# سجح (س-ج-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ج - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والجيم والسين معهما
س ح ج، س ج ح يستعملان فقط
سحج:
سَحَجْتُ الشَّعْرَ سَحْجاً: وهو تَسريح ليِّنٌ على فَرْوة الرأس. وسَحَجَ الشيءَ يَسحَجُه: أي يَقشِرُ منه شيئاً قليلاً كما يُصيبُ الحافِرَ من قِبَل الحَفا. والسَّحْجُ أيضاً: جَرْيُ الدَوابِّ دون الشديد. وحِمارٌ مِسْحَج، قال النابغة:
رَباعِيَةٌ أَضَرَّبـهـا رَبـاعٌ		بذاتِ الجِزْع مِسْحاجٌ شَنونُ
والمُسَحَّج: من التَسحيج وهو الكدم.
سجح:
الإسجاحُ: حُسنُ العَفْو كقولهم: مَلَكْتَ فأَسجحْ. ويقال: مَشَى مَشياً سجيحاً وسُجُحاً، قال الشاعر:
ذَرُوا التَّخاجيَ وامشُوا مِشيةً سُجُحا		إنَّ الرجالَ ذوو عَصْبٍ وتذكـيرِ
ويقال: سَجَحَت الحمامة وسَجَعَتْ. ورُبَّما قالوا: مُزْجح في مُسْجح كالأسْد والأزْد. والسَجَحُ: لِينُ الخَدِّ، والنَّعتُ: أسجَحُ وسَجْحاء، قال ذو الرمة:
وخَدُّ كمِرآة الغَريبةِ أسجَحُ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الجيم** ve **السين** onlarla birlikte
**س ح ج**، **س ج ح** yalnızca kullanılırlar
**سحج**:
**سَحَجْتُ الشَّعْرَ سَحْجاً**: o, baş derisinin kürkü üzerinde yumuşak bir taramadır. Ve **سَحَجَ** şeyi **يَسحَجُه**: yani ondan az bir şeyi soyar; tıpkı nalın, çıplak ayak sebebiyle (meydana gelen) aşınmadan dolayı (ayağa) isabet ettiği gibi. Ve **السَّحْجُ** ayrıca: binek hayvanlarının şiddetli olmayan koşmasıdır. Ve **حِمارٌ مِسْحَج**; **النابغة** dedi ki:
رَباعِيَةٌ أَضَرَّبـهـا رَبـاعٌ		بذاتِ الجِزْع مِسْحاجٌ شَنونُ
Ve **المُسَحَّج**: **التَسحيج**’dendir; o da ısırmadır.

**سجح**:
**الإسجاحُ**: affın güzelliğidir; onların “**مَلَكْتَ فأَسجحْ**” demeleri gibi. Ve denilir: **مَشَى مَشياً سجيحاً** ve **سُجُحاً**; şair dedi ki:
ذَرُوا التَّخاجيَ وامشُوا مِشيةً سُجُحا		إنَّ الرجالَ ذوو عَصْبٍ وتذكـيرِ
Ve denilir: **سَجَحَت** güvercin ve **سَجَعَتْ**. Ve belki de dediler: **مُزْجح** içinde **مُسْجح**; **الأسْد** ve **الأزْد** gibi. Ve **السَجَحُ**: yanağın yumuşaklığıdır; ve sıfat: **أسجَحُ** ve **سَجْحاء**; **ذو الرمة** dedi ki:
وخَدُّ كمِرآة الغَريبةِ أسجَحُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الإسجاحُ: حُسْنُ العفو. يقال: مَلَكْتَ فَأَسْجِحْ. ويقال: إذا سأَلتَ فاسْجِحْ، أي سَهِّلْ ألفاظك وارْفقْ. ومِشْيَةٌ سُجُحٌ، أي سهلة. والسَجيحَةُ: الطبيعة. ووجه أَسْجَحُ بيِّنُ السَجَحِ، أي حسنٌ معتدلٌ. قال ذو الرمَّة:
لَها أُذُنٌ حَشْرٌ وذِفْرى أَسِيْلَةٌ		وَوَجْهٌ كَمِرْآةِ الغَريبَةِ أَسْجَحُ
ويقال: خَلِّ له عن سُجْحِ الطريق بالضم، أي عن وسطه. وبنى القوم بيوتهم على سُجْحٍ واحد، وعلى سَجيحَةٍ واحدة، أي على قَدْرٍ واحد.

##### Türkçe

**الإسجاحُ**: affın güzelliği. Denilir: “Mâlik oldun da **فَأَسْجِحْ**.” Ve denilir: “Sorduğun zaman **فاسْجِحْ**”; yani lafızlarını kolaylaştır ve yumuşak davran. Ve **مِشْيَةٌ سُجُحٌ**: yani kolay (yürüyüş). Ve **السَجيحَةُ**: tabiat. Ve **وجه أَسْجَحُ** **بيِّنُ السَجَحِ**: yani güzel, mutedil. Zû’r-Rumme dedi ki:
لَها أُذُنٌ حَشْرٌ وذِفْرى أَسِيْلَةٌ		وَوَجْهٌ كَمِرْآةِ الغَريبَةِ أَسْجَحُ

Ve denilir: “Ona **سُجْحِ الطريق**’tan (ضم ile) bırak”; yani onun ortasından. Ve kavim evlerini tek bir **سُجْحٍ** üzerine ve tek bir **سَجيحَةٍ** üzerine bina etti; yani tek bir ölçü üzere.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ج س
سحج ، سجح ، جحس
استعمل من وجوهه : سحج ، سجح ، جحس .
سحج : قال الليث : سَحجْتُ رأسي بالمُشْط سَحْجا وهو تسريحٌ لَيّن على فرْوة الرأس .
قال : والسَّحْجُ : أن يُصِيب الشيءُ الشيءَ فيَسْحجُه أي يقشِر منه شيئاً قليلاً كما يُصيبُ الحافِرَ قبل الوَجَى سَحجٌ .
وانْسحج جِلدُه من شيء مرَّ به إذا تَقشَّر الجلدُ الأعلى .
قال : والسَّحْجُ في جرْي الدَّوابّ : دون الشَّدِيد . يقال : حمارٌ مِسْحجٌ ومِسحاجٌ . وقال النابِغة :
رَباعِيَةٌ أضَرَّ بها رَباعٌ
بِذاتِ الجِذْع مِسحاجٌ شَنُون
وقال غيره : مَرَّ يسحَجُ أي يُسْرع . وقال
مُزَاحِم :
على أثر الجُعْفِيِّ دهْرٌ وقد أتى
له منذ ولَّى يَسْحَجُ السير أرْبَعُ
وقال الليث : التَّسْحِيج : الكَدْمُ وأنشد :
قِلْواً ترى بِليتِه مُسحَّجاً
قلت : كأنه أراد تَرَى بِليتِه تَسْحيجاً فجعل مُسَحَّجاً مصدراً . والمُسحَّجُ : المُعضَّضُ وهو من سَحَج الجلد .
سجح : قال الليث : الإسجاح : حُسن العَفْو . ومنه المثل السائر ( ملكْتَ فأسْجِحْ ) وقال أبو عُبيد : من أمثالِهم في العفْو عند القدرة : ( مَلكْت فأسْجِح ) قال : هذا يُرْوى عن عائشة أنها قالته لِعلِيّ رضي الله عنهما يوم الجمل حين ظَهَر على الناس فدَنَا من هَوْدَجِها ، ثم كَلَّمها بكلام ، فأجابتْه : ملكْت فأسجِح أيْ ظفِرْت فأحْسِن ، فجهَّزها عند ذلك بأحْسن الْجِهازِ إلى المدينة .
وقال أبو عُبيد : الأسْجحُ : الخَلْق المُعتَدِل الحَسَنُ . وقال الليث : ( السَجَحُ ) ليِّنُ الخدِّ ، والنَّعت أسْجَح ، وأنشد :
وخَدٌّ كمِرآة الغَرِيبة أسْجَح
قال : ويقال : مَشى فلانٌ مشْياً سجيحاً وسُجُحاً . وأنْشَدَ :
ذَرُوا التَّخاجى وامشوا مِشْيةً سُجُحاً
إنَّ الرِّجالَ أُولُو عَصْبٍ وتذْكيرِ
الليث : سَجَحَتِ الحَمامة وسَجَعَت قال : ورُبما قالوا مُزْجِح في مُسْجِح كالأَزْدِ والأَسْد .
الأصمعيّ : بَنَى القومُ دُورَهم على سَجِيحَة واحدة وغِرارٍ واحد أي على قَدْرٍ واحد .
وقال أبو عُبيد : السَّجِيحَة : السَّجِيَّةُ والطَّبيعَةُ ، قاله أبو زيد . قال : ويقال : خلّ عن سُجْحِ الطَّرِيق أي عن سَنَنِه .
وكانت في تَمِيم امْرَأَةٌ كَذَّابة أَيَّامَ مُسَيْلِمَة المْتَنَبِّىء فَتَنَبَّتْ هي واسْمُها سَجاح . وبَلَغَني أنَّ مُسَيْلِمة لعنه الله خطبَها . فتزوَّجَتْه .
وقال أبو زيد : يقال : رَكِبَ فلان سَجِيحَة رأيِه وهو ما اختاره لنفسه من الرّأْي فَرَكِبه .
وفي ( النَّوادِرِ ) : يقال : سَجَحْت له بشيء من الكلام ، وسَرَحْتُ وسَجَّحْتُ ، وسَرَّحْتُ ، وسَنَحْتُ ، وسَنَّحْتُ ، إذا كان كلامٌ فيه تَعْرِيض بمعنى من المَعَانِي .
جحس : قال ابن السِّكِّيت : جاحَسَه وجاحَشَه إذا قاتَلَه ، وأنشد :
لَوْ عاش قاسَى لكَ ما أُقاسِي
والضرب في يَوْم الوَغى الجِحاسِ

##### Türkçe

ح ج س
**سحج** ، **سجح** ، **جحس**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **سحج** ، **سجح** ، **جحس** .

