# سبي — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%8A/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%A8%D9%8A/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%8A.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: سبى

سَبَى العَدُوَّ
1 سَبَى العَدُوَّ ذ , (S, M, Msb, K,) وَ غَيْرَهُ, (M,) aor. يَسْبِى, (Msb, TA,) inf. n. سَبْىٌ (S, M, Msb, K) and سِبَآءٌ, (S, M, K,) or ↓ the latter is a simple subst., as also ↓ سِبًا or سِبًى, (Msb,) He made captive, captived, or took prisoner, [the enemy, and other than an enemy;] (S, K;) as also ↓ اِسْتَبَاهُ. (S, Msb, K.) ― -b2- [Hence,] تَسْبِى قَلْبَ الرَّجُلِ (assumed tropical:) [She captivates the heart of the man], said of a woman. (S.) ― -b3- And سَبَيْتُ قَلْبَهُ and ↓ اِسْتَبَيْتُهُ (assumed tropical:) I captivated his heart. (M.) And قَلْبَ ↓ اِسْتَبَتْ الفَتَى, said of a girl, or young woman, i. q. سَبَتْهُ [i. e. (assumed tropical:) She captivated the heart of the youth, or young man.] (TA.) ― -b4- One says also, اـِنَّ اللَّيْلَ طَوِيلٌ وَ لَا أُسْبَ لَهُ and لا أُسْبَى له, the latter on the authority of Lh, who says that it means a prayer, (M, TA,) for which reason the verb [in the former instance] is in the mejzoom form, (TA,) i. e. [Verily the night is long, and] may I not be made as the captive [to it]. (M, TA.) ― -b5- سَبَى الخَمْرَ, (S, M, K,) aor. as above, (M,) inf. n. سَبْىٌ and سِبَآءٌ, (T, M, K,) though J says only the latter, (K,) He conveyed wine from one town, or country, to another; (S, K;) or he brought wine from one land to another; as also ↓ اِسْتَبَاهَا: (M:) [and] so سَبَأَهَا, with hemz: (Msb:) or سَبَأْتُ, with hemz, means “ I bought ” (S, M) wine, to drink it. (S. [See art. سبأ.]) ― -b6- سَبَاهُ اللّٰهُ, (ISk, S, M, K,) aor. as above, (S,) inf. n. سَبْىٌ, (S, M,) God estranged him; (ISk, S, M, K;) removed him far away; (S, K;) and cursed him: (M:) or it is like the saying لَعَنَهُ اللّٰهُ: (S:) [or may God estrange him; &c.:] one says, مَا لَهُ سَبَاهُ اللّٰهُ [What ails him? May God estrange him; &c.]. (TA.) ― -b7- سَبَى المَآءَ, (M, K,) aor. as above, (M,) inf. n. سَبْىٌ, (TA,) He dug until he reached the water. (M, K.)

تسبّى لَهُ
5 تسبّى لَهُ ذ (assumed tropical:) He manifested, or showed, love, or affection, to him; and became inclined to him. (TA.)

تسابوا
6 تسابوا ذ They made one another captive. (Az, K.)

8 اـِسْتَبَىَ see 1, in four places.

سَبْىٌ
سَبْىٌ ذ i. q. ↓ مَسْبِىٌّ [i. e. Made captive]; (M;) or السَّبْىُ signifies مَا يُسْبَى [i.e. what is made captive; but I rather think that the right explanation is مَنْ يُسْبَى i. e the person who is made captive; agreeably with what follows]: pl. سُبِىٌّ: (M, K:) one says قَوْمٌ سَبْىٌ [a company, or party, of men made captive]; the latter word in this case being an inf. n. used as an epithet; [therefore, as such, it is applicable to a single person, male or female, as well as to a pl. number;] and accord. to As, one says not otherwise than thus in speaking of a company, or party, of men: (Msb, TA:) [but] ↓ سَبِىٌّ is [also] applied to a single person, to the male and the female, (M, K,) i. e. to the latter, as to the former, without ة, (M,) as meaning made captive: (K:) or سَبِىٌّ is applied to a boy, or young man, or male slave, as also ↓ مَسْبِىٌّ; and سَبِيَّةٌ to a girl, or young woman, or female slave, as also ↓ مَسْبِيَّةٌ; (Msb;) or to a woman, in this sense: (S:) and the pl. of ↓ سَبِىٌّ, (M, K,) or of سَبِيَّةٌ, (Msb,) is سَبَايَا, (M, Msb, K,) applied to women. (M.) ― -b2- Also Women, (IAar, M, K,) universally; (IAar, M;) because they captivate the hearts; or because they are made captive, and possessed as property. (M, K.)

