkoymanız sebebiyle kötülüğü tadarsınız; ve sizin için büyük bir azap vardır (94)﴾ Nahl ﴿Yurtlarından böbürlenerek ve insanlara gösteriş yaparak çıkanlar gibi olmayın; ve Allah yolundan alıkoyarlar. Ve Allah, yaptıklarını kuşatandır (47)﴾ Enfâl

**عقاب الصد عن سبيل الله**
**سيحبط أعمالهم**﴿İnkâr edenler ve Allah yolundan alıkoyanlar: (Allah) onların amellerini saptırdı/boşa çıkardı (1)﴾ Muhammed ﴿Şüphesiz inkâr edenler ve Allah yolundan alıkoyanlar ve kendilerine hidayet apaçık belli olduktan sonra peygambere karşı gelenler: Allah’a hiçbir şeyle zarar veremezler; ve (Allah) onların amellerini boşa çıkaracaktır (32)﴾ Muhammed
**لن يغفر الله لهم**	﴿Şüphesiz inkâr edenler ve Allah yolundan alıkoyanlar, sonra da kâfirler olarak ölenler: artık Allah onları asla bağışlamayacaktır (34)﴾ Muhammed ﴿İnkâr edenler ve Allah yolundan alıkoyanlar: bozgunculuk etmekte oldukları sebebiyle onlara azabın üstüne azap artırdık (88)﴾ Nahl

Azap	﴿Şüphesiz inkâr edenler ve Allah’ın yolundan ve insanlar için (orada) oturanı da dışarıdan geleni de eşit kıldığımız Mescid-i Haram’dan alıkoyanlar; ve orada zulüm ile bir sapma istemekte olan kimseye, onu elem verici bir azaptan tattırırız (25)﴾ Hac ﴿Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar. De ki: Onda savaşmak büyüktür; ve Allah’ın yolundan alıkoymak ve onu inkâr etmek ve Mescid-i Haram(ı) ve onun ehlini ondan çıkarmak Allah katında daha büyüktür; ve fitne öldürmeden daha büyüktür. Ve güç yetirebilirlerse sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşmayı sürdürürler. Ve sizden kim dininden döner de kâfir olarak ölürse, işte onların amelleri dünyada da âhirette de boşa gitmiştir; ve işte onlar ateşin ashabıdır; onlar onda ebedî kalıcılardır (217)﴾ Bakara
 ﴿Ey iman edenler! Allah yolunda vurduğunuz (sefere çıktığınız) zaman iyice araştırın; ve size selâm verene “Sen mü’min değilsin” demeyin; dünya hayatının geçici menfaatini arzuluyorsunuz; oysa Allah katında çok ganimetler vardır. Siz de daha önce böyle idiniz; sonra Allah size lütufta bulundu; öyleyse iyice araştırın. Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır (94)﴾ Nisa
 	﴿Sadakalar ancak fakirler, miskinler, onun üzerinde çalışanlar, kalpleri ısındırılanlar, boyunlar (kölelikten kurtarma) için, borçlular, Allah yolunda ve yol oğlu içindir; Allah’tan bir farz olarak. Ve Allah bilendir, hikmet sahibidir (60)﴾ Tevbe
İkincisi - Resulün yolu
 ﴿De ki: Bu benim yolumdur; ben ve bana uyan kimse basiret üzere Allah’a davet ederim. Ve Allah’ı tenzih ederim; ve ben müşriklerden değilim (108)﴾ Yusuf
Üçüncüsü - Mü’minlerin yolu
 ﴿Kendisine hidayet apaçık belli olduktan sonra Resule karşı gelir ve mü’minlerin yolundan başkasına tâbi olursa, onu yöneldiği şeye döndürürüz ve onu cehenneme sokarız; ve ne kötü varış yeridir (115)﴾ Nisa
Allah’a yönelenin yolu	﴿Eğer ikiniz beni, hakkında senin için bilgi olmayan bir şeyi bana ortak koşman için zorlarlarsa, o ikisine itaat etme; ve dünyada o ikisiyle maruf üzere arkadaşlık et; ve bana yönelenin yoluna uy; sonra dönüşünüz banadır; böylece size yapmakta olduklarınızı haber veririm (15)﴾ Lokman
Dördüncüsü - Suçluların yolu
 ﴿Ve işte böyle âyetleri ayrıntılı kılarımız; ve suçluların yolu apaçık belli olsun diye (55)﴾ En‘âm
Beşincisi - Bozguncuların yolu
 ﴿Ve Musa’ya otuz gece için sözleştik ve onu on ile tamamladık; böylece Rabbinin mîkâtı kırk gece tamam oldu. Ve Musa kardeşi Harun’a dedi: Kavmim içinde benim yerime geç; ve ıslah et; ve bozguncuların yoluna tâbi olma (142)﴾ A‘râf
Altıncısı - Bilmeyenlerin yolu
 ﴿Dedi: İkinizin duası kabul edildi; öyleyse dosdoğru olun ve bilmeyenlerin yoluna tâbi olmayın (89)﴾ Yunus
Yedincisi - İnkâr edenlerin yolu
 ﴿Ve inkâr edenler iman edenlere dedi: Bizim yolumuza uyun; ve hatalarınızı biz yüklenelim. Oysa onların hatalarından hiçbir şeyi yüklenecek değillerdir. Şüphesiz onlar elbette yalancılardır (12)﴾ Ankebût
Sekizincisi ve dokuzuncusu: Rüşd yolu ve ğayy yolu
 ﴿Yeryüzünde haksız yere büyüklük taslayanları âyetlerimden çevireceğim; ve her âyeti görseler ona iman etmezler; ve rüşd yolunu görseler onu yol edinmezler; ve ğayy yolunu görseler onu yol edinirler. Bu, onların âyetlerimizi yalanlamaları ve onlardan gafil olmaları sebebiyledir (146)﴾ A‘râf
 	﴿Ey kavmim! Bugün yeryüzünde üstün kimseler olarak mülk sizindir; fakat bize Allah’ın azabı gelirse bizi kim yardım eder? Firavun dedi: Size ancak gördüğümü gösteriyorum ve size ancak **سبيل الرشاد**’ı hidayet ediyorum (29)﴾ Mü’min ﴿Ve iman eden kimse dedi: Ey kavmim! Bana uyun; size **سبيل الرشاد**’ı hidayet edeyim (38)﴾ Mü’min
Onuncusu: Selâm yolları
 ﴿Allah onunla rızasına uyan kimseyi **سبل السلام**’a hidayet eder ve onları izniyle karanlıklardan nura çıkarır ve onları dosdoğru bir yola hidayet eder (16)﴾ Mâide
Yollar
 ﴿Ve şüphesiz bu benim yolumdur, dosdoğru; öyleyse ona uyun; ve yollara uymayın ki sizi onun yolundan ayırıp parçalamasın. İşte bu, sakınasınız diye size onunla vasiyet ettiğidir (153)﴾ En‘âm
Yolun ortası
 ﴿Yoksa siz, daha önce Musa’ya sorulduğu gibi Resulünüze sormak mı istiyorsunuz? Ve kim imana karşılık küfrü değiştirirse, muhakkak **سواء السبيل**’den sapmıştır (108)﴾ Bakara ﴿Andolsun Allah İsrailoğullarından söz almıştı ve onlardan on iki nakîb göndermiştik. Ve Allah dedi: Şüphesiz ben sizinle beraberim; eğer namazı ikame eder, zekâtı verir, resullerime iman eder, onları destekler ve Allah’a güzel bir borç verirseniz, elbette sizin kötülüklerinizi örterim ve elbette sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere sokarım. Artık bundan sonra sizden kim inkâr ederse, muhakkak **سواء السبيل**’den sapmıştır (12)﴾ Mâide
 	﴿De ki: Size Allah katında ceza bakımından bundan daha şerlisini haber vereyim mi? Allah’ın lânetlediği, ona gazap ettiği, onlardan maymunlar ve domuzlar kıldığı ve tâğuta kulluk eden; işte onlar mekânca daha şerdir ve **سواء السبيل**’den daha sapıktır (60)﴾ Mâide ﴿De ki: Ey kitap ehli! Dininizde haksız yere aşırı gitmeyin ve daha önce sapmış, birçoklarını saptırmış ve **سواء السبيل**’den sapmış bir kavmin hevalarına uymayın (77)﴾ Mâide
 	﴿Ve Medyen tarafına yönelince dedi: Umulur ki Rabbim beni **سواء السبيل**’e hidayet eder (22)﴾ Kasas
 	﴿Ey iman edenler! Benim düşmanımı ve sizin düşmanınızı veliler edinmeyin; onlara sevgiyle (haber) ulaştırıyorsunuz; oysa onlar size gelen hakka inkâr ettiler; Rabbiniz Allah’a iman etmenizden dolayı Resulü ve sizi çıkarıyorlar. Eğer benim yolumda cihad için ve rızamı aramak için çıktıysanız (böyle yapmayın); onlara sevgiyle gizlice (haber) veriyorsunuz; oysa ben gizlediğinizi de açıkladığınızı da bilirim. Sizden kim onu yaparsa, muhakkak **سواء السبيل**’den sapmıştır (1)﴾ Mümtehine
Yoldan
Yoldan ﴿Dediler: Rabbimiz! Bizi iki defa öldürdün ve iki defa dirilttin; böylece günahlarımızı itiraf ettik; artık çıkışa bir yol var mı? (11)﴾ Mü’min ﴿Ve Allah kimi saptırırsa, artık onun için ondan sonra bir veli yoktur; ve zalimleri azabı gördükleri zaman “Geri dönüşe bir yol var mı?” derlerken görürsün (44)﴾ Şûrâ
Onun için bir yol bulamayacaksın	﴿Size ne oluyor da münafıklar hakkında iki fırka oldunuz? Oysa Allah onları kazandıkları sebebiyle ters çevirdi. Allah’ın saptırdığı kimseyi hidayet etmek mi istiyorsunuz? Ve Allah kimi saptırırsa, artık onun için bir yol bulamayacaksın (88)﴾ Nisa ﴿Bunun arasında bocalayanlar; ne bunlara ne şunlara. Ve Allah kimi saptırırsa, artık onun için bir yol bulamayacaksın (143)﴾ Nisa
Bir yol güç yetiremezler	﴿Bak, senin için nasıl misaller vurdular; böylece saptılar; artık bir yol güç yetiremezler (48)﴾ İsrâ ﴿Bak, senin için nasıl misaller vurdular; böylece saptılar; artık bir yol güç yetiremezler (9)﴾ Furkân
Ne kötü yol
﴿Babalarınızın nikâhladığı kadınları nikâhlamayın; ancak geçmiş olan müstesna. Şüphesiz o bir fuhuştu, bir buğzdu ve ne kötü yoldur (22)﴾ Nisa ﴿Zinaya yaklaşmayın; şüphesiz o bir fuhuştu ve ne kötü yoldur (32)﴾ İsrâ
Yol edindi
﴿Yeryüzünde haksız yere büyüklük taslayanları âyetlerimden çevireceğim; ve her âyeti görseler ona iman etmezler; ve rüşd yolunu görseler onu yol edinmezler; ve ğayy yolunu görseler onu yol edinirler. Bu, onların âyetlerimizi yalanlamaları ve onlardan gafil olmaları sebebiyledir (146)﴾ A‘râf
Rabbine  	﴿De ki: Ben sizden onun üzerine bir ücret istemiyorum; ancak Rabbine bir yol edinmeyi dileyen kimse müstesna (57)﴾ Furkân ﴿Şüphesiz bu bir öğüttür; artık dileyen Rabbine bir yol edinir (19)﴾ Müzzemmil ﴿Şüphesiz bu bir öğüttür; artık dileyen Rabbine bir yol edinir (29)﴾ İnsân
Resulle beraber	﴿Ve o gün zalim iki elini ısırır; der ki: Keşke Resulle beraber bir yol edinseydim (27)﴾ Furkân
	﴿Şüphesiz Allah’ı ve resullerini inkâr edenler ve Allah ile resullerinin arasını ayırmak isteyenler ve “Bir kısmına iman ederiz, bir kısmını inkâr ederiz” diyenler ve bunun arasında bir yol edinmek isteyenler (150)﴾ Nisa
Bir yol arar
﴿De ki: Allah’a dua edin yahut Rahman’a dua edin; hangisine dua ederseniz, en güzel isimler O’nundur. Ve namazında sesini yükseltme ve onunla gizli de yapma; ve bunun arasında bir yol ara (110)﴾ İsrâ ﴿De ki: Eğer dedikleri gibi onunla beraber ilâhlar olsaydı, o takdirde Arş sahibine bir yol ararlardı (42)﴾ İsrâ
Bir yol tâbi olur