**سحج** : Leys dedi: “Başımı tarakla **سحج** ettim, **سحج** etmek; başın derisi üzerinde yumuşak bir taramadır.”
Dedi: ve **السَّحْجُ**: şeyin şeye isabet edip onu **يسحج** etmesidir; yani ondan az bir şeyi soymasıdır; tıpkı **الوَجَى**’dan önce nalbantlamanın **الحافِرَ**e isabet ettirdiği **سَحجٌ** gibi.
Ve bir şeyin yanından geçtiği vakit derisinin üst tabakası soyulursa, derisi ondan **انْسحج** etti.
Dedi: ve binek hayvanlarının koşusunda **السَّحْجُ**: şiddetlinin altındadır. Denir: **حمارٌ مِسْحجٌ** ve **مِسحاجٌ**. Nâbiga dedi:
رَباعِيَةٌ أضَرَّ بها رَباعٌ
بِذاتِ الجِذْع مِسحاجٌ شَنُون
Bir başkası dedi: **مَرَّ يسحَجُ** yani hızlanır. Ve Müzâhim dedi:
على أثر الجُعْفِيِّ دهْرٌ وقد أتى
له منذ ولَّى يَسْحَجُ السير أرْبَعُ
Leys dedi: **التَّسْحِيج**: ısırmadır; ve şu beyti delil getirdi:
قِلْواً ترى بِليتِه مُسحَّجاً
Dedim: sanki “**تَرَى بِليتِه تَسْحيجاً**” demek istedi de **مُسَحَّجاً**’ı mastar kıldı. Ve **المُسحَّجُ**: ısırılmış olandır; o, deriyi **سَحَج** etmektendir.

**سجح** : Leys dedi: **الإسجاح**: affın güzelliğidir. Ondan, dolaşan mesel: ( **ملكْتَ فأسْجِحْ** ). Ebû Ubeyd dedi: kudret anında af hakkında onların mesellerindendir: ( **مَلكْت فأسْجِح** ). Dedi: bu, Âişe’den rivayet edilir; onu, Cemel günü, insanlara galip geldiği vakit, **عَلِيّ**’ye (Allah ikisinden de razı olsun) söylemiştir: onun **هَوْدَجِ**’ine yaklaştı, sonra onunla bir sözle konuştu; o da ona cevap verdi: **ملكْت فأسجِح**; yani galip geldin, öyleyse güzel davran; bunun üzerine onu en güzel teçhizatla Medine’ye hazırladı.
Ebû Ubeyd dedi: **الأسْجحُ**: mutedil, güzel yaradılıştır. Leys dedi: (**السَجَحُ**) yanağın yumuşağıdır; sıfatı **أسْجَح**’tır; ve şu beyti okudu:
وخَدٌّ كمِرآة الغَرِيبة أسْجَح
Dedi: ve denir: falan **مشْياً سجيحاً** ve **سُجُحاً** yürüdü. Ve şu beyti okudu:
ذَرُوا التَّخاجى وامشوا مِشْيةً سُجُحاً
إنَّ الرِّجالَ أُولُو عَصْبٍ وتذْكيرِ
Leys: güvercin **سَجَحَت** ve **سَجَعَت**. Dedi: bazen **مُسْجِح** yerine **مُزْجِح** derler; **الأَزْدِ** ve **الأَسْد** gibi.
Asmaî: kavim evlerini tek bir **سَجِيحَة** ve tek bir **غِرارٍ** üzere bina etti; yani tek bir ölçü üzere.
Ebû Ubeyd dedi: **السَّجِيحَة**: **السَّجِيَّةُ** ve **الطَّبيعَةُ**’dır; bunu Ebû Zeyd söyledi. Dedi: ve denir: yolun **سُجْحِ**’ından; yani onun **سَنَنِ**’inden ayrıl.
Temîm’de, Müseylime yalancı peygamber zamanlarında yalancı bir kadın vardı; o da peygamberlik iddiasında bulundu; adı **سَجاح** idi. Bana ulaştı ki Müseylime (Allah ona lanet etsin) onu istedi; o da onunla evlendi.
Ebû Zeyd dedi: denir: falan, görüşünden **سَجِيحَة**’sine bindi; o, kendisi için görüşten seçtiği şeydir; ona bindi.
(**النَّوادِرِ**)’de: denir: sözden bir şey ile ona **سَجَحْت**; ve **سَرَحْتُ** ve **سَجَّحْتُ**; ve **سَرَّحْتُ**; ve **سَنَحْتُ**; ve **سَنَّحْتُ**; eğer söz, manalardan bir mana ile, içinde üstü kapalı bir ima bulunan bir söz ise.

**جحس** : İbnü’s-Sikkît dedi: onunla **جاحَسَه** ve **جاحَشَه**; eğer onunla savaştıysa. Ve şu beyti delil getirdi:
لَوْ عاش قاسَى لكَ ما أُقاسِي
والضرب في يَوْم الوَغى الجِحاسِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والتاء وما يثلثهما)
(ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])، ويحتجُّون بقول الأخطل:
لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])ويقول جرير:
قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])قالوا: فأستار الكعبة: جُدرانها وجوانبها، وهي أربعة، وهذا شيءٌ قد قيل، والله أعلم بصحته.
(ستن) السين والتاء والنون ليس بأصل يتفرَّع، لأنَّه نبت، ويقال لـه الأسْتَنُ. وفيه يقول النابغة:
تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])(سجح) السين والجيم والحاء أصل منقاس، يدلُّ على استقامةٍ وحسن. والسُّجُح: الشّيء المستقيم. ويقال: "مَلَكْتَ فأَسْجِحْ"، أي أَحْسِن العَفْو. ووجهٌ أَسْجَحُ، أي مستقيم الصُّورة. قال ذو الرمَّة:
* ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) *
وهذا كلُّه من قولهم: تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ([7])، أي عن جادّته ومستقيمه.
(سجد) السين والجيم والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد يدلّ على تطامُن وذلّ. يقال سجد، إذا تطَامَنَ. وكلُّ ما ذلَّ فقد سجد. قال أبو عمرو: أسْجَدَ الرَّجُل، إذا طأطأَ رأسَهُ وانحنى. قال حُميد:
فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])وقال أبو عبيدة مثلَه، وقال: أنشدَني أعرابيٌّ أسديّ:
* وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) *
يعني البعيرَ إذا طأطأَ رأسه. وأما قولهم: أسجَدَ إِسجاداً، إذا أدام النَّظر، فهذا صحيحٌ، إلاَّ أن القياسَ يقتضي ذلك في خَفض، ولا يكون *النّظرَ الشّاخصَ ولا الشزْر. يدلُّ على ذلك قولُهُ:
أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])ودراهم الإسجاد: درَاهمُ كانت عليها صورٌ، فيها صورُ ملوكهم، وكانوا إذا رأوها سَجَدُوا لها. وهذا في الفُرس. وهو الذي يقول فيه الأسود:
مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])(سجر) السين والجيم والراء أصولٌ ثلاثة: المَلء، والمخالطة، والإيقاد.
فأمّا الملء، فمنه البحر المسجور، أي المملوء. ويقال للموضع الذي يأتي عليه السّيلُ فيملؤه: ساجر. قال الشّمّاخ:
* كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) *
ومن هذا الباب، الشَّعر المنْسجِرُ، وهو الذي يَفِرُ([13])حتى يَسترسلَ من كثرته. قال:
* إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) *
وأمَّا المخالَطة فالسّجير: الصاحب والخليط، وهو خلاف الشَّجير. ومنه عينٌ سَجْراءُ، إذا خالط بياضَها حمرة.
وأمَّا الإيقاد فقولهم : سجرت التّنُّور، إذا أوقدتَه، والسَّجُور: ما يُسجَرُ به التّنُّور. قال:
ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])ويقال للسَّجُور السجار([16]).
ومما يقارب هذا استَجَرَت([17])الإِبل على نَجَائِها، إذا جدّت، كأنَّها تتَّقد في سيرها اتّقاداً. ومنه سَجَرَت النّاقةُ، إذا حَنَّتْ حنيناً شديداً.
(سجع) السين والجيم والعين أصلٌ يدلُّ على صوت متوازن. من ذلك السَّجع في الكلام، وهو أن يُؤتَى به وله فواصلُ كقوافِي الشِّعر، كقولهم: "مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ"، وكقولهم: "لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت". ويقال سجَعت الحمامةُ، إذا هَدَرَتْ.
(سجف) السين والجيم والفاء أصلٌ واحد، وهو إسبال شيءٍ ساتر. يقال أسجفت السِّتر: أرسلتُهُ. والسَّجْف والسِّجف([18]): سِتر الحَجَلة. ويقال أسجَفَ اللّيلُ، مثل أسدَفَ.
(سجل) السين والجيم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انصبابِ شيءٍ بعد امتلائِهِ. من ذلك السَّجْل، وهو الدَّلو العظيمة. ويقال سَجَلت الماءَ فانسجَلَ، وذلك إذا صَبْبَته. ويقال للضَّرْع الممتلئ سَجْل([19]). والمساجلة: المفاخرة، والأصل في الدِّلاء، إذا تساجَلَ الرجلان، وذلك تنازعُهما، يريد كلُّ واحدٍ منهما غلبةَ صاحبه. ومن ذلك الشّيء المُسْجَل، وهو المبذول لكلِّ أحد، كأنَّه قد صُبَّ صبّاً.  قال محمّد بن علي في قوله تعالى: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾  [الرحمن 60]: هي مُسْجَلَة للبَرِّ والفاجر. وقال الشاعر في المُسْجَل:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
فأما السِّجِلّ فمن السَّجْل والمساجلة، وذلك أنَّه كتَابٌ يجمَع كتباً ومعانيَ. وفيه أيضاً كالمساجلة، لأنّه عن منازعةٍ ومُداعاة. ومن ذلك قولهم: الحرب سِجَالٌ، أي مباراةٌ مرَّة كذا ومرةً كذا. وفي كتاب الخليل: السَّجْل: ملء الدلو. وأما السِّجِّيل فمن السِّجِلّ، وقد يحتمل أن يكون مشتقاً من بعض ما ذكرناه. وقالوا: السِّجِّيل: الشديد.
(سجم) السين والجيم والميم أصلٌ واحدٌ، وهو صبُّ الشّيء من الماء والدَّمعِ. يقال سَجَمَت العينُ دَمعَها. وعينٌ سَجوم، ودمعٌ مسجوم. ويقال أرض مسجومة: ممطورة.
(سجن) السين والجيم والنون أصلٌ واحد، وهو الحَبْس. يقال سجنته سَجناً. والسِّجن: المكان يُسجَن فيه الإنسان. قال الله جلَّ ثناؤه في قصّة يوسف عليه السلام: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. فيقرأ فتحاً على المصدر، وكسراً على الموضع([20])، وأما قولُ ابنِ مُقْبل:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
فقيل إنَّهُ أراد سِجِّيلاً. أي شديداً. وقد مضى ذِكرُهُ. وإِنَّما أبدل اللام نوناً. والوجه في هذا أنَّهُ قياس الأوَّل من السَّجن، وهو الحبس؛ لأنَّه إذا كان ضرباً شديداً ثبت المضروب، كأنَّه قد حبسه.
(سجو) السين والجيم والواو أصلٌ يدلُّ على سكونٍ وإطباق. يقال* سَجَا اللّيلُ، إذا ادلهمَّ وسكَن. وقال:
يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])وطرف ساجٍ، أي ساكن.
--------------ــــ
([1]) والستارة ، بالهاء أيضاً.
([2]) ذكر في اللسان والمعرب 42 أنه معرب "جهار" الفارسية، بمعنى أربعة. على أن اللفظ "استار" في الفارسية يظن أنَّه مأخوذ من اليونانية. انظر استينجاس 49.
([3]) ديوان الأخطل 297 واللسان (ستر) . وابنا جعيل، هما كعب وعمير.
([4]) كذا وردت الرواية في الأصل والمجمل والديوان 208. ورواية اللسان:
إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار
 ([5]) ديوان النابغة 68 واللسان (ستن).
([6]) صدره كما في الديوان 88 واللسان (حشر): * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة *
([7]) سجح الطريق، بالضم وبضمتين.
([8]) ذكر ابن بري أن صواب إنشاده: "لأحبارها". وقبله:
فلما لوين على معصم  *** وكف خضيب وأسوارها
 ([9]) الشطر في المجمل واللسان (سجد).
([10]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سجد).
([11]) البيت في اللسان (سجد). وقصيدة الأسود بن يعفر في المفضليات (2: 16-20).
([12]) البيت لم يرد في الديوان. وهو بتمامه كما في اللسان (سجر):
وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر
([13]) وفر يفر، كوعد يعد، ويقال أيضاً وفر يوفر من باب كرم، أي كثر.
([14]) وكذا روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 9): "شعره المنسجر". لكن في اللسان (6: 10):  * إذا ثنى فرعها المسجر *.
    بعد أن ذكر قبله:" المسجر: الشعر المسترسل". على أنه يقال المسجّر، بتشديد الجيم، والمنسجر، والمسوجر أيضاً.
([15]) البيت لعبيد بن أيوب العنبري، "كما في اللسان (أجم)". وتأجم، مثل تأجج، وزناً ومعنى. وبعده:
رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما
 ([16]) لم أجد هذه الكلمة في غير المقاييس. ولا أدري ضبطها.
([17]) في اللسان والمجمل: "انسجرت".
([18]) في الأصل: "السجيف"، محرف.
([19]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "السجيل"، و"الأسجل".
([20]) قرأ بالفتح عثمان ومولاه طارق، وزيد بن علي، والزهري، وابن أبي إسحاق، وابن هرمز، ويعقوب. تفسير ابن حيان (5: 306).
([21]) في اللسان "تواصت به". وصدره: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*.
([22]) الرجز لأحد الحارثيين، كما في اللسان (سجا).