سَبًا
سَبًا ذ : see سَبِىٌّ. -A2- Also A tribe of El-Yemen; regarded as a حَىّ, perfectly decl.; and regarded as a قَبِيلَة, [and therefore a fem. proper name,] imperfectly decl. [and written سَبَا]: (M, TA:) or, as is said in the Msb, it is the name of a town, or province, in El-Yemen; masc., and therefore perfectly decl.; and fem., and therefore imperfectly decl.; called by the name of its builder: (TA:) [hence,] one says, ذَهَبُوا أَيْدِى سَبَا and أَيَادِى سَبَا, [making the last word to be without tenween either as a fem. proper name or because of pausing after it,] i. e. They went away scattered, or dispersed: (S, M, K:) J says, (TA,) they are two nouns made one, like مَعْدِى كَرِبَ, perfectly decl. because not occurring otherwise than as a denotative of state, [and therefore indeterminate,] whether you make the former to be a prefixed noun governing the latter in the gen. case, or do not so. (S, TA. [See also art. سبأ.]) -A3- In a verse of 'Alkameh Ibn-'Abadeh, the phrase بِسَبَا الكَتَّانِ is used for بِسَبَائِبِ الكَتَّانِ. (M in art. سب: see سِبٌّ.)

سِبًا
سِبًا ذ or سِبًى: see 1, first sentence.

سَبَآءٌ
سَبَآءٌ ذ : see سَبِىٌّ.

سِبَآءٌ
سِبَآءٌ ذ : see 1, first sentence.

سَبِىٌّ
سَبِىٌّ ذ : see سَبْىٌ, in two places. ― -b2- Also, (K,) or عُودٌ سَبِىٌّ, (M,) A branch, or piece of stick or wood, brought by a torrent from one tract, or region, to another, (M, K,) or from a distant place; (M;) and ↓ سَبَآءٌ and ↓ سَبًا signify the same. (K.) ― -b3- سَبِىُّ الحَيَّةِ The slough of the serpent; (M, * K;) as also سَبِيؤُهَا. (K in art. سبأ. [Accord. to different copies of the K in the present art., سَبْءٌ or سِبْءٌ or سَبْىٌ, all of which are wrong.]) ― -b4- سَبِيَّةٌ [or دُرَّةٌ سَبِيَّةٌ] A pearl, or large pearl, brought out by the diver (K, TA,) from the sea. (TA.) ― -b5- Also, [or خَمْرٌ سَبِيَّةٌ,] Wine brought from one town, or country, to another: (S, M, K:) if bought to be drunk, it is termed سَبِيْئَةٌ, with ء: (S, M:) or, perhaps, the former may be an instance of the alleviation of ء. (M. [See also سَبِيْئَةٌ in art. سبأ.])

سَابِيَآءُ
سَابِيَآءُ ذ The مَشِيمَة [or membrane enclosing the fœtus in the womb], which come forth with the young: (S, K:) or a thin pellicle over the nose of the fœtus, which dies if it be not removed from it at the birth: (K:) or the water that comes forth upon the head of the fœtus, (T, M,) [i. e.] at the birth: (T:) pl. سَوَابِى [or سَوَابٍ]. (S.) ― -b2- Hence, as being likened thereto, because of its fineness, (M,) (assumed tropical:) The dust of the burrows, or holes, of the jerboa; (K;) or fine dust which the jerboa extracts from its burrow, or hole: said by Abu-l-'Abbás to be [one] of the burrows, or holes, of the jerboa; but this saying of his has been rebutted. (M.) ― -b3- Hence also, (M,) (tropical:) Increase or offspring [of camels or the like]; (S, M, K, TA;) called by the name of that from which they come: (M, TA:) or (so accord. to the M, but accord. to the K “ and ”) camels for breeding: and numerous cattle: (M, K:) or also sheep, or goats, having numerous offspring: (T, S, K:) and it is also applied to denote a large number [app. of animals &c.]. (TA.) One says, لِآلِ فُلَانٍ سَابِيَآءُ, meaning (tropical:) [To such a one belong] numerous cattle. (TA.)

