# سجح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سجح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سجح

سجح الخد، كفرح، سجحا وسجاحة: سهل ولان وطال في اعتدال وقل لحمه  ، مع وسع، وهو أسجح الخدين.  والسجح، بضمتين: اللين السهل كالسجيح  . وخلق سجيح: لين سهل. وكذلك المشية، يقال مشى فلان مشيا سجحا وسجيحا ومشية سجح، أي سهلة. وورد في حديث علي رضي الله عنه، يحرض أصحابه على القتال:  وامشوا إلى الموت مشية سجحا  . قال حسان:
  دعوا التخاجؤ وامشوا مشية سجحا                      إن الرجال ذوو عصب وتذكـير

  قال الأزهري: هو أن يعتدل في مشيه ولا يتمايل فيه تكبرا. السجح  المحجة  من الطريق،  كالسجح بالضم  ، يقال: تنح عن سجح الطريق، وهو سننه وجادته، لسهولتها. وتقول: من طلب بالحق ومشى في سجحه، أوصله الله إلى نجحه. السجح:  القدر، كالسجيحة. ومنه  قولهم: بنوا  بيوتهم على سجح واحد، أي على قدر واحد  وكذا سجيحة واحدة، وغرار واحد  وكذا سجيحة واحدة، وغرار واحد. السجاح  كغراب: الهواء  . السجاح  ككتاب: التجاه  ، أي المواجهة.  والأسجح  من الرجال:  الحسن المعتدل  . وفي التهذيب: قال أبو عبيد: الأسجح الخلق: المعتدل الحسن. ووجه أسجح بين السجح، أي حسن معتدل. قال ذو الرمة:
  لها أذن حشر وذفرى أسيلة                      ووجه كمرآة الغريبة أسجح وأورد الأزهري هذا البيت شاهدا على لين الخد؛ وأنشده:  وخد كمرآة الغريبة  . ومثله قال ابن بري  والسجح، والسجيحة  : السجية والطبيعة؛ قاله أبو عبيد. وقال أبو زيد: ركب فلان سجيحة رأسه: وهو ما اختاره لنفه من الرأي فركبه.  والمسجوحة والمسجوح: الخلق  ، بضمتين، وأنشد:
  هنا وهنا وعلى المسجوح قال أبو الحسن: هو كالميسور والمعسور، وإن لم يكن له فعل، أي من المصادر التي جاءت على مال مفعول.  والسجحاء من الإبل: التامة  طولا وعظما، هي أيضا  الطويلة الظهر  . عن الليث:  سجحت الحمامة  و  سجعت  : بمعنى واحد. قال: ربما قالوا: مزجح، في مسجح، كالأسد والأزد. قال شيخنا: قيل: إنه لثغة، وأنكره ابن دريد. قال الأزهري: في النوادر: يقال: سجح  له بكلام  ، إذا  عرض  بمعنى من المعاني،  كسجح  مشددا، وسرح وسرح، وسنح وسنح؛ كل ذلك بمعنى واحد. يقال:  انسجح لي  فلان  بكذا: انسمح  .  والإسجاح: حسن العفو  ، ومنه المثل السائر في العفو عند المقدرة:  ملكت فأسجح  . وهو مروي عن عائشة، قالته لعلي رضي الله عنهما يوم الجمل حين ظهر على الناس. فدنا من هودجها ثم كلمها بكلام فأجابته:  ملكت فأسجح  ، أي ظفرت فأحسن، وقدرت فسهل وأحسن العفو. فجهزها عند ذلك بأحسن الجهاز إلى المدينة. وقالها أيضا ابن الأكوع في غزوة ذي قرد:  إذا ملكت فأسجح  . ويقال:  إذا سألت فأسجح  ، أي سهل ألفاظك وارفق. مسجح  كمنبر  ، اسم  رجل  . سجاح  كقطام  ، هكذا بخط أبي زكريا:  امرأة  من بني يربوع، ثم من بني تميم  تنبأت  ، أي ادعت النبوة، وخطبها مسيلمة الكذاب وتزوجته، ولهما حديث مشهور.  والمسجوح: الجهة  .