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**التاء** وما يثلثهما)

(**ستر**) **السين** ve**التاء** ve**الراء**: örtüye delâlet eden bir kelimedir. Dersin ki: **سترت** şeyi **ستراً**. Ve **السُّتْرَة**: onunla gizlendiğin şeydir; ne olursa olsun. Ve yine **السِّتَار**([1]). Amma **الإستار** ve onların “**إستار** **الكعبة**” sözleri; ekseriyetle onun **السِّتْر**’den olduğudur; sanki onunla **الكعبة**’nin örtüldüğü şeyden, bir elbiseden murad etti. Ancak bir kavim, bunun elbiseden olmadığını, ancak sayımdan olduğunu zannettiler. Dediler: Araplar dörde **الإستار**([2]) adını verir; ve **الأخطل**’ın sözüyle delil getirirler:
لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])ويقول جرير:
قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])Dediler: Öyleyse **أستار** **الكعبة**: onun duvarları ve yanlarıdır; ve onlar dörttür. Ve bu, söylenmiş bir şeydir; ve Allah, onun sıhhatini daha iyi bilir.

(**ستن**) **السين** ve**التاء** ve**النون**: dallanıp budaklanan bir asıl değildir; çünkü o bir bitkidir; ve ona **الأسْتَنُ** denilir. Ve onda **النابغة** der:
تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])(**سجح**) **السين** ve**الجيم** ve**الحاء**: kıyaslı bir asıldır; doğruluğa ve güzelliğe delâlet eder. Ve **السُّجُح**: doğru şeydir. Ve denilir: “**مَلَكْتَ فأَسْجِحْ**”, yani affı güzel yap. Ve **وجهٌ أَسْجَحُ**, yani sûreti düzgün. **ذو الرمَّة** dedi:
* ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) *
Ve bunun hepsi onların “**تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ**([7])” sözündendir; yani onun caddesinden ve doğrusundan.

(**سجد**) **السين** ve**الجيم** ve**الدال**: tek bir asıldır; muttarid; alçalmaya ve zillete delâlet eder. **سجد** denilir; alçaldığı zaman. Ve her ne zillet gösterirse, muhakkak **سجد** etmiştir. **أبو عمرو** dedi: **أسْجَدَ** adam; başını eğdiği ve büküldüğü zaman. **حُميد** dedi:
فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])Ve **أبو عبيدة** onun benzerini söyledi ve dedi: Bana **أعرابيٌّ أسديّ** okuttu:
* وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) *
Yani deveyi; başını eğdiği zaman. Amma onların “**أسجَدَ إِسجاداً**” sözleri; bakışı sürdürdüğü zaman; bu doğrudur; ancak kıyas, bunun alçaltmada olmasını gerektirir; ve *dikilmiş bakış* ve ne de yan bakış olmaz. Buna onun sözü delâlet eder:
أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])Ve **دراهم الإسجاد**: üzerinde suretler bulunan dirhemlerdi; onların krallarının suretleri vardı; ve onları gördüklerinde onlara **سجد** ederlerdi. Ve bu, Farslar hakkındadır. Ve **الأسود**’un onda söylediği odur:
مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])(**سجر**) **السين** ve**الجيم** ve**الراء**: üç asıldır: doldurma, karıştırma, tutuşturma.

Doldurmaya gelince: ondan **البحر المسجور**; yani doldurulmuş. Ve selin üzerine geldiği, onu doldurduğu yere **ساجر** denilir. **الشّمّاخ** dedi:
* كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) *
Ve bu bâbdan, **الشَّعر المنْسجِرُ**; o, **يَفِرُ**([13]) olup çokluğundan salınıp uzayıncaya kadar (olan)dır. Dedi:
* إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) *

Karıştırmaya gelince: **السّجير**: arkadaş ve karışık (kimse)dir; ve o, **الشَّجير**’in zıddıdır. Ve ondan **عينٌ سَجْراءُ**; beyazına kızıllık karıştığı zaman.

Tutuşturmaya gelince: onların “**سجرت التّنُّور**” sözleri; onu yaktığın zaman. Ve **السَّجُور**: **التّنُّور**’un onunla yakıldığı şeydir. Dedi:
ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])Ve **السَّجُور**’a **السجار**([16]) denilir.

Ve buna yakın olanlardan: **استَجَرَت**([17]) develer, **نَجَائِها** üzere; ciddileştikleri zaman; sanki yürüyüşlerinde bir tutuşma ile tutuşuyorlar. Ve ondan **سَجَرَت** dişi deve; şiddetli bir inleme ile inlediği zaman.

(**سجع**) **السين** ve**الجيم** ve**العين**: dengeli bir sese delâlet eden bir asıldır. Ondan, sözde **السَّجع**; ve o, ona getirilmesidir; ve onda şiirin kafiyeleri gibi fasıllar vardır; onların “**مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ**” sözleri gibi; ve onların “**لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت**” sözleri gibi. Ve **سجَعت** güvercin; gürlediği zaman.

(**سجف**) **السين** ve**الجيم** ve**الفاء**: tek bir asıldır; ve o, örten bir şeyi salıvermektir. **أسجفت** **السِّتر**: onu saldım. Ve **السَّجْف** ve**السِّجف**([18]): **الحَجَلة**’nin perdesidir. Ve denilir: **أسجَفَ** gece; **أسدَفَ** gibi.