﴿Ve kim, kendisine hidayet apaçık belli olduktan sonra Resul’e muhalefet ederse ve müminlerin **سبيل**’inden başkasına tâbi olursa, onu yöneldiği şeye döndürürüz ve onu Cehennem’e sokarız; ne kötü varış yeridir (115)﴾ **النساء** ﴿Ve Musa ile otuz gece için vaadleştik ve onu on ile tamamladık; böylece Rabbinin mîkâtı kırk gece oldu. Ve Musa, kardeşi Harun’a dedi ki: Kavmim içinde benim yerime geç; ıslah et ve **سبيل**’ini bozguncuların **سبيل**’ine tâbi olma (142)﴾ **الأعراف** ﴿Dedi ki: İkinizin duanız kabul olundu; öyleyse dosdoğru olun ve bilmeyenlerin **سبيل**’ine tâbi olmayın (89)﴾ **يونس** ﴿Ve eğer seni, hakkında bilgin olmayan bir şeyi Bana ortak koşman için zorlarlarsa, onlara itaat etme; dünyada onlarla ma‘ruf üzere arkadaşlık et; Bana yönelenin **سبيل**’ine tâbi ol; sonra dönüşünüz Banadır; size yapmakta olduklarınızı haber vereceğim (15)﴾ **لقمان** ﴿Ve inkâr edenler, iman edenlere dedi ki: Bizim **سبيل**’imize tâbi olun; hatalarınızı biz yüklenelim. Hâlbuki onların hatalarından hiçbir şeyi yüklenecek değillerdir; şüphesiz onlar elbette yalancılardır (12)﴾ **العنكبوت** ﴿Ve şüphesiz bu Benim dosdoğru yolumdur; ona tâbi olun; **السبل**’e tâbi olmayın da sizi O’nun **سبيل**’inden ayırmasın. İşte bu, sakınasınız diye size O’nun vasiyet ettiği şeydir (153)﴾ **الأنعام**
**يهتدي سبيلا** - **يهدي سبيلاً**  **أهدى سبيلاً**
 ﴿Erkeklerden, kadınlardan ve çocuklardan güçsüz bırakılanlar müstesna; bir çareye güç yetiremezler ve bir **سبيل**’e hidayet bulamazlar (98)﴾ **النساء** ﴿Ve Musa’nın kavmi, ondan sonra süs eşyalarından böğürmesi olan bir ceset buzağı edindiler. Görmediler mi ki o, onlarla konuşmuyor ve onları bir **سبيل**’e hidayet etmiyor? Onu edindiler; ve zalimler idiler (148)﴾ **الأعراف**
 	﴿Ey kavmim! Bugün mülk sizindir; yeryüzünde üstün kimseler olarak. Eğer bize gelirse Allah’ın azabından bizi kim yardım eder? Firavun dedi ki: Size ancak gördüğümü gösteriyorum ve size ancak **سبيل**’ini **الرشاد**’ın hidayet ediyorum (29)﴾ **غافر** ﴿Ve iman eden kimse dedi ki: Ey kavmim! Bana tâbi olun; sizi **سبيل**’ine **الرشاد**’ın hidayet edeyim (38)﴾ **غافر**
 	﴿Şüphesiz Biz onu **السبيل**’e hidayet ettik; ister şükredici, ister nankör (3)﴾ **الإنسان** ﴿Allah, hiçbir adam için göğsünde iki kalp kılmadı; ve kendileriyle zıhâr yaptığınız eşlerinizi anneleriniz kılmadı; ve evlatlıklarınızı oğullarınız kılmadı. Bu, ağızlarınızla söylediğiniz sözünüzdür. Allah hakkı söyler ve O, **السبيل**’e hidayet eder (4)﴾ **الأحزاب**
 	﴿Şüphesiz iman edip sonra inkâr eden, sonra iman edip sonra inkâr eden, sonra da inkârı artıranlar: Allah onlara mağfiret edecek değildir ve onları bir **سبيل**’e hidayet edecek değildir (137)﴾ **النساء**
 	﴿Bize ne oluyor ki Allah’a tevekkül etmeyelim; hâlbuki O, bize **سبل**’imizi hidayet etti. Ve bize eziyet ettiğiniz şeye elbette sabredeceğiz. Tevekkül edenler, Allah’a tevekkül etsin (12)﴾ **إبراهيم** ﴿Ve Bizim uğrumuzda cihad edenler: elbette onları **سبل**’imize hidayet ederiz. Ve şüphesiz Allah, elbette ihsan edenlerle beraberdir (69)﴾ **العنكبوت**
	﴿Sonra **السبيل**’i ona kolaylaştırdı (20)﴾ **عبس**
 ﴿Kendilerine kitaptan bir nasip verilenleri görmedin mi? **الجبت**’e ve **الطاغوت**’a iman ediyorlar ve inkâr edenlere diyorlar ki: Bunlar, iman edenlerden daha çok **سبيل** bakımından hidayet üzeredir (51)﴾ **النساء** ﴿De ki: Her biri kendi **شاكلة**’si üzere amel eder; Rabbiniz, **سبيل** bakımından kimin daha çok hidayet üzere olduğunu daha iyi bilendir (84)﴾ **الإسراء**
**يضل السبيل** - **أضل سبيلاً**
 ﴿Ve o gün onları ve Allah’tan başka taptıklarını haşreder; sonra der ki: Siz mi şu kullarımı saptırdınız, yoksa onlar mı **السبيل**’i şaşırdılar? (17)﴾ **الفرقان**
 	﴿Ve dediler ki: Rabbimiz! Şüphesiz biz, efendilerimize ve büyüklerimize itaat ettik de bizi **السبيل**’den saptırdılar (67)﴾ **الأحزاب** ﴿Kendilerine kitaptan bir nasip verilenleri görmedin mi? Sapıklığı satın alıyorlar ve sizin **السبيل**’i şaşırmanızı istiyorlar (44)﴾ **النساء**
 	﴿Ve kim bu dünyada kör ise, o ahirette de kördür ve **سبيل** bakımından daha sapıktır (72)﴾ **الإسراء** ﴿Yüzleri üzerine Cehennem’e haşrolunanlar: işte onlar, mekân bakımından daha şer ve **سبيل** bakımından daha sapıktır (34)﴾ **الفرقان** ﴿Neredeyse bizi ilahlarımızdan saptıracaktı; eğer onlara sabretmeseydik. Ve azabı gördükleri zaman, **سبيل** bakımından kimin daha sapık olduğunu bilecekler (42)﴾ **الفرقان** ﴿Yoksa onların çoğunun işittiğini yahut aklettiğini mi sanırsın? Onlar ancak hayvanlar gibidir; bilakis onlar **سبيل** bakımından daha sapıktır (44)﴾ **الفرقان**
 	﴿Ve Allah’tan başka kendilerine yardım edecek veliler yoktur. Ve Allah kimi saptırırsa, onun için hiçbir **سبيل** yoktur (46)﴾ **الشورى**
**يصد عن السبيل**
 ﴿Öyleyse her nefis üzerine kazandığıyla kaim olan (Allah) gibi mi? Ve Allah’a ortaklar kıldılar. De ki: Onları adlandırın; yoksa O’na, yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz, yahut sözün zahiriyle mi? Bilakis inkâr edenlere, hileleri süslendi ve **السبيل**’den alıkonuldular. Ve Allah kimi saptırırsa, onun için hiçbir hidayet edici yoktur (33)﴾ **الرعد** ﴿Göklerin **أسباب**’ı; böylece Musa’nın ilahına muttali olayım; ve şüphesiz ben onu yalancı sanıyorum. Ve böylece Firavun’a, amelinin kötüsü süslendi ve **السبيل**’den alıkonuldu. Ve Firavun’un tuzağı ancak helâk içindedir (37)﴾ **غافر** ﴿Ve şüphesiz onlar, onları **السبيل**’den alıkoyarlar; ve kendilerinin hidayet bulmuş olduklarını sanırlar (37)﴾ **الزخرف**
 	﴿Onu ve kavmini, Allah’tan başka güneşe secde eder buldum. Şeytan onlara amellerini süsledi de onları **السبيل**’den alıkoydu; artık onlar hidayet bulmazlar (24)﴾ **النمل** ﴿Ve Âd’ı ve Semûd’u da; meskenlerinden size apaçık belli olmuştur. Şeytan onlara amellerini süsledi de onları **السبيل**’den alıkoydu; hâlbuki onlar basiret sahibi idiler (38)﴾ **العنكبوت**
**جعل عليهم** - **لهم** - **سبيلا**
 ﴿Ancak sizinle aralarında ahid bulunan bir kavme ulaşanlar yahut size, sizinle savaşmaktan veya kendi kavimleriyle savaşmaktan göğüsleri daralmış olarak gelenler müstesna. Allah dileseydi onları size musallat ederdi de sizinle savaşırlar idi. Eğer sizden uzak dururlarsa, sizinle savaşmazlarsa ve size barışı bırakırlarsa, Allah sizin için onların üzerine bir **سبيل** kılmamıştır (90)﴾ **النساء** ﴿Sizi gözetleyip duranlar: eğer size Allah’tan bir fetih olursa, “Biz sizinle beraber değil miydik?” derler; ve eğer kâfirlere bir nasip olursa, “Sizi ele geçirmedik mi ve sizi müminlerden korumadık mı?” derler. Allah, kıyamet günü aranızda hükmeder; ve Allah, kâfirler için müminler üzerine bir **سبيل** kılmayacaktır (141)﴾ **النساء**
 	﴿Kadınlarınızdan fuhşu yapanlar: onlara karşı sizden dört kişiyi şahit tutun; eğer şahitlik ederlerse, onları evlerde tutun; ölüm onları vefat ettirinceye kadar yahut Allah onlar için bir **سبيل** kılıncaya kadar (15)﴾ **النساء**
 	﴿Erkekler, kadınlar üzerine kavvâmdır; Allah’ın bazısını bazısına üstün kılmasıyla ve mallarından infak etmeleriyle. Salih kadınlar, itaatkârdır; Allah’ın korumasıyla gaybı koruyucudur. Nüşûzlarından korktuğunuz kadınlara: onlara öğüt verin, yataklarda onları terk edin ve onları dövün. Eğer size itaat ederlerse, onların üzerine bir **سبيل** aramayın. Şüphesiz Allah, yücedir, büyüktür (34)﴾ **النساء**
**ما عليهم من سبيل**	﴿Zayıflar üzerine, hastalar üzerine ve infak edecek bir şey bulamayanlar üzerine, Allah’a ve Resul’üne nasihat ettikleri takdirde bir günah yoktur. İhsan edenler üzerine hiçbir **سبيل** yoktur. Ve Allah, çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir (91)﴾ **التوبة** ﴿Ve kim zulmünden sonra intikam alırsa: işte onlar, onların üzerine hiçbir **سبيل** yoktur (41)﴾ **الشورى**
 	﴿Ehl-i kitaptan öylesi vardır ki, ona bir kantar emanet etsen onu sana eda eder; ve onlardan öylesi vardır ki, ona bir dinar emanet etsen, başında dikilip durmadıkça onu sana eda etmez. Bu, onların “Ümmîler hakkında bizim üzerimize bir **سبيل** yoktur” demeleri sebebiyledir. Ve onlar, bile bile Allah üzerine yalan söylerler (75)﴾ **آل عمران**
**السبيل على**	﴿**السبيل** ancak, senden izin isteyenler üzerinedir; hâlbuki onlar zengindirler. Geri kalanlarla beraber olmaya razı oldular; Allah onların kalpleri üzerine mühür vurdu; artık onlar bilmezler (93)﴾ **التوبة** {﴿**السبيل** ancak, insanlara zulmedenler ve yeryüzünde haksız yere azgınlık edenler üzerinedir; işte onlar için elem verici bir azap vardır (42)﴾ **الشورى**
**سبيل** yolun maddî manasıyla
**ابن السبيل**

