# سجج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سجج

سج يسج: إذا رق غائطه. وسج بسلحه: ألقاه رقيقا وأخذه ليلته سج: قعد مقاعد رقاقا. وقال يعقوب: أخذه في بطنه سج: إذا لان بطنه. وسج الطائر سجا: حذف بذرقه. وسج النعام: ألقى ما في بطنه. ويقال: هو يسج سجا ويسك سكا. إذا رمى ما يجئ منه. وعن ابن الأعرابي: سج بسلحه وتر: إذا حذف به. وسج الحائط: يسجه سجا: إذا مسحه بالطين الرقيق وقيل: طينه وكذا سج سطحه. والمسجة: بالكسر: التي يطلى بها لغة يمانية وفي الصحاح: خشبة يطين بها. وهي بالفارسية المالجة ويقال للمالق: مسجة ومملق وممدر ومملط وملطاط.
 والسجة الخيل.
 وفي الصحاح:  السجة والبجة صنمان  . وفي المحكم: السجة: صنم كان يعبد من دون الله عز وجل وبه فسر قوله صلى الله عليه وسلم:  أخرجوا صدقاتكم، فإن الله قد أراحكم من السجة والبجة.
 ويقال: سقاه سجاجا،  السجة والسجاج  بالفتح:  اللبن الذي رقق بالماء  . وقيل: هو الذي ثلثه لبن وثلثاه ماء قال:

  يشربه محضا ويسقي عيالـه                      سجاجا كأقراب الثعالب أورقا واحدته سجاجة، وأنكر أبو سعيد الضرير قول من قال: إن السجة اللبنة التي رققت بالماء، وهي السجاج قال: والبجة: الدم الفصيد، وكان أهل الجاهلية يتبلغون بها في المجاعات، قال بعض العرب: أتانا بضيحة سجاجة ترى سواد الماء في حيفها. فسجاجة هنا بدل، إلا أن يكونوا وصفوا بالسجاجة لأنها في معنى مخلوطة، فيكون على هذا نعتا.
  والسجج، بضمتين: الطايات  جمع طاية - وهي السطح -  الممدرة  أي المطلية بالطين. والسجج، أيضا:  النفوس الطيبة  . ومثله في اللسان.
  ويوم سجسج  كجعفر:  لا حر  مؤذ  ولا قر  . وكل هواء معتدل طيب: سجسج، وظل سجسج وريح سجسج: لينة الهواء معتدلة. قال مليح:
  هل هيجتك طلول الحي مقفرة                      تعفو معارفها النكب السجاسيج احتاج فكسر سجسجا على سجاسيج.  والسجسج: الأرض ليست بصلبة ولا سهلة  . وقيل: هي الأرض الواسعة، وفي الحديث:  أنه مر بواد بين المسجدين فقال: هذه سجاسج مر بها موسى عليه السلام  . هي جمع سجسج بهذا المعنى.
 والسجسج:  ما بين طلوع الفجر إلى طلوع الشمس  ، كما أن من الزوال إلى العصر يقال له: الهجير والهاجرة، ومن غروب الشمس إلى وقت الليل: الجنح ثم السدف والملث والملس؛ كل ذلك قول ابن الأعرابي.
 ومنه أي ما تقدم من المعنى في أول الترجمة حديث الحبر سيدنا عبد الله بن عباس، رضي الله عنهما في صفة الجنة:  وهواؤها السجسج  أي المعتدل بين الحر والبرد،  وغلط الجوهري في قوله: الجنة سجسج  . ويحتمل أن يكون على حذف مضاف. وفي رواية أخرى:  نهار الجنة سجسج  ، وفي أخرى:  ظل الجنة سجسج  . وقالوا: لا ظلمة فيه ولا شمس. وقيل: إن قدر نوره كالنور الذي بين الفجر وطلوع الشمس.
 قلت: وبهذا يصح إرجاع الضمير إلى أقرب مذكور، خلافا لشيخنا.
 ومما يستدرك عليه: عن أبي عمرو: جس: إذا اختبر. وسج: إذا طلع، كذا في اللسان.