(**سجل**) **السين** ve**الجيم** ve**اللام**: tek bir asıldır; dolduktan sonra bir şeyin dökülmesine delâlet eder. Ondan **السَّجْل**; ve o, büyük kovadır. Ve denilir: **سَجَلت** suyu, derken **فانسجَلَ**; ve bu, onu döktüğün zamandır. Ve dolu memeye **سَجْل**([19]) denilir. Ve **المساجلة**: övünmedir; ve asıl, kovalar hakkındadır; iki adam **تساجَلَ** ettiği zaman; ve bu, onların çekişmesidir; her biri, arkadaşına galebe etmeyi ister. Ve ondan **الشّيء المُسْجَل**; ve o, herkes için bağışlanmış olandır; sanki döke döke dökülmüştür. **محمّد بن علي**, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾  [الرحمن 60]: o, iyilik sahibi ve günahkâr için **مُسْجَلَة**’dir. Ve şair **المُسْجَل** hakkında dedi:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
Amma **السِّجِلّ**: **السَّجْل** ve**المساجلة**’dendir; ve bu, kitapları ve mânâları toplayan bir kitaptır. Ve onda da **المساجلة** gibi (bir şey) vardır; çünkü o, bir çekişme ve bir çağrışma üzerinedir. Ve ondan onların “**الحرب سِجَالٌ**” sözleri; yani bir defa şöyle, bir defa böyle (olan) bir müsabaka. Ve **الخليل**’in kitabında: **السَّجْل**: kovanın dolusu. Amma **السِّجِّيل**: **السِّجِلّ**’dendir; ve zikrettiklerimizin bazısından türemiş olmasını da muhtemel kılar. Ve dediler: **السِّجِّيل**: şiddetli (olan)dır.

(**سجم**) **السين** ve**الجيم** ve**الميم**: tek bir asıldır; ve o, sudan ve gözyaşından bir şeyi dökmektir. **سَجَمَت** göz, gözyaşını. Ve **عينٌ سَجوم**; ve **دمعٌ مسجوم**. Ve denilir: **أرض مسجومة**: yağmur görmüş.

(**سجن**) **السين** ve**الجيم** ve**النون**: tek bir asıldır; ve o, hapsetmektir. **سجنته** onu **سَجناً**. Ve **السِّجن**: insanın içinde hapsedildiği yerdir. Allah, Yusuf kıssasında, yüce övgüsüyle dedi: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. Böylece masdar üzere fetha ile, yer üzere kesra ile okunur([20]). Amma **ابنِ مُقْبل**’in sözü:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
Denildi ki: o, **سِجِّيلاً** murad etti; yani şiddetli. Ve onun zikri geçti. Ancak **اللام**’ı **نون**’a çevirdi. Bunun vechi: onun **السَّجن**’in evvelinin kıyası olmasıdır; ve o, hapistir; çünkü o, şiddetli bir darbe olduğu zaman, vurulan sabit kalır; sanki onu hapsetmiştir.

(**سجو**) **السين** ve**الجيم** ve**الواو**: sükûnete ve kapanmaya delâlet eden bir asıldır. **سَجَا** gece; karardığı ve sakinleştiği zaman. Ve dedi:
يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])Ve **طرف ساجٍ**: yani sakin.

--------------ــــ
([1]) Ve **الستارة**; **الهاء** ile de.
([2]) **اللسان** ve**المعرب** 42’de, Farsça “جهار”ın muarrebidir diye zikredildi; dört mânâsında. Şu da var ki, Farsçada “استار” lafzının Yunancadan alınmış olduğu zannedilir. Bk. **استينجاس** 49.
([3]) **ديوان الأخطل** 297 ve**اللسان** (**ستر**). Ve **ابنا جعيل**: onlar **كعب** ve**عمير**’dir.
([4]) Asılda ve**المجمل**’de ve**الديوان** 208’de rivayet böyle geldi. **اللسان** rivayeti:
إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار
([5]) **ديوان النابغة** 68 ve**اللسان** (**ستن**).
([6]) Sadrı, **الديوان** 88 ve**اللسان** (**حشر**)’de olduğu üzere: * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة *
([7]) **سجح** **الطريق**; **الضم** ile ve iki **ضمة** ile.
([8]) **ابن بري** zikretti ki, onun inşadının doğrusu: “**لأحبارها**”. Ve ondan önce:
فلما لوين على معصم  *** وكف خضيب وأسوارها
([9]) Şatr, **المجمل** ve**اللسان** (**سجد**)’dedir.
([10]) Beyit, **كثير عزة**’nindir; **اللسان** (**سجد**)’de olduğu üzere.
([11]) Beyit, **اللسان** (**سجد**)’dedir. Ve **قصيدة الأسود بن يعفر** **المفضليات**’te (2: 16-20).
([12]) Beyit, **الديوان**’da gelmedi. Ve tamamı, **اللسان** (**سجر**)’de olduğu üzere:
وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر
([13]) **وفر يفر**; **كوعد يعد** gibi; ve ayrıca **وفر يوفر** da denilir; **باب كرم**’den; yani çoğaldı.
([14]) Ve **المجمل**’de rivayeti de böyledir. Ve **اللسان** (6: 9)’da: “**شعره المنسجر**”. Lakin **اللسان** (6: 10)’da:  * إذا ثنى فرعها المسجر *.
Öncesinde şunu zikrettikten sonra: “**المسجر**: salınmış saç”. Şu da var ki, **المسجّر** denilir; **الجيم**’i şeddeli; ve **المنسجر** ve**المسوجر** da.
([15]) Beyit, **عبيد بن أيوب العنبري**’nindir; “**اللسان** (**أجم**)’de olduğu üzere”. Ve **تأجم**; **تأجج** gibi; vezin ve mânâca. Ve ondan sonra:
رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما
([16]) Bu kelimeyi **المقاييس**’ten başka bir yerde bulmadım. Ve onun ضبطunu bilmiyorum.
([17]) **اللسان** ve**المجمل**’de: “**انسجرت**”.
([18]) Asılda: “**السجيف**”; tahrif edilmiş.
([19]) Ve **المجمل**’de de böyledir. Ve **اللسان**’da: “**السجيل**” ve “**الأسجل**”.
([20]) Fetha ile okudu: **عثمان** ve onun mevlası **طارق**; ve **زيد بن علي**; ve **الزهري**; ve **ابن أبي إسحاق**; ve **ابن هرمز**; ve **يعقوب**. **تفسير ابن حيان** (5: 306).
([21]) **اللسان**’da “**تواصت به**”. Ve sadrı: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*.
([22]) Recez, **أحد الحارثيين**’indir; **اللسان** (**سجا**)’da olduğu üzere.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ج ح
سجح خلقه سجاحة وهو سجيح الخلق‏.‏
وتقول‏:‏ في عقله رجاحه وفي خلقه سجاحه‏.‏
ووجه أسجح‏:‏ مستوى الصورة ورجل أسجح الخدّين وقد سجح‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ لهـا أذن حشـر وذفـري أسيلة وخد كمرآة الغريبة أسجح ومشى مشية سجحاً‏:‏ سهلة مستقيمة‏.‏
قال حسان‏:‏ دعوا التخاجر وامشوا مشية سجحا إن الرجال ذوو عصب وتذكير التخاجؤ أن يورم مؤخره‏.‏
وتنح عن سجح الطريق وهو سننه وجادّته وتقول‏:‏ من طلب بالحق ومشـى فـي سجحـه أوصلـه الله إلى نجحه‏.‏
و ‏"‏ ملكت فأسجح ‏"‏ فأحسن‏.‏
وهو كريم السجية والسجيحة‏.‏
وبنوا دروهم على سجيحة واحدة وعلى غرار واحد‏:‏ على قدر واحد‏.‏