﴿Sizin yüzlerinizi doğu ve batı tarafına çevirmeniz iyilik değildir; fakat iyilik, Allah’a, âhiret gününe, meleklere, kitaba ve peygamberlere iman eden; malı, onu sevmesine rağmen, yakınlara, yetimlere, yoksullara, yol oğluna, isteyenlere ve boyunlarda (köle azadında) veren; namazı dosdoğru kılan; zekâtı veren; ahitleştikleri zaman ahitlerini yerine getirenler; darlıkta, sıkıntıda ve savaş anında sabredenlerdir; işte onlar, doğru söyleyenlerdir ve işte onlar, takvâ sahipleridir (177)﴾ Bakara ﴿Sana neyi infak edeceklerini sorarlar. De ki: Hayırdan ne infak ederseniz, ana-baba için, yakınlar için, yetimler için, yoksullar için ve yol oğlu içindir. Hayırdan ne yaparsanız, şüphesiz Allah onu bilendir (215)﴾ Bakara ﴿Allah’a ibadet edin ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın; ana-babaya iyilik; yakın sahibine, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yanındaki arkadaşa, yol oğluna ve sağ ellerinizin malik olduklarına. Şüphesiz Allah, kendini beğenmiş, övünen kimseyi sevmez (36)﴾ Nisa
 	﴿Yakın sahibine hakkını ver; yoksula ve yol oğluna; saçıp savurma, saçıp savurmakla (26)﴾ İsra ﴿Yakın sahibine hakkını ver; yoksula ve yol oğluna; bu, Allah’ın yüzünü isteyenler için daha hayırlıdır; işte onlar, kurtuluşa erenlerdir (38)﴾ Rum
 	﴿Bilin ki ganimet olarak elde ettiğiniz herhangi bir şeyden, onun beşte biri Allah’a, Resul’e, yakın sahibine, yetimlere, yoksullara ve yol oğlunadır; eğer Allah’a ve kulumuza indirdiğimize, iki topluluğun karşılaştığı gün, Furkan günü indirdiğimize iman etmişseniz. Allah her şeye kadirdir (41)﴾ Enfal ﴿Allah’ın, köyler halkından Resul’üne fey olarak verdiği şey, Allah’a, Resul’e, yakın sahibine, yetimlere, yoksullara ve yol oğlunadır; ta ki içinizden zenginler arasında dolaşan bir devlet olmasın. Resul size ne verdiyse onu alın; sizi neden men ettiyse ondan vazgeçin. Allah’tan sakının; şüphesiz Allah’ın azabı şiddetlidir (7)﴾ Haşr
**سُبُل**
 ﴿Sonra her meyveden ye; Rabbinin yollarına boyun eğmiş olarak gir; onun karınlarından, renkleri çeşitli bir içecek çıkar; onda insanlar için şifa vardır. Şüphesiz bunda, düşünen bir kavim için elbette bir ayet vardır (69)﴾ Nahl
 	﴿Sizi sarsmasın diye yere sabit dağlar bıraktı; ve ırmaklar ve yollar; umulur ki hidayet bulursunuz (15)﴾ Nahl ﴿Sizi sarsmasın diye yere sabit dağlar kıldık; ve onda geçitler, yollar kıldık; umulur ki hidayet bulurlar (31)﴾ Enbiya
 	﴿Allah sizin için yeri bir döşek kıldı (19) ki ondan geniş geçitli yollar tutasınız (20)﴾ Nuh ﴿Sizi sarsmasın diye yere sabit dağlar kıldık; ve onda geçitler, yollar kıldık; umulur ki hidayet bulurlar (31)﴾ Enbiya
 	﴿Sizin için yeri bir beşik kılan; onda sizin için yollar açan; gökten su indiren; onunla türlü bitkiden çiftler çıkardık (53)﴾ Taha ﴿Sizin için yeri bir beşik kılan; onda sizin için yollar kılan; umulur ki hidayet bulursunuz (10)﴾ Zuhruf ve işaretler; ve yıldızla onlar hidayet bulurlar (16) } Nahl
 	﴿Yolun doğrusu Allah’a aittir; ondan (yollardan) eğri olan da vardır; dileseydi elbette hepinizi hidayete erdirirdi (9)﴾ Nahl ﴿Eğer yakın bir kazanç ve orta bir sefer olsaydı elbette sana uyarlarlardı; fakat onlara mesafe uzak geldi. “Gücümüz yetseydi elbette sizinle çıkardık” diye Allah’a yemin edecekler; kendilerini helâk ederler. Allah bilir ki onlar elbette yalancılardır (42)﴾ Tevbe
 	﴿İkisi, ikisinin birleştiği yere varınca balıklarını unuttular; o da denizde yolunu bir tünel ediniverdi (61)﴾ Kehf ﴿Dedi: “Gördün mü, kayaya sığındığımız vakit; ben balığı unuttum; onu anmamı bana ancak şeytan unutturdu; o da denizde yolunu şaşılacak bir şekilde ediniverdi” (63)﴾ Kehf
 	﴿Haram aylar çıkınca, müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün; onları yakalayın; onları kuşatın; her gözetleme yerinde onlara oturun. Eğer tevbe ederler, namazı dosdoğru kılarlar ve zekâtı verirlerse, yollarını serbest bırakın. Şüphesiz Allah bağışlayandır, merhamet edendir (5)﴾ Tevbe ﴿Siz gerçekten erkeklere mi geliyorsunuz; yolu mu kesiyorsunuz; ve meclisinizde münkeri mi yapıyorsunuz? Kavminin cevabı ancak şunu söylemeleri oldu: “Eğer doğru söyleyenlerden isen, bize Allah’ın azabını getir” (29)﴾ Ankebut ﴿Ve şüphesiz o, elbette yerleşik bir yol üzerindedir (76)﴾ Hicr ﴿Ey iman edenler! Sarhoş iken, ne söylediğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın; cünüp iken de—yol geçeni müstesna—yıkanıncaya kadar. Eğer hasta iseniz veya seferde iseniz veya sizden biri ayak yolundan gelmişse veya kadınlara dokunmuşsanız da su bulamamışsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; yüzlerinizi ve ellerinizi onunla mesh edin. Şüphesiz Allah affedicidir, bağışlayandır (43)﴾ Nisa
 	﴿Onda apaçık ayetler vardır: İbrahim’in makamı. Kim ona girerse emniyette olur. İnsanlar üzerinde, ona yol bulabilen kimse için, Allah’a ait olmak üzere Beyt’i hac vardır. Kim inkâr ederse, şüphesiz Allah âlemlerden müstağnidir (97)﴾ Âl-i İmran
مختار الصحاح
● [سبل] س ب ل: **السَّبَلُ** (harekeli) **السُنبل**’dür; ekin **أسْبَلَ** etti: başağı çıktı. Yağmur ve gözyaşı **أسْبَلَ** etti: sağanakla aktı. Elbisesinin eteğini **أسبل** etti: onu salıverdi. **السَّبَلُ**: gözde bir hastalıktır; bir perdeye benzer; sanki kırmızı damarlarla örümcek ağı dokumasıdır. **السَّبِيلُ**: yoldur; müzekker de gelir, müennes de. Allah Teâlâ dedi: ﴿**قل هذه سبيلي**﴾ ve dedi: ﴿**وإن يروْا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا**﴾. Malını-mülkünü **سَبَّلَ** etti, **تَسْبِيلاً**: onu Allah yolunda kıldı. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**يا ليتني اتخذت مع الرسول سبيلا**﴾ yani bir sebep ve bir vasıta. **السَّابِلَةُ**: yollarda çeşitli (hâllerde) bulunan yol oğullarıdır. **السَّبَلةُ**: bıyıktır; çoğulu **السِّبَالُ**’dır. **السُّنْبُلةُ**: ekinin başağından bir tanedir; ekinin **سَنَابلِ**’i (çoğulu) vardır. Ekin **سَنْبَلَ** etti: başağı çıktı. **سَلْسَبِيلُ**: cennette bir pınarın adıdır. Allah Teâlâ dedi: ﴿**عينا فيها تسمى سلسبيلا**﴾. **الأخفش** dedi: o marifedir; fakat ayet sonu olduğu ve fetha üzere bulunduğu için, Allah Teâlâ’nın sözü gibi, ona elif ziyade edildi: ﴿**كانت قواريرا قوارير**﴾.
الراغب
سبل
- **السبيل**: içinde kolaylık bulunan yoldur; çoğulu **سبل**’dür. Dedi: }**وأنهارا وسبلا**﴿[Nahl/15],﴾**وجعل لكم فيها سبلا**﴿[Zuhruf/10],﴾**ليصدونهم عن السبيل**﴿[Zuhruf/37]; bununla hak yolu kastedilir; çünkü cins ismi mutlak olarak kullanıldığında hak olana tahsis olunur. Bunun üzerine:﴾**ثم السبيل يسره**﴿[Abese/20]. Onun yolcusuna **سابل** denildi; çoğulu **سابلة**’dir. **سبيل سابل**: şair şiiri gibi. **ابن السبيل**: evinden uzak yolcudur; onu kullanması sebebiyle yola nisbet edildi. **السبيل**, bir şeye ulaşılan her şey için kullanılır; hayır da olsa şer de olsa. Dedi:﴾**ادع إلى سبيل ربك**﴿[Nahl/125],﴾**قل هذه سبيلي**﴿[Yusuf/108]; ikisi de birdir; fakat birincisini tebliğ edene izafe etti, ikincisini de onlarla yürüyene izafe etti. Dedi:﴾**قتلوا في سبيل الله**﴿[Âl-i İmran/169],﴾**إلا سبيل الرشاد**﴿[Gafir/29],﴾**ولتستبين سبيل المجرمين**﴿[En‘am/55],﴾**فاسلكي سبل ربك**﴿[Nahl/69]. Bununla **المحجة** (açık yol) kastedilir. Dedi:﴾**قل: هذه سبيلي**﴿[Yusuf/108],﴾**سبل السلام**﴿[Maide/16], yani: cennet yolu.﴾**ما على المحسنين من سبيل**﴿[Tevbe/91],﴾**فأولئك ما عليهم من سبيل**﴿[Şûrâ/41],﴾**إنما السبيل على الذين**﴿[Şûrâ/42],﴾**إلى ذي العرش سبيلا**﴿[İsra/42]. Ve denildi: perdeyi ve eteği **أسبل** etti; kuyruğu salık at **مسبل الذنب**’dir. Yağmur **سبل** etti ve **أسبل** etti. Ve denildi: yağmur için: **سبل**; **سابلا** olduğu müddetçe; yani havada akıcı iken. **السبلة** üst dudak kılına tahsis edildi; onda aşağı doğru sarkma bulunduğu için. **السنبلة**: çoğulu **سنابل**’dir; o, ekin üzerindeki şeydir. Dedi:﴾**سبع سنابل في كل سنبلة**﴿[Bakara/261], ve dedi:﴾**سبع سنبلات خضر**{ [Yusuf/46]. Ekin **أسبل** etti: başak sahibi oldu; **أحصد** ve **أجنى** gibi. **المسبل**: beşinci kadehin adıdır.
ملخص اللسان
1. **السَّبيلُ**: yol ve ondan açık olan şey,
2. ve **السَّبيل** aslında yoldur; çoğulu **سُبُلٌ**’dür. **سَبيلٌ سابلةٌ**: yürünmüş.
3. **والسابِلَة**: ihtiyaçlarında yollar üzerinde farklılaşan yol oğullarıdır; çoğulu **السوابل**’dir. İbn Berrî dedi: **ابن السبيل** yoldan kendisini getiren gariptir;

4. **وسَبَّل** zayi‘asını: onu Allah yolunda kıldı. **وفي حديث وَقْف عُمَر**: “Aslını hapset ve meyvesini **وسَبِّل**”; yani onu vakıf kıl ve meyvesini, onu kimin üzerine vakfettiysen ona mubah kıl. Ve “**وسَبَّلت** şeyi” dediğin zaman, onu mubah kıldığın vakittir; sanki ona, ayak basılmış bir yol kılmışsın gibi.

5. Ve **أَسْبَلَ** izârını: onu salıverdi. Ve **امرأَة مُسْبِلٌ**: eteğini **أَسْبَلَتْ**. Ve at **أَسْبَلَ** kuyruğunu: onu saldı; **مُسْبِلة** yani ayaklarını sarkıtan; rivayet ise **سادِلَةٌ**’dir, yani salıveren.

6. “**لَيْسَ علينا في الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ**”; Ehl-i kitap, Müslümanlar onlarla alışveriş yaptığında, bazısı bazısına derdi ki: Ümmîlerin—yani Arapların—bizim din ehlinin dokunulmazlığı yoktur ve malları bize helâldir.

