# سجح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سجح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سجح

السَّجَحُ: لِينُ الخَدِّ.
وخَدٌّ أَسْجَحُ: سهلٌ طويل قليل اللحم واسع؛ وقد سَجِحَ سَجَحاً وسَجاحةً.
وخُلُقٌ سَجِيح: لَيِّنٌ سهل؛ وكذلك المِشْيةُ، بغير هاء، يقال: مَشى فلان مشياً سُجُحاً وسَجِيحاً. ومِشْيةٌ سُجُحٌ أَي سهلة؛ وورد في حديث عليّ،رضي الله عنه، يُحَرِّضُ أَصحابه على القتال: وامْشُوا إِلى الموت مِشْيةً سُجُحاً؛ قال حسان:
دَعُوا التَّخاجُؤَ، وامْشُوا مِشْيَةً سُجُحاً،
إِنَّ الرجالَ ذَوُو عَصْبٍ وتَذْكِيرِ
قال الأزهري: هو أَن يعتدل في مشيه ولا يتمايَل فيه تَكَبُّراً. ووجهٌ أَسْجَحُ بَيِّنُ السَّجَحِ أَي حَسَنٌ معتدل؛ قال ذو الرمة: لها أُذُنٌ حَشْرٌ وذِفْرَى أَسِيلةٌ،
ووجهٌ، كَمِرآةِ الغَرِيبةِ، أَسْجَحُ
وأَورد الأَزهري هذا البيت شاهداً على لين الخد، وأَنشد: «وخدٍّ كمرآة الغريبة» قال ابن بري: خص مرآة الغريبة، وهي التي لم تتَزوَّج في قومها، فلا تجد في نساء ذلك الحي من يُعْنى بها ويُبَيِّن لها ما تحتاج إِلى إِصلاحه من عيب ونحوه، فهي محتاجة إِلى مرآتها التي ترى فيها ما يُنْكِرُه فيها من رآها، فمرآتها لا تزال أَبداً مَجْلُوَّة؛ قال: والرواية المشهورة في البيت «وخَدّ كمرآة الغريبة».
الأَزهري: وفي النوادر يقال: سَجَحْتُ له بشيء من الكلام وسَرَحْتُ وسَجَّحْتُ وسَرَّحْتُ وسَنَحْتُ وسَنَّحْتُ إِذا كان كلام فيه تعريض بمعنى من المعاني. وسُجُحُ الطريق وسُجْحُه: مَحَجَّتُه لسهولتها. وبَنَوْا بيوتهم على سُجُحٍ واحد وسُجْحةٍ واحدةٍ وعِذارٍ واحد أَي قدْرٍ واحد. ويقال: خَلِّ له عن سُجحِ الطريق، بالضم، أَي وَسَطه وسَنَنه.
والسَّجِيحة والمَسْجُوحُ والمَسْجيوحُ: الخُلُق؛ وأَنشد: هُنا وهَنَّا وعلى المَسْجُوحِ
قال أَبو الحسن: هو كالمَيْسُور والمَعْسُور وإِن لم يكن له فِعْلٌ أَي إِنه من المصادر التي جاءت على مثال مفعول. أَبو عبيد: السَّجِيحة السَّجِيَّة والطبيعة. أَبو زيد: يقال ركب فلان سَجِيحَةَ رأْسه، وهو ما اختاره لنفسه من الرأْي فركبه.
والأَسْجَعُ من الرجال: الحَسَنُ المعتدل. الأَزهري: قال أَبو عبيد: الأَسْجَحُ الخَلْق المعتدل الحسن.
الليث: سَجَحَتِ الحمامةُ وسَجَعَت. قال: وربما قالوا مُزْجِح في مُسْجِحٍ كالأَسْدِ والأَزْدِ. والسَّجْحاء من الإِبل: التامَّة طولاً وعظماً.والإِسْجاحُ: حُسْنُ العفو؛ ومنه المثل السائر في العفو عند المَقْدُِرَةِ: مَلَكْتَ فأَسْجِحْ؛ وهو مرويٌّ عن عائشة، قالته لعلي، رضي الله عنهما، يوم الجمل حين ظَهَرَ على الناس، فَدَنا من هَوْدَجها ثم كلمها بكلام فأَجابته: مَلَكْتَ فأَسْجِحْ أَي ظَفِرْتَ فأَحْسِنْ وقَدَرْتَ فَسَهِّلْ وأَحْسِنِ العَفْوَ؛ فَجَهَّزَها عند ذلك بأَحْسَنِ الجِهاز إِلى المدينة؛ وقالها أَيضاً ابنُ الأَكْوَعِ في غزوة ذي قَرَدٍ: ملكت فأَسْجِحْ؛ ويقال: إِذا سأَلتَ فأَسْجِحْ أَي سَهِّلْ أَلفاظَكَ وارْفُقْ. ومِسْجَحٌ: اسم رجل.
وسَجاحِ: اسم المرأَة المُتَنَبِّئة، بكسر الحاء، مثل حَذامِ وقَطامِ، وهي من بني يَرْبُوعٍ؛ قال:
عَصَتْ سَجاحِ شَبَثاً وقَيْسا،
ولَقِيَتْ من النكاحِ وَيْسا،
قد حِيسَ هذا الدِّينُ عندي حَيْسا
قال الأَزهري: كانت في تميم امرأَة كذابة أَيام مسيلمة المُتَنَبِّئ فتَنَبَّأَتْ هي أَيضاً، واسمها سَجاحِ، وخطبها مسيلمة وتزوَّجته ولهما حديث مشهور.