##### Türkçe

س ج ح
**سجح**: yaratılışı **سجاحة** oldu; ve o, yaratılışça **سجيح**tir.‏
Ve dersin: aklında **رجاحه** vardır ve yaratılışında **سجاحه** vardır.‏
Ve **وجه أسجح**: sûretçe düz; ve **رجل أسجح الخدّين**; ve **سجح** etti.‏
ذو الرمة dedi:
Onun için bir kulak vardır: **حشر**; ve **ذفري**: **أسيلة**; ve bir yanak, yabancının aynası gibi, **أسجح**.
Ve **مشى مشية سجحاً**: kolay, dosdoğru.‏
حسان dedi:
**دعوا التخاجر وامشوا مشية سجحا**
Şüphesiz erkekler, sinir ve hatırlatma sahipleridir; ve **التخاجؤ**’nün hatırlatılması, arka tarafının şişmesidir.‏
Ve yolun **سجح**’ından uzaklaş; o, onun yolu ve ana caddesidir. Ve dersin: kim hak ile talep eder ve onun **سجح**’ında yürürse, Allah onu başarısına ulaştırır.‏
Ve “**ملكت فأسجح**”: yani güzel yap.‏
Ve o, **السجية** ve **السجيحة** bakımından kerîmdir.‏
Ve dirhemlerini tek bir **سجيحة** üzerine ve tek bir **غرار** üzerine bina ettiler: tek bir ölçü üzere.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّجَحُ: لِينُ الخَدِّ.
وخَدٌّ أَسْجَحُ: سهلٌ طويل قليل اللحم واسع؛ وقد سَجِحَ سَجَحاً وسَجاحةً.
وخُلُقٌ سَجِيح: لَيِّنٌ سهل؛ وكذلك المِشْيةُ، بغير هاء، يقال: مَشى فلان مشياً سُجُحاً وسَجِيحاً. ومِشْيةٌ سُجُحٌ أَي سهلة؛ وورد في حديث عليّ،رضي الله عنه، يُحَرِّضُ أَصحابه على القتال: وامْشُوا إِلى الموت مِشْيةً سُجُحاً؛ قال حسان:
دَعُوا التَّخاجُؤَ، وامْشُوا مِشْيَةً سُجُحاً،
إِنَّ الرجالَ ذَوُو عَصْبٍ وتَذْكِيرِ
قال الأزهري: هو أَن يعتدل في مشيه ولا يتمايَل فيه تَكَبُّراً. ووجهٌ أَسْجَحُ بَيِّنُ السَّجَحِ أَي حَسَنٌ معتدل؛ قال ذو الرمة: لها أُذُنٌ حَشْرٌ وذِفْرَى أَسِيلةٌ،
ووجهٌ، كَمِرآةِ الغَرِيبةِ، أَسْجَحُ
وأَورد الأَزهري هذا البيت شاهداً على لين الخد، وأَنشد: «وخدٍّ كمرآة الغريبة» قال ابن بري: خص مرآة الغريبة، وهي التي لم تتَزوَّج في قومها، فلا تجد في نساء ذلك الحي من يُعْنى بها ويُبَيِّن لها ما تحتاج إِلى إِصلاحه من عيب ونحوه، فهي محتاجة إِلى مرآتها التي ترى فيها ما يُنْكِرُه فيها من رآها، فمرآتها لا تزال أَبداً مَجْلُوَّة؛ قال: والرواية المشهورة في البيت «وخَدّ كمرآة الغريبة».
الأَزهري: وفي النوادر يقال: سَجَحْتُ له بشيء من الكلام وسَرَحْتُ وسَجَّحْتُ وسَرَّحْتُ وسَنَحْتُ وسَنَّحْتُ إِذا كان كلام فيه تعريض بمعنى من المعاني. وسُجُحُ الطريق وسُجْحُه: مَحَجَّتُه لسهولتها. وبَنَوْا بيوتهم على سُجُحٍ واحد وسُجْحةٍ واحدةٍ وعِذارٍ واحد أَي قدْرٍ واحد. ويقال: خَلِّ له عن سُجحِ الطريق، بالضم، أَي وَسَطه وسَنَنه.
والسَّجِيحة والمَسْجُوحُ والمَسْجيوحُ: الخُلُق؛ وأَنشد: هُنا وهَنَّا وعلى المَسْجُوحِ
قال أَبو الحسن: هو كالمَيْسُور والمَعْسُور وإِن لم يكن له فِعْلٌ أَي إِنه من المصادر التي جاءت على مثال مفعول. أَبو عبيد: السَّجِيحة السَّجِيَّة والطبيعة. أَبو زيد: يقال ركب فلان سَجِيحَةَ رأْسه، وهو ما اختاره لنفسه من الرأْي فركبه.
والأَسْجَعُ من الرجال: الحَسَنُ المعتدل. الأَزهري: قال أَبو عبيد: الأَسْجَحُ الخَلْق المعتدل الحسن.
الليث: سَجَحَتِ الحمامةُ وسَجَعَت. قال: وربما قالوا مُزْجِح في مُسْجِحٍ كالأَسْدِ والأَزْدِ. والسَّجْحاء من الإِبل: التامَّة طولاً وعظماً.والإِسْجاحُ: حُسْنُ العفو؛ ومنه المثل السائر في العفو عند المَقْدُِرَةِ: مَلَكْتَ فأَسْجِحْ؛ وهو مرويٌّ عن عائشة، قالته لعلي، رضي الله عنهما، يوم الجمل حين ظَهَرَ على الناس، فَدَنا من هَوْدَجها ثم كلمها بكلام فأَجابته: مَلَكْتَ فأَسْجِحْ أَي ظَفِرْتَ فأَحْسِنْ وقَدَرْتَ فَسَهِّلْ وأَحْسِنِ العَفْوَ؛ فَجَهَّزَها عند ذلك بأَحْسَنِ الجِهاز إِلى المدينة؛ وقالها أَيضاً ابنُ الأَكْوَعِ في غزوة ذي قَرَدٍ: ملكت فأَسْجِحْ؛ ويقال: إِذا سأَلتَ فأَسْجِحْ أَي سَهِّلْ أَلفاظَكَ وارْفُقْ. ومِسْجَحٌ: اسم رجل.
وسَجاحِ: اسم المرأَة المُتَنَبِّئة، بكسر الحاء، مثل حَذامِ وقَطامِ، وهي من بني يَرْبُوعٍ؛ قال:
عَصَتْ سَجاحِ شَبَثاً وقَيْسا،
ولَقِيَتْ من النكاحِ وَيْسا،
قد حِيسَ هذا الدِّينُ عندي حَيْسا
قال الأَزهري: كانت في تميم امرأَة كذابة أَيام مسيلمة المُتَنَبِّئ فتَنَبَّأَتْ هي أَيضاً، واسمها سَجاحِ، وخطبها مسيلمة وتزوَّجته ولهما حديث مشهور.

##### Türkçe

**السَّجَحُ**: yanağın yumuşaklığı.

Ve **خَدٌّ أَسْجَحُ**: düz, uzun, eti az, geniş; ve **سَجِحَ** **سَجَحاً** ve **سَجاحةً**.

Ve **خُلُقٌ سَجِيح**: yumuşak, kolay; ve yine yürüyüş de (هاء olmaksızın); denir ki: falan kimse **مشياً سُجُحاً** ve **سَجِيحاً** yürüdü. Ve **مِشْيةٌ سُجُحٌ** yani kolaydır; ve Ali’nin, Allah ondan razı olsun, ashabını savaşmaya teşvik ederken hadîsinde vârid olmuştur: “Ölüme doğru **مِشْيةً سُجُحاً** yürüyün”; Hassan dedi:
دَعُوا التَّخاجُؤَ، وامْشُوا مِشْيَةً سُجُحاً،
إِنَّ الرجالَ ذَوُو عَصْبٍ وتَذْكِيرِ
Ezherî dedi: o, yürüyüşünde itidal etmesidir ve onda kibirlenerek sallanmaz.

Ve **وجهٌ أَسْجَحُ بَيِّنُ السَّجَحِ** yani güzel, mutedil; Zû’r-Rumme dedi:
لها أُذُنٌ حَشْرٌ وذِفْرَى أَسِيلةٌ،
ووجهٌ، كَمِرآةِ الغَرِيبةِ، أَسْجَحُ
Ve Ezherî bu beyti yanağın yumuşaklığına ve (bunun) delili olarak getirdi; ve şu beyti okudu: “ve **وخدٍّ كمرآة الغريبة**”; İbn Berrî dedi: **مرآة الغريبة**’yi tahsis etti; o, kavmi içinde evlenmemiş olan kadındır; o mahallenin kadınları içinde onunla ilgilenecek ve ona, ayıp ve benzeri şeylerden düzeltmeye muhtaç olduğu şeyi açıklayacak kimse bulamaz; bu yüzden aynasına muhtaçtır; onda, onu görenin onda yadırgadığı şeyi görür; böylece onun aynası daima cilalı kalır; dedi ki: ve beyitte meşhur rivayet “**وخَدّ كمرآة الغريبة**”dir.

Ezherî: ve **النوادر**’de denir ki: **سَجَحْتُ** ona sözden bir şey ile, ve **سَرَحْتُ** ve **سَجَّحْتُ** ve **سَرَّحْتُ** ve **سَنَحْتُ** ve **سَنَّحْتُ**; eğer sözde, manalardan bir manaya yönelik bir tariz varsa. Ve **سُجُحُ الطريق** ve **سُجْحُه**: kolaylığından dolayı onun ana yolu. Ve evlerini **سُجُحٍ** bir tek (ölçü) ve **سُجْحةٍ** bir tek (ölçü) ve **عِذارٍ** bir tek (ölçü) üzere bina ettiler; yani bir tek miktar üzere. Ve denir ki: **خَلِّ** ona yolun **سُجحِ**’ından (ضم ile), yani ortasından ve çizgisinden.

Ve **السَّجِيحة** ve **المَسْجُوحُ** ve **المَسْجيوحُ**: huy; ve şu beyit okundu:
هُنا وهَنَّا وعلى المَسْجُوحِ
Ebu’l-Hasen dedi: o, **المَيْسُور** ve **المَعْسُور** gibidir; her ne kadar onun fiili olmasa da; yani o, **مفعول** vezni üzere gelmiş masdarlardandır. Ebu Ubeyd: **السَّجِيحة**; **السَّجِيَّة** ve tabiat(tır). Ebu Zeyd: denir ki: falan kimse **سَجِيحَةَ رأْسه**’ne bindi; o, kendisi için görüşten seçtiği şeydir; ona bindi.

Ve erkeklerden **الأَسْجَعُ**: güzel, mutedil olandır. Ezherî: Ebu Ubeyd dedi: **الأَسْجَحُ**; yaratılışı mutedil, güzel olandır.

Leys: güvercin **سَجَحَتِ** ve **سَجَعَت**. Dedi ki: ve bazen **مُزْجِح** derler **مُسْجِح** yerine; **الأَسْد** ve **الأَزْد** gibi. Ve develerden **السَّجْحاء**: boyca ve kemikçe tam olan. Ve **الإِسْجاحُ**: affın güzelliği; ve ondan, güç yetirme anında affa dair dolaşan mesel: “**مَلَكْتَ فأَسْجِحْ**”; ve bu, Âişe’den rivayet edilmiştir; onu Ali’ye, Allah ikisinden de razı olsun, Cemel günü, insanlar üzerine galip geldiğinde söyledi; o da hevdecine yaklaştı, sonra onunla bir sözle konuştu; o da ona cevap verdi: “**مَلَكْتَ فأَسْجِحْ**” yani galip geldin, öyleyse güzel davran; ve güç yetirdin, öyleyse kolaylaştır; ve affı güzel yap; bunun üzerine onu Medine’ye en güzel teçhizat ile hazırladı. Ve bunu ayrıca İbnü’l-Ekva‘, Zî Karad gazvesinde söyledi: “**ملكت فأَسْجِحْ**”; ve denir ki: eğer istedin ise “**فأَسْجِحْ**”, yani lafızlarını kolaylaştır ve yumuşak davran.

Ve **مِسْجَحٌ**: bir adam adıdır.