7. Yüce sözünde: “**يا ليتني اتَّخَذْتُ مع الرسول سَبيلاً**”; yani bir sebep ve bir bağ.

8. **والسَّبَلُ** (harekeli): yağmur; ve denildi ki: sarkıtıcı yağmur. Ve gök **أَسْبَلَتْ**; ve gözyaşını **أَسْبَلَ**; ve yağmur ile gözyaşı **أَسْبَلَ**: döküldükleri zaman.

9. Ve ekin **أَسْبَلَ**: başak verdiği zaman. Ve **السَّبَل**: başağın uçları.

● - سبل: **السَّبيلُ**: yol ve ondan apaçık olan şey; müzekker de yapılır müennes de. Ve **سَبِيلُ الله**: O’nun çağırdığı hidayet yolu. Aziz tenzilde: “Ve eğer **سَبيلَ الرُّشْد**’ü görürlerse onu bir yol edinmezler; ve eğer **سَبيلَ الغَيِّ**’yi görürlerse onu bir yol edinirler”; böylece müzekker kılındı. Ve onda: “De ki: Bu benim yolumdur; ben Allah’a bir basiret üzere çağırıyorum”; böylece müennes kılındı. Ve Yüce’nin sözü: “Ve yolun kastı Allah’a aittir; ondan da eğri olan vardır”; bunu Sa‘leb tefsir etti, şöyle dedi: Müslümanlar için yolu doğrultmak Allah’a aittir; ve ondan eğri olan, yani yollardan, yolun dışında eğri olan vardır; öyleyse burada **السَّبيل**’in cins ismi olması gerekir, bizzat belirli tek bir yol değil; çünkü “ve ondan eğri olan vardır” demiştir, yani “ve ondan eğri bir yol vardır”. Semüre hadîsinde: “Bir de baktım ki yer, **أَسْبُله**’nin yanındadır”, yani yollarının; bu, müennes kılındığında **السَّبل**’in azlık çoğuludur; müzekker kılındığında ise onun çoğulu **أَسْبِلة**’dir. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: “Ve Allah yolunda infak edin”; yani cihadda. Allah’ın hayırdan emrettiği her şey **سَبيل الله**’dandır; yani Allah’a giden yollardandır. **السَّبيل** cihadda daha çok kullanılmıştır; çünkü o, din akdi üzere içinde savaş yapılan yoldur. Ve “Allah yolunda” sözüyle, gazayı isteyen fakat gazasına ulaştıracak şeyi bulamayan kastedilmiştir; böylece payından ona verilir. Ve her **سَبِيل** ki onunla Aziz ve Celîl olan Allah kastedilmiş ve o bir iyilik olmuşsa, o **سَبيل الله**’ın içine dâhildir. Ve adam kendisine ait bir bağı (malın aslını) hapsettiğinde ve onun meyvesini yahut gelirini **سَبَّل** ettiğinde, **سَبَّل** ettiği şeyle hayır yolu tutulur; ondan **ابن السَّبيل**e, fakire, mücahide ve başkalarına verilir.

Ve “**سَبَّل** ضَيْعته”: onu Allah yolunda kıldı. Ömer’in vakfı hadîsinde: “Aslını hapset ve meyvesini **سَبِّل** et”; yani onu vakıf yap ve meyvesini, onu kimin üzerine vakfettiysen ona mubah kıl. Ve “**سَبَّلت** الشيء” (bir şeyi **سَبَّلت** ettim): onu mubah kıldığım zaman; sanki ona, ayak basılmış bir yol kılmışsın gibi. İbnü’l-Esîr dedi: Hadîste **سَبيل الله** ve **ابن السَّبيل** zikri tekrar etmiştir; **السَّبيل** aslında yoldur; onda müenneslik daha galiptir. Dedi: Ve **سَبيل الله** geneldir; Allah Teâlâ’ya yaklaşma yolunun, farzları ve nafileleri eda etmek ve türlü gönüllü ibadetlerle tutulduğu her hâlis amele vâki olur. Ve “ve eğer onu bir yol edinmezler; ve eğer **سَبيل الغَيِّ**’yi görürlerse onu bir yol edinirler”; böylece müzekker kılındı. Ve onda: “De ki: Bu benim yolumdur; ben Allah’a bir basiret üzere çağırıyorum”; böylece müennes kılındı. Ve Yüce’nin sözü: “Ve yolun kastı Allah’a aittir; ondan da eğri olan vardır”; bunu Sa‘leb tefsir etti, şöyle dedi: Müslümanlar için yolu doğrultmak Allah’a aittir; ve ondan eğri olan, yani yollardan, yolun dışında eğri olan vardır; öyleyse burada **السَّبيل**’in cins ismi olması gerekir, bizzat belirli tek bir yol değil; çünkü “ve ondan eğri olan vardır” demiştir, yani “ve ondan eğri bir yol vardır”. Semüre hadîsinde: “Bir de baktım ki yer, **أَسْبُله**’nin yanındadır”, yani yollarının; bu, müennes kılındığında **السَّبيل**’in azlık çoğuludur; müzekker kılındığında ise onun çoğulu **أَسْبِلة**’dir. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: “Ve Allah yolunda infak edin”; yani cihadda. Allah’ın hayırdan emrettiği her şey **سَبيل الله**’dandır; yani Allah’a giden yollardandır. **السَّبيل**in cihadda kullanımı daha çoktur; çünkü o, din akdi üzere içinde savaş yapılan yoldur. Ve “Allah yolunda” sözüyle, gazayı isteyen fakat gazasına ulaştıracak şeyi bulamayan kastedilmiştir; böylece payından ona verilir. Ve her **سَبيل** ki onunla Aziz ve Celîl olan Allah kastedilmiş ve o bir iyilik olmuşsa, o **سَبيل الله**’ın içine dâhildir. Ve adam kendisine ait bir bağı hapsettiğinde ve onun meyvesini yahut gelirini **سَبَّل** ettiğinde, **سَبَّل** ettiği şeyle hayır yolu tutulur; ondan **ابن السَّبيل**e, fakire, mücahide ve başkalarına verilir.

Ve “**سَبَّل** ضَيْعته”: onu Allah yolunda kıldı. Ömer’in vakfı hadîsinde: “Aslını hapset ve meyvesini **سَبِّل** et”; yani onu vakıf yap ve meyvesini, onu kimin üzerine vakfettiysen ona mubah kıl. Ve “**سَبَلت** الشيء” (bir şeyi **سَبَلت** ettim): onu mubah kıldığım zaman; sanki ona, ayak basılmış bir yol kılmışsın gibi. İbnü’l-Esîr dedi: Hadîste **سَبيل الله** ve **ابن السَّبيل** zikri tekrar etmiştir; **السَّبيل** aslında yoldur; onda müenneslik daha galiptir. Dedi: Ve **سَبيل الله** geneldir; Allah Teâlâ’ya yaklaşma yolunun, farzları ve nafileleri eda etmek ve türlü gönüllü ibadetlerle tutulduğu her hâlis amele vâki olur; ve mutlak olarak kullanıldığında çoğunlukla cihada vâki olur; çok kullanım sebebiyle sanki ona hasredilmiş gibidir. **ابن السَّبيل** ise çok yolculuk yapan yolcudur; ona, ona (yola) ملازمتinden dolayı “oğul” diye adlandırılmıştır. Hadîste: “Kuyunun harem’i, çevresinden kırk arşındır; develerin ve koyunların sulakları içindir; ve **ابن السَّبيل** ondan içmeye daha evlâdır”; yani kuyudan yahut sudan geçen, yolu aşan kimse, onun başında ikamet edenden ona daha hak sahibidir; ona varma ve içme imkânı verilir, sonra onu orada ikamet edene bırakır. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: “Ve borçlular ve Allah yolunda ve **ابن السَّبيل**”; İbn Sîde dedi: **ابنُ السَّبيل** yolun oğludur; te’vili, yolun kendisine kesildiği kimsedir; çoğulu **سُبُلٌ**dür. Ve “**سَبيلٌ سابلةٌ**”: yürünmüş. Ve **السابِلَة**: ihtiyaçları için yollarda gidip gelen **أَبناء السَّبيل**; çoğulu **السوابل**. İbn Berrî dedi: **ابن السبيل** yolu onu getirmiş olan gariptir. Er-Râ‘î dedi:
على أَكْوارِهِنَّ بَنُو سَبِيلٍ،
قَلِيلٌ نَوْمُهُم إِلاّ غِرَارا

Bir başkası dedi:
ومَنْسوب إِلى مَنْ لم يَلِدْه،
كذاك اللهُ نَزَّل في الكتاب

Ve “**أَسْبَلَتِ الطريقُ**”: onun **سابِلَتُها**’sı çoğaldı. Ve **ابن السَّبِيل**: memleketine dönmek isterken kendisiyle yol kesilmiş olan ve kendisiyle geçinip ulaşacağı şeyi bulamayan yolcudur; böylece sadakalarda onun için bir pay vardır. Şâfiî dedi: Sadakalar âyetindeki **سَهْمُ سَبيل الله**’dan, sadaka ehli içinden gazayı isteyen kimseye verilir; fakir de olsa zengin de olsa. Dedi: Ve **ابن السَّبيل** benim yanımda, sadaka ehlinden olup kendi beldesi olmayan bir beldeyi, kendisini bağlayan bir iş için isteyen **ابن السَّبيل**dir. Dedi: Gaziye binek (yük hayvanı), silah, nafaka ve giysi verilir; ve **ابنُ السَّبِيل**e, nafakasında ve bineğinde, onu istediği beldeye ulaştıracak miktar verilir. Ve “**أَسْبَلَ** إِزاره”: onu saldı. Ve “kadın **مُسْبِلٌ**”: eteğini saldı. Ve “at kuyruğunu **أَسْبَلَ** etti”: onu salıverdi. **التهذيب**: At kuyruğunu **يُسْبِل** eder, kadın eteğini **تُسْبِل** eder. Denir ki: Falan elbiselerini **أَسْبَلَ** etti; onları uzattığı ve yere doğru saldığı zaman. Hadîste: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Üç kişi vardır ki Allah kıyamet gününde onlarla konuşmaz, onlara bakmaz ve onları temize çıkarmaz.” Dedim: “Kimdir onlar, helâk oldular ve ziyana uğradılar?” Bunun üzerine Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, onu üç kere tekrar etti: **المُسْبِلُ** ve **المَنّانُ** ve yalan yemin ile malını sürüm ettiren. İbnü’l-A‘râbî ve başkaları dedi: **المُسْبِلُ**, yürüdüğünde elbisesini uzatan ve onu yere salan kimsedir; bunu ancak kibir ve böbürlenme olarak yapar.

Ve kadının ve iki su tulumunun hadîsinde: iki su tulumu arasında iki ayağını **سابِلَةٌ**; İbnü’l-Esîr dedi: böylece bir rivayette geldi; dilde doğrusu **مُسْبِلة**’dir, yani iki ayağını sarkıtan; rivayet ise **سادِلَةٌ**’dir, yani salıveren.

Ve Ebû Hureyre hadîsinde: Kim kibirden dolayı elbisesinin eteğini (**سَبَلَه**) sürürse, Allah kıyamet günü ona bakmaz; **السَّبَل** (harekeli): salıverilmiş elbiseler; **الرَّسَل** ve **النَّشَر** gibi, salıverilmiş ve yayılmışta.

Ve denildi: elbiselerin en kalınıdır; ketenin kaba liflerinden yapılır; bundan Hasan hadîsi: Haccâc’ın yanına girdim; üzerinde **سَبَلةٌ** elbiseler vardı.

Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **فَضَلُّوا فلا يستطيعون سَبيلاً**; dedi: senin işinde bir çareye güç yetiremezler.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **لَيْسَ علينا في الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ**; Ehl-i kitap, Müslümanlar onlarla alışveriş yaptığında, bazısı bazısına derdi ki: **الأُمِّيِّينَ** yani Araplar üzerinde, din ehlimizin dokunulmazlığı yoktur; malları bize helâldir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **يا ليتني اتَّخَذْتُ مع الرسول سَبيلاً**; yani bir sebep ve bir bağ; Ebû Ubeyde Cerîr’den şu beyti okudu:

أَفَبَعْدَ مَقْتَلِكُم خَلِيلَ مُحَمَّدٍ،
تَرْجُو القُيونُ مع الرَّسُول سَبِيلا؟

yani bir sebep ve bir bağ.

Ve **السَّبَلُ** (harekeli): yağmur; ve denildi: **المَطَرُ المُسْبِلُ**.

Ve gök **أَسْبَلَتْ**; ve gözyaşını **أَسْبَلَ**; ve yağmur ve gözyaşı, döküldüklerinde **أَسْبَلَ**; isim **السَّبَل**’dir (harekeli).