اـِسْبَآءَةٌ
اـِسْبَآءَةٌ ذ A streak of blood; (AO, S, M, K;) as also ↓أُسْبِيَّةٌ: (M, TA:) pl. أَسَابِىُّ. (AO, S, M, K.) ― -b2- And An extended thread or string of [goats'] hair. (TA.) ― -b3- And [the pl.] أَسَابِىُّ signifies The conspicuous tracks of a road. (TA.)

أُسْبِيَّةٌ
أُسْبِيَّةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مَسْبِىٌّ
مَسْبِىٌّ ذ ; and its fem., with ة: see سَبْىٌ, in three places.

### Türkçe

**سَبَى العَدُوَّ**
1 **سَبَى العَدُوَّ** ذ, (S, M, Msb, K,) ve ondan başkasını, (M,) muzâri‘i **يَسْبِى**, (Msb, TA,) mastarı **سَبْىٌ** (S, M, Msb, K) ve **سِبَآءٌ**, (S, M, K,) yahut ↓ ikincisi yalın bir isimdir; nitekim ↓ **سِبًا** veya **سِبًى** da böyledir, (Msb,) O, (düşmanı ve düşman olmayanı) esir etti, esir aldı, yahut tutsak aldı; (S, K;) bunun gibi ↓ **اِسْتَبَاهُ** da. (S, Msb, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تَسْبِى قَلْبَ الرَّجُلِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [Kadın, erkeğin kalbini esir eder], bir kadın hakkında söylenir. (S.) ― -b3- Ve **سَبَيْتُ قَلْبَهُ** ve ↓ **اِسْتَبَيْتُهُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Ben onun kalbini esir ettim. (M.) Ve **قَلْبَ** ↓ **اِسْتَبَتْ الفَتَى**, bir kız yahut genç kadın hakkında söylenir; **سَبَتْهُ** ile aynı mânâdadır [yani (mecaz olduğu varsayılarak:) O, gencin kalbini esir etti]. (TA.) ― -b4- Şöyle de denir: **اـِنَّ اللَّيْلَ طَوِيلٌ وَ لَا أُسْبَ لَهُ** ve **لا أُسْبَى له**; ikincisi Lh’nin rivayetine göredir; o, bunun bir dua mânâsına geldiğini söyler, (M, TA,) bu sebeple fiil [birinci örnekte] meczûm sigasındadır, (TA,) yani: [Şüphesiz gece uzundur ve] ona karşı esir kılınmayayım. (M, TA.) ― -b5- **سَبَى الخَمْرَ**, (S, M, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibidir, (M,) mastarı **سَبْىٌ** ve **سِبَآءٌ**dur, (T, M, K,) gerçi J yalnız ikincisini zikreder, (K,) O, şarabı bir şehirden yahut ülkeden diğerine nakletti; (S, K;) yahut şarabı bir diyardan diğerine getirdi; bunun gibi ↓ **اِسْتَبَاهَا** da: (M:) [ve] hemzeli olarak **سَبَأَهَا** da böyledir: (Msb:) yahut hemzeli **سَبَأْتُ**, “satın aldım” demektir (S, M) şarabı, onu içmek için. (S. [Bkz. madde **سبأ**.]) ― -b6- **سَبَاهُ اللّٰهُ**, (ISk, S, M, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibidir, (S,) mastarı **سَبْىٌ**, (S, M,) Allah onu uzaklaştırdı; (ISk, S, M, K;) onu çok uzağa götürdü; (S, K;) ve ona lânet etti: (M:) yahut bu, **لَعَنَهُ اللّٰهُ** sözü gibidir: (S:) [yahut: Allah onu uzaklaştırsın; vb.:] şöyle denir: **مَا لَهُ سَبَاهُ اللّٰهُ** [Ona ne oluyor? Allah onu uzaklaştırsın; vb.]. (TA.) ― -b7- **سَبَى المَآءَ**, (M, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibidir, (M,) mastarı **سَبْىٌ**, (TA,) O, suya ulaşıncaya kadar kazdı. (M, K.)

**تسبّى لَهُ**
5 **تسبّى لَهُ** ذ (mecaz olduğu varsayılarak:) O, ona sevgi yahut muhabbet izhar etti, yahut gösterdi; ve ona meyletti. (TA.)

