# ستد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AA%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ستد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ستد

ساتيدا، أهمله الجماعة وهو في قول يزيد بن مفرغ الشاعر:
  فدير سوى فساتيدا فبصرى                      فحلوان المخأفة فالجبـال

  اسم جبل بين ميا فارقين وسعرت، قاله أبو عبيد. وأصله: ساتيد ما وإنما حذف الشاعر ميمه، فينبغي أن يذكر هنا وينبه على أصله. وفي المراصد: قيل هو جبل بالهند، وقيل هو الجبل المحيط بالأرض، وقيل نهر بقرب أرزن، وهذا هو الصحيح. وقولهم: إنه جبل بالهند غلط. وقيل: إنه واح ينصب إلى نهر بين آمد وميافارقين، ثم يصب في دجلة. قال شيخنا: وكلامهم صريح في أنه أعجمي اللفظ والمكان، فلا تعرف مادته ولا وزنه. والشعراء يتلاعبون بالكلام، على مقتضى قرائحهم وتصرفاتهم، ويحذفون بحسب ما يعرض لهم من الضرائر، كما عرف ذلك في محله، فلا يكون في كلامهم شاهد على إثبات شيء من الكلمات العجمية. وقوله: ينبغي أن يذكر هنا إلى آخره، بناء على أن وزنه فاعيل ما، وأن مادته: ستد، وليس الأمر، كذلك بل هذه المادة مهملة في كلامهم وهذه اللفظة عجمية لا أصل لها، وذكرها إن احتاج إليها الأمر، لوقوعها في كلام العرب، ينبغي أن يكون في الميم، أو في باب المعتل، لأن وزنها غير معلوم لنا، كأصلهأ، على ما هو المقرر المصرح به في كلام ابن السراج وغيره من أئمة الاشتقاق، وعلماء التصريف. انتهى والله أعلم.

### Türkçe

**ساتيدا**: Cemaat onu ihmal etti; hâlbuki o, şair Yezîd b. Müferrığ’ın şu sözündedir:

  فدير سوى فساتيدا فبصرى                      فحلوان المخأفة فالجبـال

Miyâfârikîn ile Sa‘ret arasında bir dağın adıdır; bunu Ebû ‘Ubeyd söyledi. Aslı: **ساتيد ما**’dır; ancak şair onun **ميم**’ini hazfetti; öyleyse burada zikredilmesi ve aslına dikkat çekilmesi gerekir. **المراصد**’de: “Hind’de bir dağdır” denildi; “yeri kuşatan dağdır” denildi; “Erzen yakınında bir nehirdir” denildi; doğru olan budur. “Hind’de bir dağdır” demeleri yanlıştır. “Âmid ile Miyâfârikîn arasında bir nehre dökülen, sonra Dicle’ye dökülen bir vâhîdir” denildi. Şeyhimiz dedi ki: Sözleri, lafız ve mekân bakımından onun Acemî olduğunu açıkça göstermektedir; bu sebeple maddesi de vezni de bilinmez. Şairler, tabiatlarının ve tasarruflarının gereğine göre sözle oynarlar; kendilerine arız olan zaruretler sebebiyle hazfederler; bunun, yerinde bilindiği üzere; böylece onların sözünde, Acemî kelimelerden bir şeyin ispatına delil olmaz. “Burada zikredilmesi gerekir” sözü ve sonrasına gelince: onun vezninin **فاعيل ما** olduğu ve maddesinin **ستد** olduğu üzerine bina edilmiştir; hâlbuki durum böyle değildir; bilakis bu madde onların sözünde ihmaldir ve bu lafız Acemîdir, aslı yoktur; eğer işin gereği sebebiyle—Arapların sözünde vuku bulduğu için—onu zikretmeye ihtiyaç olursa, **ميم**’de yahut mu‘tel bâbında olmalıdır; çünkü vezni bize malum değildir; aslı gibi; İbnü’s-Serrâc’ın ve başkalarının iştikak imamlarının ve sarf âlimlerinin sözünde kararlaştırılmış ve açıkça ifade edilmiş olana göre. Bitti; Allah daha iyi bilir.