Ve Rukayka hadîsinde: **فَجادَ بالماء جَوْنيٌّ له سَبَل**; yani bol, sağanak bir yağmur.

Ebû Zeyd dedi: gök **إِسْبالاً أَسْبَلتْ**; isim **السَّبَلُ**’dür; o, bulut ile yer arasındaki yağmurdur; buluttan çıktığı hâlde yere ulaşmamışken.

Ve yağmur duası hadîsinde: Bize **غَيْثاً سابِلاً** yağdır; yani sağanak, bol.

Ve bulut, saçaklarını yere saldığında **أَسْبَلَتْ**.

İbnü’l-A‘râbî: **السُّبْلَة** geniş yağmur damlasıdır; **السَّبَل**’in benzeri **العَثانِينُ**’dir; onun teki **عُثْنُون**’dur.

Ve **السَّبُولةُ** ve **السُّبولةُ** ve **السُّنْبُلة**: eğilmiş ekindir.

Ve **السَّبَلُ**: **السُّنْبُل** gibi; ve denildi: **السَّبَل** başağın ışınından yayılan şeydir; çoğulu **سُبُول**; ve **سَنْبَلَتْ** ve **أَسْبَلَتْ**.

Leys: **السَّبولة** mısırın, pirincin ve benzerinin başağıdır; eğildiğinde. Ve ekin, başak verdiğinde **أَسْبَلَ**.

Ve **السَّبَل**: başağın uçlarıdır; ve denildi: **السَّبَل** başağın kendisidir; ekin başak çıkardığında **سَنْبَلَ**; yani bir başak çıkardı.

Mesrûk hadîsinde: **قَراحٍ**ta, **يُسْبِل** oluncaya kadar selem yapma; yani **يُسَنْبِل** oluncaya kadar.

Ve **السَّبَل**: **السُّنْبُل**dür; **النون** ziyadedir; Muhammed b. Hilâl el-Bekrî’nin sözü:

وخَيْلٍ كأَسْراب القَطَا قد وزَعْتُها،
لها سَبَلٌ فيه المَنِيَّةُ تَلْمَعُ

bununla mızrağı kasteder.

Ve **سَبَلَةُ الرَّجُل**: üst dudağın ortasındaki dairedir.

Ve denildi: **السَّبَلة** bıyık üzerindeki kıllardır; ve denildi: onun ucu; ve denildi: iki bıyığın birleştiği yerdir; ve denildi: çene üzerindeki, sakalın ucuna kadar olan şeydir; ve denildi: özellikle sakalın önü; ve denildi: sakalın tamamıdır, bütünüyle; Sa‘leb’den.

Lihyânî nakletti: “O, **سَبَلاتٍ** sahibidir”; bu, tekilden olup parçalanmış, her parçası **سَبَلة** yapılmış, sonra bunun üzerine çoğul yapılmıştır; tıpkı deve için “**ذو عَثَانِين**” demeleri gibi; sanki her parçasını **عُثْنُوناً** yapmışlardır; çoğulu **سِبَال**.

Tehzîb: **السَّبَلة** üst dudak üzerindeki kıllardır; iki bıyığı ve aralarındakini toplar; kadının orada kılı olursa “**امرأَة سَبْلاءُ**” denir.

Leys: “**سَبَلٌ سابِلٌ**” denir; “**شِعْرٌ شاعِرٌ**” denildiği gibi; ona bir ism-i fâil türettiler.

Ve hadîste: onun **وافِرَ السَّبَلة** olduğu; Ebû Mansûr dedi: bununla alt çenenin altındaki kılları kasteder; **السَّبَلة** Araplarda sakalın önü ve ondan göğüs üzerine sarkan şeydir; böyle olana: uzun sakallı olursa “**رجل أَسْبَلُ**” ve “**مُسَبَّل**” denir; ve **تَسْبيلاً سُبِّل**; sanki ona uzun bir **سَبَلة** verilmiştir.

Ve denir: Falan geldi, **سَبَلِته**’sini yaymış olarak; tehdit ederek geldiğinde; Şemmâh dedi:

وجاءت سُلَيْمٌ قَضُّها بقَضِيضِها،
تُنَشِّرُ حَوْلي بالبَقِيع سَبالَها

Ve düşmanlara: “Onlar **صُهْبُ السِّبال**dır” denir; ve dedi:

فظِلالُ السيوف شَيَّبْنَ رأْسي،
واعْتِناقي في القوم صُهْبَ السِّبال

Ebû Zeyd dedi: **السَّبَلة** iki yan sakaldan sonra sakalın önünden görünen şeydir; **العُثْنُون** ise içte olandır.

Cevherî: **السَّبَلة** bıyıktır; çoğulu **السِّبال**; Zü’r-Rumme dedi:

وتَأْبَى السِّبالُ الصُّهْبُ والآنُفُ الحُمْرُ

Ve **ذي الثُّدَيَّة** hadîsinde: üzerinde, kedinin **سَبَالة**’si gibi küçük kıllar vardı.

Ve **سَبَلَةُ البعير**: onun boğaz çukurudur.

Ve denildi: **السَّبَلة** boğaz çukurunda yününden akan şeydir.

Tehzîb: **السَّبَلة** deveden **المَنْحَر**dır; o **التَّريبة**dir; ve onda boğazlamanın yarığı (**ثُغْرة النَّحْر**) vardır. “Bıçağının ağzıyla onun **سَبَلَتها**’sına sapladı” denir; yani boğaz çukuruna.

Ve “Senin deven, **حَسنُ السَّبَلة**dir”; derilerinin inceliğini kastederler.

Ezherî dedi: Bir bedevînin, devesini boğazladığında, **سَبَلة**sinde “**لَتَمَ**” (ت ile) dediğini işittim; boğazına sapladı; sanki boğaz çukurunda bulunan kıllarmış gibi.

Ve **سَبَلانيٌّ** adam; ve **مُسْبِلٌ** ve **مُسْبَلٌ** ve **مُسَبِّلٌ** ve **أَسْبَلُ**: **السَّبَلة**si uzun olan.

Ve **عَيْن سَبْلاء**: kirpiği uzun.

Ve **رِيحُ السَّبَل**: göze isabet eden bir hastalıktır.

Cevherî: **السَّبَل** gözde bir hastalıktır; örümcek ağı dokusu gibi bir perdeye benzer; kırmızı damarlarla.

Ve kadehi **أَسبالِها**’sına kadar doldurdu; yani kenarlarına; “**أَصْبارِها**’sına kadar” demen gibi.

Ve kabı **سَبَلته**’sine kadar doldurdu; yani tepesine kadar.

Ve **أَسْبالُ الدَّلْوِ**: onun dudaklarıdır; Bâ‘is b. Suraym el-Yeşkürî dedi:

إِذ أَرْسَلُوني مائحاً بدِلائِهِمْ،
فَمَلأْتُها عَلَقاً إِلى أَسْبالِها

der ki: beni, kan davalarını istemek üzere gönderdiler; ben de öldürmeyi çoğalttım; **العَلَقُ** kandır.

Ve **المُسْبِل**: erkektir.

Ve **خُصْية سَبِلةٌ**: uzun.

Ve **المُسْبِل**: **قِداح المَيْسِر**in beşincisidir; Lihyânî dedi: o altıncıdır; o aynı zamanda **المُصْفَح**tır; onda altı pay vardır; kazanırsa altı hisse ganimet onundur; kazanmazsa altı hisse borç onun üzerinedir; çoğulu **المَسابل**.

Ve **بنو سَبَالة**
(* “**بنو سبالة**” lafzı, Tekmile’de İbn Düreyd’den fetha ile ضبط edilmiştir; Kamus’ta da böyledir; şârihi dedi: Hâfız, Tebsîr’de kesra ile ضبط etti): bir kabiledir.

Ve **إِسْبِيلٌ**: bir yerdir; denildi: bir beldenin adıdır; Halef el-Ahmer dedi:

لا أَرضَ إِلاَّ إِسْبِيل،
وكلُّ أَرْضٍ تَضْلِيل

Ve Nemer b. Tevleb dedi:

بإِسْبِيلَ أَلْقَتْ به أُمُّه
على رأْس ذي حُبُكٍ أَيْهَما

Ve **السُّبَيْلة**: bir yerdir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:

قَبَحَ الإِلهُ،

Ve ben bir Müslümanı çirkinlemem,
**أَهْلَ السُّبَيْلة**’yi, **بَني حِمَّانا**’dan.

Ve **سَبْلَلٌ**: bir yer(adi); **صَخْر الغَيِّ** dedi ki:
Ve geceleyin bir ağıtçının sesi yoktur ki
**سَبْلَل**’de, uyku ile birlikte uyumasın.

Onu buc‘anın adı yaptı da sarfını terk etti. Ve **مُسْبِلٌ**: **ذي الحِجَّة**’nin adlarından,
âdî(=câhiliye devrine ait)dir. Ve **سَبَل**: eski bir atın adıdır.

**الجوهري**: **سَبَل** Araplarda soylu bir atın adıdır;
**الأَصمعي** dedi ki: o, **أُمُّ أَعْوَج**’dir ve **لِغَنيٍّ**’e aitti; **أَعْوَجُ** ise **بني آكل المُرَار**’ındı, sonra **بني هِلال بن عامر**’e geçti; ve dedi ki:
O, koşu atıdır; koşu atının oğlu, **سَبَل**’in oğlunun oğlu.

**ابن بري** dedi ki: şiir **جَهْم بن شِبْل**’indir; **أَبو زياد الكلابي** dedi ki: o, **بني كعب بن بكر**’dendir ve şair idi; câhiliyede ve İslâm’da **بني بكر**’den ondan daha şairi işitilmemiştir; dedi ki: ve ben onu, başı titrerken, şöyle derken idrak ettim:
Ben koşu atıyım; koşu atının oğlu, **سَبَل**’in oğlunun oğlu;
Eğer sürekli yağmur yağdırırlarsa, bol verir; eğer bol verirlerse, sağanak.

**ابن بري** dedi ki: bununla sabit oldu ki **سَبَل** bir adam adıdır; **الجوهري**’nin zikrettiği gibi bir at adı değildir.

مقاييس اللغة:
(**سبل**) **السين** ve **الباء** ve **اللام** tek bir asıldır; bir şeyin yukarıdan aşağıya gönderilmesine ve bir şeyin uzamasına delâlet eder.
Bunun ilki senin sözünden: **أسبلتُ السِّتْرَ**, ve bulut suyunu ve suyu ile **أسبلَتِ**. Ve **السَّبَل**: bol yağmur. Ve insanın **سِبال**’ı da bundandır; çünkü o, sarkmış saçtır. Ve kovasının üst kısımlarına **أسبْال** demeleri de bundandır; sanki o, insandan zikrettiğimiz şeye benzetilmiştir. Dedi ki:
Beni kovalarıyla su çeken olarak gönderdikleri vakit *** onu **عَلَقَاً** ile **أسبالِها**’sına kadar doldurdum([18])
Ve boyca uzamış olan: **السّبيل**, o yoldur; uzaması sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve **السَّابلة**: yollarda gelip gidenler. Ve **السُّنْبُل** uzaması sebebiyle **سُنْبُلا** diye adlandırıldı. Denir ki: **أَسبَلَ الزّرعُ**, yani başağı çıktı. Ebû Ubeyd dedi: Ekine ait **سَبَلُ** ile onun **سُنْبُلُ**’ü birdir. Ve gerçekten **سَبَلَ**([19]) ve **أَسْبَلَ**.