Ve **سَجاحِ**: mütenebbî kadın adı; حاء’nın kesriyle; **حَذامِ** ve **قَطامِ** gibi; ve o, Benî Yerbû‘dandır; dedi ki:
عَصَتْ سَجاحِ شَبَثاً وقَيْسا،
ولَقِيَتْ من النكاحِ وَيْسا،
قد حِيسَ هذا الدِّينُ عندي حَيْسا
Ezherî dedi: Temîm’de, Müseylime mütenebbî günlerinde yalancı bir kadın vardı; o da peygamberlik iddia etti; adı **سَجاحِ** idi; Müseylime onu istedi ve onunla evlendi; ve ikisinin meşhur bir hikâyesi vardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سجح الخد، كفرح، سجحا وسجاحة: سهل ولان وطال في اعتدال وقل لحمه  ، مع وسع، وهو أسجح الخدين.  والسجح، بضمتين: اللين السهل كالسجيح  . وخلق سجيح: لين سهل. وكذلك المشية، يقال مشى فلان مشيا سجحا وسجيحا ومشية سجح، أي سهلة. وورد في حديث علي رضي الله عنه، يحرض أصحابه على القتال:  وامشوا إلى الموت مشية سجحا  . قال حسان:
  دعوا التخاجؤ وامشوا مشية سجحا                      إن الرجال ذوو عصب وتذكـير

  قال الأزهري: هو أن يعتدل في مشيه ولا يتمايل فيه تكبرا. السجح  المحجة  من الطريق،  كالسجح بالضم  ، يقال: تنح عن سجح الطريق، وهو سننه وجادته، لسهولتها. وتقول: من طلب بالحق ومشى في سجحه، أوصله الله إلى نجحه. السجح:  القدر، كالسجيحة. ومنه  قولهم: بنوا  بيوتهم على سجح واحد، أي على قدر واحد  وكذا سجيحة واحدة، وغرار واحد  وكذا سجيحة واحدة، وغرار واحد. السجاح  كغراب: الهواء  . السجاح  ككتاب: التجاه  ، أي المواجهة.  والأسجح  من الرجال:  الحسن المعتدل  . وفي التهذيب: قال أبو عبيد: الأسجح الخلق: المعتدل الحسن. ووجه أسجح بين السجح، أي حسن معتدل. قال ذو الرمة:
  لها أذن حشر وذفرى أسيلة                      ووجه كمرآة الغريبة أسجح وأورد الأزهري هذا البيت شاهدا على لين الخد؛ وأنشده:  وخد كمرآة الغريبة  . ومثله قال ابن بري  والسجح، والسجيحة  : السجية والطبيعة؛ قاله أبو عبيد. وقال أبو زيد: ركب فلان سجيحة رأسه: وهو ما اختاره لنفه من الرأي فركبه.  والمسجوحة والمسجوح: الخلق  ، بضمتين، وأنشد:
  هنا وهنا وعلى المسجوح قال أبو الحسن: هو كالميسور والمعسور، وإن لم يكن له فعل، أي من المصادر التي جاءت على مال مفعول.  والسجحاء من الإبل: التامة  طولا وعظما، هي أيضا  الطويلة الظهر  . عن الليث:  سجحت الحمامة  و  سجعت  : بمعنى واحد. قال: ربما قالوا: مزجح، في مسجح، كالأسد والأزد. قال شيخنا: قيل: إنه لثغة، وأنكره ابن دريد. قال الأزهري: في النوادر: يقال: سجح  له بكلام  ، إذا  عرض  بمعنى من المعاني،  كسجح  مشددا، وسرح وسرح، وسنح وسنح؛ كل ذلك بمعنى واحد. يقال:  انسجح لي  فلان  بكذا: انسمح  .  والإسجاح: حسن العفو  ، ومنه المثل السائر في العفو عند المقدرة:  ملكت فأسجح  . وهو مروي عن عائشة، قالته لعلي رضي الله عنهما يوم الجمل حين ظهر على الناس. فدنا من هودجها ثم كلمها بكلام فأجابته:  ملكت فأسجح  ، أي ظفرت فأحسن، وقدرت فسهل وأحسن العفو. فجهزها عند ذلك بأحسن الجهاز إلى المدينة. وقالها أيضا ابن الأكوع في غزوة ذي قرد:  إذا ملكت فأسجح  . ويقال:  إذا سألت فأسجح  ، أي سهل ألفاظك وارفق. مسجح  كمنبر  ، اسم  رجل  . سجاح  كقطام  ، هكذا بخط أبي زكريا:  امرأة  من بني يربوع، ثم من بني تميم  تنبأت  ، أي ادعت النبوة، وخطبها مسيلمة الكذاب وتزوجته، ولهما حديث مشهور.  والمسجوح: الجهة  .

##### Türkçe

**سجح** yanak, **كفرح**, **سجحا** ve **سجاحة**: düz oldu ve yumuşadı ve ölçülülük içinde uzadı ve eti az oldu, genişlikle birlikte; o, yanakların en **أسجح**’ıdır. Ve **السجح**, iki ötre ile: **السجيح** gibi yumuşak, kolay olan. Ve **خلق سجيح**: yumuşak, kolay. Yürüyüş de böyledir; “falanca **مشيا سجحا** ve **سجيحا** ve **مشية سجح** yürüdü” denir; yani kolay. Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadîsinde varid olmuştur; ashabını savaşmaya teşvik ederken: “Ve ölüme doğru **مشية سجحا** yürüyün.” Hassan dedi ki:

Bırakın geri çekilmeyi ve **مشية سجحا** yürüyün                      Şüphesiz erkekler sinir ve hatırlatma sahipleridir

Ezherî dedi: O, yürüyüşünde ölçülü olması ve onda kibirlenerek sallanmamasıdır. **السجح**: yoldan **المحجة**, **السجح** (ötre ile) gibi; “yolun **سجح**’ından çekil” denir; o, onun yolu ve ana caddesidir; kolaylığından dolayı. Ve dersin ki: “Kim hak ile talep eder ve onun **سجح**’ında yürürse, Allah onu başarısına ulaştırır.” **السجح**: ölçü, **السجيحة** gibi. Ondandır onların sözü: “Evlerini tek bir **سجح** üzere bina ettiler”; yani tek bir ölçü üzere; ve yine tek bir **سجيحة** ve tek bir **غرار**; ve yine tek bir **سجيحة** ve tek bir **غرار**. **السجاح** **كغراب**: hava. **السجاح** **ككتاب**: **التجاه**, yani yüz yüze gelme. Ve erkeklerden **الأسجح**: güzel, ölçülü olan. Ve **التهذيب**’de: Ebu Ubeyd dedi: **الأسجح الخلق**: ölçülü, güzel olan. Ve “**وجه أسجح بين السجح**”; yani güzel, ölçülü. Zü’r-Rumme dedi ki:

Onun bir kulağı dik, ve şakakları pürüzsüz                      Ve yüzü, yabancı kadının aynası gibi, **أسجح**

Ezherî bu beyti, yanağın yumuşaklığına şahit olarak getirdi; ve onu şöyle inşad etti: “Ve bir yanak, yabancı kadının aynası gibi.” Benzerini İbn Berrî söyledi. Ve **السجح** ve **السجيحة**: huy ve tabiat; bunu Ebu Ubeyd söyledi. Ebu Zeyd dedi: “Falanca, başının **سجيحة**’sına bindi”; o, görüşten kendisi için seçtiği şeydir; ona bindi. Ve **المسجوحة** ve **المسجوح**: huy; iki ötre ile; ve şu beyti okudu:

Burada ve burada ve **المسجوح** üzerine

Ebu’l-Hasen dedi: O, **الميسور** ve **المعسور** gibidir; her ne kadar onun fiili olmasa da; yani **مال مفعول** üzere gelen masdarlardandır. Ve develerden **السجحاء**: boyca ve kemikçe tam olan; o ayrıca sırtı uzun olandır. Leys’ten: “Güvercin **سجحت** ve **سجعت**”: tek bir mana üzeredir. Dedi: Bazen “**مزجح**” derler, “**مسجح**” yerinde; **الأسد** ve **الأزد** gibi. Şeyhimiz dedi: “Onun bir pelteklik olduğu söylendi”; İbn Düreyd bunu inkâr etti. Ezherî dedi: **النوادر**’de: “Ona bir sözle **سجح** etti” denir; bir manalardan bir manayı arz ettiğinde; **سجح** (şeddeli) gibi; ve **سرح** ve **سرح**; ve **سنح** ve **سنح**; bunların hepsi tek bir mana üzeredir. “Falanca bana şunu **انسجح لي** etti”: **انسمح** (kolaylık gösterdi). Ve **الإسجاح**: affın güzelliği; ondandır kudret anında af hakkında dolaşan mesel: “**ملكت فأسجح**.” O, Âişe’den rivayet edilmiştir; onu Ali’ye (Allah ikisinden de razı olsun) Cemel günü, insanlar üzerine galip geldiğinde söyledi. Onun hevdecine yaklaştı, sonra onunla bir sözle konuştu; o da ona cevap verdi: “**ملكت فأسجح**”; yani galip geldin, öyleyse güzel davran; güç yetirdin, öyleyse kolaylık göster ve affı güzel yap. Bunun üzerine onu Medine’ye en güzel teçhizatla donattı. Bunu ayrıca İbnü’l-Ekvâ‘ Zî Kared gazvesinde de söyledi: “**إذا ملكت فأسجح**.” Ve “**إذا سألت فأسجح**” denir; yani lafızlarını kolaylaştır ve yumuşak davran. **مسجح** **كمنبر**: bir adamın adı. **سجاح** **كقطام**: Ebu Zekeriyyâ’nın hattıyla böyle: Yerbû‘ oğullarından, sonra Temîm oğullarından bir kadın; **تنبأت**; yani peygamberlik iddia etti; Müseylime el-Kezzâb onu istedi ve onunla evlendi; ve ikisinin meşhur bir hadisi vardır. Ve **المسجوح**: yön.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَجِحَ
1 سَجِحَ ذ , aor. سَجَحَ , inf. n. سَجَحٌ, (so accord. to the L, and the text of the K followed in the TA,) or سَجْحٌ, (so accord. to the CK and my MS. copy of the K,) and سَجَاحَةٌ, [which last suggests that سَجُحَ also may be used in the sense here following,] said of a cheek, It was even, and soft, and long, in moderation, with little flesh, (M, TA,) and wide: (TA:) or was smooth, and long, with little flesh, and wide. (L. [See سَجَحٌ, below.]) ― -b2- سَجُحَ, inf. n. سَجَاحَةٌ, is said of a man's natural disposition, [meaning It was, or became, gentle, or easy: (see سَجِيحٌ, voce سُجُحٌ, below:)] and one says, فِى عَقْلِهِ رَجَاحَةٌ وَ فِى خُلُقِةِ سَجَاحَةٌ [In his intellect is gravity, and in his natural disposition is gentleness, or easiness]. (A.) -A2- سَجَحَتِ الحَمَامَةُ i. q. سَجَعَت [i. e. The pigeon cooed; or reiterated its voice or cry; &c.]: (Lth, K:) but said by some to be a mispronunciation, and disallowed by IDrd. (MF.) -A3- سَجَحَ لَهُ بِكَلَامٍ He expressed a meaning to him obliquely, indirectly, obscurely, or allusively, by speech; as also ↓ سجّح: (Az, K:) so in the “ Nawádir. ” (Az, TA.)