### Türkçe

**السَّجَحُ**: yanağın yumuşaklığı.

Ve **خَدٌّ أَسْجَحُ**: düz, uzun, eti az, geniş; ve **سَجِحَ** **سَجَحاً** ve **سَجاحةً**.

Ve **خُلُقٌ سَجِيح**: yumuşak, kolay; ve yine yürüyüş de (هاء olmaksızın); denir ki: falan kimse **مشياً سُجُحاً** ve **سَجِيحاً** yürüdü. Ve **مِشْيةٌ سُجُحٌ** yani kolaydır; ve Ali’nin, Allah ondan razı olsun, ashabını savaşmaya teşvik ederken hadîsinde vârid olmuştur: “Ölüme doğru **مِشْيةً سُجُحاً** yürüyün”; Hassan dedi:
دَعُوا التَّخاجُؤَ، وامْشُوا مِشْيَةً سُجُحاً،
إِنَّ الرجالَ ذَوُو عَصْبٍ وتَذْكِيرِ
Ezherî dedi: o, yürüyüşünde itidal etmesidir ve onda kibirlenerek sallanmaz.

Ve **وجهٌ أَسْجَحُ بَيِّنُ السَّجَحِ** yani güzel, mutedil; Zû’r-Rumme dedi:
لها أُذُنٌ حَشْرٌ وذِفْرَى أَسِيلةٌ،
ووجهٌ، كَمِرآةِ الغَرِيبةِ، أَسْجَحُ
Ve Ezherî bu beyti yanağın yumuşaklığına ve (bunun) delili olarak getirdi; ve şu beyti okudu: “ve **وخدٍّ كمرآة الغريبة**”; İbn Berrî dedi: **مرآة الغريبة**’yi tahsis etti; o, kavmi içinde evlenmemiş olan kadındır; o mahallenin kadınları içinde onunla ilgilenecek ve ona, ayıp ve benzeri şeylerden düzeltmeye muhtaç olduğu şeyi açıklayacak kimse bulamaz; bu yüzden aynasına muhtaçtır; onda, onu görenin onda yadırgadığı şeyi görür; böylece onun aynası daima cilalı kalır; dedi ki: ve beyitte meşhur rivayet “**وخَدّ كمرآة الغريبة**”dir.