القاموس المحيط:
**السَّبيلُ** ve **السَّبيلَةُ**: yol ve onun açık olan kısmı; müennes kılınır; çoğulu, **ككُتُبٍ** gibi; ve “ **على اللهِ قَصْدُ السَّبيلِ** ”, “ **ومنها جائِرٌ** ” sözü için bir cins ismidir. Ve “ **أنْفقوا في سَبيل الله** ”, yani cihad; ve Allah’ın hayırdan emrettiği her şey; onun cihadda kullanımı daha çoktur. Ve **ابنُ السَّبيلِ**: yolun oğlu; yani yolu kesilmiş olan.
Ve yollardan **السابِلَةُ**: gidilip geçilen; ve onun üzerinde gelip giden topluluk. Ve **أَسْبَلَتِ الطَّريقُ**: onun **سابِلَتُها**’sı çoğaldı; ve **الإِزارَ**: onu saldı; ve **الدَّمْعَ**: onu gönderdi; ve gök: yağmur yağdırdı. Ve **السَّبولَةُ**, ve (harfi) dammeli kılınır; ve **السَّبَلَةُ**, harekeli olarak; ve **السُّنْبُلَةُ**, damme ile: eğilmiş ekin. Ve **السَّبَلُ**, harekeli olarak: yağmur; ve burun; ve sövme ve küfretme; ve **السُّنْبُلُ**; ve gözün, yüzeyde görünen damarlarının şişmesinden dolayı göz örtüsü; ve ikisi arasında duman gibi bir şeyin dokusunun görünmesi. Ve **السَّبَلَةُ**, harekeli olarak: üst dudağın ortasındaki daire; yahut bıyık üzerindeki kıl; yahut onun ucu; yahut iki bıyığın birleştiği yer; yahut çene üzerinde sakalın bütün ucuna kadar olan; yahut özellikle onun önü; çoğulu: **سِبالٌ**; ve devenin boğazında tüyünden akan şey. Ve **جَرَّ سَبَلَتَه**: elbiselerini (yerde) sürüdü. Ve **ذُو السَّبَلَةِ**: onların reislerinden Hâlid b. Avf b. Nadla’dır. Ve **بَعيرٌ حَسَنُ السَّبَلَةِ**: yani derisinin inceliği. Ve **كتَبَ في سَبَلَةِ الناقَةِ**: boğazının yarığından mızrakladı. Ve **نَشَرَ سَبَلَتَه**: yani tehdit ederek geldi. Ve **رَجُلٌ سَبَلانِيٌّ**, harekeli olarak; ve **كمُحْسِنٍ** ve **مُكْرَمِ** ve **محدِّثٍ** ve **مُعَظَّمٍ** ve **أحمدَ** gibi: **السَّبَلَةِ**’si uzun olan. Ve **عَيْنٌ سَبْلاءُ**: kirpiği uzun. Ve **مَلأَهَا إلى أسْبالِها**: yani onun harfleri ve dudakları. Ve **كمُحْسِنٍ**: erkek; ve keler; ve meysir oklarının altıncısı yahut beşincisi; ve Zilhicce’nin adı. Ve **كمُعَظَّمٍ**: çirkin ihtiyar. Ve **خُصْيَةٌ سَبِبَةٌ**, **كفرِحةٍ** gibi: uzun. Ve **بنو سَبالَة**: bir kabile. Ve **السُّبْلَةُ**, damme ile: geniş yağmur. Ve **إِسْبِيلٌ**, **كإِزْمِيلٍ** gibi: د. Ve **وككتابٍ** gibi: Basra ile Medine arasında bir yer.
Ve **وكجَبَلٍ** gibi: Yemâme yakınında bir yer; ve bir at; ve **ابنُ العَجْلانِ**: Tâifli bir sahâbî; ve muhaddis Hubeyre’nin babası; yahut o, **بالشينِ** iledir. Ve **ذو السَّبَلِ**: Hadaka b. Batta’nın oğludur. Ve **سَبَلٌ من رِماحٍ**: onlardan bir taife; az yahut çok. Ve **سَبْلَلٌ**: bir yer.
Ve **سَبَّلَهُ تَسْبيلاً**: onu Allah Teâlâ’nın yolunda kıldı. Ve **ذو السِّبالِ**, **ككِتابٍ** gibi: Sa‘d b. Sufeyh; Ebû Hureyre’nin dayısıdır, Allah Teâlâ ondan razı olsun. Ve **وكشَدَّادٍ** gibi: muhaddis Mûsâ’nın oğlu Cemîl’in oğlu Ezdâd’ın babasının dedesi.
**سَلْسَبيلُ**: cennette bir pınar; marife olarak; âyette elif, ikililik (uyum) için artırılmıştır; ve gelecektir. Ve **بنو سُبَيلَةَ**, **كجُهَيْنَةَ** gibi: bir kabile. Ve **سَبَلانُ**, harekeli olarak: bir dağ; ve muhaddislerden, Mâlik b. Evs’in mevlâsı Sâlim’in; ve Ziyâd’ın oğlu İbrâhîm’in; ve Abdullah’ın oğlu Hâlid’in; ve Hâlid b. Dihkân’ın şeyhi Ebû Abdullah’ın lakabı. Ve **أسْبَلَ عليه**: onun aleyhine sözünü çoğalttı; ve **الدَّمْعُ** ve yağmur: bol bol aktı; ve gök: yağmur yağdırdı; ve **إِزارَهُ**: onu saldı; ve ekin: onun **سُبولَتُه**’si çıktı.

تاج العروس:
س ب ل

**السَّبِيلُ** ve **السَّبِيلَةُ**; bu, İbn **عَبَّاد**’dan: yol; ve ondan (yoldan) açık olan. **الرَّاغِبُ** artırdı: içinde kolaylık bulunan; müzekker de yapılır, müennes de yapılır; müenneslik daha çoktur. Yüce Allah’ın sözü: “Ve eğer **سَبيلَ الرِّشْدِ**’i görseler onu bir **سَبِيلاً** edinmezler; ve eğer **سَبِيلَ الْغَيِّ**’i görseler onu bir **سَبيلاً** edinirler.” Müennesliğin şahidi: “De ki: işte bu benim **سَبِيلِي**’mdir; basiret üzere Allah’a çağırıyorum.” Bununla **المَحَجَّةِ** (ana yol) kastedilmiştir. Çoğulu **سُبُلٌ**, **ككُتُبٍ** gibi. Yüce Allah dedi: “ve ırmaklar ve **سُبُلاً**.” Ve O’nun sözü: “ve Allah’a **قَصْدُ السَّبِيْلِ** (yolun doğrultusu) aittir; ve ondan (yollardan) sapık olan vardır.” Bunu **ثَعْلَب** tefsir etti, şöyle dedi: “Allah’a, Müslümanlar için yolu doğrultması (gerekir). ‘Ve ondan sapık olan’ yani yollardan, yolun dışına sapık olan vardır.” Öyleyse burada **السّبِيلُ**’in, O’nun sözü sebebiyle, belirli bir tek yol değil, cins ismi olması gerekir: “ve ondan sapık olan” yani ondan sapık bir **سَبيلٌ** vardır. Ve O’nun sözü: “Allah’ın **سَبِيلِ**’inde infak edin” yani cihadda ve Allah’ın hayırdan emrettiği her şeyde; o, Allah’ın **سَبيلِ**’indendir. Onun cihadda kullanımı daha çoktur; çünkü o, din akdi üzere içinde savaş yapılan yoldur. Ve O’nun sözü: “Allah’ın **سَبِيلِ**’inde”; bununla, gazayı isteyen ve gazasına ulaştıracak şeyi bulamayan kimse kastedilmiştir; ona payından verilir. Ve her **سَبِيلٍ** ki onunla Aziz ve Celil Allah kastedilmiş ve o bir iyilik olmuşsa, Allah’ın **سَبيلِ**’ine dahildir. Adam kendisine ait bir bağı (mal bağını) hapsetse ve meyvesini yahut gelirini **سَبَّلَ** etse, **سَبَّلَ** ettiği şeyle hayır yolu tutulur; ondan **ابنُ السَّبِيلِ**’e, fakire, mücahide ve başkalarına verilir. İbn **الأَثِيرِ** dedi: Allah’ın **سَبيلُ**’i geneldir; Allah’a yaklaşma yolunun, farzları ve nafileleri eda etmek ve türlü gönüllü ibadetlerle tutulduğu her hâlis amele uygulanır. Mutlak olarak kullanıldığında ise çoğunlukla cihad üzerine vaki olur; çok kullanım sebebiyle sanki ona has kılınmış gibi olmuştur. **ابْنُ السَّبِيلِ** ise yolun oğludur; yani çok yolculuk yapan yolcu; ona “oğul” denilmiştir, ona (yola) ملازمتinden dolayı. Bunu İbn **الأَثِيرِ** söyledi. **الرَّاغِبُ** dedi: o, evinden uzak olan yolcudur; onu (yolu) ممارسة etmesi sebebiyle **السَّبِيلِ**’e nispet edilmiştir. İbn **سِيدَه** dedi: te’vili, yolu kendisine kesilmiş olandır. Başkası artırdı: o, beldesine dönmek ister de kendisiyle geçinip ulaşacağı şeyi bulamaz. Ve denildi: o, kendisine gerekli olan bir iş için kendi beldesinden başka bir beldeyi isteyen kimsedir. İbn **عَرَفَةَ** dedi: o, kendisiyle yolu kesilmiş misafirdir; vatanına ulaşacağı kadar kendisine verilir. İbn **بَرِّيِّ** dedi: o, yolu onu getirmiş olan gariptir. **الرَّاعِي** dedi:
عَلى أَكْوارِهِنَّ بَنُو سَبِيلٍ ... قَلِيلٌ نَوْمُهُمْ إِلاَّ غِرارَا
Bir başkası dedi:
ومَنْسُوبٍ إلى مَنْ لَمْ يَلِدْهُ كذاكَ اللهُ نَزَّلَ في الْكِتابِ

Ve **السَّابِلَةُ** yollardandır. Bazıları dedi: “**السُّبُلِ**’den” deseydi lafza ve iştikaka uygun olurdu: gidilmiş olan. Denilir: **سَبيلٌ سَابِلَةٌ**; yani **مَسْبُولَةٌ**. Ve **السَّابِلَةُ** ayrıca: ihtiyaçlarında onun üzerinde gidip gelen topluluk; **سَابِلٍ**’in çoğuludur; o da **السَّبِيلِ** üzerinde yürüyendir. Ayrıca **السَّوابِلِ** üzerine de çoğul yapılır. Ve **أَسْبَلَتِ الطَّرِيقُ**: onun **سابِلَتُها**’sı çoğaldı; yani ona gidip gelen oğulları (yolcuları). Ve **أَسْبَلَ الإِزَارَ**: onu saldı. Ondan hadis: **إِسْبالِ الإِزَارِ**’dan nehyetti ve dedi: “Şüphesiz Allah, izarını **مُسْبِلٍ** olana bakmaz.” Başka bir hadiste: “Üç kişi vardır ki Allah kıyamet gününde onlarla konuşmaz, onlara bakmaz ve onları temize çıkarmaz”; sonra **المُسْبِلَ**’i, **الْمَنَّانَ**’ı ve malını yalan yeminle sürümleyen **المُنَفِّقَ**’ı zikretti. İbn **الأَعْرابِيِّ** ve başkası dedi: **الْمُسْبِلُ**: yürüdüğünde elbisesini uzatıp yere salan kimsedir; bunu ancak kibir ve böbürlenme olarak yapar. Mecazdandır: eve durdu da gözyaşını **أَسْبَلَ** etti; yani onu saldı. Ayrıca لازِم olarak da kullanılır; denilir: **أَسْبَلَ دَمْعُهُ** yani boşandı. Ve **أَسْبَلَتِ السَّمَاءُ**: yağmur yağdırdı ve bıyıklarını yere doğru saldı. **الأَساسِ**’ta: **أَسْبَلَ الْمَطَرُ**: itişini saldı ve yoğunlaştı; sanki bir perdeyi **أَسْبَلَ** etmiş gibi; bu mecazdır.

Ve **السَّبُولَةُ** fetha ile; ve damme ile de gelir. Ve **السَّبَلَةُ** harekeli olarak. Ve **السُّنْبُلَةُ** damme ile, **قُنْفُذَةٍ** gibi: eğilen ekin başağı. Birincisi **بني هَمْيانَ** dili; **السُّهَيْلِيُّ** onu **الرَّوْضِ**’da nakletti. Sonuncusu **بني تَميم** dili. **اللَّيْثُ** dedi: **اسَّبُولَةُ**: mısırın, pirincin ve benzerinin başağıdır; eğildiği zaman. Mecazdandır: **السَّبَلُ** harekeli olarak: salan yağmur; denilir: **وَقَعَ السَّبَلُ**. **لَبِيدٌ** (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi:
رَاسِخُ الدِّمْنِ عَلى أَعْضادِهِ ... ثَلَمَتْهُ كُلُّ رِيحٍ وسَبَلُ

Ebû Zeyd dedi: **أَسْبَلَتِ السَّماءُ** **إِسْبالاً**; isim **السَّبَلُ**’dür; o, bulut ile yer arasındaki yağmurdur; buluttan çıktığı vakit ve yere ulaşmadığı (sırada).