2 سَجَّحَ see what next precedes.

اـِسْجَاحٌ
4 اـِسْجَاحٌ ذ signifies The pardoning, or forgiving, with goodness. (S, O, K.) One says, مَلَكْتَ فَأَسْجِحْ; (S, A, O, TA;) a prov., relating to pardoning, or forgiving, when having power [to punish or to take vengeance]; (TA;) meaning [Thou hast become possessed of power, then pardon, or forgive, with goodness; or] thou hast attained thine object, then act with goodness; (A, * TA;) and thou hast obtained power, then pardon, or forgive, in an easy and a good manner: (TA:) it was said by the Prophet to Ibn-ElAkwa', and by 'Áïsheh to 'Alee on the “ Day of the Camel. ” (O.) And one says also, اـِذَا سَأَلْتَ فَأَسْجِحْ When thou askest, or beggest, then make thy words, or expressions, easy, and be gentle. (S.)

انسجح لِى بِكَذَا
7 انسجح لِى بِكَذَا ذ i. q. اِنْسَمَحَ [app. syn. with أَسْمَحَ, or perhaps a mistranscription for this last word, meaning He was liberal, or generous, to me with such a thing; or he complied with my desire in such a thing]. (K.)

سُجْحٌ
سُجْحٌ ذ : see سُجُحٌ, in five places.

سَجَحٌ
سَجَحٌ ذ Beauty, and justness of proportion, (T, S, L,) of the make, (T,) or of the face, (S,) or of a man. (L.) [See also 1, first sentence.]

سُجُحٌ
سُجُحٌ ذ Soft, or gentle, and even, or easy; as also ↓ سَجِيحٌ. (K.) You say مِشْيَةٌ سُجُحٌ An easy (S, A) and a direct, or right, (A,) gait, or manner of going. (S, A.) And مَشَى فُلَانٌ مَشْيًا سُجُحًا and ↓ سَجِيحًا, and مِشْيَةً سُجُحًا, Such a one walked, or went, with an easy gait or manner of going: (L:) or with an equable gait, without inclining the body from side to side in pride. (T.) And ↓ خُلُقٌ سَجِيحٌ A gentle, or an easy, natural disposition. (L.) And رَجُلٌ سُجُحٌ A man easy and good in natural disposition: (Har p. 314:) and الخُلُقِ ↓ سَجِيحُ [which means the same]. (A.) -A2- Also The middle of a road, (S, A, K,) or its main part, or beaten track; (A, K;) and so ↓ سُجْحٌ: (S, A, K:) because of its evenness. (TA.) One says, ↓ خَلِّ لَهُ عَنْ سُجْحِ الطَّرِيقِ or سُجُحِ الطريق [Leave thou for him the middle of the road]. (S, accord. to different copies.) And ↓ مَنْ طَلَبَ بِالحَقِّ وَ مَشَى فِى سُجْحِهِ أَوْصَلَهُ اللّٰهُ اـِلَى نُجْحِهِ [He who seeks, demands, or sues for, that which is a right, or due, and goes in the beaten track thereof, God will conduct him to the attainment of his object]. (A, TA.) -A3- And Measure, size, or proportion; (S, K;) as also ↓ سُجْحٌ, (S,) and ↓ سَجِيحَةٌ: (S, A, K:) so in the saying, بَنَى القَوْمُ بُيُوتَهُمْ عَلَى سُجُحٍ وَاحِدٍ (S, K *) and وَاحِدٍ ↓ سُجْحٍ (S) and سَجِيحَةٍ وَاحِدَةٍ (S, A) [The people, or party, constructed their tents, or houses, of one uniform measure &c.].

سَجْحَةٌ
سَجْحَةٌ ذ : see سَجِيحَةٌ.

سُجَاحٌ
سُجَاحٌ ذ The air. (O, K.) [Perhaps a mistranscription for سَحَاحٌ.]

سَجَاحٌ
سَجَاحٌ ذ i. q. تُجَاهَ: (Fr, O, K: *) so in the saying, قَعَدْتُ سِجَاحَ وَجْبِهِ [I sat over against, or fronting, his face]. (Fr, O.)

سَجِيحٌ
سَجِيحٌ ذ : see سُجُحٌ, in four places.

سَجِيحَةٌ
سَجِيحَةٌ ذ : see سُجُحٌ, in two places. ― -b2- Also Natural disposition; (S, A, K;) and so ↓ سَجْحَةٌ (K, in the TA سجح,) and ↓ مَسْجُوحَةٌ and ↓ مَسْجُوحٌ, (K,) the last an inf. n., though having no verb. (Abu-l-Hasan, TA.) You say, هُوَ كَرِيمُ السَّجِيحَةِ He is generous in respect of the natural disposition. (A.) And رَكِبَ فُلَانٌ سَجِيحَةَ رَأْسِهِ Such a one followed his own opinion. (AZ, TA.)

أَسْجَحُ
أَسْجَحُ ذ Beautiful, and of just proportion; (T, S, L, K;) applied to the make, (T,) or to the face, (S,) or to a man: (L:) or a face equable in form. (A.) And رَجُلٌ أَسْجَحُ الخَدَّيْنِ (A, L, TA) A man even, and soft, and long, in moderation, with little flesh, and wide, in the cheeks: (TA:) or smooth, and long, with little flesh, and wide, in the cheeks. (L.) ― -b2- Also A camel thin in the lip. (Ham p. 283.) ― -b3- And the fem., سَجْحَآءُ, A she-camel perfect, or complete, (L, K,) in length, or tallness, and in largeness: (L:) and a she-camel long in the back. (K.)

مَسْجُوحٌ
مَسْجُوحٌ ذ : see سَجِيحَةٌ. ― -b2- Also i. q. جِهَةٌ [The place, or point, towards which a person, or thing goes, tends, or is directed]. (O, K.)

مَسْجُوحَةٌ
مَسْجُوحَةٌ ذ : see سَجِيحَةٌ.

##### Türkçe

سَجِحَ
1 **سَجِحَ** **ذ** , muzâri‘ **سَجَحَ** , mastar ismi **سَجَحٌ**, (L’ye göre ve TA’da izlenen K’nın metnine göre,) yahut **سَجْحٌ**, (CK’ya göre ve K’nın bende bulunan yazma nüshasına göre,) ve **سَجَاحَةٌ**, [bu sonuncusu, aşağıda gelen mânâda **سَجُحَ**’ın da kullanılabileceğini telmih eder,] yanak hakkında söylenir: O, mutedil bir uzunlukta, az etli, düzgün, yumuşak ve uzun idi; (M, TA,) ve geniş: (TA:) yahut pürüzsüz, uzun, az etli ve geniş idi. (L. [Aşağıda **سَجَحٌ**’a bak.]) ― -b2- **سَجُحَ**, mastar ismi **سَجَاحَةٌ**, bir adamın tabii huyu hakkında söylenir, [mânâsı: O, yumuşak, yahut kolay oldu veya oldu: (aşağıda **سُجُحٌ** maddesinde **سَجِيحٌ**’e bak:)] ve şöyle denir: **فِى عَقْلِهِ رَجَاحَةٌ وَ فِى خُلُقِةِ سَجَاحَةٌ** [Onun aklında vakar vardır ve tabii huyunda yumuşaklık yahut kolaylık vardır]. (A.) -A2- **سَجَحَتِ الحَمَامَةُ** **ذ** **سَجَعَت** ile aynı mânâdadır [yani: Güvercin öttü; yahut sesini/çığlığını tekrarladı; vb.]: (Lth, K:) lâkin bazılarınca bir yanlış telaffuz olduğu söylenmiş ve IDrd tarafından reddedilmiştir. (MF.) -A3- **سَجَحَ لَهُ بِكَلَامٍ** Konuşma ile ona bir mânâyı eğri yoldan, dolaylı olarak, kapalı olarak yahut kinayeli olarak ifade etti; bunun gibi ↓ **سجّح**: (Az, K:) “**Nawádir**”de de böyledir. (Az, TA.)

2 **سَجَّحَ** bir önce gelen şeye bak.