**تسابوا**
6 **تسابوا** ذ Onlar birbirlerini esir ettiler. (Az, K.)

8 **اـِسْتَبَىَ**: 1’e bak, dört yerde.

**سَبْىٌ**
**سَبْىٌ** ذ ↓ **مَسْبِىٌّ** ile aynı mânâdadır [yani: Esir edilmiş]; (M;) yahut **السَّبْىُ**, **مَا يُسْبَى** mânâsına gelir [yani: esir edilen şey; fakat ben, aşağıdakine uygun olarak doğru açıklamanın **مَنْ يُسْبَى** yani esir edilen kişi olduğunu daha muhtemel görürüm]: çoğulu **سُبِىٌّ**: (M, K:) şöyle denir: **قَوْمٌ سَبْىٌ** [esir edilmiş bir topluluk]; bu durumda son kelime, sıfat olarak kullanılan bir mastardır; [bu sebeple, tek kişiye (erkek ve dişi) uygulanabildiği gibi çoğula da uygulanır;] ve As’a göre, bir topluluk hakkında konuşurken bundan başka türlü söylenmez: (Msb, TA:) [fakat] ↓ **سَبِىٌّ** tek kişiye de uygulanır; erkeğe ve kadına, (M, K,) yani kadına da erkeğe olduğu gibi, ة olmaksızın, (M,) “esir edilmiş” mânâsıyla: (K:) yahut **سَبِىٌّ**, bir oğlana yahut genç erkeğe yahut erkek köleye uygulanır; bunun gibi ↓ **مَسْبِىٌّ** de; ve **سَبِيَّةٌ** bir kıza yahut genç kadına yahut kadın köleye; bunun gibi ↓ **مَسْبِيَّةٌ** de; (Msb;) yahut bu mânâda bir kadına: (S:) ve ↓ **سَبِىٌّ**in çoğulu, (M, K,) yahut **سَبِيَّةٌ**nin, (Msb,) **سَبَايَا**dır, (M, Msb, K,) kadınlar hakkında kullanılır. (M.) ― -b2- Ayrıca: Kadınlar, (IAar, M, K,) mutlak olarak; (IAar, M;) çünkü onlar kalpleri esir ederler; yahut çünkü onlar esir edilir ve mülk olarak sahip olunur. (M, K.)

**سَبًا**
**سَبًا** ذ: **سَبِىٌّ**ye bak. -A2- Ayrıca: Yemen’in bir kabilesi; **حَىّ** olarak kabul edilince tamamen i‘râblıdır; **قَبِيلَة** olarak kabul edilince [dolayısıyla müennes özel isim olarak] gayr-i munsarıftır [ve **سَبَا** diye yazılır]: (M, TA:) yahut Msb’de söylendiğine göre, Yemen’de bir şehrin yahut bölgenin adıdır; müzekkerdir, bu yüzden tamamen i‘râblıdır; ve müennestir, bu yüzden gayr-i munsarıftır; onu inşa edenin adıyla adlandırılmıştır: (TA:) [bundan dolayı,] şöyle denir: **ذَهَبُوا أَيْدِى سَبَا** ve **أَيَادِى سَبَا**, [son kelimeyi, ya müennes özel isim olduğu için ya da ondan sonra vakıf sebebiyle tenvinsiz kılarak,] yani: Dağınık, saçılmış olarak gittiler: (S, M, K:) J der ki, (TA,) bunlar iki isimdir, bir isim yapılmıştır; **مَعْدِى كَرِبَ** gibi; tamamen i‘râblıdır; çünkü hâl bildiren olarak kullanılmaktan başka bir şekilde vâki olmaz [dolayısıyla nekredir]; ister birincisini, ikincisini cer ile yöneten muzâf isim yap, ister yapma. (S, TA. [Ayrıca madde **سبأ**ye de bak.]) -A3- ‘Alkameh İbn-‘Abadeh’in bir beytinde **بِسَبَا الكَتَّانِ** ibaresi **بِسَبَائِبِ الكَتَّانِ** yerine kullanılmıştır. (M, madde **سب** içinde: **سِبٌّ**e bak.)