**السَّبَلُ**: burundur; denir ki: **أَرْغَمَ اللهُ سَبَلَهُ**; çoğulu **سِبالٌ**’dır, **المُحيطِ**’te olduğu gibi.

**السَّبَلُ**: sövme ve küfürdür; denir ki: **بَيْنِي وبَيْنَهُ سَبَلٌ**; **المُحِيطِ**’te olduğu gibi. Ve gizli değildir ki onun sözü: “ve küfür”: bir ziyadedir; çünkü mâna, onun sözü “**السَّبّ**” yanında tamam olmuştur.

**السَّبَلُ**: başaktır; Hicaz’ın ve Mısır’ın bütünüyle lügatidir. Ve denildi: o, başağın ışınından yayılan şeydir. Ve denildi: onun uçlarıdır.

**السَّبَلُ**: gözde isabet eden bir hastalıktır. Denildi: o, gözün perdesidir yahut perdeye benzer bir şeydir; sanki o, örümcek ağı dokumasıdır; **العُبَابِ**’da olduğu gibi. Cevherî, kırmızı damarlarla ziyade etti. Ve reîs dedi: onun, gözün tabakalarından biri olan **الْمُلْتَحِمَةِ**’nin yüzeyinde görünen damarlarının şişmesindendir. Ve denildi: ikisi arasında duman gibi bir şeyin dokunuşunun görünmesidir; tafsili **التَّذْكِرَةِ**’dedir.

**السَّبَلَةُ**: harekeli olarak: üst dudağın ortasındaki dairedir; yahut bıyık üzerindeki kıllardır. Ondandır onların sözü: **طالَتْ سَبَلَتُكَ فَقُصَّها**; bu bir mecazdır. Yahut onun ucu; yahut iki bıyığın birleşim yeri; yahut çene üzerindeki şey, bütün sakalın ucuna kadar; yahut özellikle onun önü. İşte diğer nüshalarda böyledir. İbarede bir düşüş vardır; çünkü **المُحْكَمِ**’in nassı: “özellikle sakalın ucuna kadar”dır. Ve denildi: o, sakalın tamamıdır, bütünüyle; Sa‘leb’den. Ama onun sözü: “yahut onun önü” ise, o, Ezherî’nin nassındandır; dedi ki: **السَّبَلَةُ** Araplar katında sakalın önü ve ondan göğüs üzerine sarkan şeydir; öyleyse bunu düşün. Ve buna göre sözler yedi olur.

İbn Düreyd dedi: Arap’tan, **السَّبَلَةُ**’yi sakalın ucu yapan vardır; onlardan, onu bıyık kılından sakala sarkan şey yapan vardır. Hadiste: onun **وافِرَ السَّبَلَةِ** olduğu (gelmiştir). Ezherî dedi: yani alt sakalın altındaki kılları. Ebû Zeyd dedi: **السَّبَلَةُ** iki **العارِضَيْنِ**’den sonra sakalın önünden görünen şeydir; **العُثْنُونُ** ise içte kalan şeydir. Cevherî dedi: **السَبَلَةُ** bıyıktır; çoğulu: **سِبَالٌ**. Şemmâh dedi:
وجَاءَتْ سُلَيْمٌ قَضَّهَا بِقَضِيضِها ... تُنَشِّرُ حَوْلِي بِالْبَقِيعِ سِبَالَها

**سَبَلَةُ البَعِيرِ**: onun boğazıdır; yahut devenin boğaz yerinde tüyünden akan şeydir. Ezherî dedi: **السَّبَلَةُ** deveden **المَنْحَرُ**’dır. Ve o, **التَّرِيبَةُ**’dir; onda boğazın yarığı vardır. Denir ki: **وَجَأَ بِشَفْرَتِهِ في سَبَلَتَهُ**: yani elbiseleri; çoğulu **سَبَلٌ**’dür; o da sarkıtılmış elbiselerdir; **الرَّسَلِ** ve **النَّشَرِ** gibi, **المُرْسَلَةِ** ve **المَنْشُورَةِ**’de.

**ذُو السَّبَلَةِ**: Hâlid b. Avf b. Nadle b. Muâviye b. el-Hâris b. Râfi‘ b. Abd Avf b. Utbe b. el-Hâris b. Ra‘l b. Âmir b. Harb b. Sa‘d b. Sa‘lebe b. Süleym b. Fehm b. Gunm b. Devs ed-Devsi’dir; onların reislerindendir.

Ve denir ki: **بَعِيرٌ حَسَنُ السَّبَلَةِ**; yani derisinin inceliği. İşte **العُبابِ**’ın nassı böyledir. **التَّهْذِيبِ**’de: denir ki: “Şüphesiz senin deven **لَحَسَنُ السَّبَلَةِ**”; onların muradı yanağının inceliğidir. Dedim: belki de doğru olan budur.

Ve denir ki: **كَتَبَ في سَبَلَةِ النَّاقَةِ**; eğer onu boğazının yarığına saplayıp kesmek isterse; **العُبابِ**’da olduğu gibi. Ezherî’nin nassı: “Bir bedevîyi işittim, diyordu ki: **لَتَمَ** (ت ile) onun devesinin **سَبَلَةِ**’sinde; eğer onu kesti de boğazına sapladıysa; sanki o, boğaz yerinde bulunan kıllardır.”

Mecazdandır: denir ki: “Falan geldi, **نَشَرَ سَبَلَتَهُ**”; yani tehdit edici olarak geldi. Şahidi, az önce geçen Şemmâh’ın sözüdür.

Mecazdandır: denir ki: **رَجُلٌ سَبَلاَنِيٌّ** (harekeli) ve **مُسْبِلٌ** (Muhsin, Mukrem, Muhaddis, Muazzam vezninde). Birincisini tercih etti; ikincisi ve sonuncusu İbn Düreyd’dendir; dördüncüsü ve beşincisi İbn Abbâd’dandır: **طَوِيلُ السَّبَلَةِ**; yani sakalın (uzunu). Ve **سُبِّلَ تَسْبِيلاً**; sanki ona uzun bir **سَبَلَةً** verilmiş gibidir.

**عَيْنٌ سَبْلاءُ**: kirpiği uzun (göz). Ama onların sözü: **عَيْنٌ مُسْبَلَةٌ** ise, avamî bir lügattir.

Mecazdandır: onu, yani kadehi doldurdu; zamiri ona iade etti; hâlbuki onun zikri daha önce geçmemişti; tıpkı Yüce Allah’ın sözü gibi: “**حَتَّى تَوارَتْ بِالحِجَابِ**”.

Ve **إلى أَسْبالِها**: yani harflerine; senin “**إلى أَصْبارِها**” demen gibi. Onun teki **سَبَلَةٌ** (harekeli)dir. Denir ki: **مَلأَ الإِناءَ إلى سَبَلَتِهِ**; yani başına kadar.

**أَسْبالُ الدِّلاءِ**: onların dudaklarıdır. İbn Suraym el-Yeşkurî’nin bâ‘isi dedi:
إذْ أَرْسَلُونِي مَائِحاً بِدِلاَئِهِمْ فَمَلأْتُها عَلَقاً إلى أَسْبالِهَا
Der ki: beni onların öçlerini talep edici olarak gönderdiler; ben de öldürmeyi çoğalttım. **العَلَقُ**: kandır.

Mecazdandır: **المُسْبِلُ** (Muhsin gibi): gevşekliğinden dolayı erkektir.

Ve **المُسْبِلُ** ayrıca: keler (الضَّبُّ)’dir.

Ve ayrıca: **قِدَاحِ الْمَيْسِر**’in altıncısı yahut beşincisidir. Birincisi Lihyânî’nin sözüdür; o, **المُصْفَحُ** da olur. Onda altı farz vardır; kazanmazsa altı payın kazancı onundur. Çoğulu **المَسَبِلُ**’dir.

Ve **مُسْبِلٌ**: **ذِي الْحِجَّةِ**’nin isimlerinden bir isimdir; Âdiyye (kullanımı).

**المُسَبَّلُ** (Muazzam gibi): çirkin ihtiyardır; sanki sakalının uzunluğundan dolayı.

**خُصْيَةٌ سَبِلَةٌ** (Feriha gibi): uzun, sarkık.

**بَنُو سَبالَةَ**: bir kabiledir; onun mutlak kullanımının zahiri, onun fetha ile olduğunu gerektirir. İbn Düreyd onu damme ile ضبط etti; **العُبابِ**’da olduğu gibi. Hâfız **التَّبْصِيرِ**’de dedi: Ezd’de **سِبَالَة** (Kitâbe gibi) vardır; onlardan Abdülcebbâr b. Abdurrahman, Mansûr için Horasan valisidir; ve şairin hakkında dediği **حُمْرَانُ السِّبالِيُّ**:
مَتى كانَ حُمْرَانُ السِّبالِيُّ رَاعِياً ... وقد رَاعَهُ بالدَّوِّ اَسْوَدُ سَالِخُ
Öyleyse bunu düşün.

**السّثبْلَةُ** damme ile: geniş yağmurdur; İbnü’l-A‘râbî’den.

**إسْبِيلٌ** (İzmîl gibi): bir yer; ve denildi: bir yerin adıdır. Nemir b. Tevle –Allah Teâlâ ondan razı olsun– dedi:
بِإسْبِيلَ أَلْقَتْ بِهِ أُمُّهُ ... عَلى رَأْسِ ذِي حُبُكٍ أَيْهَمَا
Ve Halef el-Ahmer dedi:
" لا أَرْضًَ إِلا إِسْبِيلْ "

“Ve her yer: **تَضْلِيلْ**. Yâkût dedi ki: **إِسْبيلُ**: Yemen’in en ucunda bir kaledir. Ve denildi ki: **النُّجَيْرِ**’in arkasında bir kaledir. Şair, vahşî bir eşeği vasfederek dedi ki:
**بِإِسْبِيلَ**’de idi; orada bir müddet…
Dehrden; köpekler onu havlamadı.
Bu, kale değil, bir dağın sıfatıdır. İbnü’d-Dümeyne dedi ki: **إِسْبِيلُ** Zümâr’ın **مِخْلاَفِ**’ında bir dağdır; iki yarıma bölünmüştür: yarısı **مِخْلاَفِ رَدَاع**’a, yarısı **بَلَدِ عَنْس**’a. **إِسْبِيلَ** ile Zümâr arasında, üzerinde **حَمَّةٌ** bulunan siyah bir tepecik vardır; ona **حَمَّامَ سُلَيْمانَ** denir; insanlar onunla **الأَوْصابِ**dan, **الجَرَبِ**den ve bunun dışındakilerden şifa isterler. Muhammed b. Abdillâh en-Nümeyrî, sonra es-Sekafî dedi ki:
“Bana, yükselerek **حِصْنُ إِسْبِيلَ** görününceye kadar…
Ve **إِسْبِيلُ** bir kaledir; parmaklar ona erişmemiştir.”
Bizim söylediğimizle, musannifin onu sevk edişindeki kusuru ortaya çıktı.

Ve **السِّبَالُ** ( **ككِتَابِ** gibi): Basra ile Medine arasında bir yer; üzerinde oturan kimseye en faziletli salât ve selâm olsun; ona **سِبَالُ أُثَالٍ** denir; bunu Nasr söyledi. Ve **سَبَلٌ** ( **كَجَبَلٍ** gibi): Rebâb diyarında Yemâme’ye yakın bir yer; bunu Nasr söyledi. Ve **سَبَلٌ**: Arap atlarından eski bir kısrağın adıdır; bunu İbn Düreyd söyledi ve şu beyti okudu:
“**هو الجَوادُ ابنُ الجَوادِ ابنِ سَبَلْ**
**إنْ دَيَّمُوا جَادَ وإِنْ جادُوا وَبَلْ**”
Cevherî dedi ki: Araplarda soylu bir atın adıdır. Asmaî dedi ki: O, **اَعْوَجَ**’ın annesidir; Ganî’ye aitti; **أَعْوَجُ** ise **بَنِي آكِلِ المُرَارِ**’ındı; sonra **بَنِي هِلاَلٍ**’a geçti. Ve şu beyti okudu:
“**هُوَ الجَوادُ . . إلخ**”
Başkası dedi ki: O, **بَنِي جَعْدَةَ** için **أَعْوَجَ الأَكْبَرِ**’in annesidir. Nâbiga el-Ca‘dî—Allah Teâlâ ondan razı olsun—dedi ki:
Ve soylu, iyi cins koşu atları…
Feyyâz’ın yavrusu; ve **آلِ سَبَلْ**’den.
Dedim ki: İbnü’l-Kelbî’nin at nesebleri hakkında, **أَعْوَجَ**’ı ilk doğurtanın **بَنُو هِلاَلٍ** olduğunu okudum; annesi **سَبَلُ** bint Feyyâz idi; **بَنِي جَعْدَةَ**’ye aitti; **سَبَلٍ**’in annesi ise **القَسَامِيَّةُ**’dir. Bitti. İbn Berrî, şöyle dediği yerde garipleşti: Şiir, Cehm b. **سَبَلٍ**’indir; yani şu sözünü kastediyor:
“**هوَ الجَوادُ بنُ الجَوادِ إلخ**”
Ebû Ziyâd el-Kilâbî dedi ki: O, **بَنِي كَعْبِ بنِ بَكْرٍ**’dendir; şair idi; câhiliye ve İslâm’da **بَنِي بَكْرٍ**’dan ondan daha şairi işitilmemiştir. Dedi ki: Onu idrak ettim; başı titriyordu ve şöyle diyordu:
“**أنا الْجَوادُ بنُ الجَوادِ بنِ سَبَلْ**
**إِنْ دَيَّمُوا جَادَ وإِنْ جَادُوا وَبَلْ**”
İbn Berrî dedi ki: Bununla, **سَبَلْ**’in bir adam adı olduğu sabit oldu; Cevherî’nin zikrettiği gibi bir at adı değildir; öyleyse bunu düşün.