اـِسْجَاحٌ
4 **اـِسْجَاحٌ** **ذ** iyilikle bağışlamayı yahut affetmeyi ifade eder. (S, O, K.) Şöyle denir: **مَلَكْتَ فَأَسْجِحْ**; (S, A, O, TA;) bir darb-ı meseldir; güç sahibi olunduğunda [cezalandırmaya yahut öç almaya] dair bağışlama yahut affetme ile ilgilidir; (TA;) mânâsı: [Sen güç sahibi oldun; öyleyse iyilikle bağışla yahut affet; yahut] sen maksadına eriştin; öyleyse iyilikle davran; (A, * TA;) ve sen güç elde ettin; öyleyse kolay ve iyi bir tarz üzere bağışla yahut affet: (TA:) bunu Peygamber, İbn-ElAkwa‘a söylemiş; ‘Âişe de “Deve Günü”nde ‘Alî’ye söylemiştir. (O.) Ve ayrıca şöyle denir: **اـِذَا سَأَلْتَ فَأَسْجِحْ** Sen istediğinde yahut dilendiğinde, sözlerini/ifadelerini kolay kıl ve yumuşak ol. (S.)

انسجح لِى بِكَذَا
7 **انسجح لِى بِكَذَا** **ذ** **اِنْسَمَحَ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre **أَسْمَحَ** ile eşanlamlıdır; yahut belki bu son kelime için bir yanlış yazımdır; mânâsı: Bana böyle bir şeyde cömert davrandı; yahut böyle bir şeyde arzumla uyum gösterdi]. (K.)

سُجْحٌ
**سُجْحٌ** **ذ** : beş yerde **سُجُحٌ**’a bak.

سَجَحٌ
**سَجَحٌ** **ذ** güzellik ve oranların doğruluğu, (T, S, L,) yapılışın, (T,) yahut yüzün, (S,) yahut bir adamın. (L.) [Ayrıca 1’in ilk cümlesine de bak.]

سُجُحٌ
**سُجُحٌ** **ذ** yumuşak yahut nazik, ve düzgün yahut kolay; bunun gibi ↓ **سَجِيحٌ**. (K.) Sen dersin: **مِشْيَةٌ سُجُحٌ** Kolay (S, A) ve dosdoğru yahut doğru, (A,) bir yürüyüş, yahut yürüme tarzı. (S, A.) Ve **مَشَى فُلَانٌ مَشْيًا سُجُحًا** ve ↓ **سَجِيحًا**, ve **مِشْيَةً سُجُحًا**, Filân kimse kolay bir yürüyüşle yürüdü yahut gitti: (L:) yahut kibirle bedeni sağa sola eğmeden, dengeli bir yürüyüşle. (T.) Ve ↓ **خُلُقٌ سَجِيحٌ** Yumuşak yahut kolay bir tabii huy. (L.) Ve **رَجُلٌ سُجُحٌ** Tabii huyda kolay ve iyi bir adam: (Har p. 314:) ve **الخُلُقِ** ↓ **سَجِيحُ** [ki aynı mânâdadır]. (A.) -A2- Ayrıca bir yolun ortası, (S, A, K,) yahut onun ana kısmı, yahut çiğnenmiş izi; (A, K;) ve bunun gibi ↓ **سُجْحٌ**: (S, A, K:) düzgünlüğü sebebiyle. (TA.) Şöyle denir: ↓ **خَلِّ لَهُ عَنْ سُجْحِ الطَّرِيقِ** yahut **سُجُحِ الطريق** [Ona yolun ortasını bırak]. (S, farklı nüshalara göre.) Ve ↓ **مَنْ طَلَبَ بِالحَقِّ وَ مَشَى فِى سُجْحِهِ أَوْصَلَهُ اللّٰهُ اـِلَى نُجْحِهِ** [Kim hak olanı yahut borç/due olanı ister, talep eder yahut dava eder ve onun çiğnenmiş izinde yürürse, Allah onu maksadına eriştirir]. (A, TA.) -A3- Ve ölçü, büyüklük, yahut oran; (S, K;) bunun gibi ↓ **سُجْحٌ**, (S,) ve ↓ **سَجِيحَةٌ**: (S, A, K:) şu sözde olduğu gibi: **بَنَى القَوْمُ بُيُوتَهُمْ عَلَى سُجُحٍ وَاحِدٍ** (S, K *) ve ↓ **وَاحِدٍ سُجْحٍ** (S) ve **سَجِيحَةٍ وَاحِدَةٍ** (S, A) [Kavim yahut topluluk, çadırlarını yahut evlerini tek bir yeknesak ölçü vb. üzere yaptı].

سَجْحَةٌ
**سَجْحَةٌ** **ذ** : **سَجِيحَةٌ**’ye bak.

سُجَاحٌ
**سُجَاحٌ** **ذ** hava. (O, K.) [Belki **سَحَاحٌ** için bir yanlış yazımdır.]

سَجَاحٌ
**سَجَاحٌ** **ذ** **تُجَاهَ** ile aynı mânâdadır: (Fr, O, K: *) şu sözde olduğu gibi: **قَعَدْتُ سِجَاحَ وَجْبِهِ** [Onun yüzünün karşısına, yahut yüzüne dönük olarak oturdum]. (Fr, O.)

سَجِيحٌ
**سَجِيحٌ** **ذ** : dört yerde **سُجُحٌ**’a bak.

سَجِيحَةٌ
**سَجِيحَةٌ** **ذ** : iki yerde **سُجُحٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca tabii huy; (S, A, K;) ve bunun gibi ↓ **سَجْحَةٌ** (K, TA’da “سجح” maddesinde) ve ↓ **مَسْجُوحَةٌ** ve ↓ **مَسْجُوحٌ**, (K,) sonuncusu bir mastar ismidir; fiili olmadığı hâlde. (Abu-l-Hasan, TA.) Sen dersin: **هُوَ كَرِيمُ السَّجِيحَةِ** O, tabii huy bakımından cömerttir. (A.) Ve **رَكِبَ فُلَانٌ سَجِيحَةَ رَأْسِهِ** Filân kimse kendi görüşüne uydu. (AZ, TA.)

أَسْجَحُ
**أَسْجَحُ** **ذ** güzel ve oranları doğru; (T, S, L, K;) yapılışa uygulanır, (T,) yahut yüze, (S,) yahut bir adama: (L:) yahut şekilce dengeli bir yüz. (A.) Ve **رَجُلٌ أَسْجَحُ الخَدَّيْنِ** (A, L, TA) Yanaklarda mutedil bir uzunlukta, az etli, düzgün, yumuşak ve uzun, ve geniş bir adam: (TA:) yahut yanaklarda pürüzsüz, uzun, az etli ve geniş. (L.) ― -b2- Ayrıca dudakta ince bir deve. (Ham p. 283.) ― -b3- Ve müennesi, **سَجْحَآءُ**, uzunluk yahut boy bakımından ve irilik bakımından kusursuz yahut tam bir dişi deve: (L, K,) (L:) ve sırtı uzun bir dişi deve. (K.)

مَسْجُوحٌ
**مَسْجُوحٌ** **ذ** : **سَجِيحَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca **جِهَةٌ** ile aynı mânâdadır [bir kimsenin yahut şeyin yöneldiği, meylettiği yahut yöneltildiği yer yahut yön]. (O, K.)

مَسْجُوحَةٌ
**مَسْجُوحَةٌ** **ذ** : **سَجِيحَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَجَحَ
سَجَحَ A ( n. ac. سَجْح 1 ),
a.  Cooed ( dove ).

b.  [ La &  Bi ], Insinuated.

سَجِحَ
سَجِحَ A ( n. ac. سَجَح 4 ,  سَجَاْح 22 ),
a.  Was even, soft.

سَجُحَ
سَجُحَ U ( n. ac. سَجَاْحَة 22t ),
a.  Was gentle, easy.

سَجَّحَ
سَجَّحَ II
a.  [ La &  Bi ], Insinuated.

أَسْجَحَ
أَسْجَحَ IV ,
a.  Was kind-hearted, forbearing.

اِنْسَجَحَ
اِنْسَجَحَ VII ,
a.  see II .

b.  Was generous, liberal.

سُجْح
سُجْح 3 ,
a.  see 10 (b) .

سَجَح
سَجَح 4 ,
a.  Beauty; proportionateness; symmetry.

سُجُح
سُجُح 10 ,
a.  Soft, gentle, easy.

b.  Middle ( of a road ).

سُجَاْح
سُجَاْح 24 ,
a.  Air.

سَجِيْحَة
سَجِيْحَة 25t ,
a.  Disposition, natural bent, temper.

##### Türkçe

**سَجَحَ**
**سَجَحَ** A (n. ac. **سَجْح** 1),
a. (güvercin) ötüşüyle öttü.

b. [La & Bi], üstü kapalı olarak söyledi; ima etti.

**سَجِحَ**
**سَجِحَ** A (n. ac. **سَجَح** 4, **سَجَاْح** 22),
a. Düzgün, yumuşak oldu.

**سَجُحَ**
**سَجُحَ** U (n. ac. **سَجَاْحَة** 22t),
a. Yumuşak huylu, kolay oldu.

**سَجَّحَ**
**سَجَّحَ** II
a. [La & Bi], üstü kapalı olarak söyledi; ima etti.

**أَسْجَحَ**
**أَسْجَحَ** IV,
a. Yumuşak kalpli, müsamahakâr oldu.

**اِنْسَجَحَ**
**اِنْسَجَحَ** VII,
a. II’ye bak.

b. Cömert, eli açık oldu.

**سُجْح**
**سُجْح** 3,
a. 10 (b)’ye bak.

**سَجَح**
**سَجَح** 4,
a. Güzellik; orantılılık; simetri.

**سُجُح**
**سُجُح** 10,
a. Yumuşak, nazik, kolay.

b. (yolun) ortası.

**سُجَاْح**
**سُجَاْح** 24,
a. Hava.

**سَجِيْحَة**
**سَجِيْحَة** 25t,
a. Yaradılış, tabii meyil, huy.