**سِبًا**
**سِبًا** ذ veya **سِبًى**: 1’in ilk cümlesine bak.

**سَبَآءٌ**
**سَبَآءٌ** ذ: **سَبِىٌّ**ye bak.

**سِبَآءٌ**
**سِبَآءٌ** ذ: 1’in ilk cümlesine bak.

**سَبِىٌّ**
**سَبِىٌّ** ذ: **سَبْىٌ**ye bak, iki yerde. ― -b2- Ayrıca, (K,) yahut **عُودٌ سَبِىٌّ**, (M,) Bir selin bir bölgeden diğerine getirdiği dal yahut çubuk/odun parçası, (M, K,) yahut uzak bir yerden; (M;) ve ↓ **سَبَآءٌ** ile ↓ **سَبًا** aynı mânâya gelir. (K.) ― -b3- **سَبِىُّ الحَيَّةِ** Yılanın gömleği; (M, * K;) bunun gibi **سَبِيؤُهَا** da. (K, madde **سبأ** içinde. [K’nin bu maddesindeki farklı nüshalara göre **سَبْءٌ** veya **سِبْءٌ** veya **سَبْىٌ**; bunların hepsi yanlıştır.]) ― -b4- **سَبِيَّةٌ** [yahut **دُرَّةٌ سَبِيَّةٌ**] Dalgıcın (K, TA,) denizden çıkardığı inci yahut büyük inci. (TA.) ― -b5- Ayrıca, [yahut **خَمْرٌ سَبِيَّةٌ**,] bir şehirden yahut ülkeden diğerine getirilen şarap: (S, M, K:) içilmek üzere satın alınmışsa ona **سَبِيْئَةٌ** denir, ء ile: (S, M:) yahut belki birincisi, ء’nin hafifletilmesine bir örnek olabilir. (M. [Ayrıca madde **سبأ** içinde **سَبِيْئَةٌ**ye de bak.])

**سَابِيَآءُ**
**سَابِيَآءُ** ذ Doğumla birlikte yavruyla çıkan **مَشِيمَة** [yahut rahimde cenini kuşatan zar]: (S, K:) yahut ceninin burnu üzerinde bulunan ince bir zar; doğumda ondan kaldırılmazsa ölür: (K:) yahut ceninin başı üzerinde çıkan su, (T, M,) [yani] doğumda: (T:) çoğulu **سَوَابِى** [yahut **سَوَابٍ**]. (S.) ― -b2- Bundan dolayı, ona benzetilerek, inceliğinden ötürü, (M,) (mecaz olduğu varsayılarak:) yer faresi deliklerinin/toprak oyuklarının tozu; (K;) yahut yer faresinin deliğinden çıkardığı ince toz: Ebu-l-‘Abbâs tarafından, yer faresinin deliklerinden [biri] olduğu söylenmiştir; fakat onun bu sözü reddedilmiştir. (M.) ― -b3- Bundan dolayı ayrıca, (M,) (mecaz:) artış yahut döl [develerin ve benzerlerinin]; (S, M, K, TA;) çıktıkları şeyin adıyla adlandırılmıştır: (M, TA:) yahut (M’ye göre böyle; fakat K’ye göre “ve”) damızlık develer: ve çok sayıda sığır: (M, K:) yahut ayrıca çok yavrulu koyunlar yahut keçiler: (T, S, K:) ve ayrıca çokluk ifade etmek için de kullanılır [görünüşe göre hayvanlar vb. hakkında]. (TA.) Şöyle denir: **لِآلِ فُلَانٍ سَابِيَآءُ**, mânâsı (mecaz:) [Falancanın ailesine aittir] çok sayıda sığır. (TA.)

**اـِسْبَآءَةٌ**
**اـِسْبَآءَةٌ** ذ Bir kan çizgisi; (AO, S, M, K;) bunun gibi ↓**أُسْبِيَّةٌ** de: (M, TA:) çoğulu **أَسَابِىُّ**. (AO, S, M, K.) ― -b2- Ve [keçi] kılından uzatılmış bir ip yahut sicim. (TA.) ― -b3- Ve [çoğul olan] **أَسَابِىُّ**, bir yolun belirgin izleri demektir. (TA.)

**أُسْبِيَّةٌ**
**أُسْبِيَّةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**مَسْبِىٌّ**
**مَسْبِىٌّ** ذ; ve onun müennesi, ة ile: **سَبْىٌ**ye bak, üç yerde.