Ve **سَبَلُ بْنُ الْعَجْلانِ**: Tâifli bir sahâbî; ve muhaddis **هُبَيْرَةَ**’nin babasıdır; diğer nüshalarda da böyledir; bu ise fahiş bir hatadır. Çünkü sahâbî ancak, onu muhaddis yaptığı **هُبَيْرَةُ بنُ سَبَل**’dir. **التَّبْصِيرِ**’de: **سَبَلَ بنُ العَجْلانِ الطّائِفِيِّ**’nin oğlu **هُبَيْرَةُ** için sohbet vardır. İbn Fehd, mu‘ceminde dedi ki: **هُبَيْرَةُ بنُ سَبَلِ بنِ العَجْلانِ الثَّقَفِيِّ**, **عَتَّابِ بنِ أُسَيْدٍ**’den önce birkaç gün Mekke’yi yönetti. Hiç kimse, babası **سَبَلاً** sahâbîlikte zikretmedi; buna dikkat et. Yahut **الشَّيْنِ المُعْجَمَةِ** iledir; bu, Dârakutnî’nin sözüdür; bunu Hâfız söyledi.

Ve **ذُو السَّبَلِ بْنُ حَدَقَةَ بنِ بَطَّةَ**: nüshalarda böyledir; doğrusu: **مَظَّةَ بن سِلْهِمِ بنِ الحَكَمِ بنِ سَعْدِ العَشِيرَةِ**’dir.

Ve denilir ki: **سَبَلٌ مِن رِماحٍ**: yani onlardan az veya çok bir taife. Mücemma‘ b. Hilâl el-Bekrî dedi ki:
Ve bıldırcın sürüleri gibi atlar; onları sevk ettim…
Onlar için, içinde **الْمَنشيَّةُ** parıldayan bir **سَبَلٌ** vardır.
Bununla mızrağı kastediyor.

Ve **سَبْلَلٌ** ( **كجَعْفَرٍ** gibi): bir yer. Sükkerî dedi ki: bir beldedir. Sahrü’l-Gayy, oğlu Telîd’i mersiye ederken dedi ki:
Ve geceleyin bir ağıtçının sesi değildir…
**بِسَبْلَلَ**’de; uyku ile birlikte uyumaz.”

Onu, yerin bir parçası için isim yaptı ve onun i‘râbını (tenvîn/çekimini) terk etti. Ve onu **سَبَّلَهُ** **تَسْبِيلاً**: onu mubah kıldı ve onu Allah Teâlâ’nın yolu içinde kıldı; sanki ona, çiğnenmiş bir yol yapmış gibidir. Ondan, Ömer’in vakfı hadisi—Allah Teâlâ ondan razı olsun—: “Aslını hapset ve meyvesini **سَبِّلْ**”: yani onu vakıf yap ve meyvesini, onu kime vakfettiysen ona mubah kıl. Ve **ذُو السِّبالِ** ( **ككِتَابٍ** gibi): Sa‘d b. Sufeyh b. el-Hâris b. Sâbî b. Ebî Sa‘b b. Huneyye b. Sa‘d b. Sa‘lebe b. Süleym b. Fehm b. Gunm b. Devs; Ebû Hureyre’nin dayısıdır—Allah Teâlâ ondan razı olsun—; ve o, Ebî’l-Uzeyhir ed-Devsi sebebiyle, Kureyş’ten hiç kimseyi almamaya, ancak onu öldürmeye yemin etmiş olandır; onu İbnü’l-Kelbî zikretti. Ve **السَّبَّالُ** b. Tayşe ( **كشَدَّادٍ** gibi): muhaddis Mûsâ b. Cemîl b. Ezdâd’ın babasının dedesidir; İsrail b. Yûnus’tan ve Mâlik’ten rivayet etti; ömrü uzadı da İbn Nâciye ona yetişti. Hâfız dedi ki: İbnü’s-Sem‘ânî onu altta bir **ياء** ile ضبط etti; İbnü’l-Esîr de ona tâbi oldu; er-Radî eş-Şâtıbî onu takip edip tenkit etti de isabet etti. Dedim ki: Bu Ezdâd’dan rivayet edenlerden biri de Ömer b. Eyyûb es-Sakatî’dir. Ve zikrettiği İbn Nâciye, Abdullah b. Muhammed İbn Nâciye’dir. Ve **سَلْسَبِيلُ**: cennette bir pınardır; Allah Teâlâ dedi ki: “**عَيْناً فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلاً**”. el-Ahfeş dedi ki: (Bu) marifedir; fakat âyet başı olduğu ve (sonu) fetha üzere bulunduğu için, âyette ikizleşme (kafiye uyumu) için elif artırıldı; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “**كانَتْ قَوارِيرَاْ قَوارِيرَا**”. Ve yakında gelecektir. Ve Benû Subeyle b. el-Hûn ( **كجُهَيْنَةَ** gibi): Araplardan bir kabiledir; İbn Düreyd’den. Hâfız dedi ki: Kudâ‘a’dadır; onlardan: Subeyle b. Hubeyre b. Bula‘ b. el-Hâris b. Abdullah b. Va‘le: bir süvaridir. Ve **سَبَلانُ** (harekeli): Azerbaycan’da bir dağdır; Erdebil’e nazırdır; salihlerin alâmetlerindendir ve ziyaret edilen, kendisiyle bereket umulan yerlerdendir. Ve **سَبَلاَنُ**: muhaddislerin bir lakabıdır; onlardan: Sâlim Ebû Abdullah, Mâlik b. Evs b. el-Hadethân en-Nasrî’nin mevlâsı; Ebû Hureyre ve Âişe’den rivayet eder; ondan Saîd el-Makburî, Nu‘aym el-Mücmir ve Bukeyr b. el-Eşecc rivayet etti. Ve ayrıca: Hişâm b. Urve’den (rivayet eden) İbrâhîm b. Ziyâd’ın lakabıdır; hakkında konuşulmuştur. Ve ayrıca: Hâlid b. Abdullah b. el-Ferec’in lakabıdır. Ve onun sözü: “ve Ebû Abdullah”: Hâlid b. Dihkân’ın şeyhi; diğer nüshalarda böyledir; doğrusu: vavın düşmesidir; ve Ebû Abdullah, Hâlid’in künyesidir; ve o, bizzat Hâlid b. Dihkân’ın şeyhidir; hâfız ve başkası bunu tahkik ettiği üzere; buna dikkat et. Mecazdan: “Ona **أَسْبَلَ**” denir; onun hakkında sözünü çoğalttığı zaman; yağmurun sağması gibi; **الأَساسِ**’ta olduğu üzere. Ve **أَسْبَلَ** gözyaşı ve **الْمَطَلُ**: yani sağanakla aktı; ve daha önce geçti: **أَسْبَلَ الدَّمْعَ**: onu döktü; müteaddî olarak. Ve nüshalarda bunun ardından “ve gök”: yağmur yağdırdı; “ve izârını”: onu saldı; bulundu; ve onda tekrar vardır; buna dikkat edilir. Ve **أَسْبَلَ الزَّرْعُ**: onun başağı çıktı; bu, Benû Hemyân dilinin kıyasına göredir; çünkü onlar **السُّنْبُلَ**’e **سُبُولاً** derler; ve Hicaz diline göre de böyledir; çünkü onlar ayrıca şöyle derler: “**أَسْبَلَ الزَّرْعَ**” başaktan; “**أَحْظَلَ الْمَكانُ**” hanzalden dedikleri gibi. Benû Temîm dilinin kıyasına göre ise şöyle denir: “**سَنْبَلَ الزَّرْعُ**”; buna es-Süheylî **الرَّوْضِ**’da dikkat çekti; ve müellife, bunun bir şeyi, **س ن ب ل**’de gelecektir. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **السَّبِيلُ**’in cem‘i **أَسْبُلٍ** üzere getirilir; ve o, **السَّبِيلِ** için azlık cem‘idir; **السَّبِيلِ** için azlık cem‘idir, dişil kılındığı zaman. Ondan Semre hadisi: “Yer, onun **أَسبُلِهِ** yanında idi”; yani onun yolları. Erkek kılındığı zaman ise onun cem‘i **أَسْبِلَةٌ**’dir. Ve **امْرَأَةٌ مُسْبِلٌ**: eteğini saldı. Ve **أَسْبَلَ الْفَرَسُ ذَنَبَهُ**: onu salıverdi.

Ve **السَّبَلُ** (harekeli): ketenin liflerinden yapılan elbiselerdir; olabildiğince kalın olanı. Ondan Hasan hadisi: “Haccâc’ın yanına girdim; üzerinde **ثِيابٌ سَبَلَةٌ** vardı.” Ve **السَّبِيلُ**: bağ (vusla) ve sebep. Ve onunla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: “**ويا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلا**”; yani bir sebep ve bir bağ. Ebû Ubeyde, Cerîr’den şu beyti okudu:
أفَبَعْدَ مَقْتَلِكُمْ خَلِيلَ مُحَمَّدٍ ... تَرْجُو القُيُونُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلا
yani bir sebep ve bir bağ. Ve **غَيْثٌ سَابِلٌ**: sağanak, bol. el-Lihyânî nakletti: “O, **لَذُو سَبَلاَتٍ**’tir”; ve o, parçalanmış tekilden olup her bir parçası **سَبَلَةً** kılındı, sonra bunun üzere cem‘ edildi; onların deve için “**ذُو عَثانِينَ**” demeleri gibi; sanki onun her bir parçasını **عُثْنُوناً** kılmışlardır. Ve düşmanlara ağır (olanlar): “Onlar **صُهْبُ السِّبالِ**’dir” dedi:
فَظِلالُ السُّيُوفِ شَيَّبْنَ رَأْسِي ... واعْتِناقِي في الْقَوْمِ صُهْبَ السِّبالِ
Ve **ذِي الثُّدَيَّةِ** hadisinde: “Onun üzerinde, kedinin **سَبَالَةِ**’si gibi küçük kıllar vardır.” Ve **امْرَأَةٌ سَبْلاَءُ**: bıyıklarının üzerinde kıl vardır. Ve **السُّبَيْلَةُ** ( **كجُهَيْنَة** gibi): Benû Numeyr toprağında, Benû Himmân b. Abd Ka‘b b. Sa‘d’a ait bir yerdir; onu Nasr söyledi. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
قَبَحَ الإِلهُ ولا أُقَبِّحُ مُسْلِماً ... أَهْلَ السُّبَيْلَةِ مِنْ بَنِي حِمَّانِ
İbn Abbâd dedi ki: Koyuna **سَبَلاً** denir; sağım için çağrılır; şöyle denir: “**سَبَلْ سَبَلْ**”. Ve “Elbisesini **سَبَّلَ** **تَسْبِيلاً**”: **أَسٍبَلَ** gibidir. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “**ولا تقْطَعُونَ السَّبِيلَ**”: yani çocuğun yolu; ve denildi ki: yollarda insanlara fuhuş için musallat oluyorsunuz. Ve **سُبُلاتُ**—sîn ve bâ’nın dammesi ve lâmın şeddelenmesiyle—: Cebel-i Ecâ’da bir yerdir; Nasr’dan.