### Türkçe

**سجح** yanak, **كفرح**, **سجحا** ve **سجاحة**: düz oldu ve yumuşadı ve ölçülülük içinde uzadı ve eti az oldu, genişlikle birlikte; o, yanakların en **أسجح**’ıdır. Ve **السجح**, iki ötre ile: **السجيح** gibi yumuşak, kolay olan. Ve **خلق سجيح**: yumuşak, kolay. Yürüyüş de böyledir; “falanca **مشيا سجحا** ve **سجيحا** ve **مشية سجح** yürüdü” denir; yani kolay. Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadîsinde varid olmuştur; ashabını savaşmaya teşvik ederken: “Ve ölüme doğru **مشية سجحا** yürüyün.” Hassan dedi ki:

Bırakın geri çekilmeyi ve **مشية سجحا** yürüyün                      Şüphesiz erkekler sinir ve hatırlatma sahipleridir

Ezherî dedi: O, yürüyüşünde ölçülü olması ve onda kibirlenerek sallanmamasıdır. **السجح**: yoldan **المحجة**, **السجح** (ötre ile) gibi; “yolun **سجح**’ından çekil” denir; o, onun yolu ve ana caddesidir; kolaylığından dolayı. Ve dersin ki: “Kim hak ile talep eder ve onun **سجح**’ında yürürse, Allah onu başarısına ulaştırır.” **السجح**: ölçü, **السجيحة** gibi. Ondandır onların sözü: “Evlerini tek bir **سجح** üzere bina ettiler”; yani tek bir ölçü üzere; ve yine tek bir **سجيحة** ve tek bir **غرار**; ve yine tek bir **سجيحة** ve tek bir **غرار**. **السجاح** **كغراب**: hava. **السجاح** **ككتاب**: **التجاه**, yani yüz yüze gelme. Ve erkeklerden **الأسجح**: güzel, ölçülü olan. Ve **التهذيب**’de: Ebu Ubeyd dedi: **الأسجح الخلق**: ölçülü, güzel olan. Ve “**وجه أسجح بين السجح**”; yani güzel, ölçülü. Zü’r-Rumme dedi ki:

Onun bir kulağı dik, ve şakakları pürüzsüz                      Ve yüzü, yabancı kadının aynası gibi, **أسجح**

Ezherî bu beyti, yanağın yumuşaklığına şahit olarak getirdi; ve onu şöyle inşad etti: “Ve bir yanak, yabancı kadının aynası gibi.” Benzerini İbn Berrî söyledi. Ve **السجح** ve **السجيحة**: huy ve tabiat; bunu Ebu Ubeyd söyledi. Ebu Zeyd dedi: “Falanca, başının **سجيحة**’sına bindi”; o, görüşten kendisi için seçtiği şeydir; ona bindi. Ve **المسجوحة** ve **المسجوح**: huy; iki ötre ile; ve şu beyti okudu:

Burada ve burada ve **المسجوح** üzerine

Ebu’l-Hasen dedi: O, **الميسور** ve **المعسور** gibidir; her ne kadar onun fiili olmasa da; yani **مال مفعول** üzere gelen masdarlardandır. Ve develerden **السجحاء**: boyca ve kemikçe tam olan; o ayrıca sırtı uzun olandır. Leys’ten: “Güvercin **سجحت** ve **سجعت**”: tek bir mana üzeredir. Dedi: Bazen “**مزجح**” derler, “**مسجح**” yerinde; **الأسد** ve **الأزد** gibi. Şeyhimiz dedi: “Onun bir pelteklik olduğu söylendi”; İbn Düreyd bunu inkâr etti. Ezherî dedi: **النوادر**’de: “Ona bir sözle **سجح** etti” denir; bir manalardan bir manayı arz ettiğinde; **سجح** (şeddeli) gibi; ve **سرح** ve **سرح**; ve **سنح** ve **سنح**; bunların hepsi tek bir mana üzeredir. “Falanca bana şunu **انسجح لي** etti”: **انسمح** (kolaylık gösterdi). Ve **الإسجاح**: affın güzelliği; ondandır kudret anında af hakkında dolaşan mesel: “**ملكت فأسجح**.” O, Âişe’den rivayet edilmiştir; onu Ali’ye (Allah ikisinden de razı olsun) Cemel günü, insanlar üzerine galip geldiğinde söyledi. Onun hevdecine yaklaştı, sonra onunla bir sözle konuştu; o da ona cevap verdi: “**ملكت فأسجح**”; yani galip geldin, öyleyse güzel davran; güç yetirdin, öyleyse kolaylık göster ve affı güzel yap. Bunun üzerine onu Medine’ye en güzel teçhizatla donattı. Bunu ayrıca İbnü’l-Ekvâ‘ Zî Kared gazvesinde de söyledi: “**إذا ملكت فأسجح**.” Ve “**إذا سألت فأسجح**” denir; yani lafızlarını kolaylaştır ve yumuşak davran. **مسجح** **كمنبر**: bir adamın adı. **سجاح** **كقطام**: Ebu Zekeriyyâ’nın hattıyla böyle: Yerbû‘ oğullarından, sonra Temîm oğullarından bir kadın; **تنبأت**; yani peygamberlik iddia etti; Müseylime el-Kezzâb onu istedi ve onunla evlendi; ve ikisinin meşhur bir hadisi vardır. Ve **المسجوح**: yön.