### Türkçe

**سج** يسج: dışkısı inceldiği zaman. Ve **سج** silâhıyla: onu ince olarak attı; ve onu gecesinde aldı. **سج**: ince oturuşlar oturdu. Ya‘kūb dedi: onu karnında **سج** olarak aldı: karnı yumuşadığı zaman. Ve kuş **سجا** olarak **سج** etti: dışkısıyla attı. Ve devekuşu **سج** etti: karnında olanı attı. Ve denilir: o **سجا** olarak **يسج** eder ve **سكا** olarak **يسك** eder; kendisinden gelen şeyi attığı zaman. İbnü’l-A‘râbî’den: **سج** silâhıyla **وتر**: onunla attığı zaman. Ve duvar **سج** etti: onu **سجا** olarak **يسجه**: onu ince çamurla sıvadığı zaman; ve denildi: onu çamurladı; ve bunun gibi damını **سج** etti. Ve **المسجة**: kesre ile: onunla sıvanan; Yemenî bir lehçe. Ve **الصحاح**’ta: onunla çamurlanan bir tahta. Ve o Farsçada **المالجة**’dir. Ve **المالق** için denilir: **مسجة** ve **مملق** ve **ممدر** ve **مملط** ve **ملطاط**.

Ve **السجة**: atlar.

Ve **الصحاح**’ta: **السجة** ve **البجة** iki puttur. Ve **المحكم**’de: **السجة**: Allah عز وجل’den başka ibadet edilen bir put; ve onunla Peygamber صلى الله عليه وسلم’in sözü tefsir edilmiştir: “Sadakalarınızı çıkarın; çünkü Allah sizi **السجة** ve **البجة**’den rahatlatmıştır.”

Ve denilir: ona **سجاجا** içirdi; **السجة** ve **السجاج** fetha ile: suyla inceltilmiş süt. Ve denildi: onun üçte biri süt, üçte ikisi sudur. Dedi ki:

يشربه محضا ويسقي عيالـه                      سجاجا كأقراب الثعالب أورقا

Onun bir teki **سجاجة**’dir. Ebû Sa‘îd ed-Darîr, “**السجة** suyla inceltilmiş süt parçasıdır; ve o **السجاج**’dır” diyenin sözünü inkâr etti. Dedi ki: ve **البجة**: hacamat kanıdır; ve câhiliye ehli kıtlıklarda onunla geçinirlerdi. Bazı Arap dedi: “Bize **سجاجة** bir **بضيحة** getirdi; onun kenarında suyun karalığını görürsün.” Burada **سجاجة** bedeldir; ancak onları **سجاجة** ile vasfetmiş olmaları müstesna; çünkü o “karıştırılmış” mânâsındadır; bu takdirde sıfat olur.

Ve **السجج** iki damme ile: çamurlanmış **الطايات**; **طاية**’nin çoğulu—ve o damdır—yani çamurla sıvanmış. Ve **السجج** ayrıca: temiz nefisler. Bunun benzeri **اللسان**’dadır.

Ve **يوم سجسج** **جعفر** gibi: eziyet veren sıcak yok ve soğuk yok. Ve her mutedil, hoş hava: **سجسج**; ve **ظل سجسج** ve **ريح سجسج**: havası yumuşak, mutedil. Melîh dedi ki:

هل هيجتك طلول الحي مقفرة                      تعفو معارفها النكب السجاسيج

İhtiyaç duydu da **سجسجا**’yı **سجاسيج** üzerine kırdı. Ve **السجسج**: sert de olmayan, kolay da olmayan yer. Ve denildi: o geniş yerdir. Ve hadiste: iki mescid arasındaki bir vadiye uğradı da dedi ki: “Bunlar **سجاسج**’dir; Mûsâ عليه السلام buradan geçti.” Bu mânâ ile **سجسج**’in cem‘idir.

Ve **السجسج**: fecrin doğuşu ile güneşin doğuşu arası; nitekim zevâlden ikindiye kadar olana **الهجير** ve **الهاجرة** denilir; ve güneşin batışından gecenin vaktine kadar: **الجنح** sonra **السدف** ve **الملث** ve **الملس**; bunların hepsi İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür.

Ve ondan—yani tercümenin başında geçen mânâdan—hâber (âlim) efendimiz Abdullah b. Abbâs رضي الله عنهما’nın cennetin sıfatı hakkında hadisi: “Ve onun havası **السجسج**’dir”; yani sıcak ile soğuk arasında mutedildir. Cevherî, “cennet **سجسج**’dir” sözünde yanılmıştır. Ve bir muzâfın hazfi üzere olması muhtemeldir. Başka bir rivayette: “Cennetin gündüzü **سجسج**’dir”; bir diğerinde: “Cennetin gölgesi **سجسج**’dir.” Ve dediler: onda ne karanlık vardır ne güneş. Ve denildi: onun nurunun miktarı fecr ile güneşin doğuşu arasındaki nur gibidir.

Dedim ki: bununla zamirin en yakın zikredilene döndürülmesi sahih olur; şeyhimize muhalif olarak.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Ebû Amr’dan: **جس**: sınadı zaman. Ve **سج**: doğdu zaman; **اللسان**’da böyle.