Ezherî: ve **النوادر**’de denir ki: **سَجَحْتُ** ona sözden bir şey ile, ve **سَرَحْتُ** ve **سَجَّحْتُ** ve **سَرَّحْتُ** ve **سَنَحْتُ** ve **سَنَّحْتُ**; eğer sözde, manalardan bir manaya yönelik bir tariz varsa. Ve **سُجُحُ الطريق** ve **سُجْحُه**: kolaylığından dolayı onun ana yolu. Ve evlerini **سُجُحٍ** bir tek (ölçü) ve **سُجْحةٍ** bir tek (ölçü) ve **عِذارٍ** bir tek (ölçü) üzere bina ettiler; yani bir tek miktar üzere. Ve denir ki: **خَلِّ** ona yolun **سُجحِ**’ından (ضم ile), yani ortasından ve çizgisinden.

Ve **السَّجِيحة** ve **المَسْجُوحُ** ve **المَسْجيوحُ**: huy; ve şu beyit okundu:
هُنا وهَنَّا وعلى المَسْجُوحِ
Ebu’l-Hasen dedi: o, **المَيْسُور** ve **المَعْسُور** gibidir; her ne kadar onun fiili olmasa da; yani o, **مفعول** vezni üzere gelmiş masdarlardandır. Ebu Ubeyd: **السَّجِيحة**; **السَّجِيَّة** ve tabiat(tır). Ebu Zeyd: denir ki: falan kimse **سَجِيحَةَ رأْسه**’ne bindi; o, kendisi için görüşten seçtiği şeydir; ona bindi.

Ve erkeklerden **الأَسْجَعُ**: güzel, mutedil olandır. Ezherî: Ebu Ubeyd dedi: **الأَسْجَحُ**; yaratılışı mutedil, güzel olandır.

Leys: güvercin **سَجَحَتِ** ve **سَجَعَت**. Dedi ki: ve bazen **مُزْجِح** derler **مُسْجِح** yerine; **الأَسْد** ve **الأَزْد** gibi. Ve develerden **السَّجْحاء**: boyca ve kemikçe tam olan. Ve **الإِسْجاحُ**: affın güzelliği; ve ondan, güç yetirme anında affa dair dolaşan mesel: “**مَلَكْتَ فأَسْجِحْ**”; ve bu, Âişe’den rivayet edilmiştir; onu Ali’ye, Allah ikisinden de razı olsun, Cemel günü, insanlar üzerine galip geldiğinde söyledi; o da hevdecine yaklaştı, sonra onunla bir sözle konuştu; o da ona cevap verdi: “**مَلَكْتَ فأَسْجِحْ**” yani galip geldin, öyleyse güzel davran; ve güç yetirdin, öyleyse kolaylaştır; ve affı güzel yap; bunun üzerine onu Medine’ye en güzel teçhizat ile hazırladı. Ve bunu ayrıca İbnü’l-Ekva‘, Zî Karad gazvesinde söyledi: “**ملكت فأَسْجِحْ**”; ve denir ki: eğer istedin ise “**فأَسْجِحْ**”, yani lafızlarını kolaylaştır ve yumuşak davran.

Ve **مِسْجَحٌ**: bir adam adıdır.

Ve **سَجاحِ**: mütenebbî kadın adı; حاء’nın kesriyle; **حَذامِ** ve **قَطامِ** gibi; ve o, Benî Yerbû‘dandır; dedi ki:
عَصَتْ سَجاحِ شَبَثاً وقَيْسا،
ولَقِيَتْ من النكاحِ وَيْسا،
قد حِيسَ هذا الدِّينُ عندي حَيْسا
Ezherî dedi: Temîm’de, Müseylime mütenebbî günlerinde yalancı bir kadın vardı; o da peygamberlik iddia etti; adı **سَجاحِ** idi; Müseylime onu istedi ve onunla evlendi; ve ikisinin meşhur bir hikâyesi vardır.
